आम्ही कोण?

काँग्रेस ची संवैधानिक बांधिलकी!

noreply@blogger.com (Mayur Lankeshwar) — Tue, 19 Feb 2019 12:04:00 +0000

शहाबानो प्रकरणात ढीगभर माती खाण्याचा इतिहास असणाऱ्या काँग्रेस ने ओवेसी ची संवैधानिक बांधिलकी मोजण्याचा अट्टाहास करणे हे मोदीने 'नेहमी खरे बोलावे' असा सुविचार भर सभेत सांगण्याइतकेच ढोंगी आणि दांभिक आहे. संविधानाचा मान सन्मान आणि अभ्यास असणारा बॅरिस्टर ओवेसी इतका दुसरा कुणी क्वचितच असेल ह्या देशात. आम्ही राजकारण करू तेव्हा ते एकदम पवित्र आणि तुम्ही कराल ते मात्र अनहायजेनिक असला गुत्तेबाज माज काही कामाचा नाही. तो समूळ नष्ट झाला पाहिजे. तशीही काँग्रेस ची मजल एखाद दुसरी संविधान बचाव रॅली काढण्याच्या पलीकडे जाऊ शकत नाही. काँग्रेस संविधानाशी एकनिष्ठ राहिली असती तर देशात मोदी जन्माला आला नसता. पण काँग्रेसचा 'आम्हीच संविधान रक्षणकर्ते' वगैरे आविर्भाव म्हणजे एखाद्या तालुक्याच्या ठिकाणी डॉक्टर साहेब सुट्टीवर आहेत म्हणून जसा त्याचा फावल्या वेळात गुत्त्यावर सदोदित पडीक कंपाउंडर पेशंटला 'कशाला काळजी करता वं आप्पा, मी हाय ना. हि घ्या गोळी तीन टाइम. गोळी घशात आजार बोच्यात' असा दुर्दम्य आत्मविश्वासाची झूल पांघरून विश्वास आणि दिलासा देणारा तोतया वैदू आहे. तात्पर्य : आप्पाने आता शहाणे झाले पाहिजे. तसा तो होतोच आहे. महाराष्ट्रातील सध्याचे राजकारण पाहता सगळेच वंचित शोषित बहुजन शहाणे होऊ लागले तर आपुन कुणाला येड्यात काढायचे आणि गावच्या जत्रेचा मान कसा मिळवायचा हि काँग्रेससमोरची खरी चिंता आहे. अजूनही वेळ गेलेली नाही. 'आमच्यावाचून काय हुईल संविधानाचं' अशी हातवारे सर्कस करण्याची आकड सोडून जरा माणसाप्रमाणे उठावे बसावे. ज्यांना आजवर तुम्ही पायाशी घुटमळवत बसवून स्वतः सोन्याच्या सोफ्यावर ऐसपैस बसून हात वर करून शाही थाटात तुकडे फेकून उपकार केल्याचा भाव सांगत, आजन्म ऋणाईत राहायची धमकी देत होतात, तो शेवटचा माणूस आता तुमच्यासमोर शड्डू ठोकून कॉलर टाईट करून सन्मानाने बसू लागलाय. तुम्हाला ते डोळ्यात खुपतंय. आधी डोळे स्वच्छ पाण्याने धुवून घ्या. मग संविधान वाचवायच्या आटपाट नगरातील गोष्टी कराव्यात.

नामदेव ढसाळ : विद्रोहाचे भाषेचे करुणेचे मूर्तीमंत प्रतिरूप!

noreply@blogger.com (Mayur Lankeshwar) — Tue, 19 Feb 2019 12:00:00 +0000

नामदेव ढसाळ हे व्यक्तिमत्व निवळ साहित्यिक, महाकवी, राजकारणी एवढेच मर्यादीत नसून नामदेव ढसाळ हे नाव हजारो वर्षे इथल्या धर्माने, जातीने, कर्मकांडाने माणुसकिच्या गावकुसाबाहेर निरंतर सडवत ठेवलेल्या हजारो पिढ्यांचा अजरामर बंडखोर भाष्यकार आहे. हिंदू वर्णव्यवस्थेने समाजाच्या ज्या मोठ्या समूहाला जनावरांचेही नैसर्गिक जगणे शेवटच्या माणसासाठी थोर ठरावे इतक्या अमानुष तर्‍हेने समाजाच्या सर्व क्षेत्रातून कायम नासवले, अस्पृश्य माणसाचे जगणे आणि मरणेही टाचा घासून तडफड करत जीव सोडणार्‍या एखाद्या प्राण्याच्या अवस्थेहून बत्तर केले गेले, नामदेव ढसाळ हा त्या तमाम गावकूसाबाहेर फेकल्या गेलेल्या घटकांचा लढवय्या भाष्यकार आणि सार्वकालिक इतिहासकार आहे. फॅन्ड्री मधल्या जब्याने ज्या ताकदीने आणि त्वेषाने दगड भिरकावला त्याच ताकदीने ढसाळांच्या प्रत्येक शब्दांचा अंगार माणुसकीला मोताद झालेल्या ह्या गावावर जळजळीतपणे कोसळत राहिला, इथल्या व्यवस्थेच्या तंटबंदीला मूळापासून उखडून उध्वस्त करत राहिला आणि अंतिमत: ‘माणसाचेच गाणे माणसाने गावे’ ह्या ओळी गुणगुणत नामदेव ढसाळांचे शब्द माणुसकीचे, सम्यकतेचे आकाश विस्तारत राहिले. ढसाळ हे नुसतेच मराठी वा भारतीय साहित्यातले साहित्यिक वा महाकवी ठरत नाहीत, तर हा माणूस जागतिक साहित्याच्याही कैक चौकटी ओलांडून कायमच वैश्विक ठरतो. “ह्या रांडाव मराठी भाषेला सवाष्ण होताना पाहीचंय मला” अशी जिद्द बाळगत, मुद्द्याला मुद्दा, गुद्द्याला गुद्दा, ठोश्याला ठोसा देत, रस्त्यावरची लढाई मजबूत लढत, विद्रोहास ज्ञानाला समानार्थी शब्द ठरलेल्या बाबासाहेब आंबेडकरांच्या विचारांचे ठोस अधिष्ठान देत, आजवरच्या फक्त अभिजनांच्याच अभिजात ठरवल्या गेलेल्या सर्व समग्र सोयिस्कर साहित्याचा थरकापतेने पालापोचाळा उडावा, प्रतिभेला आपल्या घरी पाणी भरायला ठेवल्यागत माज करणार्‍या, ‘रसाळ नामदेवांचा काळ जाऊन ढसाळ नामदेवांचा काळ आला’ असा भयप्र्द उपहास करणार्‍या तमाम साहित्यिकांची आणि वाचकांचीही कातडी सोलवटून निघावी, इतक्या प्रचंड आत्मियतेने, जिद्दीने, प्रेमाने आणि बुद्धाच्या करुणेने, प्रमाण म्हणवल्या जाणार्‍या, प्रमाण म्हणून अट्टहासाने ठसवल्या जाणार्‍या सवर्णांकीत भाषेचा कोथळा बाहेर काढून तिला पायासकट उखडून काढतात, तिची अस्पृश्य शोषित वंचित बहुजन समाजासाठी पुनर्बांधणी पुनर्रचना करतात तेव्हा ढसाळ हे भाषेच्याही कसल्याही बंधनाच्या पलीकडे जाऊन पोहोचलेले माणुसकीचे दु:खाचे क्रांतीचे भाष्यकार ठरतात. ‘तुमच्या उध्वस्त पुच्यांचा मी नि:पक्ष भाष्यकार’ असे सडेतोड सांगत, ‘मी नमतोय फक्त तुमच्यापुढे प्रारंभ आणि अस्त’ असे सडेतोड कबूल करत, शेवटी ‘तुम्ही माझ्या आया व्हा, तुमच्या फदफदत्या कुशीत मला निवारा द्या’ अशी विद्रोहाला बुद्धाच्या करुणेची जोड देत नामदेव ढसाळ हे व्यक्तिमत्व स्व:ताच विद्रोहाचे भाषेचे करुणेचे मूर्तीमंत प्रतिरूप ठरते. नामदेव ढसाळांची कविता म्हणूनच एक स्वतंत्र भाषा ठरते, समग्र माणुसकीचा अवकाश व्यापणारी ती एक स्वतंत्र लिपी ठरते. भाषा मांडणीची कितीही माध्यमे आली आणि गेली, तंत्रज्ञानाने काळ आणि वर्तमान कितीही व्यापला गेला तरी जगात जोवर शोषक आणि शोषित ह्यांचा लढा अस्तित्वात आहे तोवर नामदेव ढसाळ हे नाव आणि त्यांची ही कविता नेहमीच अजरामर ठरेल. आयुष्यभर बाबासाहेब आंबेडकरांना, त्यांनी शून्यातून निर्माण केलेल्या विद्रोहाला, स्वाभिमानाला ‘तुझे बोट धरून चाललो आहे मी’ अशी बळकट खात्री देत आणि अविरत हिंमत बाळगत शब्दातून, ज्ञानातून, राजकारणातून, समाजकारणातून समतेचा आणि समानतेचा लढा लढणार्‍या ह्या पॅंथरला विनम्र अभिवादन!

स्ट्रॉबेरी

noreply@blogger.com (Mayur Lankeshwar) — Thu, 07 May 2015 20:33:00 +0000

जहाल लालभडक मिरची रंगाची लिपस्टिक लावून, आयलायनर, मस्करा, फॉउंडेशनचा मेट्रोमास्क धारण करुन, बारीक पट्टीचा ओपन ब्याक स्लीवलेस घालून गोरया नितळ स्लिम दंडावरचा चिकना ट्याटू मिरवत कोमट कोडगी म्याड़म पीव्वर हॉट झाली. फिगर उठून भेदक दिसावी म्हणून सिल्कची साडी सगळ्या कर्व्हज वरुन अजून चोपुन चापुन व्यवस्थित केली. नाऊ इट्स लुकिंग प्योर हॉट या! हाय हिल्स घालता घालता मुद्दाम ज्यास्त वाकून तिने सोफ्यावर रेळलेल्या यंग डायन्यामिक हब्बीला झापले "ह्या अश्या चिप अवतारात येणारेस तू? तुला कळतंय का हन्नी व्हेर आर वि गोइंग? ती परवाची कॉस्टली शॉपिंग काय उगाच केलीय का?श्शी गावठी तो गावठीच." तिच्या रिकाम्या खोल गळ्यावरच्या कातील तिळाकड़े निरखून बघत वैतागत हब्बी आत गेला. क्रेडिट कार्डावर घेतलेला शॉपर्स स्टॉप मधला टी शर्ट आणि जीन्स घातली. बायसेप्स दिसाव्यात म्हणून टीशर्टच्या बाह्या ज़रा वर ताणल्या. एक्स डिओ मारून झटपट रेड़ी झाला. "हम्म. आता ओकेय. बट स्टील नॉट लाइक सलमान हां". "यू टू नॉट लाइक ऐश हां." एकमेकांची खेचत दोघे सोसायटीच्या खाली आले. इन्नोवा रेडिच होती. "घराला घरपन देणारी मानसं...खिशाला टर्रकन् फाड़नारि मानसं". सुपरवायझरने म्याड़म च्या खोल गळयाकडे पाहत "हेल्लो म्याम् हाउ आर यु. हेल्लो सर" केले. तिघे गाडीत बसले. गाडी साइटच्या दिशेने निघाली...

अवकाळी पावसाचे टप्पोरे थेंब पडाय लागले. म्याडम ने काच ज़रा खाली घेतली. खुश रोम्यांटिक झाली. सुपरवायझरने आयप्याड वर टिचकि मारली. सॉफ्टवेयर चालु केले. म्याडम पाऊस एन्जॉय करत कधी आभाळात कधी आयप्याड बघू लागली. हब्बी आयप्याड वर मेगाटाउनशिप अवाक होऊन बघू लागला. इथं हॉट म्याडमचं आणि यंग डायन्यामिक हब्बीचं सगळं सगळं जग सामावलं होतं. मल्टीस्पेशालिटी हॉस्पिटल, इंटरन्याशनल स्कूलस, फाइव स्टार हॉटल, सेवन स्क्रीन मल्टीप्लेस, क्रिकेट ग्राउंड, बास्केटबॉल, टेनिस कोर्ट, ऐम्फिथेटर, सेंट्रलाइझड़ क्लाइमेट कंट्रोल्ड एसी क्लबहाऊस, पाच हजार स्क्वेयर फुटाच्या तीन जिम्स - वन कॉमन, वन फॉर एक्सक्लूजिव योगा, एंड वन स्पेशल एक्सक्लूजिव फॉर हॉट ऑर वन्ना बी हॉट म्याडम्ससाठी.

गाडी आयप्याड मधल्या एक्चुअल साइटवर पोचली. जीपीयसने कनेक्टेड असना-या सॉफ्टवेयर मध्ये वेलकम मेसेज झळकला. माणसांना जोडणारी घरं... घराला घरपन देणारी मानसं... प्रचंड विस्तीर्ण, नजरेत न मावना-या अवाढव्य माळावरच्या वीसबाविस मजली बिल्डिंग्ज. काही रेड़ी तर काही फायनल टचअप साठी आसुसलेल्या. काही नुकत्याच माळाच्या पोटातून वर उठना-या. पावसाच्या भुरभुर धांदलीत म्याडम डब्बल हॉट झाली. यंग डायन्यामिक हब्बी बजेटचा विचार करत ज़रा नर्व्हस झाला. तिघे क्लाइमेट कंट्रोल्ड ऑफिसच्या केबिन मध्ये आले. कॉफीचे घुटके घेत घेत सुपरवायझर ने साइट प्लान सविस्तर "इल्याबोरेट" केला. कमीत कमी बाराशे चौरस फुटाचे फल्याट. बेसिक ओन्ली नायन्टी ल्याक्स. चौथ्याच्या वर फ्लोअर राइझ एक्स्ट्रा. गार्डन फेसिंग एक्स्ट्रा. पोडियम पार्किंग एक्सट्रा. सुपरवायझर ने साईट फिरुन रेड़ी/सेमि रेड़ी फ्ल्याट्स बघुयात म्हटले.

हॉट म्याडम लाल गुलाबी होत गेली. ढगाळ वातावरणात हब्बी आता काळवंडत गेला. अस्वस्थ होत गेला. बजेटची गणितं जुळवू लागला. डाउन पेमेंट वीस की पंचवीस लाख? त्यात गावाकडच्या बबन्याने नुकतेच कालपरवा खजील होऊन मागितलेले दोन अडीच लाख. हॉट म्याडमला खुलवलेल्या अवकाळी पावसाच्या गारपिटीने बबन्याची कित्येक एकरभर स्ट्रॉबेरी उध्वस्त झालेली. कुठकुठली देनी चुकती करायची होती. चांगल्या दिवसात स्ट्रॉबेरीचे बॉक्स च्या बॉक्स सरप्राइझ फुकट पाठवनारा बबन्या. यंग डायन्यामिक हब्बी च्या आंतर्जातीय विवाहासाठी जीव तोडून कट्टर बापासोबत मध्यस्थी करणारा बबन्या. खंगलेल्या बापाची धुगधुगी संपायच्या आत वंशाची पणती/दिवा यीवु दया म्हणून अधेमधे फ़ोर्स करणारा गांडदोस्त बबन्या. फिगर काय नंतर पण यील की असा चुत्या इच्चार करणारा बबन्या. आता देशोधडीला लागलेला बबन्या. रांगड्या आवाजाचा पण फोनवर बोलताना पहिल्यांदाच इतका कासाविस घुसमटलेला सारखा सारखा रेंजबाहेर जाणारा बबन्या. आत्ता कायबी करून लाखभर तरी दे याजासकट दोनतिन महिन्यात परत करतो म्हणत आवाज खोलखोल डोहात गेलेला बबन्या. समोर असता तर पायच धरले असते इतका खचलेला गांडदोस्त बबन्या. गारपिटिने गारठलेला उबदार काळजाचा बबन्या. छ्या! कसं एडजस्ट होणारेय?

म्याडमचा हॉटनेस काय दहाव्या मजल्याच्या खाली यायला तयार नव्हता. सुपरवायझर ऊँचे लोग ऊँची पसंद म्हणत राह्यला. एक फ्ल्याट हब्बी ला बरा बजेटेड वाटला. पण बाल्कनीतून JNNURM च्या पुनर्वसनाच्या उदास भोसडलेल्या इमारती दिसल्या. म्याडम "श्शि डिसगस्टिंग" म्हणत गार्डन व्ह्यूच हवाय म्हणाली. एक कोटि जातायतच तर वर खाली पाच सहा लाख काय फरक पडतो म्हणाली. गार्डन व्ह्यू च्या बाल्कनीतून हब्बी गरागराय लागला. ओहोहोहोहो वॉव वॉव व्हाट अ व्ह्यु क्लास्स्स... सुपरवायझर "आजच दोन लाख पोस्टडेटेड चेक टोकन देऊन इनिशियली बुक तरी करा" म्हणाला. फ्रॉम टुमारो रेट्स माइट चेंज. ऑल्सो इफ यु बुक टुडे डाउनपेमेंट झाल्यावर आयप्याड कॉम्पलीमेंट्री मिळेल. म्याडम वॉव ग्रेट म्हणाली. आजच बुक करुयात म्हणाली. येस येस म्हणत सुपरवायझर ने दुजोरा दिला. शिवाय आज अक्षयतृतीया म्हणजे परफेक्ट मुहूर्त म्हणाला. यंग डायन्यामिक हब्बी ढासळला. चेक बुक काढत शरणागती झाला. टू ल्याक्स ओन्ली लिहिताना बबन्याचा फोन आला. फोन व्ह्यायब्रेशन वर टाकला. चेक सही करून अकाउंट पेई करताना परत फोन आला. फोन म्यूट वरच टाकला. फ्ल्याट बुक झाला. बाराशे स्क्वेयर फुटाने कित्येक उध्वस्त एकरांवर मात केली. गार्डन व्ह्यू ने बबन्याच्या सडलेल्या स्ट्रॉबेरीजला झिड़कारले. अवकाळी पावसाच्या महानगरी धुंदीने गारपिटित सापडलेल्या येडझव्या ग्रामीण क्षुद्र बबन्याला हाड हाड केले. कोल्ड ब्लडेड हॉट म्याड़मच्या अदाकारीने बबन्याच्या ओरबाडलेल्या चेह-यावर मात केली.

सुपरहॉट म्याडम आणि हब्बी घरी आले. म्याडमने झटपट फेसबुकला "व्हाट अ ग्रेट डे टुडे, सच अ लवली क्लाइमेट एन्ड बुक्ड ए ग्रैण्ड 1200 sqft गार्डन व्ह्यू फ्ल्याट" स्टेटस टाकले. लाइक्स आणि कमेंट्स चा भडिमार सुरु झाला. म्याडम चेकाळली. करकचुन हब्बीला जहाल किस दिला. "आय लव यु सो मच. उम्म्म्म. लेटस ह्याव अ स्ट्रॉबेरी!" लाजून म्हणाली. मदहोश झाली. येडझव्या बबन्याचा परत फोन आला. आता फोन फ्लाइट मोड़ वर टाकून नुसता वायफाय ला कनेक्ट केला. शेकड़ो नोटिफिकेशंस येत राह्यले परंतू येडझवा बबन्या मात्र कायमचा रेंज बाहेर गेला. स्ट्रॉबेरी फ्लेवर कोंडोमचं पाकिट कुठं ठेवलंय ह्याचा विचार करत कोडगी हॉट म्याडम आणि कोडगा यंग डायन्यामिक हब्बी बेडरूम च्या दिशेने मेट्रोस्टायल फोरप्ले करत रवाना झाले.

सोलापूर माढा पुणे...

noreply@blogger.com (Mayur Lankeshwar) — Thu, 30 Apr 2015 22:28:00 +0000

सोलापूर, माढा आणि पुणे ह्या तीन ठिकाणातच माझ्या आत्तापर्यंतच्या तीस वर्षीय आयुष्यातला ९९.१७% टक्के वेळ गेलेला आहे. ह्या तिन्ही ठिकाणांचा माझ्या आयुष्यावर भयंकर प्रभाव आहे.

सोलापुरनं मला वरकरणी कितीही रिकामचोट भिकारचोट भकास धूळग्रस्त दुष्काळी वाटू शकना-या आयुष्यात सॉल्लीड आनंदानं कसं जगायचं हे शिकवलं. त्यातल्या त्यात माझं घर हद्दवाढ भागातलं असल्यानं मी शहरात राहतोय का खेड्यात ह्याचं बेमालूम कन्फ्यूजन करून मला नेहमीच औकातीत ठेवलं. मुतायची भिती वाटावी असा उन्हाळा कश्याला म्हणतात, थोबाडाला भेगा पाडणारी धुळीची बोचरी निब्बर थंडी कशी असते, नुसती आभाळभर उंडारनारी ढगंच्या ढगं कित्तीही जीव खाऊन गांड आवळून डरकाळली तरी झ्याट पाऊस पडत नसतो हे सर्व सोलापूरनंच मला दाखवलं! आज होईल उद्द्या होईल म्हणत म्हणत वर्षानुवर्षे उखडून ठेवलेल्या दगडी रस्त्यांवर नुसती साइडला पोतंभर खड़ी आन एक पिंप डांबर दिसलं तरी खुश होणारी लोकं, किमान आठदहा तास लोडशेडिंगच्या फटक्यातून कधीमधी चुकून अर्धाएखाद तास आधीच लाइट आली तर झटका बसणारी खुश लोकं, एखादा दिवस नळाला जास्त प्रेशरनं पाणी आलं की जमतील तितकी एक्सट्रा हंडा कळश्या पातेली भरणारी खुश लोकं, गड्डयाच्या जत्रेत एस्सेल वर्ल्ड शोधणारी खुश लोकं... हे सारं औकातीत राहायचं शिक्षण सोलापुरनंच मला दिलंय. आठवीत असताना मुद्दाम "तुझी जात कोणती रे?" असं विचारणा-या एका सो कॉल्ड उच्चजातीय मित्राच्या आईला "कश्याला आसले कडू प्रश्न विचारायलाय ओ कडू काकू?" म्हणत असल्या फुकन्यांना जागच्या जागी उडवून लावण्याचं अफाट माजोरडं बळ सोलापूरनंच मला दिलंय!

पुण्यानं मला जगाच्या स्पर्धात्मक बाजारपेठेत धावायला तगड़ेच्या तगड़े पाय दिले. सिओईपी सारखं ग्र्यान्ड कॉलेज दिलं. पुण्यानं माझ्यासारख्या दुष्काळी पोराला अमाप हिरवळ दिली. प्रेम करायचं धाडस दिलं. भाकरी दिली. पिझ्झा दिला. बायको दिली. पैसा दिला. घर दिलं. चोवीस तास पाणी दिलं, लाइट दिली. जबर सुखसोयी दिल्या. स्टाइलिशपना दिला. सांगली सातारा लातूर कोल्हापुर, विदर्भातनं आलेले भन्नाट दोस्त दिले. पेठेतल्या लोकलाइट पोरांशी त्यांच्यापेक्षाही 'अतिशुद्ध अलंकारिक' भाषा बोलायचं तंत्र दिलं. कोस्मोपॉलिटियन मेट्रो लोकांत वावरायचा आत्मविश्वास दिला. WTF सारख्या हायफाय पबडिस्क मध्ये 'व्हाट दा फक, अंग्रेजी बिट तेह' म्हणत टकीला शॉटवर बेभान थिरकायच्या पार्ट्या दिल्या. कोडग्या अन संवेदनशील दोन्ही प्रकारच्या लोकांचा घोळका दिला. पुण्यानं मला लिहिण्याची वाचण्याची जाणीव दिली. पुस्तकंच्या पुस्तकं दिली...

माढा माझं मूळ गाव. शेकडो सरकारं आली अन गेली तरी काही गावं आणि त्या गावाला जाणा-या ST यष्टयांची स्थिती कधीच बदलंत नसते. हेही जवळपास त्यातलंच एक. चावड़ी, महारवाड़ा म्हणजे काय हे माढयानं मला दाखवलं. दारिद्र्याच्या गडद काळोखात जिद्दिनं पेटून जगणारी माणसं दाखवली. तशीच दारूत बुडून आयुष्याची प्रेतं निष्काळजीपणे तरंगवणारे चिक्कार दाखवले. डूकरांच्या झुंडीमागे ऊर फुटेस्तोवर धावणारे कित्येक अनवानी रक्ताळ पायांचे बेनाम जब्या दाखवले. भले आज मी पॉश चकचकित जग्वार फिटिंग बाथरूमच्या कमोडवर बसतो पण माढयानेच मला हागंदरीतसुद्धा न लाजता बसायची जबर हिम्मत दिली.
माझी कित्येक शतकांची मुळं माढ्यात् रुजली आहेत ह्याचं सामाजिक भान दिलं. कितीही उंच उडालो तरी पाय जमिनीत रुतवून ठेवायची ताकीद दिली.

तर मी असा अत्यंत हायब्रिड. जगाच्या पाठीवर कुठेही गेलो तरी ह्या तीन ठिकाणांतला भाकरीचपातीपिझ्झामय ग्रामीणनिमग्रामीणनिमशहरीकोस्मोपोलिटियन माणूस सोबत घेउनच मी वावरत आलोय. तीच माझी खरी ओळख अन् ताकद आहे...

मित्र आणि साहेब.

noreply@blogger.com (Mayur Lankeshwar) — Sun, 26 Apr 2015 15:05:00 +0000

आमचा एक साहेब मित्र होता. म्हणजे आधी मित्र होता नंतर साहेब झाला. आता साहेब आहे पण मित्र नाही. त्याला मित्र समजण्यात माझी कसलीच सोय नव्हती. सोय आणि मैत्री एकत्र नांदू शकत नाहीत. बरं माझी न त्याची ब्र्यांचपण वेगवेगळी असल्यानं एकत्र बसून अभ्यासानं फाटलेल्या एकमेक्काच्या टी-या शिवायचा उसवायचा पण काही संबंध नव्हता. ह्याचा येकमेव आधार म्हणजे सिओईपी हॉस्टेलाच्या उंचच उंच भिंतीवरुन रात्री दोनतिनला उड्या टाकून, शिवाजीनगरच्या ष्टयान्डवर चहा क्रीमरोल पोहे आन गप्पा मारायला जाताना हा सगळ्या दोस्तांना पलिकडं उतरायला मदत करायचा. स्वत: नव्वद किलोचा सांड असल्यानं त्याच्या पाशवी ढुंगनाला टिरीखालून जोर देवून त्याला आधी वर चढ़वनं लै मुश्किल काम. शिवाय हा कधी ठस्सदिशी पादेल ह्याचा काय भरोसा नाही. मग मित्र आमच्या टी-यांना जोर देवून सगळ्यांना वर चढवून नंतर सर्वात शेवटी खाली उतरायचा. हे म्हणजे गांडदोस्त असल्याचं फिलिंगच जणू. मग आम्ही ष्टयांडवरच्या उपहारगृहात मुतु येस्तोवर पपा-या मारायला चालू. आरक्षण, गांधी, वोल्गा ते गंगा, बांग्लादेशी दलित मुस्लिम हिंदू, आरएसएस, बिपाशा मल्लिका सोनया, हेडगेवार ह्यारी पॉटर कांदा लसून शरद पवार. मित्र म्हणायचा "ह्ये बघ लंक्या, पुजा-या, अम्या कसं अस्तंय माहितेका सगळ 'सम्यक' दृष्टीने बघता यायला पायजेल. पोहे सांगू का रं आणिक दोन प्लेट?" पुजारी आणि मी पण "होय होय सम्यक सम्यक" म्हणत चहा पोहे रिपीट. "भाड़खाऊ ठसठस पादतंय तरी हादडतंय" अश्या नजरेनं अम्या त्याच्याकडं बघायचा. अम्या पुढे कॉमरेड झाला. सम्यक सम्यक म्हणत साताठ प्लेट पोहे आन दहा बारां क्रीम रोल. सगळेच अशक्य पादाय लागल्यावरच बिल ऑर्डर. बिल येस्तोवर ह्येचा टॉपिक सम्यकवरून विपश्यनेवर आलेला. येकदा आपण सगळेच मिळून इगतपुरीला जायला पायजेल असं म्हणत रिकामं पाकिट काउंटरवर उघडून दाखवायचा. ह्याचे पैसे कुणीतरी भरायचो. मग हॉस्टेलवर रिटर्न.

कॉलेज संपलं. पूजा-यानं अरबी समुद्र वलांडला. अम्या न मी पुण्यातच जॉब जॉब म्हणत राह्यलो. मित्र म्हनायचा "यूपीयस्सी करणार". मी म्हनायचो "तूच हैस गडया जिगरबाज". मित्र - "आयेयस होऊन तळागाळात जाऊन कामं करणार." मी - "तू व्हरे पुढं मर्दा." मित्र - "तुमचा सपोर्ट लागंन मला. लै जनरल नोलेजचं काम अस्तंय." मी - "अरे हैना आपन इथंच. तू लढ रं भावड्या." मित्र - "यशदात जावं लागेल. दिल्लीला पण जावं लागतंय. आता फाउंटन बारला जाऊन चिकनहांड़ी हानू. टिटियमम?" मी - "आरं चलना भाऊ. एकदोन कविता पण ऐक्वायच्यात तुला." मित्र म्हणायचा "दिल्लीला जानं म्हणजे दोनेक लाख तरी कमित्कमि पायजेलच. अर्र पैसे काढलंच नाही एटीएम मधनं". मी -"थांब. किती झालंय? भरतो मीच बिल." गडी टिटियमम ला टीटीयमटी करायचा. माझं कार्ड स्वाइप होस्तोवर संविधानाचं प्रीएम्बल सांगायचा. 'वी द पीपल ऑफ़ इंडिया म्हणत' मित्र स्वताच्या पैशानं मसाला पान तरी खाऊ घालायचाच. अम्या कधी सोबत असायचा कधी नाही. मी मात्र जबर रेग्गुलर गड़ी. मित्राचा कधी माझ्या रुमवर महिनोन्महिने फुकट मुक्काम. कधी गायब. कधी माझ्या बाइकवरून एबीसी पालथा घालनार ह्याच्या पुस्तकांसाठी. अधेमधे फाउंटन बार, कावेरी, कमित्कमि मॉडर्न क्याफे. तू लढ रं मर्दा म्हणून ह्येच्यापेक्षा जास्त मीच ह्येच्या लढाईत पुढं. असं वर्षभर झाल्यावर मित्र म्हणला "भायलोग. मी जातो बरका दिल्लीला. तुम्हाला मिस करंन. पण जावंच लागतंय. तुमचा सपोर्ट राहु दे. अरे ब्यालन्स संपलाय लंकया. रिचार्ज करतो का?" मी - "राजे! व्हा ओ तुमी पुढं. दिल्लीला कूच करा. म्हाराष्ट्र सांभाळतो आम्ही. रिचार्ज पण करतो".

मित्र दिल्लीला गेला. हळूहळू औकात दाखवत संपर्कक्षेत्राच्या बाहेर गेला. मग एके दिवशी मित्राच्या मित्राच्या आयेयस होऊ पाहना-या मित्राकडून समजलं की मित्र यूपीयस्सी पास झाला. आयेयस नाय झाला. पण शेवटून पन्नासेक नंबरला आला. अहाहा. गड़ी पास झाला म्हणून मलाच कंड आला आन मीच आयघातली त्येला फोन केला. "काय राजे! दिल्ली पादाक्रांत केली की गड़या! आता पार्टी फाउंटन ला!!" मित्र - "हेल्लो!हेल्लो! हूज नंबर इज धिस? मे आयनों हूज स्पीकिंग? हेल्लो हेल्लो! ओह लंकया! तुझा नंबर नव्हता माझ्याकडं. या म्यान. आय डन इट. चल नंतर बोलतो. सिया इन पुणे बाय!" फोन कट. मित्र 'साहेब' झाला. नंतर पाचसहा वेळा फोन करूनसुद्धा साहेब काय फोन उचलेनात. साहेब 'मित्र' राह्यला नाही. आठेक महिन्यांनी साहेबाचाच फोन आला. "आय्यम एट सेंच्युरियन हॉटेल फॉर ट्रेनिंग. लिविंग टू दिल्ली बाय टूनाइट. यु क्यान मीट मी एट हॉटेल ऑर एट एयरपोर्ट, व्हाट्से." मी काय आता पूर्वीइतका येडझवा राह्यलो नव्हतो. गांडदोस्तीच्या गोष्टीतले चांदोबे कॉलेजातच मावळतात हे समजून चुकलो होतो.. "व्हूज नंबर इज धिस? तुझा नंबर नव्हता रं माझ्याकडं. एनीवे सॉरी यार तुला भेटायला मला वेळ नाही भाई! सरकारी मानसांइतका वेळ नसतो प्रायवेट सेक्टर वाल्यांकडं. तुमचा पगार आमच्या ट्याक्स मधनं येतो. यायचंय तर तूच ये हिंजवड़ी फेज दोनला." एक वर्षांनी साहेबाचा फेसबुकवर मेसेज आला. लग्न ठरलंय म्हणला. तुला यावंच लागेल म्हणला नाचायला. साहेब बिझी मानूसघाना झाला. अम्याचा फोन आला. म्हणला जाऊ लग्नाला. ह्यां साहेबांना अशीपण गर्दीची गरज असते. आपलं पण भेटनं होईल. लग्नाला गेलो. तुफ्फ़ान गर्दी. हॉलच्या दारात थुई थुई कारंज्यात भिजनारा संगमरवरि लाइफसाइझ बुद्ध. ढोल ताशे ब्याण्ड बाजा. घोड़ा घोड़ी. रेड कार्पेट. ग्र्यान्ड कारभार. मला दीवाने ख़ास आन दीवाने आम दरबाराचं फिलिंग येऊ लागलं. हत्तीच तेवढ़ा बाकी ठेवला होता नाचवायचा. अरारा नाक्क्मुक्का नाक्क्मुक्का म्हणत गर्दी थिरकत होती. काळा गॉगल लावलेला साहेब इंद्ररथातून गर्दीला हात करत होता. मिरवनूक झाली. बुद्धवंदना झाली. फाइवस्टार लग्न पार पडलं. म्हटलं आता ह्याला भेटून जावं. तर भेटायला काळ्या कोटवाल्यांची गुघान गर्दी. सगळे आयेयस, आयपियस, आयआरयस आधी. नंतर साहेबांच्या ऑफिसातले कर्मचारी. नतंर आम्ही जुने दोस्त(?). प्रायोरिटी क्यू मध्ये सगळ्यात खाली. सगळ्यात शेवटी गावाकडचे "तळागाळातले लोक". अम्या म्हणाला "सम्यक. इथल्या इथं चार वर्ग तयार झालेत बघ. आज बुद्ध केवळ हसला नाही. तर तो हसून खदाखदा लोळतोय." बुद्धाच्या स्टेच्यूला प्रणाम केला. मित्राचे साहेबीकरणाचा अवतार अनुभवून आम्ही परत निघालो. ऑन द वे अस्तानाच तुझी माझी यारी भोक्कात गेला तू आन तुझ्यासकट दुनियादारी म्हणत साहेबांना फेसबूकवरून आणि मनातून कायमचे अन्फ्रेंड केले...

पुस्तकं आणि पुस्तकं...

noreply@blogger.com (Mayur Lankeshwar) — Thu, 23 Apr 2015 19:06:00 +0000

२३ एप्रिल - आज जागतिक पुस्तक दिन. असा काही दिन असतो हे आजच मला कळलंय! मदर्स डे, फादर्स डे, वूमन्स डे, व्ह्यालेंटाइन डे ह्यांच्या इतकं ग्ल्यामर आजच्या डे ला नाही. पण ह्या दिवसाच्या निमित्ताने मी आजपर्यंत काय काय वाचलं ह्याचा सहज विचार केला तर मी अद्यापही एकदमच छटाक वाचक आहे ह्याची जाणीव झाली. माझ्या वाचनाची - ज्याला आपण अवांतर म्हणतो ते वाचन, सुरुवात कधी झाली हे सांगणे तसे अवघड आहे. पंधराव्या वर्षापर्यंत तरी मी चांदोबा, विक्रम वेताळ, गृहशोभिका(होय! हे मी वाचायचो) आणि सोळाव्या सतराव्या वर्षी मी मा.म. देशमुख ह्यांची काही छोटी छोटी सनसनाटी पुस्तके वाचायचो. ही पुस्तके सनसनाटी आहेत हे मला तेव्हा कळायचे नाही. तरी गृहशोभिकाच मी जास्त वाचायचो. नववी दहावीला असताना मधल्या सुट्टीत जबर 'दूरदृष्टि' असणा-या काही महान मित्रांच्या उपकाराने मी हैदोस, डेबोनियर, प्यासी चुड़ैल, मदमस्त जवानी ही पुस्तकं पण चवीनं वाचली आहेत. इंजिनियरिंगला आल्यावर हैदोस च्या पुढच्या आवृत्त्या हॉस्टेलात ढिगाने पडलेल्या असायच्या. एकदोनदा त्याचे सामूहिक वाचनाचे कार्यक्रम हॉस्टेलात झालेले. पुढे पुढे तेही बोर झाले. हैदोस वाचण्यापेक्षा कॉम्प्यूटरवर हैदोस पाहण्याकड़े कल वाढला. अभ्यासाची पुस्तके अज्याबात झाटभर सुद्धा डोक्यात शिरत नसल्याने रिकामचोट वेळ कसा घालवायचा म्हणून भिकारचोट दिवस ढकलत असताना एका थोर कवी मित्राने मृत्युंजय, स्वामी वाचायचा सल्ला दिला. ही पुस्तके वाचून मी येडाच झालो. त्यातल्या उता-यांचे पारायनं करू लागलो. त्यातल्या भाषेने रिकाम्या मेंदुचा भयंकर ताबा घेतला. उठता बसता हागता मूतता पादता मी अलंकारिक भाषा बोलाय लागलो. छातीला वक्ष म्हणाय लागलो. ढुंगनाला नितंब म्हणाय लागलो. तोंड धुवायला जाताना मुखप्रक्षालन म्हणाय लागलो. चिलटांना चांदण्या म्हणाय लागलो. एकूणच मी कविमित्राच्या साथीने प्रचंड गंडलो. पेशवाई बद्दल मला लैच प्रेम दाटून यीवू लागले. महाभारत मला ग्रेट वाटू लागले. एकेकाळी अफगानिस्तान पासून इंडोनेशिया पर्यंत आपला भारत पसरला होता ह्याचा विचार करकरून दू:खी होऊ लागलो. संडासात बसल्या बसल्या अर्जुनाचा कर्णाच्या धनुर्विदयेचा विचार करू लागलो. वाचनाची खाज अत्युच्च पातळीवर पोचलेली असतानाच्या त्या दिवसात मी पुल, वपु, पाडगावकर, डयान ब्राऊन तड़ातड़ वाचून काढले. पण महाभारत आणि पेशवाईचा प्रभाव कायकेल्या कमी होईना. कॉलेजच्या म्याग्झिनमध्ये खत्राड अलंकारिक भाषेत एकदोन प्रेमकथा कविता लिहिल्या आणि ज़रा फेमस झालो. ज्युनियर लोकांच्या कविता लेख माझ्याकडे चेकिंग ला यीवू लागले. कवी मित्राच्या साथीने कवितेत करेक्शन्स सुचवून हवा करू लागलो. मी लै डेंजर वाचक अन लेखक है असे समजू लागलो. म्हणजे मित्रही तसेच समजू लागले...

कधी कुठून नेमके आठवत नाही आता, पण एके दिवशी "तुही इयत्ता कंची" हे पुस्तक हातात पडले. नामदेव ढसाळ हे नाव आयुष्यात पहिल्यांदाच ऐकले. "आठवणीतल्या कविता", "श्रावनधारा", "रेशीमगाठी" वगैरे अश्या थाटात कवितासंग्रहाची नावं असतात ह्या समजुतीला हा पहिला धक्का बसला. कविता वाचायला लागलो. सुरुवातीला एक अक्षर मला घण्टा कळेना. जसजश्या ढसाळांच्या कविता वाचत गेलो तसतसा मी मुळातून हादरून गेलो. ही भाषा, ही माणसं, ह्यातलं विश्व हे सर्वच्या सर्व प्रचंड अक्राळविक्राळ रूप धारण करून मला अस्वस्थ करायला लागलं. माझ्या थंडगार अभिव्यक्तीच्या बुडाखाली कुणीतरी भयानक तिखटजाळ भड़का उडवला होता. माझ्यावरची मध्यमवर्गीय आवरणं उचकटायला सुरुवात झाली. ह्या कवितांमधली ओळ अन ओळ मला समजत होती असे नाही; आजही कित्येक समजत नाही; पण प्रत्येक कवितेनीशी अंगावरचं सालटं निघतंय, मध्यमवर्गीय ब्लड पंपना-या माझ्या काळजात कुणीतरी दगड भोसकतंय अश्या जाणिवा गडद होत गेल्या. मी नुसता जमिनीवर आलो नाही तर जमिनीत गाड़लो गेलो. एकामागोमाग एक लिंक जुळवत गेलो. ढसाळ, चित्रे, कोल्हटकर, तेंडुलकर, सुर्वे जमेल तसे वाचत गेलो. आजही वाचतोच आहे. इथल्या वास्तवाची जाणिव ठळक करणारी ह्यांची विस्तवासारखी पुस्तकं माझ्या अभिरुचीला अत्यंत वेगळे वळण देऊन गेली. मी पारंपारिक वाचक तुपाळ होण्या पासून बचावलो. माझे काही मित्र निखिल पुजारी, अमित शिंदे, पांडुरंग चोरमले ह्यांच्यामुळे वाचनकक्षा अजूनच रुंदावल्या. केवळ साहित्यिक पुस्तकं न वाचता ह्या वादविवादपटाईत मित्रांमुळे वैचारिक, सामाजिक पुस्तकं वाचावी लागली. ह्या इथे फेसबुकवर ज़रा एक्टिव झाल्यापासून तर आपण किस झाड़ की पत्ती हे कळलं. फेसबुकवर इथे भन्नाट अप्रतिम लिहिलं जातं, वाचलं जातं. कित्येक नवी पुस्तकं, लेखक फेसबुकमुळे माहीत झाले. इथल्या लोकांच्या मानाने मी एक अत्यंत साधारण वाचक आहे. पण हळूहळू कक्षा रुंदावत आहेत. बरंच काही वाचायचंय हे समजलंय. लेखक बिखक व्ह्यायची माझी औकात आहे की नाही माहीत नाय, पण सर्वांगीण वाचक होण्यासाठी मी नेहमीच धड़पडत आलोय. धकाधकीच्या आयुष्यात केवळ फेसबुकवरचे आणि बाहेरचे दोस्त आणि पुस्तकं ह्यांच्यामुळेच मी तग धरून आहे!

भाकरी, पूरणपोळी आणि पिझ्झा!

noreply@blogger.com (Mayur Lankeshwar) — Wed, 22 Apr 2015 19:34:00 +0000

ह्या देशातला आगामी संघर्ष भाकरी विरुद्ध पिझ्झा असा नसून भाकरीपासून पिझ्झा पर्यंत पोहोचनारी एक पिढी आणि पूरणपोळी पासून पिझ्झा पर्यंत आधीच पोहोचलेली दूसरी समांतर पिढी ह्यांच्यातला आहे. पूरणपोळी पासून पिझ्झा पर्यंत सहज पोचू शकलेले बहाद्दर संस्कृतीची थूकरट शिट्टी वाजवत भाकरी टू पिझ्झा वाल्यांना शिव्या घालण्याचा राजरोस उपक्रम इथे करतात. भाकरी टू पिझ्झा वाले पण पूरणपोळीवाल्यांची आयभैन काढत मागे न हटण्याचा निर्धार करून शडडू ठोकतात. पुरणपोळी वाले पूरणपोळी किती टेस्टी अन कल्चरल आहे ह्याची खवूट पादरी धून वाजवतात. इतकंच नाही तर समग्र पिझ्झाखाऊ समाजच कशी देशाची गांड मारतोय ह्याचे नैतिक लसिकरण करू पाहतात आणि हळूच एखादं चीजबर्स्ट पिझ्झाचं टॉपिंग स्वत: गटकवतात! इथली संस्कृती, परंपरा, अध्यात्म कसं ग्रेट आहे हे तुपाळ भाषेत सांगत पूरणपोळी वाले आधुनिकतेचे सर्व फायदे मस्त एनक्याश करतात. भाकरी टू पिझ्झा प्रवास करणा-याला परंपरेसोबत जगायचे उदात्त ग्यान द्यायचा प्रयत्न करतात. लंगोटीबाज स्वामी बुवाबाबांची यथेच्छ पूजा घालतात. स्वत: मात्र जॉकी घालतात. अर्थात जॉकी घातली म्हणून ह्यांची गुलाबी हिप्पोक्रेट ढुंगणं सुंदर दिसत नाहीत हे चाणाक्ष भाकरी टू पिझ्झावाले ओळखतात. शाब्दिक हानामा-या होतात. शारीरिक हानामा-या होऊ लागल्या की पूरणपोळी खानारे अजूनही भाकरीतच अडकलेल्या बिथरवून भाकरीसाठीच झटना-यातच गुघान दंगे लावून मस्त बाहेरून एन्जॉय करत राहतात. धार्मिक आणि सांस्कृतिक विश्वाच्या नाड्या पूरणपोळीवाल्यांच्या हातात एकवटलेल्या असतात.
कोसलात विद्रोहाचा झुटा मेकअप केलेला पराभूत सांगवीकर भाकरीशी आपलं नातं सांगून पद्धतशीरपणे इथल्या तव्यावर पूरणपोळी भाजतो. चांगदेव मुंबईला फाट्यावर मारून खेड्याकडे चला चा निसर्गरम्य नारा देतो. मिशीवाला बाबा मिशीवर तूप चढवून समृद्ध अडगळी शोधत कावेबाजपने गायब होतो. आमच्यासारखे ज्यांचे बापजादे शतकांच्या घमासान संघर्षातून आताकुठे भाकरीपासून पिझ्झा पर्यंत पोहोचलेत किंवा कमीतकमी ज्यांनी आपल्या पोराबाळांना भाकरीची याद देवून डायरेक्ट पिझ्झाच खाऊ घातलाय अशी नवीन पिढी ह्या पूरणपोळी टू पिझ्झा वाल्यांची खरी दुश्मन आहे. संघर्षाचा प्रश्न जसजसा अधिकाधिक तीव्र भड़क होत जाईल तसतसं ह्या पिझ्झाचं चीज वितळत जाऊन भाकरी विरुद्ध पूरणपोळी ही नागडी फाईट ठळक होत जाईल. तूप गुळवणी पूरण ह्यांची भाकरीच्या दान्यासमोर धूळधान उड़ेल. आम्ही फ़क्त आपलं मूळ न विसरणं महत्त्वाचं आहे. शेवटी गुड़ ऑर ब्याड पण आमच्या पिढीचं अंतिम सत्य निव्वळ पिझ्झाच आहे!

१४ एप्रिल

noreply@blogger.com (Mayur Lankeshwar) — Sun, 12 Apr 2015 20:25:00 +0000

तसा तू सोबतच असतोस कायम आमच्यासोबत.
जन्मापासून मरणापर्यंत
नाळ तुटल्यापासून माती होईपर्यंत
त्याच्या आधीही आणि त्याच्या नंतरही
वर्षातले तीनशे पासष्ठ दिवस
बाव्वन आठवडे ट्वेंटी फोर बाय सेव्हन…
तूच दिलेली मुळाक्षरं, बाराखडी, व्यंजनं, सव्वीस अक्षरं
ह्या सगळ्यांची उलथापालथ करून मी झटत राहतो
तुला शब्दात पकडण्यासाठी आणि नाकाम होतो पुन्हापुन्हा.
डार्विनचा उत्क्रांतिवाद, होमोइरेक्टस होमोसेपियन
आइनस्टाइनचं काळाचं चौथं डायमेन्शन,
हिग्जबोसोनचा कण, बिग ब्यांग, स्ट्रिंग थेरी,
डार्क म्याटर डार्क एनर्जी,
शेकडो संस्कृत्या, विकृत्या, प्रकृत्या, पुराणं,
लेण्या लिप्या, गुहा, नगरं, महानगरं,
हडप्पा मोहेंजोदडो…
मी ह्यापैकी कश्शालाच मानत नाही
आमच्या माणूसपणाची सुरुवात
माणसातल्या माणुसकीची सुरुवात.
तू दिलेल्या संविधानाची लख्ख पानं
वाचत राहतो मी इथल्या अंधारात.
मी मानतो एक आणि एकच मंत्र
"स्वातंत्र्य समता बंधुत्व"
"तू होतास म्हणून आम्ही आहोत"
हा एकच प्रमेय अंतिम सत्य मानतो मी.
ह्या इथल्या सायंटिफ़िक पसा-यातून
मी फक्त मागे जातो इथून केवळ सव्वाशे वर्ष
आणि प्रचंड अभिमानाने ठळक करतो
आमच्या वैश्विक एवोल्युशनची
ग्रेगरियन क्यालेंडरमधली १४ एप्रिल हि तारीख.
- मयूर (१३/०४/२०१५)

स्वप्नातला जब्या.

noreply@blogger.com (Mayur Lankeshwar) — Thu, 09 Apr 2015 19:11:00 +0000

जब्या काल स्वप्नातच आला. बरं आला तो आला ते प्रचंड काळं डुक्कर घेऊनच. जब्याला म्हणालो जब्या हा काय प्रकार आहे? ते डुक्कर घेऊन असा कसा काय वर आलास? जब्या काही बोलला नाही. जब्या डुक्कर घेऊन सरळ माझ्या घरात घुसला. त्यानं माझ्या पॉश सोफ्याचं फयाब्रिक उसवून टराटरा फाडलं. फाडलेल्या फयाब्रिक चा भला मोठ्ठा दोर बनवून जब्यानं डुकराचे चारी पाय आन तोंड आवळलं. जब्याला म्हणालो जब्या बास झाला आं हा दळभद्रीपणा. जब्या पुन्हा काही बोलला नाही. डुकराला फरफटत नेऊन जब्या आता माझ्या बेडरूम मध्ये घेऊन गेला. आणि कर्लऑन च्या स्प्रिंग गादिवर डुकराला फेकून दिलं. भयंकर धगधगत्या नजरेने जब्यानं माझ्याकडे पाहिलं. जब्याची नजर असह्य होऊन मी डुकराकडे पाहिलं. त्या करकचुन आवळलेल्या डुकरात मला आता माझा चेहरा दिसाय लागला. जब्या आता किचन कड़े वळला. जब्यानं फ्रिज उघडला. आइस्ट्रे मधल्या बर्फाचे क्यूब्ज जब्यानं एकेक करून रिकाम्या पातेल्यात ओतले. मी जब्या वर ओरडलोच. जब्या जब्या अरे ते क्यूब्ज व्हिस्किच्या पेगसाठी ठेवलेयत. जब्या नुसता हसला. पण परत काही बोलला नाही. फ्रिजच्या टॉपवरची व्हिस्किची बाटली जब्यानं हातात धरली. जब्या प्लीज. अरे तुझ्या पाया पडतो. सोड ती बाटली. जब्यानं दुस-या क्षणीच् ती बाटली दात ओठ खाऊन फोडली. एका हातात बर्फाच्या क्यूब्जचं भांडं आणि एका हातात फुटलेल्या बाटलीचा उरलेला चाकूसारखा एक भाग धरून जब्या व्हिस्किवरून फुटलेल्या बाटलीच्या काचावरून परत बेडरूम मध्ये चालत गेला. जब्याच्या राकट पायाचे रक्ताळलेले ठसठशीत ठसे डेटॉल नं क्लीन केलेल्या चकचकित फरशीवरुन उमटत गेले. मी जब्या च्या मागे धावलो. जब्यानं एका झटक्यात कर्लऑनच्या गादिवर पडलेल्या डुकराच्या पोटात बाटली खुपसली. एकदा दोनदा तीनदा परत परत बाटली खुपसतच राह्यला जब्या. मी जब्या च्या मागे धावतच राह्यलो मात्र जब्या पर्यंत मला पोहोचता येईना. डुकराच्या रक्तानं माखलेले हात जब्यानं बर्फात फिरवले तेव्हा मला जब्या विकत असलेल्या आइसक्यांडि आठवल्या. जब्या पुढं आता मी हतबल होऊन उभा होतो. जब्यानं आता फ़क्त माझ्या पॉश घराला आग लावायचं बाकी ठेवलंय हे समजून मी खिशातून मोबाईल काढला. शंभर नंबर डायल करत अस्ताना जब्यानं मोबाइल हातातून हिसकावून घेतला. ज्या त्वेषानं जब्यानं दगड भिरकावला होता त्याच त्वेषानं आक्रोशानं जब्यानं मोबाइल भिरकावला. नवा कोरा वॉलपेपर लावलेल्या भिंतीवर आपटून मोबाइलाचे शंभर तुकडे झाले तेव्हा मला जाग आली.

सगळं व्यवस्थितच होतं. कर्लऑनच्या गादीवर जब्याचं डुक्कर नव्हतं. मीच होतो. उशाजवळ मोबाइल "सारी इसकटून जिंदगी मी पाह्यली" ह्या गाण्याची रिंगटोन वाजवत होता. बाहेर हॉल मध्ये सोफा शाबूत होता. आता मी छिनालपणे माझ्या गार्डन व्ह्यू बाल्कनीत उभाय. जब्यानं जीव तोडून भिरकावलेला तो दगड शोधायचा येडझवेपना करतोय.

बाप आजकाल जास्त बोलत नाही

noreply@blogger.com (Mayur Lankeshwar) — Tue, 07 Apr 2015 10:05:00 +0000

बाप आजकाल जास्त बोलत नाही. तो एकटक छताच्या पॉश पीओपी कड़े पाहत पॉश सोफ्यावर बसलाय... दुपारचे दोन वाजलेत... नुकताच कालपरवा तो साठ वर्षाचा रिटायर्ड पेन्शनर झालाय. एकोन्साठ पॉइंट नव्व्यानव चा होईपर्यंत काही वाटले नाही राव. पण आता साठ म्हटलं की एकदम पस्तिस वर्षे आपण व्होलसेल चूतिये बनलो, कुणी यडगांडयाने ही साठ ची लिमिट ठरवली, असं चिक्कार कायकाय त्याला खुपतंय, भळभळतंय, डिवचतंय, ठसठसतंय....बाप आता ना धड़ शहरी राह्यलाय ना ग्रामीण. मधल्यामधं त्याचं पॉश खेचर झालंय. पॉश वागणं म्हणजे आपली सगळीच्या सगळी भोकं बंद करून गप्प राहाणं, पादताना सुद्धा सुरेल खोकणं...अर्थात हे तो आता कुणाशी बोलू शकत नाही. पॉश शहरात पॉश लोक्यालिटितल्या पॉश सोसायटित दहाव्या मजल्यावर पॉश फ्ल्याट मध्ये तो राहतो, तेव्हा भाषा अन वागणूक पॉशच पाहिजे असं बापाच्या सेमिपॉश बायकोने बापाला सुनावलंय...

बापाचं ह्याण्डसम पोरगं सव्विस वर्षाचं झालंय. ते कधीतरी रात्री अकरा बारा नायतर दोन तीन वाजता येणारंय क्लायंट कॉल का मीटिंग च्या नावाखाली. बापाची देखनी पोरगी बावीस वर्षाची आहे लास्ट इयर ला. ती कायतरी साडेचार वाजता घरी येऊन पाच ला एरोबिक्स ला जाऊन सात च्या शोला फ्रेंड्स सोबत नंतर बाहेरच डिनर करून येणारंय. ब्यांकेत असताना फाइल्सच्या गच्च ढिगा-यात रुतलेल्या बापाला आता रिकाम्या घरात टळटळीत शांत दुपारी डोकं तरंगल्यासारखंच वाटतंय. टप्पर वेअरचा पॉश डबा उघडण्याऐवजी आता एकटंच स्टील च्या लख्ख ताटात एकेक घास चिवडत दुपारी जेवायचं अक्षरश: जीवावर येऊ लागलंय. एकाएक आपण माणूसघाने झालो का काय अशी भीती वाटू लागलीय. घास नरड्या खाली जाईना झालाय...

बाप आता जेवून उठलाय. आत्ताशी घड्याळात सव्वातीनच वाजलेत होय. च्यामायला आपण सव्वा तास जेवत होतो हे त्याला पॉश फ्रिजातल्या पॉश बॉटल मधलं चिल्ड् पाणी पिताना कळलंय. बापाची बायको आतल्या खोलीत झोपलीय. करावं का तिला जागं? नकोच. पेन्शन फंडाचं काय करणार हा प्रश्न बापाच्या बायकोने भूताटकी मागं लागल्यागत विचारून बापाला हैरान केलंय. झोपुच द्यावं तिला. वैतागवाड़ी च्याम्मारी. सकाळपासून दोनदा वाचलेला सकाळ आता बापानं तिस-यांदा वाचायला घेतलाय....

चार वाजता दाराच्या ल्याच् ची हालचाल. दार उघडलं जातंय. इतका वेळ पेपरात घुटमळलेली बापाची नजर दाराकडे जाते न जाते तोच बापाची देखनी पोरगी हायहिल्स च्या टाकटॉक आवाजात घरात आलिय. बाप हसायच्या आत तिनं बापाकडं भुवया ताणून क्षणदोनक्षण पाहिल्यागत केलंय आणि ती झप्पकन् आत सुद्धा गेलीय. पुन्हा घरात शांततेचा बुल्डोझर डोकं चेंगरणारा....बापाची पोरगी आता परत निघालीय. ती जबरीच पॉश दिस्तेय. एका हातानं हाताच्या तळव्यापेक्षा मोठा फोन कानाला लावून दुस-या हातानं पर्स मधली लिपस्टिक बाहेर काढत ती कुणालातरि 'आरयों फकिंग किडिंग विथ मी दम लगाके या यनच टेन, लेटस सी हंटर यॉर' असं काहीतरी बोलतेय. फकिंग किडिंग हंटर यॉर म्हणजे कायतरी सीरियस पॉश भानगड़ आहे एवढंच बापाला कळतंय. फकिंग किडिंग हंटर यॉर हे नेमकं काय ते विचारायचं डेरिंग बापात अजिबात उरलेलं नाही. लिपस्टिक धरलेल्या हातानंच बापाला 'बब्बाय' करून बापाची देखणी पोरगी दार ओढून घराबाहेर गेलीसुद्धा. दाराचं ल्याच् खटाक्कन लागलंय. परत सगळं शांत... चकचकित... पॉश...

शेवटी न राहून बापानं टीवी लावलाय. झी मराठी. होणार सून मी ह्या घरची. रिपीट टेलीकास्ट. च्यानल चेंज. कुठला तरी टेली मार्केटिंग शो. कुठला तरी चायनामेड चार इंची टचस्क्रीन फोन तीनशेसाठ अंशात फिरवून दाखवतायत... बापाला एकाएकीं कायतरी खुमखुमि आलीय आणि आपला चार वर्ष जूना नोकियाचा काळा दगड घेऊन तो जागेवरून उठलाय...शांतपणे चोरपावलानी दाराकड़े चालत जाऊन बापानं दाराचं ल्याच् उघडलंय. बाहेर पॉश लॉबित येऊन दार हळूच बंद केलंय...लिफ्टचं बटन दाबून बाप समोरच्या जोशींच्या पॉश नेम्प्लेटकडे पाहत उभाय. लिफ्ट आलीय आणि लिफ्टचं दार एखादा सिल्कचा पडदा सरकावा इतक्या सहजपणे उघडलं गेलंय...आत एक भड़क पॉश पन्नाशीतलि बाई कपाळावर आठया आणून उभीय आणि सुटाबूटातला साठीतला एक माणूस कपाळावर गोट्या आणून उभाय. बाप मेन विल बी मेन्स ची जाहिरात आठवून लिफ्टच्या कोप-यात उभा राह्यलाय. कुठल्यातरी दरीत आपण फेकलो जातोय असं वाटत असतानाच लिफ्टने ग्राउंड फ्लोअर गाठलाय. ढेरी रोखलेला श्वास सोडून बाप बाहेर पडला. लिफ्ट पुन्हा वर गेलीय. सोसायटीच्या पॉश गेट मधनं बाहेर येऊन त्याने रस्ता क्रॉस केलाय आणि थेट समोर दिसना-या मोबाईल शॉपित तो घुसलाय. ह्या शॉपिचा मालक बापाच्या मूळ गावाकडचाच. बापाच्या ब्यांकेंतनच लोन घेतलेला. त्यानं हसून बापाचं स्वागत केलं. बाप म्हणालाय दाखवा टचस्क्रीन फोन. शॉपिमालक - बजेट? बाप म्हणालाय दाखव चारेक हजारापर्यंत. शॉपिमालक - ख्या ख्या ख्या. मोबाईल घ्यायला आलाय का गव्हा तांदळाचं पोतं. पुढचे विस मिनिटं शॉपिमालकानं बापाला टचस्क्रीन मोबाइलाचं गणित भूगोल इतिहास समाजशास्त्र समजावून सांगितलं...जितका स्लिम मोबाइल तीतका महाग. स्क्रीन जितकि मोठी तितका भारी. यचडी फुल्ल यचडी, पिक्सेल पर इंच, टू जी, थ्री जी, फोर्जी, वायफाय, एंड्रॉइड, विंडोज, आयोयस...बापाला सगळं अर्धवट डोक्यात शिरलंय आणि अर्धवट डोक्यावरून गेलंय...शेवटी बापांनं नऊ हजाराचा मायक्रोम्याक्स क्यान्वास निवडलाय. पाच इंची यचडी स्क्रीन. लॉलीपॉप ओयस. शॉपिमालकानं व्हाट्सयाप, फेसबुक इंस्टॉल करून बापाला जुजबि ग्यान दिलंय. मोबाईल सिमसकट जवळपास रेडिच करून दिलाय. बापाच्या निम्ग्रामीण निमशहरि चेह-यावर आता फेयर एंड लवली ला टफ देणारा निखार चढ़लाय. बड्या खुशीत तो रस्ता ओलांडून नवा कोरा मायक्रोम्याक्स बाळ कुशीत घेतल्यागत पकडून परत सोसायटीच्या लिफ्ट पर्यंत आलाय. लिफ्टच दार उघडलंय. आत पन्नाशीतलि ती भड़क बाई वगैरे कुणीच् नाही. बाप दहाव्या फ्लोअरचं बटन दाबून निवांत वरवर चाल्लाय. मोबाईल कधी एकदा हाताळतोय ह्या विचारात असतानाच दहाव्या पॉश फ्लोरच्या लॉबीबाहेर तीच पन्नाशितलि भड़क बाई आणि तोच साठीतला माणूस जोशीच्या फ्ल्याटमधून बाहेर पडतायत. बाप लिफ्टच्या बाहेर पड़ताना भड़क बाईचा प्रचंड रिल्याक्स चेहरा आणि माणसाचा किंचित् चूरगाळलेला सूट बापाच्या नजरेतून सुटला नाही. ही कायतरि पॉशच भानगड़ आहे एवढंच त्याला कळलंय...

दार ल्याचनं उघडून बाप परत एकदा शांत घरात आलाय. बापाची सेमिपॉश बायको बहुतेक घरात नाही. फेशियल का ब्लीचिंग ला ती जाणार होती बहुतेक...हे एक बरंच झालं असं समजून आता बापाने मोबाईल ऑन केलाय...वायफायला कनेक्ट होऊ का असं मोबाईल विचारतोय. बाप हो म्हटला तर मोबाईल नं पासवर्ड विचारलाय. बापानं कॉर्नर यूनिटच्या कोप-यात ठेवलेल्या डिवाइसवरचं स्टिकर बघितलं. #acchedinnamonamo. बापाचं पोरगं मोदीभक्त आहे हे बापाला आत्ताच कळलंय. पासवर्ड टाकलाय. मोबाईल कनेक्ट झालाय. जबरिच. वायफाय् काय थोर टेक्नॉलोजी हाय राव. शोपिमालकाने दिलेल्या ग्यानाच्या आधारे बापानं आता फेसबुक सेटअप केलंय. सगळी पर्सनल प्रोफेशनल माहिती सावकाश भरून झाल्यावर पीपल यू मे नो मध्ये बापाला आता ब्यांकेतला रघू शिपाई दिसाय लागलाय. बापानं फ्रेंड रिक्वेस्ट पाठवायच्या क्षणातच रघुनं फ्रेंड रिक्वेस्ट accept केलीय. आयच्या गावात ह्याचमुळे हां रघू कायम मोबाइलला चिकटलेला असतो काय! वेलकम साहेब म्हणून वॉल्वर मेसेज आलाय आणि रघुनंच तो लाइक पण केलाय. बाप आता सुपर एक्साइटेड झालाय. पीपल यू मे नो मधून त्यानं धड़ाधड़ रिक्वेस्टा पाठवल्यात. धड़ाधड़ त्या accept होतायंत... नोटिफिकेशन्स येतायंत. बाप एकाएकी हायटेक् शहाणा झालाय. शहाण्या बापानं बापाच्या पोरीचं नाव सर्च केलंय. तिचा अत्यंत क्लास पॉश फोटो आणि त्यावरचे साडेसहाशे लाइक तीनशे कॉमेंट बघून बापाला पोरगी सेलिब्रिटी असल्याचा साक्षात्कार झालाय. बाप आता तिला फ्रेंड रिकवेस्ट पाठवायच्याच बेतात असतानाच बापाला बापाच्या पोरिचा स्टेटस रिलेशनशिप : इट्स कॉंमप्लिकेटेड असा दिसलाय. बापाच्या पोराच्या प्रोफाइलवर सुद्धा बापाला तसाच स्टेट्स दिस्लाय आणि काशिद गोवा बिचवरचे चिलिंग फोटो... तिकडं बापाच्या पोरानं आणि पोरिनं फेसबुक वरचं वॉल सेटिंग पब्लिक न ठेवता ओन्ली फ्रेन्ड्स असं जस्ट बदललंय. बापाची फ्रेंड रिक्वेस्ट एक्सेप्ट करावी का नाय ह्या चिंतेत पोरिचं हंटर मध्ये मन लागनांय आणि पोराला बियरचा घोट जास्तच कडू वाटू लागलाय...

बाप आजकाल जास्त बोलत नाही. काय स्टेटस टाकाव ह्या विचारात तो शांत बसलेला असतो. फ्रेंडस ची संख्या कधीच पाचशेच्यावर गेलीय. बापाच्या सेल्फ़ी फोटोला शंभरच्या वर लाइक आलेत. पोरापोरिनं फ्रेंड रिकेवस्ट अद्याप एक्सेप्ट केली नाही. पण बाप एकंदरितच खुश आहे. दुपारची वेळ आता झटक्यात सरते. नोटीफ़िकेशन्सची किक त्याला बसू लागलीय. शांततेच्या बुलडोझरचा तो निष्णात ड्रायवर झालाय. बाप आजकाल जास्त बोलत नाही...

मेणाची माणसं

noreply@blogger.com (Mayur Lankeshwar) — Sun, 08 Feb 2015 19:04:00 +0000

मेणाची माणसं वितळत जातात मेणाच्याच मेणबत्त्यांसारखी.
सिमिट्रिक सुरक्षित जगलेल्या आयुष्याचा टीचभर ओघळ
अस्ताव्यस्त पसरवत जातात.
मेणाची माणसं मोर्चेही काढतात मेणबत्त्यांचाच.
एका झापेत वा-याच्या सपकन विझूनहि जातात.
मेणाची माणसं चेतवू शकत नाहीत छ्टाक्भर प्रकाशही.
त्यांच्यातल्या वाती केव्हाच्याच मोडलेल्या असतात.
फारफारतर मेणाची माणसं जमंल तसं चिकटून राहतात एकाचजागी.
कोणीतरी बुड उचकटे पर्यंत गपगुमान पिघळत राहतात
आपल्याच सोयीस्कर स्थितप्रद्न्य मध्यमवर्गीय चिरंतन कोषात.

नाव नसलेले काही लेख - २.

noreply@blogger.com (Mayur Lankeshwar) — Tue, 09 Dec 2014 19:20:00 +0000

तसं पाहिलं तर आताशा आपण जे कायपण लिहित असतो ते आल्मोस्ट कुणी घंटा वाचत नाही. तरीही हि लिहिण्याची अगम्य खाज का काय कायमची शमत नाही. अधूनमधून उफाळोन येतेच. थाड थाड करत क्यालेंडरचि पानं उडत जातात. वयाचं नामोनिशान अजून दिसत नसलं तरी आपण झिजत असतोच प्रत्येक क्षणाला. कुणाला ते झिजणं मनासारखं वाटतं. तर कुणाला आपण झिजतोय ह्याची काहीच लेणदेण नसते. तर कुणी आपल्यासारखे चुतिये आपण का, कशासाठी झिजतोय ह्याचं विच्छेदन करण्यात अक्षरांची होळी पेटवतात...
कोण्या एका भुक्कड संध्याकाळी आत्ममग्न होत पाहिलेली स्वप्ने - उदाहरणार्थ चळवळ, लेखन, राजकारण, प्रशासन, इतिहास, कविता इत्यादी इत्यादी फालतू शब्दबंबाळ जांगडगुत्ता नुसता… ह्याच्यापासून आपण मैलो दूर आलोय आता. प्राथमिकता बदलून गेल्यात. किंबहुना ज्या गोष्टी येडझव्या बुर्झ्वा वाटायच्या त्याच गोष्टीत जगण्याची प्राधान्यक्रमता ठरू लागलीय. शेवटी आपणही ग्लोबलायझ होता होता येड्यात निघालो च्यामायला. किंवा असंही असू शकतं कि भुक्कड संध्याकाळी पाहिलेली स्वप्ने खरोखरच बिनडोक होती. हिरोइझम का फ्यांटसिझम चा नाद होता बहुतेक. जवळपास ते सगळं संपल्या सारखं वाटू लागलंय आता. संपायलाच पाहिजे. किमान डोक्यातले असले बाजारबुणगे साहित्यिक किडे तरी कमी होतील.
दोनेक दिवसांपूर्वीच कॉलेज च्या एरियात होतो. म्हणजे जाणून बुजून नव्हतो गेलो तर असाच ट्र्याफिक सोबत वाहत वाहत गेलतो. दोनच सेकंद होस्टेल च्या गेट वर नजर खिळली. झपाकदिशी आठ दहा वर्षे मागं गेलो. मेसचं गिळून बॉडी मास इंडेक्स जरा ज्यास्तच काबूत असलेले ते दिवस आठवले. अशक्यप्राय उर्जेचं थुई थुई सपसपणारं कारंजं असल्यासारखे आपण आणि आपले दोस्त आठवले. गेट पासून थोडं आत गेलो तर सगळीच्या सगळी वर्षे आठवली. चर्चा, वादविवाद, कविता…सगळं आठवलं...
शेवटी आपणही एक टिपिकल इंजिनियर होऊनच संपलो. मध्यमवर्गापासून उच्च मध्यमवर्गापर्यंत झटापटिचा सरपटणारा प्रवास करणारा मणका नसलेला प्राणी. नुसत्या स्यालरी स्लीपची कात टाकत जाणारं आयुष्य. सेटल झालो म्हणता म्हणता आयुष्याच्या चौथ्या दशकात येऊन पोहोचलोय आपण. तरीही समजंना च्यामायला काय मागावं आयुष्याकडे! आख्ख्या जिंदगीच्या आयचा घो करून, दुनियादारीला फाट्यावर मारून, पुन्हा शून्याच्या अथांग गर्भातलं पसायदान शोधता येईल का? कदाचित आता वेळ आलीय एकदातरी माउली तुकारामांच्या झोळीत डोकावून पाहण्याची!
(समाप्त!)

नाव नसलेले काही लेख - १. ५

noreply@blogger.com (Mayur Lankeshwar) — Mon, 07 Jul 2014 20:00:00 +0000

आयुष्यातील गेली तीनेक वर्षे मानसिक दृष्ट्या फारच अस्वस्थ, ओढाताणीची, अजीर्ण जावू लागली आहेत. मनात प्रचंड खदखद साचू लागली आहे.
नेमकं काय होतंय हे सांगण्याच्या पलीकडे गेल्यासारखं वाटू लागलंय.
शब्दांची कधी नव्हे ते कमतरता भासू लागली आहे. सगळा खटाटोप अनाकलनीय वाटू लागला आहे.
एका झटक्यात सगळी भेंचोत नाती तोडून द्यावीत आणि लांब कुठे तरी निघून जावे असे वाटू लागले आहे.
ब-याच वेळेस आपल्या सर्वांगाची वाफ झाली तर किती बरे होईल असे वाटू लागलेय.
पुस्तकं वाचायला घेतली तर चारेक पानं वाचूनच गरगरायल्या सारखं होतं आजकाल.
ज्या लोकांना "हरामखोर" हि पदवी लावून मेंदूतून format केलं तीच लोकं व्हायरस सारखी मनात कचकचून आठवू लागतायत. काही लोकांनीही आपल्याला त्यांच्या आयुष्यातून अक्षरश: format केलं, हाकलवून दिलं नकळत अलगद … त्यांनाही आपण असेच पछाडत असू का?
कि ही माझीच स्वयंभू खाज आहे परत परत तेच तेच चेहरे आठवण्याची?
असे एक ना हजार फालतू छिनाल प्रश्नं…
रिकाम्या धरणासारखे,
वळवळना-या गांडूळा सारखे,
पालीच्या तुटलेल्या शेपटी सारखे,
काय काय अन काय काय!!!
जे काही वाटतंय ते व्यवस्थित शब्दांत सुद्धा सांगता येऊ नये, लिहिता येऊ नये ह्याच्या इतपत खच्चीकरण कसं काय होऊ शकतं मनाचं?
कि हे सगळे माझ्या मनाचे निव्वळ खेळ आहेत?
सगळं काही छान मस्त चालू आहे असं मानून मी नाही का जगू शकत?
आत्मसंतुष्टतेची गोंडस झालर सभोवताली गुंडाळून खुश राहण्याचे नाटक करता येईल का?
नसेल तर ते शिकता येईल का?
काही ना काही तरी उपाय असेलच की अश्या विनाकरण भंकसपणे तडफडणा-या मनाला ठेचायला…
तो उपाय सापडे पर्यंत तूर्तास अर्धवट पूर्णविराम...

नाव नसलेले काही लेख - १

noreply@blogger.com (Mayur Lankeshwar) — Fri, 27 Jun 2014 10:37:00 +0000

मी अत्यंत भिकारचोट झालो आहे असे मला आजकाल वाटू लागले आहे. म्हणजे बक्कळ पैसे ब्यांकेत आणि खिशात असूनही मी डेंजर भिकारी झालोय असं वाटतंय. हे भिकारपण बहुतेक आर्थिक सोडून बाकी सगळ्या ज्ञात अज्ञात प्रकारचं असावं. सामाजिक, मानसिक, शारीरिक, नैतिक, तार्किक, बौद्धिक, पारंपारिक, लौकिक, वैचारिक आणि काय काय कुणास ठावूक! कित्येक - "इक" शब्दांत असणा-या व्याख्यांचं हे भिकारपण माझ्यापाशी गेल्या चारेक वर्षात बक्कळ जमा झालंय. पैसे सोडून बाकी काहीच आपले जवळचे "नसण्याची" ही जीवघेणी श्रीमंती मला चिक्कार वेळेस नकोनकोशी वाटते. आणि खोटं कशाला बोला - ब-याच वेळेस हवीहवीशी देखील वाटते.
मनामध्ये सतत उल्टेपालटे विचार येतात. म्हणजे काहिच्याकाहि.
उदाहरणार्थ -
आत्ता ह्या क्षणाला मी मेलो तर काय होईल? कुणाला आणि किती काय फरक पडेल?
मी लांबलेल्या, आधी असलेल्या आणि आता नसलेल्या आणि त्यातल्या त्यात आता जवळ असणा-या मित्रांना शेवटी काय बोलेन.
फेसबुक वापरेन कि whatsapp वापरेन.
मी कितीही सिरीयस होऊन आपले शेवटचे मनोगत त्यांना व्यक्त केले तर ते नुसता "हम्म" असा हरामखोर रिप्लाय देतील का? किंवा काहीच बोलणार नाहीत?
किंवा आत्ता ह्या क्षणी आपल्या ओळखीचं कोणी टपकलं तर काय होईल?
ह्या क्षणी मी प्रमोट झालो तर काय होईल किंवा झटकण माझी नोकरी गेली तर मला कसे वाटेल? दीडशे किमी प्रतितास धावणा-या गाडीचे टायर फुटल्यासारखे वाटेल का? कि काहीच वाटणार नाही?

असे आणि बरेच उलट सुलट साधे सोपे क्लिष्ट विचित्र लहान सहान नागडे उघडे विचार मनात येतात.
आणि त्या क्षणाला मला भयंकर मूर्ख आणि तद्दन भिकारी असल्यासारखं वाटू लागतं. मी काहीबाही लिहू लागतो. वाचू लागतो. आत्ता जे काही लिहितोय तसंच, काहीपण, ओबडधोबड, आकार उकार असलेलं, नसलेलं.
काही अर्धवट वाचलेल्या कवितांच्या ओळी आठवू लागतो.
उदाहरणार्थ
"मन मनास उमगत नाही, आधार कसा शोधावा ?
स्वप्नातील पदर धुक्याचा, हातास कसा लागावा"
किंवा
मन कशास लागत नाही अदमास कशाचा घ्यावा
अज्ञात झ-यावर रात्री मज ऎकू येतो पावा
...

...

कधी कधी आयुष्य म्हणजे पांढ-या शुभ्र कागदावर नुसते तीन ठिपके दिल्यासारखं असावं. काहीही नसावं त्याच्यावर. साधा सरळ एका कागद. जितक्या आत्मीयतेने त्याला होडी बनवून पाण्यात सोडता यायला हवं तितक्याच निरिच्छ पणाने त्याला चुरगाळून टाकता यायला हवं. जाळता यायला हवं. कोसला मध्ये पांडुरंग सांगवीकर अजिंठ्यातल्या त्या बुद्धाला जसा पाहतो त्याच्यासारखं सगळं पाहता यायला हवं. आयुष्यातल्या ज्या ज्या गोष्टींमध्ये हिशोब आहे अश्या सगळ्याला इत्यंभूत आग लावून उध्वस्त करता यायला हवं.

येणा-याला ये म्हणू नये आणि जाणा-याला थांब म्हणू नये. सगळे गुणाकार, भागाकार, बेरीज, वजाबाक्या शून्य मानून पिंपळाच्या झाडाखाली बसलेल्या बुद्धा सारखं सगळं काही नव्याने सुरू करता यायला हवं.
कदाचित तेव्हाच हे सर्वंकषाला चिकटून चिकटून ठोस झालेलं भिकारपण दूर होईल. आणि ते तसंच व्हायला हवं हि अपेक्षा करण्याच्या पलिकडे आपल्याला पोहोचता यायला हवं. त्या शुभ्र कागदावरच्या तीन फालतू तरीही गहन ठिपक्यांसारखं.

Let the lotus bloom

noreply@blogger.com (NIKHIL PUJARI) — Thu, 15 May 2014 18:02:00 +0000

The night owls and the hideous ghouls,
Wicked witches and the plain damned fools,
All cry out in unison,
Oh lets stop the sun,
Lets together sell our souls to the devil,
In the dark night be unending the revel,
To redeem to righteous and erase the blight,
The sun will rise and shine bright,
From the filth, muck, doom and gloom,
Let there be light and healing lotus bloom.

The AAP: An appraisal

noreply@blogger.com (NIKHIL PUJARI) — Thu, 10 Apr 2014 15:49:00 +0000

The birth and the rise of the Aam Aadmi party has been a truly remarkable series of events in India’s recent history, events that had the potential to rekindle a cynic’s faith in the beneficial - self regulating and self correcting - aspects of a democracy. It was a wave of popular discontent, hope and idealism facing a shameless, high-handed, thoroughly and brazenly corrupt Congress establishment drunk with power. The Congress, like a drunkard at the peak of an alcohol fueled delusion of power and invincibility was knocked out cold by a tight slap of public anger in the Delhi assembly elections.

The assembly election results were a culmination of an anti graft movement led by Anna Hajare, Swami Ramdev, Arvind Kejriwal along with several other civil society luminaries. The qualitative and quantitive characteristics of the AAP victory were astonishing. Maybe better than the AAP leaders estimated, and perhaps wanted.

The AAP was still more of a loose popular movement manned by volunteers than an organized political party, lacking either a dedicated cadre or a cultivated social/caste based captive constituency. So a flashy campaign of sensational pronouncements at regular intervals which ensured constant media coverage was their only option, one which they used cleverly and effectively. They had one thing that no other player in the arena had. They were a group of untainted, unblemished people who were not politicians, yet.

Much has changed since. The victory and power they have surrendered, perhaps in pursuit of a greater goal. A substantial portion of the idealism they generated has soured into cynicism, even hate. To their credit, the act of surrendering power for an avowedly idealistic cause is almost unprecedented in India. Has anyone really done that? Would anyone else do it in the future? Even if it was planned and knowingly done, can anyone contemplate any other chief minister with a comfortable working majority doing that in present day India? They definitely deserve praise for the simple reason of doing something nobody else in the political space would do, for most them power is the ultimate goal, the end in itself. To put things in perspective, Kalyan Singh and Mayawati played musical chairs with the chief minister’s chair and Lalu Prasad Yadav installed his illustrious wife as the chief minister to run the show from inside prison. The BJP virtually abandoned the core agenda of constructing a grand Ram Mandir on the Ramjanmabhoomi in Ayodhya for retaining power.

Some would argue, not without reason, that they had no way of fulfilling the grand promises they made and all the established political class had virtually conspired to allow the AAP to run out of its self righteous steam and fail. The AAP then converted this real compulsion into a springboard for its national ambitions. For without exponential growth there was the danger of implosion and extinction, a fate of many idealistic movements, big and small, around the world. But they did deliver on some of the campaign promises and there were reports of increased bureaucratic efficiency and less bribe taking, which are wondrous things of poetic imagination in India.

The problem with these kinds of movements is that such an unsupervised growth lets all kinds of people in, many of who simply are self serving and want to ride the wave and then there are those who have shady ideological motives despite the party itself professing no isms, but a singular commitment to eradicate corruption. It happened with the Janata Party and even with the BJP. These people either desert ship when the chips are down or worse hasten the downfall.

Approaching Lok Sabha elections and the consequent ratcheting up of the campaign has effected a sinister transformation in the the AAP. It is almost a forgone conclusion that the Congress party and its allies will suffer a catastrophic meltdown. In such a scenario the "minority" tactical vote is up for grabs for any formation that is capable and willing to take on the BJP and Modi frontally and aggressively, nationwide. Hence "secularism" is now a bigger concern than corruption. The logic of not going after the Congress is that it has already been stripped naked of almost all of its electoral goodwill and there not much to be gained by any more attempts at disrobing it. Now that it looks like the Modi tree is going bear much of the sweet electoral fruit, more is to be gained by possibly shaking its foundations and throwing stones at it. Of course this is not a new game. Scores of scoundrels have been running this secular racket for decades. This Lalu-Mulayam esque virulence in attacking the BJP and especially Modi may yield some "secular" sympathy, but it murders their claim of being a sincere representative of the righteous anger of the people against the political establishment. Except for the taint of graft or crime, they now look no different that the scores of claimants of the "secular" vote across the country. There is a definite - coldly calculated - benefit in the "minority" patronage, but it will certainly come at the cost of the middle class support. These perverse means will lead to no noble end.

Movements like AAP are a necessity. Unless fear of a righteous popular retribution in the form of electoral defeats and loss of power is reinforced at regular intervals in the minds of established political parties, there is no functioning democracy. The AAP did that, but it is no longer different from any other "secular" disfigurements. It has become a small scale deja vu of the Janata Party. Alas history repeats itself and the circle always stops at a disappointing point.

Swami Ramdev, Anna Hajare and the war against corruption

noreply@blogger.com (NIKHIL PUJARI) — Sun, 10 Apr 2011 08:37:00 +0000

Anna is in the focus and limelight currently, and righfully so, due to his battle against corruption. This is a battle which he has been fighting for a long time time now. Swami Ramdev, another iconic and inspiring figure, a rishi, sage of the modern age, also took up the mantle of this fight against corruption through his bharat swabhimaan andolan. It is no wonder that these two good men along with other good men and women, like Arvind Kejriwal and Kiran Bedi, joined forces. But who took the lead in bringing all of them together? Anna's battle was primarily limited to Maharashtra, and only lately when the central government under Dr. Manmohan Singh sought to dilute the Right to Information Act, Anna's pet project, he had to directly confront the central government. Anna issued an ultimatum to the government that he would go on an indefinite hunger strike to protect the Right to Information Act. After sensing that ignoring this threat would invite a nationwide agitation, government had to beat a hasty retreat. As always, the mainstream media gave the credit of this turnaround to Mrs. Sonia Gandhi's intervention. It is now a well established pattern, that when push comes to the shove, the magical inner voice appears and steals all the thunder. Why don't the media pundits question this curious delay? Why does the government give in only when Sonia Gandhi intervenes? Rather, why does the government wait for her to intervene? Is she the only clean and intellengent member of the establishment?

Anyways, it was Swami Ramdev's nationwide campaign against the all pervasive corruption happening under the present dispensation which initially brought all these luminaries together for the first time in a coherent way. This happened during the last months of 2010. The current agitation for the Jan Lokpal bill has its roots in the bharat swabhimaan andolan.

These videos prove the point here.

http://www.youtube.com/watch?v=OTuqeCJIlOo&feature=related

http://www.youtube.com/watch?v=j4ib1bQT3IM&feature=related

http://www.youtube.com/watch?v=A9oJMewaoMM

All the speakers including Kejriwal, Bedi and Anna himself clearly acknowledge the leadership provided by Swamiji in the fight. Anna clearly speaks out against the current government and argues that the government does not budge until it perceives a threat to its stability and re-electability. Is it not a clear political argument against the current central government, against the UPA?

Curiously enough, the mainstream media coverage of Anna Hajare's current agitation has blacked out Swami Ramdev. It is clear that the UPA and the Congress is afraid of Swamiji's Bharat Swabhiman Andolan. They have sought to link him with the RSS - a dirty trick which is also being tried with Anna - and levelled wild allegations against his Patanjali Yog Peeth. The media stooges and spinsters have also sought to drown the anger against the present government and morph it into some vague and fuzzy apolitical agitation. How can the UPA government be delinked from all these massive cases of corruption? Is it not the same government which tried to muzzle the RTI act and stonewall the Jan Lokpal Bill? Against whom was Anna fighting and fasting? A mythical supernatural creature named "corruption" or the very real, tangible UPA government which has presided over an unprecedented loot of the nation? Were agitations against emergency, bofors, Jharkhand mukti morcha bribery case, Sukhram telecom scam and multitudes of scams under the Congress, apolitical? Congress is the fountainhead of corruption in India. It has ruled the country for most of its independant history and is directly and squarely responsible for the all pervasive culture of corruption. Corruption has become a way of life in India due to decades of Congress misrule.

A clear case of mainstream media servility to the rulers of the day, is this piece of news. No wonder, it is from TOI, which is a collosal disgrace to the profession of journalism.

Ramdev hijacks graft stage for politics

"Anna Hazare's anti-corruption agitation dangerously skidded off track on its fourth day when Swami Ramdev politicized the campaign in a speech he delivered at Jantar Mantar where the 72-year old Hazare has located his fast unto death."

http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-04-09/india/29400186_1_anna-hazare-ramdev-fight-corruption

The whole writeup, it is not worthy of being called news, smacks clearly of a bias against Swamiji. As the videos given above show, there is no divergence of views between Anna and Swamiji, but the writeup tries to create a wedge between the two. It takes serious exception to the remarks made by Swamiji, apparently the against the foreign origin of Sonia Gandhi.

People have to be careful of the media management and portrayal of this popular agitation. All efforts are now on to carefully construct a saintly image of Madam Soniaji admonishing the Government for making Anna fast, and demanding from the government a strong anti corruption legislation. Hunting with the hounds and running with the hares? Soniaji and her holy congress party has put even the Pakistani army to shame in this game. And what purity of conscience! The same inner voice one day campaigns for Karunanidhi, and the next day demands a strong a strong anti corruption law and supports Anna against her own government? Along with the astronomically inflating graft numbers, the skills of media and public opinion "management" have become more and more sophiticated. It is difficult to see through all this witchcraft, but one can only hope and pray that the Indian voters' common sense prevails, come next general elections.

Nikhil.

बाज

noreply@blogger.com (Mayur Lankeshwar) — Fri, 12 Feb 2010 08:03:00 +0000

धूळभरल्या अक्षरांची
पापणी उघडली जाते असह्य पोरकेपणाने...
आणि सरकत जातो डोळाभर रस्त्यावरून
तुझ्या आठवणींचा बेहद्द लमाण तांडा.
मी तुला रूतेनच
निमुळत्या पायांच्या
फिक्या चंद्ररंगी जोडव्यातून,
मी तुझ्यात विखरेनच
अंगोपांगी आरश्यातून
स्पर्शाळत्या प्रतिबिंबातून.
तू फक्त कविता हो
माझ्या अक्षरांपलिकडची
दुःखाचा लमाणी बाज पांघरून.

Returning to the Great Mother

noreply@blogger.com (NIKHIL PUJARI) — Thu, 11 Feb 2010 20:29:00 +0000

Bruised and tired,

Wounded and mired,

I have returned to you,

O great Motherland, beloved and revered.

Under your wings, let me heal

Nuggets of life, let me steal

Let my eyes savour,

Your soothing sights,

Let your cool breezes propel,

My deflated spirit's flights.

Let me embrace my rocks and trees,

Let me drink my rivers and seas,

Let me hear my kith and kin,

Let me live the fest and din.

O great wheel of time,

For a while, rest,

Let me recuperate,

In my beloved Mother's nest.

Far and wide,

I shall fly from this perch,

But beloved Mother,

You are and to you belong,

All the ends of my search.

Nikhil.

तो दबून जातो कचेरीतल्या बेदम फायलींखाली...

noreply@blogger.com (Mayur Lankeshwar) — Tue, 26 Jan 2010 06:15:00 +0000

तो दबून जातो कचेरीतल्या बेदम फायलींखाली...
ती पोपडे उडालेल्या भिंतीवरून
खरखरीतपणे फिरवत राहते
खडबडीत झालेल्या हातांवरच्या रेषाच रेषा...

तो खातो बॉसच्या शिव्याच शिव्या सवयीप्रमाणे
आणि हसतो निर्लज्जासारखा
वैतागत तोंडावर पट्टी बांधून...

ती चढते उतरते चोवीस पाय-या पुन्हापुन्हा
पाठीत सणक भरेस्तोवर
कॉर्पोरेशनच्या गढूळ पाण्यासाठी
झुंबडगर्दीत नळावरच्या आयाबहिणींशी पंगा घेत घेत..

तो उघडतो थंडगार झालेला डबा
घरघरत्या मळकट फॅनखाली भरदुपारी
गिळतो दोन थंडच थंड घास,
मिसेस शर्माच्या वेणीतल्या फुलामागे दिसणा-या
खिडकीच्या कळकटलेल्या काचफुटक्या भागातून
मॅकडोनल्डच्या पोस्टरकडे पाहत पाहत..

ती मनातल्या मनात उतरवून घेते
खरखरणा-या टिव्हीवरची भन्नाट रेसिपी
आणि वाण्याच्या दुकानात जाऊन काहीच न घेता
परत फिरते महागाईने मुस्काडात मारल्यागत...

तो बिचकत बिचकत पोहोचतो घरी
गर्दीतल्या एखाद्या अतिक्षुद्र जंतूसारखा
ती उघडते पोखरलेलं दार आणि
उसवते फाटलेल्या ओठांवरचं रोजचंच हसू

तो काहीही न बोलता पडून् राहतो
शांतच शांत , कोणत्याही क्षणी डोक्यावर
पडू शकणा-या झिंगलेल्या फॅन खाली
आणि हरवून जातो भिंतीवरच्या
कोप-यातल्या जाळ्याजळकुट्यात...

ती रेशनच्या भुगा झालेल्या साखरे सारखे
आयुष्य गोड मानून ठेवते काळा चहा त्याच्यासाठी
आणि हजारो स्वप्नांच्या मुसक्या बांधून
तोच तोच विचार करत राहते
उद्याच्या त्याच त्याच नेहमीच्या भाजीचा...

Inheritors of Afzalkhan’s legacy

noreply@blogger.com (NIKHIL PUJARI) — Wed, 09 Sep 2009 08:51:00 +0000

During the last few days of the Ganesh festival celebrations in Miraj, a town in western Maharashtra, festering tensions gave way to arson and rioting. These riots spread like wild fire throughout western Maharashtra. Cities like Sangli,Kolhapur,Satara,Solapur,Ichalkaranji and adjoining rural areas got engulfed in communal violence. Curfew has been imposed in many areas and the situation is still very tense.

One might wonder as to what might be the reason behind this seemingly sudden eruption of violence in a generally peaceful region. A welcome arch depicting the slaying of Afzalkhan by Chattrapati Shivaji Maharaj was erected by a local Ganesh Mandal. Afzalkhan was a general in the Adilshahi court of Bijapur who had invaded Swarajya with the motive of assassinating Chattrapati Shivaji Maharaj. Permission was sought from the police and district adminitration for erecting the welcome arch, which was initially denied, but was granted afterwards. This initial denial itself is inexplicable. A day before the Ganesh immersion on Anant Chaturdashi, a Muslim mob gathered in the town for protests and demonstrations, apparently offended by the arch. A Hindu mob gathered in response. This stand-off resulted in stone pelting and the police started lathi-charge in order to disperse the crowds. While running away from the police, some miscreants from the Muslim mob attacked a Ganesh pandal, threw stones at the Ganesh idol and desecrated it. The subsequent rioting resulted in destruction and desecration of many Ganesh idols. News of these incidents spread quickly and violence erupted throughout Western Maharashtra. Many Muslim places of worship were attacked in retaliatory attacks.
Meanwhile, Ganesh mandal volunteers demanded that the miscreants responsible for idol desecration be arrested with immediate effect, and that the immersion would not take place until the law proceeds against them. But the police resorted to arm twisting tactics and forcibly conducted the immersion of some of the desecrated Ganesh idols. The hoarding depicting the Afzalkhan slaying was also forcibly removed from the welcome arch. These actions fanned deep resentment among the people and continue to add fuel to the fire. The dominant feeling among the people is that police have employed brute force against innocents while miscreants continue to act with impunity.

Expected reactions from politicians of certain quarters and mass media have started to flow। The notion of political correctness has dominated this discourse. This notion of “political correctness”, though having originated in the west, has been mastered by few other people than our own. Maharashtra Chief Minister, respected Mr. Ashokrao Chavan has inaugurated this discourse with a quote that there is a “political conspiracy” behind the riots. Many popular Hindi films have depicted corrupt politicians stoking hatred between people of different communities and exploiting the divisions to their benefit. This “spectacular revelation” by the honourable Chief Minister can lead one to only one definite conclusion that he is an avid follower of mainstream Hindi cinema and supposes that people of the country who might be interested in his valuable insight of the issue too are gullible enough to accept this theory without considering any other angle.

A major portion of main stream print and television media also suffers from this skewed understanding of the notion of political correctness. News reports refrain from making critical observations; analyses stop at drawing conclusions which are trite and hesitate from pinpointing the culprits. The self-styled editors of newly started news channels repeat platitudes ad-nauseam and resort to cheap theatrics. Their “holier than thou” attitude is sickening. National main stream media has virtually refused to take cognizance of these incidents. There are numerous examples wherein minor events provoke a deluge of media attention and overnight the whole media machinery turns into a “guardian of democracy and secularism” which seeks to defend the "hapless minorities” from a being persecuted by an “evil majority”. The outrages such as Miraj riots and the causes behind it disturb their worldview, lack such “glamour”, offer no opportunities for media chivalry, and hence warrant ignorance and contempt.

These are attempts to raise a storm of dust, to confuse people and seek to deny the existence of the elephant in the room.

Who are these people whose feelings are violated by the spectacle of Afzalkhan’s guts being wrenched out?What kind of traitors are they who empathize with cruel,barbarous invaders? Who are these people who are enraged and infuriated by the depiction of the proud past of the nation ?
Is the provocation so grave that they are impelled to hurl stones at Lord Ganesh, adored and revered by crores of our people? Which is this insane, evil, diabolical force that attempts to desecrate one of the most sacred icon of our culture and civilization? What kind of a monster is this that musters the courage to lay waste to our festivities?

No one ventures to answer these easy yet difficult questions.

Peoples’ anger is focused on the police force, on account of their attitude and actions during this carnage. The popular impression is that “vote-bank politics“has raised its ugly head. Culprits are allowed to go scot free while innocents are being hunted down. A huge hue and cry of a “political conspiracy” is being raised to drown the public outcry. The police chief, who the people hold responsible for the mishandling of the situation, is busy lecturing the people on virtuous conduct or “dharma”.

This incident in Miraj is by no means an isolated one. For many years now, these kinds of crimes are being perpetrated in various regions of Maharashtra and elsewhere in the country to deliberately poison festivities like Ganeshotsav, Navaratri or Diwali. These are nothing but attempts to blackmail the people of the country, to terrify us and make it impossible to follow our way of life.

The region of western Maharashtra has seen very few communal clashes and has a distinguished tradition of harmony and peace. The mosques in the town of Kurundwad host Lord Ganesh during Ganeshotsav and the “urs” ,or the festivities in the remembrance of Muslim holy men, are indistinguishable from any other Hindu festivals. Such has been the state of affairs so far.

Who are these forces which seek to destroy it? It has been reported that radicals from elsewhere have been detained along with a huge cache of arms. This is a thoroughly alarming situation. It can be discerned that the parts of the Muslim community in India and elsewhere are being radicalized by means of propaganda. The so called atrocities perpetrated on them by others are being used as a fuel in this in insidious design.

This plain truth which the common man is intelligent enough to interpret using “common sense”, is being sought to be dumped in a garbage pile of political correctness. For the lust of power, people responsible for running the affairs of state turn a blind eye towards it, owing to the cynical calculations of vote-bank politics. Elements from mass media, for want of acceptability and glamour, are party to this perversion. This has become the mainstay of our socio-political discourse.

These incidences of rioting and violence are like wounds on the nation’s body. They have to be treated with utmost urgency and sincerity. Medication may cause temporary irritation and discomfort. But ignorance and lack of treatment may be a fatal choice, and sometimes survival might necessitate “severing of infected body parts”.

How many more times are we ready put the nation’s survival at risk?

अफझलखानी प्रवृत्ति आणि त्यांचे हितचिंतक

noreply@blogger.com (NIKHIL PUJARI) — Tue, 08 Sep 2009 20:52:00 +0000

मिरज येथे गणपति उत्सवाच्या शेवटच्या काही दिवसात तणावाची स्थिति उत्पन्न होउन त्याचे रूपांतर दंगलीत झाले. त्याचे लोण पूर्ण पश्चिम महाराष्ट्रभर पसरले. सांगली, कोल्हापूर, इचलकरंजी, सातारा,सोलापूर इत्यादि शहरे आणि ग्रामीण भागामध्ये हिंसाचार आणि जाळपोळीच्या घटना घडल्या. अजुनही वातावरण पूर्णतः शांत झालेले नसून काही ठिकाणी संचारबंदी लागू आहे.
या सर्व गोष्टींना कारण काय घडले? मिरज शहरामध्ये एका सार्वजनिक गणेश मंडळाने अफझलखान वधाची कमान उभारली. ती कमान उभी करण्यास आधी पोलिस व जिल्हा प्रशासनाने परवानगी नाकारली होती, परंतु नंतर ती परवानगी देण्यात आली. त्यानंतर, अनंत चतुर्दशीच्या आदल्या दिवशी मिरजेत मुस्लिम जमावाने निदर्शने केली. या गोष्टीला कारण ती कमान ठरली. त्या जमावाला उत्तर म्हणुन हिंदू जमाव एकत्रित झाला आणि दगडफेक सुरु झाली. पोलिसांनी लाठीमार सुरु केला. पळून जाता जाता त्या मुस्लिम जमावातिल काही माथेफिरूंनी एका गणेश मंडळाच्या गणेशमूर्तीवर दगडफेक करून मूर्तीची विटंबना केली. त्या नंतर भडकलेल्या दंगलीत अनेक गणेशमूर्तिंची तोडफोड आणि विटंबना करण्यात आली. या बातम्या वेगाने पसरल्या आणि त्याचे रूपांतर पूर्ण पश्चिम महाराष्ट्रात दंगल आणि तणावाची स्थिति उत्पन्न होण्यात झाले. मुस्लिम प्रार्थनास्थळे प्रत्युत्तरादाखल करण्यात आलेल्या हल्ल्यांचे लक्ष्य झाली.
दरम्यान, मिरजेत गणेश मंडळांनी गणेशमूर्तिंची विटंबना करणा-या हल्लेखोरांवर पोलिस कारवाई झाल्याशिवाय मूर्ती विसर्जन करणार नाही अशी भूमिका घेतली. पोलिसांनी शक्तिप्रयोग करून काही गणेशमूर्तिंचे विसर्जन करवले. तसेच त्या कमानी वरील जे अफझलखान वधाचे चित्र ही जबरदस्तीने उतरविण्यात आले. ही गोष्ट लोकक्षोभाला कारण ठरली व ठरत आहे. या प्रकरणामध्ये पोलिसांनी घेतलेली एकंदर भूमिका ही दमनकारी आणि अन्याय्य असल्याची तीव्र भावना लोकांमध्ये आहे. चोर सोडून संन्याशाला फाशी असे पोलिसी कारवाईचे वर्णन केले जात आहे.
भारतामध्ये राजकीय दृष्टया सोयीची अशी एक बोलण्याची पद्धत झाली आहे. त्याला इंग्रजी मध्ये "political correctness" असे म्हणतात. तसे पाहता ही संकल्पना पाश्चात्य आहे, पण त्यावर आपल्या लोकांइतके प्रभुत्व जगात इतर कुणाला जमले असेल असे वाटत नाही.
फक्त राजकारणीच नव्हे तर सर्वच क्षेत्रातील लोक त्या पद्धतीचा वापर करतात. खास करून प्रसार माध्यमातील लोकांनी त्यामध्ये विशेष प्राविण्य मिळवलेले असल्याचे सहज दिसून येते.
आता प्रसारमाध्यमे आणि काही राजकारणी यांनी अशाच सोयीच्या भूमिका या प्रकरणी घेणे सुरु केले आहे. महाराष्ट्र राज्याचे मुख्यमंत्री आदरणीय अशोकराव चव्हाण यांनी याचा शुभारंभ केला. निवडणुका जवळ आल्याने काही राजकीय शक्तिन्नी राज्यामध्ये जातीय तणाव पसरवण्याचे षडयंत्र आखल्याचा निष्कर्ष त्यांनी काढला आहे. हे कितपत खरेखोटे हे परमेश्वर जाणो, पण श्री.चव्हाण हिंदी चित्रपटांचे निस्सीम चाहते असल्याचा निष्कर्ष मात्र यातून नक्कीच निघतो. आपण अनेक हिंदी चित्रपटात पाहत आलोच आहोत, की कसे भ्रष्ट राजकारणी जातीय तणाव पेटवून भावा-भावाचे सख्य असणा-या लोकांमध्ये फूट पडतात आणि त्यांना मूर्ख बनवून आपल्या राजकीय स्वार्थाची पोळी भाजतात.
काही वर्तमानपत्रे परिस्थितीचे मोघम वर्णन करीत दोन्ही बाजूंची तितकीच चूक आहे असे भासवण्याचा प्रयत्न करतात. नव्याने सुरु झालेल्या टीव्ही चॅनेल वरील वृत्त निवेदक व संपादक, जे स्वत:ला नव्या युगातील बाळशास्त्री जाम्भेकर किंवा आगरकर समजतात, नाट्यमयरित्या हे असले शोध लावण्याचा आव आणतात आणि ढुढ्ढाचार्यासारखे लोकांना शांतता राखण्याची आवाहने करतात.
पण हे का घडले याचे प्रामाणिक विश्लेषण करण्याची इच्छा फार थोडे लोक दाखवतात. दंगलग्रस्त भागातील सामान्य माणूस जे सामान्य ज्ञान वापरून विश्लेषण करतो, ज्याला इंग्रजी भाषेत "common sense" म्हणतात ते या थोर मुत्सद्दी आणि महाज्ञानी पत्रकार लोकांच्यासाठी सोयीचे नसते.
श्री छत्रपति शिवाजी महाराजांनी अफझलखानाचा कोथळा बाहेर काढल्याचे जे चित्र लावण्यात आले होते त्याने कुणाच्या भावना दुखावल्या गेल्या? आणि त्या इतक्या काय भयंकर दुखावल्या गेल्या की गणेशमूर्तिंवर दगडफेक करण्यास, त्यांची विटंबना करण्यास प्रवृत्त व्हावे? ही कोणती राक्षसी प्रवृत्ति आहे जी श्री गणेशाच्या गोंडस प्रतिमांवर असे पिसाट, रानटी हल्ले करू धजते? हे प्रश्न का विचारले जात नाही आहेत?
जनभावना अशी झालेली आहे की एकगठ्ठा मतांच्या साठी दोषी लोकांकडे दुर्लक्ष केले जात आहे आणि विरोधी पक्षाच्या लोकांची लांडगेतोड केली जात आहे. त्याचवेळी "षडयंत्र, षडयंत्र" अशी कोल्हेकुई करून गोंधळाची स्थिति उत्पन्न करण्याचा प्रयत्न होत आहे. जे पोलिसप्रमुख, ज्यांचा वर लोकांच्या रागाचा रोख आहे, ते महात्मा गांधींचा आव आणित लोकांना "कर्तव्य हाच धर्म" वगैरे उपदेश करीत आहेत.
मिरजेतिल ही घटना काही अशा स्वरूपाची एकमात्र घटना नव्हे. गेले काही वर्षे महाराष्ट्रात सणासुदीच्या काळात अशांतता माजवण्याचे अनेक प्रकार घडत आहेत. एकूण देशालाच वेठीस धरण्याचा हा प्रकार अतिशय तिरस्करणीय असून, काही लोकांच्या अतिशय सहजपणे दुखावल्या जाणा-या भावना या सर्वसामान्य जनजीवन धोक्यात टाकत आहेत.
पश्चिम महाराष्ट्राला, काही थोडी गावे वगळता, जातीय संघर्षाची पार्श्वभूमी बिलकुल नाही. अगदी रामजन्मभूमि आंदोलन जोरात सुरु असताना सुद्धा या भागात कोणत्याही अप्रिय घटना घडल्या नव्हत्या. कुरूंदवाड गावामध्ये गणेशोत्सवात मशिदींमध्ये सुद्धा गणपति बसवतात. कित्येक उरुस हे पूर्णतः हिंदू सणांप्रमाणे साजरे केले जातात.
इथे विष कोणत्या प्रवृत्ति कालवत आहेत? इतर ठिकाणांहून शस्त्रसाठा घेउन आलेले लोक मिरज व इतर ठिकाणी पकडले गेल्याच्या बातम्या अतिशय भीतीदायक आहेत.
गेले काही वर्षे भारतात आणि जगाच्या काही इतर भागांमध्ये सुद्धा मुसलमानांमध्ये कट्टरवादाचा प्रादुर्भाव होतो आहे. त्यांच्यावर भारतात आणि जगात इतरत्र होणा-या तथाकथित अन्यायाचे भांडवल करून माथी भडकवली जात आहेत. हे सूर्यप्रकाशाइतके सत्य फार थोडे लोक स्पष्टपणे बोलण्याचे धाडस करीत आहेत. आमचे धोरणी राज्यकर्ते सत्तासुंदरीच्या आशेने हे सत्य झाकण्याचा व्यभिचार अनेक वर्षे करीत आहेत. प्रतिष्ठा आणि मान्यतेच्या हव्यासापोटी बहुतेक प्रसारमाध्यमेही या व्यभिचाराच्या आहारी गेली आहेत. याचा अतिरेक इतका झाला आहे की हा किळसवाणा प्रकार या लोकांचा स्थायीभाव झालेला आहे.
या अशा घटना राष्ट्राच्या शरीराला झालेल्या जखमा आहेत. यावर वेळीच इलाज केला पाहिजे. औषधाने थोडे चुरचुरते, त्रास होतो, पथ्य पाळावे लागते. थोडा त्रास होतो पण अंतिमत: ते आरोग्यकारकच असते. पण दुर्लक्ष केले तर जखमा चिघळून जीव जाण्याची शक्यता असते. अशा वेळी जीव वाचवण्यासाठी सडका अवयव कापून टाकावा लागतो.

या जीवघेण्या परिस्थितीतून आपल्याला आणखी किती वेळा जायचे आहे?

'एकादशीच्या घरी शिवरात्र'

noreply@blogger.com (Mayur Lankeshwar) — Wed, 19 Aug 2009 12:54:00 +0000

जसवतसिंगांची हकालपट्टी झालीच शेवटी. हे तसे तर फार आधीपासूनच ठरले होते. लोकसभा निवडणूकीतल्या मानहानीजनक पराभवानंतर बहुतांश भाजप नेत्यांचे डोके फिरल्यागतच झाले होते. जसवंतसिंगानीही त्याच न्यायाने वागत जराश्या वेगळ्या पद्धतीने त्यावर शिक्कामोर्तब केले इतकेच. तसे पाहिले तर लोकसभा निवडणूकांनंतर पक्षश्रेष्ठींना पत्रे पाठवून त्यांनी भाजपाच्या चिंतनशीलतेविषयी, पराभवाच्या जबाबदारीविषयी जेव्हा प्रश्ने उपस्थित केली तेव्हाच कमळावरचे भुंगे चिडले. हकालपट्टीच्या निर्णय म्हणजे सगळ्या भुंग्यांनी एका फरफटलेल्या दुस-या भुंग्याला चावा घेतला असेच म्हणावयास हवे! पुस्तकांच्या रूपाने प्रसिद्धी स्वतःकडे खेचून घेणे जसवंतसिंघांना काही नवीन नाही. ए कॉल टू हॉनरःइन सर्विस ऑफ इमर्जंट इंडिया ह्या पुस्तकातही त्यांनी वादग्रस्त विधाने खळबळ उडवून दिलीच होती. हातात सत्ता नसली म्हणजे लेखणी सुद्धा फरफटते हयाचेच हे द्योतक आहे. जिना आणि फाळणीचा चघळून चघळूनही न संपलेला प्रश्न पुन्हा उपस्थित करून जसवंतसिंघांनी नेमके काय साधले कुणास ठावूक? त्यांच्या ह्या असल्या आशाळभूत वर्तनावर ताशेरे ओढणे साहजिकच होते. पण एक बाब इथे लक्षात घ्यावयास हवी ती अशी की संघाची पार्श्वभूमी नसणारा नेता जेव्हा असे काही बोलतो तेव्हा त्याला लगेच दार दाखवले जाते. पण हाच नियम अडवाणींना का लागू का झाला नाही? अडवाणींना पार्टी अध्यक्ष पद सोडावे लागले होते हे खरे पण असा डायरेक्ट दाराबाहेरचा फुफांट रस्ता त्यांना पाहावा लागला नाही. अर्थात भाजपाची अवस्था फाटलेल्या गोधडीसारखी झाली आहे. त्यातून किती अन् काय काय ठिगळे बाहेर पडणार हे येणारा काळच सांगेल. जसवंतसिंघांच्या हकालपट्टीने भाजपाला फारसा काही फरक पडणार नाही. पण संघाकडून केली जाणारी घुसमट अशी वेगळ्या रूपाने बाहेर पडतेय हे कोण दुर्लक्षित करेल? जेव्हा भगवेपणा काम करणे बंद करतो तेव्हा विचारक्षीणतेपायी असल्या धर्मनिरपेक्षीय मर्कटलीलांचा आधार घ्यावा लागतो. एकवेळ कॉंग्रेसी नेत्याच्या तोंडी हे जिनापुराण नेहरूंना वजा करून शोभलेही असते. पण संघाच्या भगवेपणाशी हा हिरवा अट्टाहास कदापिही जुळत नाही. जुळणार नाही. तात्पर्य भाजपाची अवस्था 'एकादशीच्या घरी शिवरात्र' असल्यासारखी झाली आहे. ज्या पक्षाने खरे तर जबाबदार विरोधकाची भूमिका बजावून जनतेच्या मनात पुन्हा रुजायला हवे; त्याच पक्षात सध्या सुरू असलेल्या बिनफडाच्या कुस्त्या पाहून कॉंग्रेसी सरकारवर अंकुश ठेवण्याइतपत समजुतदारपणा भाजपाच्या अंगी अजून नाही ह्याचेच वाईट वाटते.

कोणी कुणाचा नातलग लागू नये

noreply@blogger.com (Mayur Lankeshwar) — Fri, 14 Aug 2009 10:45:00 +0000

कोणी कुणाचा नातलग लागू नये,
तरीही प्रापंचिक अपघातात
फ्रॅक्चर झालेल्या खांद्यावरून
जमेल तितक्यांच्या वजनदार तिरडयांना
शेवटचे गावदर्शन करवून
सुखरूप पोहोचवून यावे
सरकारी स्मशानात.

कोणी आपल्या एकटेपणाचा
सबळ पुरावा मागीतलाच
तर लिहून दाखवाव्यात त्याला अश्या कविता
स्वत:च्या सहीनिशी झोकदार.

किंवा
वर्षातून एकदा एकटेच
देहू,आळंदी,पंढरपूर ची
करावी आत्मशोधार्थ वारी.

तरीही त्यांतल्या त्यांत
चार बळकट खांद्यांची
सांधेदुखी जिद्दीने पोसावी -
आपल्या एकांत-मढ्याचा
भार बळजबरीने सोसणारी.

"वरातीमागून घोडे"

noreply@blogger.com (Mayur Lankeshwar) — Thu, 13 Aug 2009 13:35:00 +0000

"वरातीमागून घोडे" ह्या म्हणीचा प्रत्यय पुन्हा गेल्या आठवड्याभरात सगळयांनाच आला असेल. देशात आणि विशेषतः पुण्यात स्वाईन फ्लू चे जे थैमान चालू आहे त्याने सरकार जनतेच्या आरोग्याविषयी किती संवेदनशील आहे हेच दिसून येते. कोणी म्हणेल सरसकट नेहमीच सरकारी यंत्रणेवर खापर फोडून आपण मोकळे होते. पण हे तसे नाही. लोकांनी कुणाकडे बघायचे? का नशिबाला दोष देत डोके फोडत बसायचे? ज्या वेळेस ही साथ अमेरिका, मेक्सिको मध्ये सक्रिय होती तेव्हाच तातडीने काही उपाय योजले असते तर आज ही भित भित जगायची वेळ आलीच नसती. पण आम्ही, आमचे सगळे चॅनेल्स राखी सावंतचे लगीन होईल् का, कोणासोबत होईल ह्यातच आपले सगळे कव्हरेज खर्ची घालत होते. "जनजागॄती"ची प्रक्रिया ही काही एकदोन दिवसांची नसते. तिला ठोस कार्यक्रम असावा लागतो हे ना आमच्या राज्यकर्त्यांना कधी कळले ना जनतेने कधी स्वतःहून त्यात उत्साह दाखविला. आज देशाच्या महत्वाच्या एकामागून एक शहरात स्वाईन फ्लू चे हातपाय पसरत चालले आहेत. अपुरी यंत्रणा, प्रचंड लोकसंख्या, औषधांचा तुटवडा, धास्तावलेली जनता ह्यामुळे हे चित्र अत्यंत विदारक झाले आहे. शाळा बंद ठेवाव्यात की नाही, त्यासाठीच्या कौलासाठी जनतेकडून एसेमेस मागवून घ्यावेत की नाही ह्या आणि अश्या अनेक प्रश्नांना राजकीय परिमाणे देण्यातच सगळा वेळ खर्ची चालला आहे. मुंबईच्या आयुक्तांना सुचलेले शहाणपण पाहून तर हसावे की रडावे हेच कळत नव्हते. शाळा महत्वाच्या आहेतच ह्यात काही वाद नाही पण त्याहून अधिक विद्यार्थ्यांचे आयुष्य महत्त्वाचे आहे हे उमजायला लोकांच्या भावनांचा एसेमेस पाठवून कौल घेण्याचा विदूषकपणा विरळच! केंद्रिय आरोग्यमंत्र्यांनी तर आधीच वादग्रस्त विधाने करून अश्या नाजूक वेळेस लागणारे तारतम्य अजून आमच्या राजकीय यंत्रणेत नाही हेच दाखवून दिले. तरी ब-याच दही-हंडी मंडळांनी यावेळेसचा कार्यक्रमच रद्द करण्याचा घेतलेला निर्णय स्वागतार्ह आणि आशादायक म्हणावा लागेल.
गर्दी करू नये हे सांगतानाच गर्दी जमेल अश्या स्वरूपाचे समारंभही करणे टाळले पाहिजे हेही महत्वाचे आहे. पुण्या-मुंबईत ब-याच ठिकाणी नामवंत मंडळांनी दही-हंडी रद्द करन्याचा निर्णय घेतला आहे. पण तरीही ब-याच अतिहौशी खटपट्यांना "पारंपारिक" पद्धतीने सण साजरा करायची हुक्की आली आहेच हे डोळ्याआड करून चालणार नाही. "पारंपारिक" म्हणजे काय नेमके करणार ह्याविषयी कुणी चकार शब्द बोलत नाही. राजकीय शक्तीप्रदर्शनाच्या नादात जनतेच्याच शक्तीचा -हास करण्याचा अट्टाहास आणि वरून "आम्ही सगळ्यांना मास्क देवू" चा फाजीलपणा पाहून पैशाची धुंदी म्हणजे काय ह्याचाच प्रत्यय येत आहे. मास्क जर द्यायचेच होते तर ह्याआधीच देता आले नसते का? का त्या साठी दही-हंडीच्या गर्दीत सामील होण्याचे "धाडस"च दाखवायला पाहिजे? महाराष्ट्रात विशेषतः पुण्यात आणि मुंबईत सर्वात वाईट परिस्थिती गणेशोत्सवात उद्भवण्याचा धोका आहे. कारण ह्या काळात ह्या दोन्ही शहरात जी अभूतपूर्व गर्दी जमत असते तिच्याने स्वाईन फ्लू चा राक्षसी विळखा अधिकच बळकट होण्याची चिन्हे आहेत. परंपरा , उत्सव हे मानवी आयुष्याचा अविभाज्य भाग आहेत हे मान्य. परंतू जर मानवी आयुष्याला त्यामुळे बाधा पोहोचत असेल तर जनतेनेच शहाणे होऊन हे उत्सवांचे पिक आटोक्यात आणणे गरजेचे आहे. निदान ह्यावेळेस तरी हीच खरी गरज आहे. अन्यथा दुष्काळ तर आहेच त्यात तेरावा महिना अधिक साथीची साडेसाती असा काळ भोगावा लागल्यावर कसले आलेयत सण?