کمدیِ «هیاهویِ بسیار برایِ هیچ» را ویلیام شکسپیر در سالِ 1599 نوشته است. داستانِ این کمدی از یک قصه‌یِ ایتالیایی گرفته شده، ولی شکسپیر تغییراتِ زیادی در آن داده است. متنِ شکسپیر در این نمایشنامه پر است از شیطنت‌هایِ طنزآمیز. کنایه‌هایی که بئاتریس و بندیک به یکدیگر نثار می‌کنند در نوعِ خود بی‌نظیر و بسیار جذاب است! عشقِ هه‌رو و کلودیو نیز سرشار از ظرافت‌هایِ رمانتیک است! شخصیتِ کمیکِ ورجس و داگبری (مستخدمینِ ابله) نیز یکی دیگر از ویژگی‌هایِ ارزشمندِ این نمایشنامه است. در این متن ما شاهدِ دو نوع عشق هستیم؛ خودآگاه و ناخودآگاه. در اولی عشقی پنهان در جامه‌یِ طعنه ابراز می‌شود و در دومی عشقی عیان در لباسِ ستایش. همانندِ همیشه بدخواهانی هم هستند که از هر وصالی غمگین و از هر جدایی شادمان می‌شوند. در نهایت اما پاکدامنیِ معشوقِ وفادار برایِ همگان روشن می‌گردد. ترجمه‌یِ عبدالحسینِ نوشین روان، روشن و زیباست!

فیلیپ پولمن
ترجمه‌ی فرزاد فربد
ناشر: کتاب پنجره
قیمت دوره: 20000 تومان

«... ابر نیرو، زئوس، ژوپیتر ـ این نام‌هایی است که او بر خود نهاده. او فر شته‌ای مثل ما بود ـ اولین فرشته بود، درست، قوی‌ترین بود، اما او هم مثل ما از غبار ساخته شده بود و غبار فقط نامی است برای وقتی که ماده‌ای به ماهیت خود پی می‌برد. ماده عاشق ماده است. می‌خواهد درباره‌ی خود بیشتر بداند، و این زمانی است که غبار شکل می‌گیرد. اولین فرشته‌ها از متراکم شدن غبار به وجود آمدند و ابر نیرو اولین آنها بود. او به آنها که پس از او آمدند گفت که خالق آنها اوست، اما این یک دروغ بود. یکی از آنها که بعدها آمد از او باهوش‌تر بود و این فرشته‌ی مونث حقیقت را دریافت، پس ابر نیرو او را تبعید کرد. ما هنوز به آن فرشته خدمت می‌کنیم. و ابر نیرو هنوز پادشاهی را در اختیار دارد و متاترون نایب‌السلطنه‌ی اوست.» (ص.42 جلد چهارم،‌دوربین کهربایی)

همین کافی نیست تا وسوسه‌تان کند به خواندن این شاهکار  یگانه‌ی فیلیپ پولمان؟ کتابی که شرط می‌بندم تا مدت‌ها پس از تمام شدن ذهن‌تان را رها نمی‌کند.
اگر همین کافی نیست بگذارید کمی بیشتر درباره‌اش بگویم. مثلاً اینکه می‌شود این کتاب را به نوعی ادامه‌ای بر «بهشت گمشده» شاهکار جان میلتون دانست. در واقع در کتاب اشاره‌ای غیر مستقیم به داستان «بهشت گمشده» می‌شود و می‌فهمیم کسانی قصد دارند جنگی را که در آن کتاب شروع شده تمام کنند. تا یادم نرفته به حضور پر رنگ ماده‌ی سیاه در این داستان هم اشاره کنم. همان ماده‌ی سیاه معروف و محبوب کیهان‌شناس‌ها. بیشترش را خودتان خواهید خواند.
خلاصه این‌طور بگویم که بشتابید تا تمام نشده (البته واقعا امیدوارم این‌طور نشود). وقتی خواندید حتما منظورم را می‌فهمید. مطمئن باشید از خواندن‌اش پشیمان نمی‌شوید. حتی اگر علاقه‌ای به ادبیات فانتزی هم نداشته نباشید، این کتاب باز چیزی برای جذب شما خواهد داشت.

نور زمستانی اثر کارگردانِ فقیدِ سوئدی اینگمار برگمان، روایتِ زندگی سرد و ملحدانه‌یِ کشیشی ست که خدا در درونش مرده اما همچنان با صلابتی ظاهری دیگران را به‌سویِ خدا فرامی‌خواند. توماس جسم و خونِ مسیح را به متدینان ارزانی می‌دارد، اما درونِ خود جز دلقکی ترحم‌انگیز، تصویر دیگری از خدا ندارد. او در مقام یک کشیش چنان عاجز و درمانده است که حتی نمی‌تواند بحرانِ ایمانِ یوناس پرسون را تسکین دهد و سرانجام این متدین رنجور از نکبتِ جهان خودکشی می‌کند. او در پایانِ سخنانش (که قرار بود امیدبخش و مانع تصمیم خودکشی باشد) به یوناس چنین می‌گوید: " اگر خدایی نباشد، آیا واقعاً تفاوتی می‌کرد؟ زندگی قابل فهم می‌شد، چه آسایشی! و از این رو مرگ پایان‌بخش این زندگی می‌بود؛ فسادِ جسم و روح. ظلم، تنهایی و ترس همگی عریان و آشکار می‌شدند. رنج غیر قابل درک است پس نیازی به توضیح ندارد. خالقی وجود ندارد. تحملی برایِ زندگی نیست. هیچ تدبیری در کار نیست." زندگی این کشیش عاری از دورویی ست. او هنوز هم حس می‌کند که آنچه در مراسم کلیسا بر زبان می‌راند، همگی درست است. توماس در تنهایی خود از خدا گلایه دارد که چرا او را ترک کرده است. خدا در جهانِ ذهنی توماس، جهانی منظم و کامل، متولد شد اما با دگرگونی این جهان مرد. توماس می‌گوید: "هرگاه از دریچه‌یِ واقعیت با خدا روبرو شدم، او را نفرت‌آور دیدم، زشت و نفرت‌آور به‌نظرم می‌آمد؛ یک خدایِ عنکبوتی، یک هیولا. برایِ همین از زندگی‌ام دورش کردم. در اعماق تاریکی و تنهایی وجودم حبسش کردم." او دچار الحادی از جنس یاس و ناامیدی نسبت به حضور خداوند گردیده است. مرگِ همسرش در این ناامیدی و بی‌معنایی تاثیر فراوان داشته است. توماس انسانِ ضعیف و درمانده‌ای ست. مارتا می‌گوید خدا حرف نمی‌زند چرا که وجود ندارد. اما «سکوتِ خدا» در زمانه‌یِ درد و رنج آدمیان و حتی حین شکوه‌یِ خودِ مسیح بر صلیب، تاثیر ویران‌گری بر روح کشیش باقی گذارده است. گرچه توماس الحادی تمناکننده‌یِ ایمان دارد، اما در عشق یک ملحدِ تمام‌عیار است. او بدترین و زهرآگین‌ترین عبارات را در پاسخ به عشق مارتا نثارش می‌کند. در واقع کشیش توماس در پوچی زجرآوری دست و پا می‌زند و با این‌که زندگی او از هر شوری (ایمان یا عشق) تهی ست، در سکانس آخر باز هم با همان صلابتِ ظاهری مراسم دعا و آمرزش به‌جا می‌آورد.

س‌ک‌س و فلسفه/ محسن مخملباف/ ۱۳۸۳
موسیقی: ناهید دلیر نظر- وانسا می
تهیه‌کننده: وایلد بانچ(فرانسه)/ ۱۰۲ دقیقه

این فیلم درباره‌ی عشق است و داستان آن در تاجیکستان می‌گذرد. به‌خاطر شباهت‌های بسیار فرهنگی و فیزیکی٬ کاملاً حس و بوی ایرانی دارد و از مرزهای اخلاقی عرفی ایرانی هم‌ عبور نمی‌کند. به‌طوری که در بعضی لحظات اصلاً فراموش می‌کنید که بازیگر‌ها ایرانی نیستند.
فیلم بین تاتر و سینما معلق است و در آن از موسیقی و رقص٬ برای بیان‌های دراماتیک استفاده شده‌است. جدای از نظریات فلسفی‌ای که در آن مطرح می‌شود٬ نوع روایت آن زیبا و تازه٬ و پر از نشانه‌ها و نمادهای تصویری است و مثل تمام فیلم‌های اخیر مخملباف٬ کادرهای زیبا و عکاس‌گونه‌ای دارد و هر شیء با وسواس انتخاب شده است.

داستان فیلم درباره‌ی معلم رقصی است٬ که تصمیم می‌گیرد در روز تولد چهل سالگی‌اش٬ تمام زنانی را که دوستشان داشته/دارد٬ به هم معرفی کند. این مرد همیشه کورنومتری همراه خود دارد که با آن٬ ساعات مفید زندگی‌اش را اندازه می‌گیرد.از نظر او٬ این ساعات مفید٬ تنها زمان‌هایی است که با عشق و لذت گذشته‌است.

ناتینگ هیل اسم محله ایست در لندن که کتابفروش بی نوایی در آن روزگار می گذراند. تا اینکه روزی یکی از هنرپیشه های سرشناس زن هالیوود - که نقشش را در فیلم جولیا رابرتس بازی می کند وارد کتابفروشی اش می شود. ماجرا عاشقانه است. این جوان معمولی اما البته کمی خوش قیافه، عاشق هنرپیشه می شود. همان هنرپیشه هایی که میرچا الیاده در حق شان می گوید جای ایزدان و ایزدبانوان و در مجموع جای "اسوه های" فرهنگ های کهن در فرهنگ جدید نشسته اند. به قول دوست صمیمی اش هر کس که خدایان را ببیند نفرین می شود! او هم نفرین شد! پیدا بود که هنرپیشه نامدار نمی تواند کنار او بماند. او حال نفرین زده ی خودش را برای همخانه ای نافرهیخته اش ناگزیر این طور توضیح داد: « ببین! مثل این می مونه که یه بار هروئین بکشی و دیگه گیرت نیاد!» 

این فیلم را اگر ندیدید ببینید. نه فقط به خاطر اینکه به فرود خدایان از ارتفاعات المپ به سطح روزمره گی حیات یک شهروند عادی می پردازد و شماره ی این بار هزارتو هم در مورد خداست! بلکه به خاطر این ببینید که خیلی دل انگیز است. با هنرپیشه ی مرد این فیلم - به خصوص اگر مرد باشید - همدلی خواهید کرد و برای او دل خواهید سوزاند. و یاد خواهید گرفت که همخانه ای تنک مایه داشتن هم همیشه بد نیست! و اینکه هنرپیشه ها هم مثل ما انسان هستند، از دوست پسرشان کتک می خورند، تنها می شوند، عمل جراحی زیبایی می کنند و باید احترام شان را حفظ کرد. جولیا رابرتس با این فیلم گویا انتقادی هم به ولنگاری های هنرپیشه های زن هالیوود می کند که باعث شده است مردم یک هنرپیشه ی زن را همچون یک روسپی بدانند. اما به هر حال آنها هم یکی از ما هستند. نه موجودی به کلی "دیگر". در واقع "خدا" قلمداد کردن آنها چه این تعبیر به زبان جاری شود یا نه، به معنای تأکید بر غیریت فوق العاده ی آنهاست که اگر کذب محض نباشد، دست کم مبالغه آمیز است.

عرض شود، فیلمی هست که در آن خودِ طبیعت را به تصویر کشیده‌اند، خودِ استعاریِ طبیعت را. یعنی طبیعت بدنِ انسانی پیدا کرده و میانِ آدم‌ها آمده و ما که بیننده باشیم از کیفیتِ این رابطه‌یِ رو‌ـ‌در‌ـ‌رو متعجب و کیفور می‌شویم. طبیعت (ژان باپتیست گره‌نوی) یک موجودِ صرفاً زنده است که در راهِ چیستی‌اش و با صرفِ نظر از ملاحظاتِ انسانی کار ِ خودش را می‌کند، و ما که از این بیرون - بیرونِ قابِ تصویر - هم جزئی از او هستیم و او را می‌بینیم، و هم به شکلی دیگر، در رده‌ای جُدا از او قرار گرفته‌ایم، دچار احساسات و عواطفِ متناقض می‌شویم. طبیعت آفریننده است و بی‌رحم؛ این دو صفتِ ویژه‌ای ست که ناظری که ما باشیم در او می‌یابیم. امّا خودِ طبیعت هیچ ادراکی از این دو ندارد. او فقط هست. مصمّم و ممتد کار ِ خودش را می‌کند. و دستِ آخر که اندکی متوجهِ تأثیر ِ متضادش بر ذهن و محیطِ انسانی می‌شود، خود را می‌سوزاند؛ یعنی درست در آن صحنه‌یِ عجیب و غریبی که شیشه‌یِ عطر را رویِ خودش خالی می‌کند... و شما خودتان حتماً بیش از این‌ها را با دیدنِ فیلم بازخواهید یافت.

* اوّل، اطلاع ِ این که؛ آخرین شماره‌یِ ماهنامه‌یِ فیلم (شماره‌یِ اردیبهشت)، صفحاتِ ویژه‌ای برایِ این فیلم و کارگردان‌اش دارد، که خواندنی ست.

** دوّم، این که؛ خوب است پایِ یک بحثِ درست و حسابی باز شود به ماجرایِ نحوه‌یِ تهیه‌یِ این فیلم‌ها، و همچنین، روالِ قابل‌گفتگویی که بایسته است حولِ رفتارهایِ انسانی را بگیرد، امّا در این مورد هم، جامعه‌یِ ما با خونسردیِ همیشگی‌اش نبودشان را تحمّل می‌کند، جوری که تقریباً همه همه‌جور فیلمی را می‌توانند ببینند و در زیر ِ این دیدنِ لال و حق به جانب، شبکه‌یِ نامعلومی هست که راهِ ورودِ مطمئن و آشنا به دم‌خوری با آثار ِ هنری را مسدود کرده است. نمی‌شود آدرس ِ دقیقی داد که این قبیل فیلم‌ها را از کجا می‌شود تهیه کرد و چگونه. در حول و حوش ِ ما، در دسترس‌ترین راه‌اش شاید گشتن ِ بساطِ دی‌وی‌دی‌ـ‌فروش‌هایِ کنار ِ معابر باشد، امّا مطمئن‌ترین و بهترین راه‌اش نیست. پرس و جو از مغازه‌هایِ زیرزمینی و غیررسمی، و دوستانِ اهل ِ فیلم هم راهِ دیگرش است. و صد البته، راه‌هایی که دنیایِ مجازی در اختیارمان می‌گذارد هم. شاید زودگذر باشد و این‌ها فقط تصویری از یک احساس ِ موقتی را بازمی‌تاباند، امّا گاهی وسوسه می‌شوم پرهیز کنم از این که به محصولی که از کنار ِ پیاده‌رو، با قیمتِ غیرواقعی و با بسته‌بندیِ گول‌زنک خریده‌ام نگاهِ تحلیلی و توصیه‌ای داشته باشم. همان وسوسه‌ای که موقع ِ مواجهه با یک اثر در صدا و سیمایِ جمهوریِ اسلامی هم دچارش می‌شوم.