اولمایاندا قونولار بئینینده آت چاپدیریرلار. تئز اول بیزی یاز یوخسا بوغاریق سنی…

گيريش:
ساوا شهرينده دوغولوب، ياشاييب يارادان شاعيرلردن، آز دا اولسا بيلگي‌لر وار. آنجاق بو بيلگي‌لر چوخ آز و بعضي خاص شاعيرلره محدودلاشميش‌دير. بو شاعيرلر عبارتدير: مرغئيلي حكيم تيليم خان، ميصيرقانلي اكبرخان رزّاقي، مرغئيلي توركمان محمود،سنگكلي عاشيق رضاعلي، مزلقانلي ميرزا داراب، مسلم آبادلي خاكي، مسلم آبادلي قدسي و اونلاري تانيتديران بؤيوك عاليم رحمتليك دوكتور علي كمالي. آمما ساوا شاعيرلري محدود آدلاردا و محدود چاغلاردا توكنمير. ساوا، تورك ادبياتي‌نين توكنمز خزينه سيدير. بو بؤلگه اسكي زامانلاردان توركلر يوردو اولدوغونا گؤره و توركلرين ادبيات، شعر، موسيقي‌يه علاقه‌لرينه گؤره ادبياتي و موسيقي‌سي ده بينالي و درين‌دير. بورادا تانينماميش چوخ شاعيرلر وار. دوكتور علي كمالي بير سيراسيني وارليق درگيسي ايله علم عالمينه تانيتديرميشدير و بونلارين زيروه سينده اولان حكيم تيليم خانا “بولوتدان چيخان آي” عنواني وئرميشدير. بو ادبيات اوز ايره‌لي گليشينده ايندي ده چوخ شاعيرلري ياشاتماقدادير. بو چاغداش (معاصر) شاعيرلر ايچينده بو آدلاري گؤرمك اولار: كردرلي براتعلي فتح اللهي، مرغئيلي علي سيفي، بويون‌زهرالي درويش بهروان، قاراقانلي علي رحمتي، آغداشلي ميرزا صفرعلي غيبي و . . . .
بيز ايندي باشقا بير ساوالي چاغداش شاعيري تانيتديريب و ايكي شعريني سوناجاييق.

«آدي حيدر اولان حيّه در گرك» (حكيم تيليم خان)

آدي “حيدر”، سوي آدي “خادملو” و لقبي “حيدر آقا” اولان شاعيريميز ۱۳۳۸ گونش ايلينده “ساوا” شهرينين “نووراران”(نوبران) بخشي‌نين “مرغئي” كندينده دونيايا گوز آچدي. آتاسي‌نين آدي” عزيز” دير. ۹ ياشيندا شعرله تانيش اولوب و يازيب اوخوماغي اؤيرنندن سونرا مدرسه‌ده درس وئريلن كيتابلاردان باشقا اؤز علاقه‌سي اولان كيتابلاري تاپيب اوخودو: قومرو (قمري) كيتابي، دخيل كيتابي، مراغه‌لي كريمي(طنز)، كوراوغلو، اصلي كرم، شاه ايسماييل، حكيم تيليم خان باياضلاري، توركمان محمود، عاشيق رضعلي و . . . . سونرالار توركمان محمودون نوه سي اولان احمد آقا محمودي ايله تانيش اولوب و اوندان تيليم خان خزينه‌سينه ال تاپيب. تورك ادبياتي‌نين بير قانادي اولان عاشيق‌لار دا اونا درين تاثير بوراخيبلار او جومله دن: مرغئيلي عاشيق بئيرام، سنگكلي عاشيق محمد حسن، عاشيق علسگر(مشهور عاشيق علسگر يوخ)، همدانلي عاشيق حيدر، عاشيق مسيح الله رضايي، عاشيق گونش(علي رمضاني)، عاشيق تقي محيط، عاشيق حسين علي حسيني و . . . . حكيم تيليم خاندان و بير آزدا توركمان محموددان الهام آلاراق ۲۰ ياشدا شعر دئمه‌يه باشلاميش و ايندي ۴۰۰-۵۰۰ عنوان توركجه شعري وار. بوتون شعرليني آنا ديلينده يازان شاعير، تورك شعري‌نين مختلف اؤلچولرينده او جومله‌دن: قوشما، گارايلي، باياتي و چئشيتلي قونولاردا و ساحه‌لرده او جومله دن: مذهبي، عرفاني و گؤزَللَمه و . . . شعرلري وار. حكيم تيليم خانا اولان ارادتيني بئله دئيير: تيليم خان حقدن الهام آليب حقيقته چاتميشدي،كلمه‌ني درك ائتميشدي، پرده‌دن کئچميشدي. و مهري خانيما گؤره بئله دئيير: تيليم خان مهري‌ده حقيقتي گؤروردو، تيليم خان اؤز زمانيندان قاباق ايميش. و حكيم تيليم خانين مرغئي كندينه تاثيريني بئله بيان ائدير: بو كندلي‌لر هر ايشلرينده تيليم‌خان سؤزلريني ييرلارديلار و ييرلاييرلار، عاشيق اولاندا تيليمين گؤزللمه‌لريندن، ايشده يورولاندا تيليمين يورولماغا مربوط اولان شعريندن، مجليس‌لرده و هر مناسبته گؤره تيليم خاني خاطيرلاييرلار.
حيدر خادملودان ايكي شعر:

بيرينجي شعر

آل-عبانين نوروندان
يئر و گؤكلر يارانيبدير
مظلوم حسينين قانيندان
يئر و گؤكلر بويانيبدير

خلق اولماميش آدم حوا
بهشته سالماميش ماوا
يارانيب فاطمه زهرا
تخت اوستونده دايانيبدير

قولاغيندا جوت گوشوارا
اوتوروبدور بير ماه پارا
آدم باخيبدير اونلارا
اؤز اؤزوندن اوتانيبدير

بيري قيرميز بيري ياشيل
ياتميسان يوخودان آشيل
حسن حسين دور آگاه اول
قولاغيندان ساللانيبدير

حيدر اولار سيزه نوكر
يولويوزدا جفا چكر
گوزلريندن قان ياش توكر
ايلقاريندا دايانيبدير

ايکينجي شعر

(بو شعرده يئرل ديلين اؤزل‌ليکلرينه ال آپارماميشيق)

دونيا سنيي الييدن من
دادلارام جانا گلميشم
ايشلريي يارومچولوقدور
والله امانا گلميشم

هئچ بير ايشيي وئرمه‌ي باشا
آرزولارو چاللاي داشا
قوي من اؤلوم، سن تك ياشا
بورا اؤلماغا گلميشم

موولام سني طلاق ائتدي
آتدي سني دوز يول گئتدي
قويوبن فردوسه گئتدي
اورا گئدماغا گلميشم

سني امتحان ائتديلر
انبيالار ترك ائتديلر
قوجاغويدا بركيتديلر
من بركينماغا گلميشم

سني دييه‌نلر ناداندور
بوراخ مني سن، اماندور
بورا حيدره زينداندور
آزاد اولماغا گلميشم
*****

www.hbayat.com

Feyzi_sayyad@yahoo.comhttp://www.chagdash.blogfa.com گوللـه­نين ائوي تيكيلسين، قوش اوره­يينیده دئشرميش. قارانليقدا دا آچيلارميش، گونشي­ ده سؤندوررميش. گوللـه­نين ائوي تيكيلسين اؤلومو ده گؤي اوزونده قانادلارا سونارميش. سوسماغي دا ديل‌لره وئررميش.***هئي دارتيندي قانادلاري بير يئره ييغيشمادي،  قانادلارينی چكه چكه، سوروتله‌يه سوروتله‌يه او آخشام يوواسي باشي اوستونده­كي آغاجين ديبينده ياتدي.سئل-سو آخماسي، جان قورخوسو،  يوواسينين بوش قالماسي مورگوله­رينی پوزوردو.ديسكينه ديسكينه يوخودان آييلاندا قانادلارين سيناردي.بو آخشام چؤر چؤپون ترپنمه­لري سانكي اؤلوم آدديملاريدير بونا دوغرو ياخينلاشيردي.بوينو بوكوك­ده دئييلدي، باشين تورپاغين اوستونه قويوب يئنه اويدو.گئجه­دن ائله قورخوردو، ائله قورخوردو سانكي قارتال جايناغيندا اووچونون اوخونو گؤزله­ييردي. صاباحا هله چوخ قالير.بير يئري گؤرموردو. بوراكي آغاج باشي دئييل، بورادا هله آياغي‌نين‌دا قاباغينی گؤرمك اولمور. بورادا آي ايشيغي قورخولودور.آغاج باشي هارا، بورا هارا. يوخوسونا قورخولار قاتيلميشدي؛ «گؤي اوزونده يئنه اوزه­جه­يم، او آغاجدان بو آغاجا قوناجایام، يارام توخدوياجاق، قانادلاريم ساغالاجاق، اوخوياجایام، يووام اوچورولسا دا يئنه يووا قوراجایام  و….».قاناد چالماغا باشلادي، بيري گلدي بيري گلمه­دي. ايسته­مه­دن چيغير باغير سالدي.قورخولار ايچينده ائله داريخيردي، سانكي اوره­يي قوش اوره­يي اولموشدو؛تاپتوپتاپتوپتااااپپپپتووووپپپپتاااپپپتوووپپپتاپتوپتاتوتت...تتتامام —-http://www.hbayat.com

اوشاغلیغیمین مین بیر یاماغا چئوریلیب، زنگانا جالانمیش بؤلوملرینی شهریمین اسکی کوچه‌لرینده‌ن بیربیر ییغیشدیردیم، هه! ییغیشدیردیم آمما قاییدان باش؛ یئنه جالانیب زنگان‌دا قالمیشدیم.
قهوه‌خانادا حکیم هیدجی اوخودوق. بیریسی معجزچی، بیریسی کریمی‌چی. آرتیق قویمادیلار چای پولولاری دا اؤده‌یک: «واللاه اولماز، آتقی آلماگینان… »
زنگان گوزگویه باخیر
زنگان گوزگویه باخماییر
زنگان گوزگویه باخیرمیش
من گئدنده الی ساپاندلی چیلغین اوشاقلاری گؤردوم، بوتون گوزگولری سیندیریردیلار. بو گوزگولر پاس توتوب، یوخ بو گوزگولری پاسلاندیریبدیرلار. بو گوزگولر داشا چالمالی یا خود داشی بو گوزگولره.
ائنین قیزیل اؤزه‌نه. ائنین زنگان چایینا و داغلاردا جوشان آری بولاقلارا.
اورا دا اؤزونوزو تام گرچک شکیلده تانییاجاق‌سیز.
زنگان اؤزونو تانی‌ییر. بونا امین اولدوم و کیملی‌ییمی نفس چکیب دوغما یوردومدان آیریلدیم.
آیریلا بیلمه‌دیم…

سید حیدر بیات

دوْغوم ايلي و يئري: آستارا, 1306- نجي گوٍنش ايلي دي آيي نين ايكيسي.

تحصيلات: 1322-جي ايلده اوْرتا مكتبي (دوْققوزونجو كلاس) بيرينجي ليك قازاناراق آستارا حكيم نظامي مدرسه سينده قورتاردي.

1324- جي ايلده تهران معلم چيليك مكتبي ني (دانشسراي مقدماتي) اوٍستونلوك قازاناراق باشا چاتديردي.

1324- جي ايلده دوًولتي يارديمدان استيفاده ائده رك عالي معليم چيليك مكتبينده (دانشسرايعالي) تحصيله داوام وئرمگه باشلادي. آنجاق دوًولتي يارديم گئري دوٍشدوگونه گوًره بهمن آييندا اوْراني ترك ائتدي.

1325- جي ايل آذربايجان اونيورسيته سينده رياضيات- فيزيك فاكولته سينده آد يازديردي. لاكين اونيورسيته آذر آييندا باغلاندي.

1344- جي ايلده تهران حقوق (قضايي) دانيشكده سيندن ليسانس آلدي.

اينانيركي اوًزيانيندا اوًيرنمه يوْلو داها ال وئريشلي دير.

مشاغل: آستارا , تبريز, سمنان, تهران, نوشهر (علمده) مكتب لرينده موٍعليم.

ـ بيمه ملي شركتينده كارمند و سوْنرا موٍديرلر هئياتي عوٍضوو.

ـ بيمه تهران شركتي نين قورانلاريندان و موٍديرلر هئياتي عوٍضوو.

ـ ايران انبارهاي عمومي شركتي نين باش موٍديري.

ايجتيماعي‌ومطبوعاتي ايشلري:آذربايجان اونيورسيته سي طلبه لر ايتيفاقي نين بيرينجي كاتيب (1325)

ـ »بشير آينده« قزئتي نين باش يازاري (1330)

ـ »آذربايجان« قزئتي نين باش يازاري (34- 1330)

ـ انبارهاي عمومي نين بين الملل فدراسيونون قورجولاريندان و سوْنرا اوْنون رئيسي

ـ محكمه وكيل لري مركزي اوْجاغي نين سئچلميش موٍديرلر هئياتي عوٍضوو.

ـ محكمه وكيل لرينين تقاعد صانديغي نين قوروجولاريندان و كؤنوللو اوْلاراق اوْنون مشورتچيسي.

– آذربايجان مدني درنك لرينده ايشتيراك.

اثرلري:

«سيماي معنوي ملت ما»- كالينين (1326) – ترجومه.

«دربارة جنبش ملي- دموكراتيك آذربايجان جنوبي», ميرزه ابراهيموف (1331)– ترجومه.

گفتگو درباره بيمه عمر,- (1345)

«دو نمايشنامه», از آثار ميرزه ابرهيموف (1369)– ترجومه.

«ايكي نومايش نامه», از آثار ميرزه ابراهيموف (1369) – كوًچورمه.

آذربايجانجا- فارسجا سوًزلوك(1369)

فارسجا – آذربايجانجا سوًزلوك (ايكي جيلد) (1377)

آذربايجان ديلي نين ايضاحلي لوٍغتي– ساوئت آذربايجاني علملر آكادميياسي- 3 جيلد (1376)– كوًچورمه.

درباره نگارش زبان آذربايجان (1379)

«دده م قورقوت», اوغوزلارين آذربايجان توركجه سينده يازيلميش اوًنملي حماسي , ادبي, اثري, فارسجا ترجومه سي- (چاپ اولونور.)

قایناق

خبرگزاري دانشجويان ايران – زنگان

زبان محمل مادی انديشه بوده و انديشه نيز موجب انتقال فرهنگ ها و تجربیات گذشتگان به نسل‌های آینده مي‌شود.
علي محمد بياني، مديرمسئول و صاحب امتیاز ماهنامه بايرام در گفتگو با خبرنگار فرهنگی خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا) منطقه زنگان، با بيان مطلب فوق گفت: براي تسريع در انتقال فرهنگ و تجربيات بشر به آينده ، نيازمند تقويت زبان مادري هستيم.
وي با اشاره به اينكه توجه به تنوع‌ فرهنگي امروزه در دنيا افزایش یافته است، افزود: سال 2008 از سوي سازمان يونسكو به عنوان سال زبانها و با شعار «زبان‌ها مهم‌اند» نامگذاري شده كه اين نشان دهنده اهميت زبان مي‌باشد كه جامعه ما نيز تحت تأثير اين نامگذاري و فرهنگ ‌هاي جهانی قرار دارد.
بياني ادامه داد: رسيدگي به فرهنگ‌ها و آداب‌ محلي و حفظ آثار باستاني از نيازهاي يك منطقه مي‌باشد كه زبان مي‌تواند به اين مسائل بپردازد.
وي با اشاره به اينكه بيشتر فرهنگ‌ها برآمده از زبان مي‌باشند، خاطرنشان ساخت: زبان توركي جزء زبان‌هاي آسيايي مي‌باشد.
مديرمسئول نشريه بايرام در ادامه با بيان اينكه اصل 15 قانون اساسي در جامعه ما عملي نشده است، گفت: بروز 8 سال جنگ تحميلي شايد از جمله عللي باشد كه باعث شده است اجراي اصل 15 قانون اساسي به تعويق افتاده و قدمي براي اجراي آن برداشته نشود.
وي با بيان اينكه تدريس زبان تركي با تكيه بر اصل 15 قانون اساسي در دانشگاه‌ها امكان پذير است، يادآور شد: تا كنون در اين زمينه كلاس‌هايي به طور معمول تشكيل نگرديده و اگر هم بوده است به صورت مقطعي و به درخواست عده‌اي از دانشجويان بوده كه نشأت گرفته از علاقه آنها به يادگيري زبان توركي می باشد.
وي شركت در شب شعرها، برگزاري كنسرت‌ها و موسيقي مرتبط با زبان محلي را در تقويت و ماندگاري آن زبان موثر دانسته و خاطرنشان ساخت: خوشبختانه اقبال به زبان مادري در استان زنگان در حال افزايش است.
بياني در پاسخ به اين سوال كه «چرا تورك زبانان در بعضی شهرها درصدد صحبت کردن با فرزندان خود به زبان فارسي از دوران طفوليت هستند؟» توضيح داد: چنين افرادي تحت تأثير رسانه‌ها قرار گرفته اند، همچنين فكر مي‌كنند كه اگر فرزند خود را با زبان فارسي رشد دهند، به پيشرفت كودك خود كمك خواهند كرد، اين در حالی است كه تربیت كودك به غير از زبان مادري موجب بيگانه شدن كودك با زبان مادري اش مي‌شود و در رشد هوش و ذهن تاثیری منفی خواهد داشت.
وي ادامه داد: بيگانه شدن يك فرد با زبان مادري به معناي بيگانه شدن با فرهنگ و آداب و رسوم محلي‌اش مي‌باشد و يك فرد مي‌تواند با آشنا بودن به دو زبان نيز به رشد و توسعه دست يابد و البته فرد چند زبانه هوشیارتر و فرهیخته تر از یک فرد تک زبانه خواهد بود.
بياني پديده زبان را جزء نشانه‌هاي خداوند دانست و اظهار داشت: در فرهنگ و باورهاي اسلامي زبان امر مقدسی است که در قرآن با عنوان آیت الهی از آن نام برده شده است.
مديرمسئول ماهنامه بايرام وجود صفحاتی به زبان توركي در پيك هاي نوروزي را يك اقدام شايسته در زنجان قلمداد كرد و گفت: در مطالعه پيك‌هاي نوروزي صفحاتي كه با گويش و زبان محلي تناسب دارد مورد توجه دانش آموزان و خانواده‌ها قرار مي‌گيرد.
وي با اشاره به اجراي اخبار توركي از شبكه استاني اشراق گفت: جدا كردن اخبار توركي و فارسي در شبكه اشراق به منزله حفظ حريم ساختار زبان مي‌باشد.
بياني در بخش ديگري از این گفتگو با بيان اينكه در سال اتحاد ملي و انسجام اسلامي انتظار مي‌رفت به اصل 15 قانون اساسي بيشتر توجه شود، يادآور شد: اجراي اين اصل باعث افزایش اتحاد و انسجام در كشور شده و حس دوست داشتن را فراهم مي كند كه اين حس در جهان امروز يكي از ضروريات جامعه به حساب مي‌آيد.
وي توجه به زبان‌هاي محلي را موجب همگرايي و نزديكي در بين مردم دانست و اظهار داشت: زبان توركي به لحاظ فرهنگي داراي پشتوانه ای قوي مي‌باشد و هريك از ضرب المثل‌هاي اين زبان تجارب تاريخي عظیمی را به دنبال دارد.
بياني با اشاره به اينكه روز دوم اسفند ماه (21 فوریه) روز زبان مادري در دنيا معرفي شده است، اظهار كرد: در حدود 10 سال است كه اين روز در دنيا معرفي شده و حدود 5 – 6 سال پيش نيز براي گرامي داشت اين روز اولين برنامه‌ها از سوي مردم تبريز به اجرا درآمد.
وي روز زبان مادري را براي ايجاد حس همگرايي و نزديكي اقوام ايراني به هم مهم دانسته و اضافه كرد: در اين روز مي‌توانيم برنامه‌هاي سالم و متعددي را به اجرا درآورده و در كنار آن شاد باشيم. روز زبان مادري تقدير از فرهنگ خودی مي‌باشد كه بايد به آن بهاء دهيم. همه شهروندان ایرانی می توانند در این روز مثل روز مادر شادی کرده و از خانواده خود علی الخصوص مادران تقدیر نمایند.
مدير مسئول ماهنامه بايرام با اشاره به اينكه در بحث پاسداشت روز زبان مادري متأسفانه برخی مسائل سياسي را دخيل مي‌دانند، تصريح كرد: بزرگداشت اين روز مي‌تواند به عنوان تقدير از مادر باشد و به هيچ عنوان اين مسأله جنبه سياسي ندارد.
وي ادامه داد: روز جهاني زبان مادري روز اثبات خودمان است و نهادهاي فرهنگي همچون وزارت ارشاد، صدا و سيما و كانون فكري كودكان و نوجوانان مي‌توانند در اين روز به اجراي برنامه‌هاي فرهنگي بپردازند.
بياني با اشاره به تهاجم فرهنگي ، خاطرنشان ساخت: ذهن جوانان بسيار آسيب پذير مي‌باشد و در مقابل آن تنها اجراي برنامه‌هاي فرهنگي مي‌تواند تأثيرگذار بوده و پاسداشت روز جهاني زبان مادري نيز مي‌تواند يكي از راههای سالم سازی فرهنگ جامعه به شمار آيد.

سرويس: /فرهنگ و/
کد خبر :17146

1386/12/2
16:00

بو کیچیک تابوتدا بیر جاهان گئدیر

بؤیوک بیلگین اوستاد بهزاد بهزادی دونیامیزدان کؤچدو، بونونلا دا گؤی‌لرینده قارا بولودلار هرله‌نن آذربایجان مدنییتی‌نین دوزه‌نلییینده بؤیوک چات یاراندی. اوستاد آذربایجان دیلی و معاریفینه ائتدییی عؤمورلوک قوللوق سونوجوندا مدنییتیمیزین سماسیندا دان اولدوزونا، یاشام رمزینه و مقصد گؤستریجی‌سینه چئوریلدی.

اونون یاراتدیغی چئشیدلی اثرلر، اؤزه‌للیک‌له ایکی گؤز باهاسینا حاضیرلادیغی سامباللی «سؤزلوک‌»لر، هابئله باشچیلیق ائتدییی دَیرلی «آذری» درگیسی بیر آکادئمیانین گؤردویو ایش‌لرله آربا گلمکده‌دیر. او بونا اینانیردی کی، «سؤزلوک‌لر گنج یازیچی‌لارا و شاعیرلره یول آچیب، یارارلی و دَیرلی ماتئریال‌لار اونلارین اختیارینده قویور. سؤزلوک‌لر و لغت‌نامه‌لر دیلین تملینی تشکیل ائده‌ن سؤزلرین توپلوسونو الوئریشلی بیر شرایطده یازیچی‌لارا تقدیم ائتمک‌له یارادیجیلیق‌لاری‌نین چیچکلنمه‌سینه یاردیم گؤسته‌ریر.» اؤنم‌لی‌سی بودور کی، بؤیوک عالیمیمیز علمی دیققتی اؤته‌ری شؤهرته و گونده‌لیک مقصدلره قوربان وئرمه‌دی، بئله بیر نجیب داوارنیشیندان دولایی ایسه داها بؤیوک آد، داها درین سایقی، داها گئنیش اوخوجو طبقه‌سی قازاندی.

باشدا آنایاسانین 15-جی ماده‌سی‌نین تطبیقی اولماقلا اوستاد بهزادی‌نین دیلیمیزین رسمیتینه دایر دیلک‌لری‌نین چین اولماسی اومیدی ایله کیچیک بیر تابوتدا گئده‌ن اولو جاهانین خاطیره‌سینی گؤِز یاش‌لاری ایله آنیریق. سوندا ایسه او بؤیوک شخصیته تانریدان رحمت، سایین عایله‌سینه دؤزوم دیله‌ییر، بو آغیر و نیسگیللی ایتکیدن دولایی آذربایجان اولوسونا باش‌ساغلیغی وئریریک.

ایواز طاها و «یارپاق» یارادیجی کوللئکتیوی

ائشیتدیک سایین ادبیاتچی عالیم اوستاد بهزاد بهزادی دونیاسینی ده‌ییشیب‌دیر.

یولو عومورلو اولسون.

آلما یولو