Pascal (Pa) Nedir? Ne Anlama Gelir?

Beton dayanımı, çelik gerilmesi ve basınç hesapları gibi birçok mühendislik konusunda karşımıza çıkan Pa (Pascal), basınç ve gerilmenin SI (Uluslararası Birimler Sistemi) birimidir.

MPa (Megapascal), kPa (Kilopascal) ve GPa (Gigapascal) gibi birçok birimin temelini de Pascal oluşturur.

Peki Pascal tam olarak neyi ifade eder ve neden mühendislikte bu kadar yaygın kullanılmaktadır?

Pascal (Pa) Nedir?

Pascal (Pa), basınç ve gerilme ölçmek için kullanılan SI birimidir.

Bir yüzeye uygulanan kuvvetin, o yüzey alanına oranını ifade eder.

Matematiksel olarak;

Basınç = Kuvvet / Alan

şeklinde tanımlanır.

Bu nedenle;

1 Pascal (Pa) = 1 Newton / 1 metrekare (1 N/m²)

olarak ifade edilir.

Pascal Neden Kullanılır?

İnşaat mühendisliği, makine mühendisliği, jeoloji, malzeme mühendisliği ve birçok teknik alanda basınç ile gerilme değerlerinin ifade edilmesinde Pascal kullanılmaktadır.

Ancak günlük mühendislik uygulamalarında oluşan basınçlar oldukça büyük olduğundan, Pascal yerine çoğu zaman;

• kPa (Kilopascal)
• MPa (Megapascal)
• GPa (Gigapascal)

birimleri kullanılmaktadır.

Örneğin;

• Atmosfer basıncı yaklaşık 101.325 Pa
• C30 betonun karakteristik basınç dayanımı 30 MPa
• Yapı çeliklerinin elastisite modülü ise yaklaşık 200 GPa mertebesindedir.

Pascal ile MPa Arasındaki İlişki

Pascal ile Megapascal arasında aşağıdaki ilişki bulunmaktadır.

• 1 MPa nedir = 1.000.000 Pa
• 1 Pa = 0,000001 MPa

Bu nedenle beton dayanımı gibi yüksek değerler MPa cinsinden ifade edilirken, daha küçük basınç değerlerinde Pascal veya Kilopascal kullanılması daha pratiktir.

“MPa Nedir? (Megapascal) Ne Anlama Gelir?” konulu yazımızı da buraya tıklayarak inceleyebilirsiniz.

Pascal İsmi Nereden Gelmektedir?

Pascal birimi adını, Fransız matematikçi, fizikçi ve mucit Blaise Pascal’dan almaktadır.

Blaise Pascal özellikle basınç, akışkanlar mekaniği ve olasılık teorisi alanındaki çalışmalarıyla bilim dünyasına önemli katkılar sağlamıştır. Onun anısına SI birim sisteminde basınç birimine Pascal (Pa) adı verilmiştir.

Sonuç

Pascal (Pa), basınç ve gerilmenin temel SI birimidir. Mühendislik uygulamalarında değerler genellikle çok büyük olduğundan, Pascal yerine daha pratik olan kPa, MPa ve GPa birimleri kullanılmaktadır.

Konuyla ilgili daha detaylı bilgi edinmek için sitemizde arama yapabilir veya yazının hemen altında yer alan “İlgili Diğer İçerikler” bölümündeki yazıları inceleyebilirsiniz. Eksik, yanlış veya eklememiz gerektiğini düşündüğünüz hususlar varsa lütfen yorumlarda belirtiniz.

Bu yazımız daha çok genel bilgi amaçlıdır. Beton ile ilgili merak edilen yüzeysel bilgileri içermektedir.

Beton, günümüzde en yaygın kullanılan yapı malzemelerinden biridir. Ancak her beton aynı değildir. Bir konutun temelinde kullanılan beton ile bir köprünün ayağında, bir barajda veya yüksek katlı bir yapıda kullanılan beton aynı dayanım sınıfına sahip olmayabilir.

İşte bu noktada beton sınıfları devreye girer. Beton sınıfı; betonun belirli standartlar altında üretilen ve deneylerle doğrulanan basınç dayanımını ifade eder. Kısacası betonun ne kadar yük taşıyabileceğini gösteren en önemli kriterlerden biridir.

Ancak burada çok önemli bir yanlış anlaşılmayı da düzeltmek gerekir.

Toplumda hatta bazı teknik personeller arasında bile “betonu sağlamsa bina sağlamdır” şeklinde yanlış bir algı bulunmaktadır. Oysa mühendislik açısından konu bu kadar basit değildir. Beton mukavemeti yeterliyse bu yapı için olumlu bir sinyaldir ancak tek başına yeterli değildir. Yapı donatısı, zemini, projeye uygunluğu, tasarımı gibi bir çok etkenle birlikte değerlendirilmelidir.

Bu nedenle beton sınıfı seçimi; “hangisi daha dayanıklıysa onu kullanalım” mantığıyla değil, mühendislik hesapları ve ilgili standartlar doğrultusunda yapılmaktadır.

Bu yazıda beton sınıfları ile ilgili merak edilen tüm konuları ayrıntılı şekilde inceleyeceğiz. C20, C25, C30, C35, C40 ve daha yüksek dayanımlı betonların özelliklerini, kullanım alanlarını, birbirlerinden farklarını, hangi yapılarda tercih edildiklerini ve beton sınıfı seçilirken dikkat edilmesi gereken teknik hususları adım adım ele alacağız.

Beton Sınıfı Nedir?

Beton sınıfı, betonun 28 günlük karakteristik basınç dayanımını ifade eden dayanım sınıfıdır. Beton üretildikten hemen sonra nihai dayanımına ulaşmaz. Çimentonun hidratasyon reaksiyonu devam ettikçe beton zaman içerisinde dayanım kazanır ve standart deneylerde esas alınan süre genellikle 28 gündür.

Beton sınıfları TS EN 206 standardına göre tanımlanır ve “C” harfi ile gösterilir.

Buradaki C, İngilizce Concrete (Beton) kelimesinin baş harfidir.

Örneğin;

• C20/25
• C25/30
• C30/37
• C35/45

şeklinde gösterilen ifadelerde yer alan iki farklı sayı aslında iki farklı deney sonucunu temsil eder.

İlk sayı silindir beton numunesinin, ikinci sayı ise küp beton numunesinin 28 günlük karakteristik basınç dayanımını ifade eder.

Örneğin;

C30/37 betonunda;

• Silindir numunenin karakteristik basınç dayanımı 30 MPa
• Küp numunenin karakteristik basınç dayanımı ise 37 MPa‘dır.

Bu nedenle piyasada çoğu zaman yalnızca C30 beton denilse de teknik olarak doğru ifade C30/37 şeklindedir.

Not: “MPa Nedir? (Megapascal) Ne Anlama Gelir?” konulu yazımızı incelemek için TIKLAYINIZ.

Beton Sınıfları Tablosu

Aşağıdaki tabloda günümüzde en yaygın kullanılan beton dayanım sınıfları ve genel kullanım alanları yer almaktadır. Burada verilen kullanım alanları genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Nihai beton sınıfı seçimi mutlaka statik proje, ilgili yönetmelikler ve mühendislik hesaplarına göre yapılmalıdır.

Not: Beton sınıfının yüksek olması tek başına daha güvenli yapı anlamına gelmez. Yapı güvenliği; doğru zemin etüdü, uygun statik proje, yeterli donatı, kaliteli malzeme, doğru işçilik ve etkin yapı denetimi gibi birçok faktörün birlikte sağlanmasına bağlıdır.

Beton Sınıfları Nasıl Belirlenir?

Beton sınıfları, betonun laboratuvar ortamında yapılan basınç dayanımı deneyleri sonucunda belirlenmektedir. Bu deneylerde standartlara uygun olarak hazırlanan beton numuneleri belirli süre kür edilir ve daha sonra basınç presinde kırılarak dayanımları ölçülür.

Burada dikkat edilmesi gereken önemli bir konu vardır.

Piyasada çoğu zaman “C30 beton döküldü.” ifadesi kullanılmaktadır. Oysa beton döküldüğü anda C30 değildir. Çünkü betonun karakteristik dayanımı henüz oluşmamıştır.

Beton; hidratasyon reaksiyonu devam ettikçe zamanla dayanım kazanır. Bu nedenle betonun gerçek dayanımı standart olarak 28 günlük numune sonuçlarına göre değerlendirilmektedir.

Beton ilk günlerden itibaren hızla dayanım kazanmaya başlar. Beton dökümü ve sonrasında yapılan bakımı ne kadar uygun şartlarda olursa beton dayanımı o kadar iyi seviyeye gelir. Standartlara uygun dökülmeyen, bakımı yapılmayan beton ise yeterince dayanım kazanamayıp 28 günlük süreçte istenilen dayanıma ulaşamayabilir. Yani beton dökümü sırasında alınan numunelerin beton basınç deneyleri sonuçları uygun çıkmış olsa da yerinde dökülmüş olan beton aynı dayanıma ulaşamamış olabilir. Bunu anlamak için karot vb. çeşitli test yöntemleri vardır. Tahribatlı bir yöntem olan karotun dışında çeşitli tahribatsız yöntemler de vardır ancak karot yöntemi en güvenilir sonuçları verir.

Yaklaşık olarak;

İlk 1 günde önemli bir başlangıç dayanımı oluşur.

– 3. ve 7. günlerde beton dayanımının büyük bir kısmına ulaşır.

– 28. günde karakteristik basınç dayanımı esas alınır.

Uygun şartlarda hidratasyon devam ettiği sürece ilerleyen aylarda da dayanım artışı devam edebilir.

Bu nedenle şantiyelerde alınan 7 günlük beton numuneleri, çoğu zaman 28 günlük sonuçlar hakkında ön fikir vermesi açısından da değerlendirilmektedir.

C20, C25, C30, C35… Betonları Arasındaki Farklar Nelerdir?

Beton sınıfları arasındaki temel fark, sahip oldukları basınç dayanımıdır. Beton sınıfı yükseldikçe betonun taşıyabileceği yük miktarı da artmaktadır. Ancak bu durum tek başına “yüksek beton sınıfı her zaman daha iyidir” şeklinde yorumlanmamalıdır.

Beton sınıfı seçiminde; yapının kullanım amacı, kat sayısı, zemin özellikleri, çevresel etkiler, maliyet ve statik hesaplar birlikte değerlendirilmelidir.

Şimdi en yaygın beton sınıflarını tek tek inceleyelim.

C20 Betonu

C20/25 betonu günümüzde düşük dayanımlı beton sınıfları arasında kabul edilmektedir.

2019 öncesi yıllarda konut yapılarında oldukça yaygın olarak kullanılmıştır. Ancak günümüzde yürürlükte bulunan yönetmelikler, deprem tasarımı anlayışı ve mühendislik uygulamaları nedeniyle yeni betonarme taşıyıcı sistemlerde kullanımı oldukça azalmıştır.

Bu noktada önemli bir yanlış anlaşılmayı düzeltmek gerekir.

Bazı kişiler eski bir binada C20 beton bulunduğunu öğrendiğinde doğrudan binanın güvensiz olduğunu düşünmektedir. Bu doğru bir yaklaşım değildir.

Bir yapının güvenliği yalnızca beton sınıfına bağlı değildir.

Örneğin;

• zemin durumu,
• taşıyıcı sistem,
• donatı miktarı,
• donatı detaylandırması,
• işçilik kalitesi,
• betonun yerleştirilmesi,
• yapı denetimi,
• proje doğruluğu

gibi onlarca farklı parametre yapı güvenliğini doğrudan etkileyebilir.

Dolayısıyla yalnızca “C20 beton kullanılmış.” bilgisiyle bir yapı hakkında güvenli veya güvensiz yorumu yapmak teknik olarak doğru değildir.

C25 Betonu

C25/30 betonu uzun yıllar boyunca Türkiye’de en yaygın kullanılan beton sınıflarından biri olmuştur.

Özellikle;

• apartmanlar,
• villalar,
• okullar,
• küçük kamu yapıları,
• orta katlı betonarme yapılar

gibi birçok projede tercih edilmiştir.

Doğru projelendirilmiş ve uygun şekilde uygulanmış bir C25 betonarme yapı uzun yıllar güvenli şekilde hizmet verebilir.

Ancak deprem tehlikesi yüksek bölgelerde veya daha ağır yüklerin bulunduğu yapılarda proje hesaplarına bağlı olarak daha yüksek beton sınıfları tercih edilebilir.

1 Ocak 2019’da yürürlüğe giren Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği’ne göre betonarme yapılarda kullanılabilecek en düşük beton sınıfı c25/30 olarak belirtilmiştir.

C30 Betonu

Günümüzde hazır beton sektöründe en yaygın kullanılan beton sınıflarından biri C30/37 betonudur.

Özellikle;

• çok katlı konut projeleri,
• hastaneler,
• kamu binaları,
• iş merkezleri,
• büyük toplu konut projeleri

gibi yapılarda oldukça sık tercih edilmektedir.

C30 betonu daha yüksek dayanım sağladığından taşıyıcı eleman kesitlerinin optimize edilmesine de katkı sağlayabilir.

Ancak burada tekrar önemli bir noktayı vurgulamak gerekir.

Toplumda zaman zaman;

“Binam C30 ise güvenlidir.”

veya

“C40 kullanalım daha sağlam olsun.”

şeklinde ifadeler duyulmaktadır.

Mühendislik açısından bu ifadeler eksiktir.

Çünkü beton dayanımı tek başına yapı güvenliğini belirleyen bir kriter değildir. Hatta bazı durumlarda gereğinden yüksek beton sınıfı seçimi ekonomik olmayabileceği gibi uygulama açısından da ilave dikkat gerektirebilir.

Yani önemli olan en yüksek beton sınıfını kullanmak değil, projenin ihtiyaç duyduğu doğru beton sınıfını kullanmaktır.

C35 Betonu

C35/45 betonu, C30 betonuna göre daha yüksek basınç dayanımına sahip olup özellikle daha fazla yük taşıyan yapılarda tercih edilmektedir.

Genellikle;

• yüksek katlı betonarme yapılar,
• ağır yük taşıyan endüstri yapıları,
• büyük açıklıklı taşıyıcı sistemler,
• yoğun donatı bulunan betonarme elemanlar

gibi projelerde kullanılabilmektedir.

C40 Betonu

C40/50 betonu yüksek dayanımlı beton sınıfları arasında yer almaktadır.

Genellikle;

• köprüler,
• viyadükler,
• yüksek katlı yapılar,
• ağır sanayi yapıları,
• büyük açıklıklı betonarme sistemler

gibi daha yüksek performans beklenen yapılarda tercih edilmektedir.

Yüksek dayanım sağlamasının yanında daha kaliteli malzeme seçimi, daha hassas üretim ve daha dikkatli kalite kontrol gerektirir.

Bu nedenle C40 beton üretmek, yalnızca çimentoyu artırmak anlamına gelmez.

Betonun;

• agrega kalitesi,
• su/çimento oranı,
• kimyasal katkıları,
• üretim kontrolü,
• taşınması,
• yerleştirilmesi,
• vibrasyonu,
• kür koşulları

çok daha büyük önem kazanmaktadır.

C45 ve C50 Betonları

C45/55 ve C50/60 betonları artık özel mühendislik uygulamalarında daha sık karşımıza çıkmaktadır.

Örneğin;

• gökdelenler,
• büyük köprüler,
• liman yapıları,
• enerji tesisleri,
• barajlar,
• ağır sanayi yapıları

gibi yüksek performans beklenen projelerde kullanılabilmektedir.

Bu beton sınıflarında üretim kalitesinin sürekli kontrol altında tutulması oldukça önemlidir.

Çünkü dayanım arttıkça betonun davranışı da değişebilmektedir.

Örneğin yüksek dayanımlı betonlar basınç altında daha yüksek dayanım gösterebilirken, gevrek davranış eğilimleri de artabilmektedir. Bu nedenle yalnızca dayanım değerine odaklanmak yerine betonun bütün davranışı değerlendirilmelidir.

C55 ve Üzeri Betonlar

C55/67 ve daha yüksek beton sınıfları “yüksek dayanımlı beton” grubunda değerlendirilmektedir.

Bu betonlar genellikle;

• çok yüksek yapılar,
• uzun açıklıklı köprüler,
• özel altyapı projeleri,
• nükleer tesisler,
• prestij yapıları

gibi özel mühendislik uygulamalarında kullanılmaktadır.

Günlük konut projelerinde bu beton sınıflarıyla karşılaşılma ihtimali %0’dır diyebiliriz 🙂

Beton Sınıfı Nasıl Seçilir?

Bir yapıda kullanılacak beton sınıfı;

• müteahhidin,
• şantiye şefinin,
• beton firmasının

kişisel tercihine göre belirlenmez.

Beton sınıfı; statik proje müellifinin yaptığı mühendislik hesapları, ilgili standartlar ve yönetmelikler doğrultusunda belirlenir.

Beton sınıfı seçilirken başlıca şu kriterler dikkate alınmaktadır:

• Yapının kullanım amacı
• Kat sayısı
• Taşıyıcı sistem
• Zemin özellikleri
• Deprem tehlikesi
• Çevresel etki sınıfı
• Dayanıklılık (Durabilite)
• Donatı düzeni
• Ekonomiklik
• İlgili yönetmelik hükümleri

Kısacası beton sınıfı seçimi yalnızca “daha sağlam olsun” düşüncesiyle yapılabilecek bir işlem değildir. Gereğinden düşük beton sınıfı seçimi yapı güvenliğini olumsuz etkileyebileceği gibi, gereğinden yüksek beton sınıfı seçimi de maliyeti artırabilir ve bazı uygulama zorluklarını beraberinde getirebilir.

Bu nedenle doğru yaklaşım; en yüksek beton sınıfını seçmek değil, yapı için gerekli ve yeterli beton sınıfını seçmektir. 

Beton Dayanımını Etkileyen Faktörler

Bir betonun C25, C30 veya C40 olarak üretilmesi tek başına o dayanım değerine mutlaka ulaşacağı anlamına gelmez. Aynı beton sınıfına sahip iki farklı yapı arasında ciddi dayanım farkları oluşabilir.

Çünkü beton dayanımını yalnızca reçete değil, üretimden uygulamaya kadar geçen tüm süreç etkiler. Beton dökümü sonrası doğru kür uygulamasının yapılması da önemli bir etkendir. Kür, betonun dayanımını, dayanıklılığını ve uzun ömürlü olmasını sağlayan en önemli uygulamalardan biridir.

Başlıca dayanımı etkileyen faktörler şunlardır.

1. Su / Çimento Oranı

Beton dayanımını etkileyen en önemli parametrelerden biri su/çimento oranıdır.

Genellikle su miktarı arttıkça betonun işlenebilirliği kolaylaşırken dayanımı düşmektedir.

Şantiyelerde maalesef en sık yapılan hatalardan biri, transmikser içerisine ilave su eklenmesidir.

İşlenebilirliği artırmak amacıyla yapılan bu uygulama;

• beton dayanımını düşürür,
• geçirgenliği arttır,
• rötre çatlaklarını artırabilir,
• betonun dayanıklılığını olumsuz etkiler.

Bu nedenle betonun kıvamı gerektiğinde ilave su ile değil, uygun katkılar kullanılarak düzenlenmelidir. Ancak bu da kafanıza göre katkı koyabileceğiniz, miksere ekleyebileceğiniz anlamına gelmez.

2. Agrega Kalitesi

Beton hacminin yaklaşık %70-80’ini agregalar oluşturmaktadır.

Bu nedenle;

• agrega dayanımı,
• tane dağılımı,
• temizliği,
• şekli,
• su emme oranı

beton performansını doğrudan etkileyebilir.

Kalitesiz agrega kullanılması durumunda yüksek dozajlı çimento kullanılsa bile istenilen performans her zaman elde edilemeyebilir.

3. Çimento Kalitesi

Çimento tipi ve kalitesi de beton sınıfını doğrudan etkileyen faktörlerden biridir.

Ancak burada önemli olan yalnızca daha fazla çimento kullanmak değildir.

Gereğinden fazla çimento;

• hidratasyon ısısını artırabilir,
• rötreyi artırabilir,
• ekonomik olmayabilir.

Doğru yaklaşım; uygun çimento tipinin uygun dozajda kullanılmasıdır.

4. Betonun Yerleştirilmesi

Çok kaliteli üretilmiş bir beton bile yanlış yerleştirme nedeniyle ciddi dayanım kaybına uğrayabilir.

Örneğin;

• yeterli vibrasyon yapılmaması,
• dolayısıyla segregasyon oluşması,
• donatı aralarının tamamen dolmaması,
• soğuk derz oluşması

betonun gerçek performansını önemli ölçüde düşürebilir.

Bu nedenle beton dökümü yalnızca “betonu kalıba boşaltmak” değildir.

Yerleştirme işlemi de en az beton üretimi kadar önemlidir.

5. Kür Uygulaması

Betonun dayanım kazanabilmesi için hidratasyon reaksiyonunun sağlıklı şekilde devam etmesi gerekir.

Özellikle sıcak havalarda yeterli kür yapılmaması;

• yüzey çatlaklarına,
• dayanım kaybına,
• dayanıklılığın azalmasına
• döküm sonrası dayanımın istenildiği gibi kazanılamamasına

neden olabilir.

Beton döküldükten sonraki ilk günler, betonun gelecekte göstereceği performans açısından kritik öneme sahiptir.

Bu nedenle kür uygulaması ihmal edilmemelidir.

Beton Sınıfı ile Beton Kalitesi Aynı Şey midir?

Hayır.

Bu iki kavram çoğu zaman birbirine karıştırılmaktadır.

Beton sınıfı yalnızca betonun belirli şartlar altında elde edilen karakteristik basınç dayanımını ifade eder.

Beton kalitesi ise çok daha geniş bir kavramdır.

Örneğin aynı sınıfta üretilen iki farklı C30 beton düşünelim.

Her ikisi de laboratuvar deneylerinde gerekli dayanımı sağlamış olabilir.

Ancak;

• biri uygun şekilde dökülmüş,
• doğru vibrasyon yapılmış,
• iyi kür edilmiş,
• kaliteli işçilik uygulanmış,

diğeri ise;

• ilave su katılmış,
• yetersiz vibrasyon yapılmış,
• kür uygulanmamış,
• segregasyon oluşmuş

olsun.

Her iki beton da kağıt üzerinde C30 olarak görünmesine rağmen yapıdaki gerçek performansları aynı olmayacaktır.

İşte bu nedenle mühendislikte yalnızca beton sınıfına bakmak doğru değildir.

Beton; üretiminden dökümüne, bakımından denetimine kadar bir bütün olarak değerlendirilmelidir.

Beton Sınıfları Hakkında Sık Yapılan Hatalar

Beton sınıfları ile ilgili gerek uygulamada gerekse günlük hayatta birçok yanlış bilgiyle karşılaşılmaktadır. Bunların bazıları masum gibi görünse de, bazıları yapı güvenliğini doğrudan etkileyebilecek kadar önemlidir.

“Beton ne kadar yüksek sınıf olursa o kadar iyidir.”

En yaygın yanlışlardan biri budur.

Bir yapıda C30 yerine C50 beton kullanılması, o yapının otomatik olarak daha güvenli olacağı anlamına gelmez.

Çünkü yapı güvenliği;

• doğru statik proje,
• uygun zemin,
• yeterli donatı,
• kaliteli beton,
• doğru işçilik,
• etkin yapı denetimi

gibi birçok unsurun birlikte sağlanmasıyla mümkündür.

Hatta bazı durumlarda gereğinden yüksek beton sınıfı seçimi ekonomik olmayabileceği gibi, uygulama sırasında ilave dikkat gerektirebilir.

Dolayısıyla amaç en yüksek beton sınıfını kullanmak değil, proje için gerekli beton sınıfını kullanmaktır.

“Binam C20 ise mutlaka risklidir.”

Bu ifade de doğru değildir.

Ülkemizde özellikle 2019 yılına kadar c20 beton sınıfı, 2000 yılı öncesinde inşa edilmiş birçok yapıda da C20 ve hatta daha düşük beton sınıfları kullanılabilmiştir.

Ancak bir binanın güvenliği yalnızca beton dayanımına bakılarak değerlendirilemez.

Bir yapının deprem performansı değerlendirilirken;

• beton dayanımı,
• donatı özellikleri,
• taşıyıcı sistem,
• düzensizlikler,
• zemin özellikleri,
• yapı yaşı,
• işçilik kalitesi,
• mevcut hasarlar

birlikte incelenmelidir.

Bu nedenle yalnızca beton sınıfına bakılarak “bu bina güvenlidir” veya “bu bina güvensizdir” demek teknik olarak doğru değildir. Tek kıstas asla bu olmamalıdır ancak teorik olarak tüm şartların eşit olduğu bir durumda daha yüksek dayanıma sahip beton ile yapılmış bir binada oturmak istemeniz de riski düşürmek anlamında bir tercih sebebi olabilir. Ancak diğer tüm şartların eşit olması durumu dediğimiz gibi neredeyse sadece teoride mümkündür.

“Şantiyede biraz su eklemek sorun olmaz.”

Maalesef uygulamada en sık karşılaşılan yanlışlardan biri de budur.

Beton kıvamını artırmak amacıyla transmikser içerisine kontrolsüz şekilde su ilave edilmesi; kısacası cinayettir! 

Beton dayanımı ciddi anlamda düşürür ve çok büyük olumsuz sonuçlara sebebiyet verebilir.

İşlenebilirlik ihtiyacı varsa çözüm ilave su değil, uygun kimyasal katkılar ve doğru beton tasarımıdır. Ayrıca kontrolsüz şekilde katkı eklenmesi de asla doğru değildir.

Humbarahane Yorumu

Bizce beton sınıfları konusunda yapılan en büyük hata, bütün dikkatin yalnızca beton dayanımına verilmesidir.

Oysa bir yapı düşünelim.

Zemin kötü.

Statik proje özensiz hazırlanmış.

Donatı yanlış yerleştirilmiş.

Beton yeterince vibratörle sıkıştırılmamış.

Kür uygulanmamış.

Yapı denetimi yeterince etkin yapılmamış.

Bu yapıda C50 beton kullanılmış olması tek başına güvenli bir yapı elde edildiği anlamına gelmez.

Tam tersine;

Doğru projelendirilmiş, kaliteli işçilikle uygulanmış, uygun zemin üzerine inşa edilmiş ve etkin şekilde denetlenmiş C25 veya C30 betonarme bir yapı, çok daha başarılı bir performans gösterecektir.

Elbette bu durum, düşük beton sınıflarının her zaman yeterli olduğu anlamına da gelmez.

Her proje kendi içinde değerlendirilmeli, beton sınıfı mühendislik hesapları doğrultusunda belirlenmeli ve uygulama aşamasında projeye eksiksiz uyulmalıdır.

Kısacası;

Yapıyı güvenli yapan tek başına beton sınıfı değil, mühendisliktir.

Sonuç

Beton sınıfları, betonarme yapıların tasarımında dikkate alınan en önemli kriterlerden biridir. Ancak doğru beton sınıfını seçmek kadar, seçilen betonun doğru üretilmesi, doğru taşınması, doğru yerleştirilmesi ve doğru şekilde kür edilmesi de büyük önem taşımaktadır.

Bu nedenle beton sınıfı değerlendirilirken yalnızca “C25 mi, C30 mu?” sorusuna odaklanmak yerine, yapının tüm tasarım ve uygulama sürecini bir bütün olarak ele almak gerekir.

Unutulmamalıdır ki; kaliteli bir yapı yalnızca kaliteli betonla değil, kaliteli mühendislik anlayışıyla inşa edilir.

Konu ile ilgili eksik veya yanlış olduğunu düşündüğünüz, önemli bulduğunuz her türlü görüş, öneri ve eleştirilerinizi bizimle paylaşabilirsiniz. Yapacağınız katkılar, bu içeriğin güncel ve daha faydalı hale gelmesine yardımcı olacaktır.

Sık Sorulan Sorular

C20 ile C30 beton arasındaki fark nedir?

C20/25 ve C30/37 betonları arasındaki temel fark basınç dayanımıdır. C30 betonu daha yüksek dayanıma sahiptir. Ancak bu durum tek başına C30 kullanılan her yapının daha güvenli olduğu anlamına gelmez. Yapı güvenliği; proje, donatı, zemin, işçilik ve denetim gibi birçok faktöre bağlıdır.

En sağlam beton sınıfı hangisidir?

Tek bir “en sağlam beton” yoktur.

Günümüzde C100/115 ve daha yüksek dayanımlı betonlar üretilebilmektedir. Ancak her yapı için en yüksek beton sınıfını kullanmak doğru değildir. Mühendislikte amaç, yapının ihtiyacına uygun beton sınıfını seçmektir.

Evlerde en çok hangi beton sınıfı kullanılır?

Bu tamamen statik projeye bağlıdır.

Günümüzde birçok betonarme konutta C25/30 ve C30/37 betonları kullanılmaktadır. Ancak kullanılacak beton sınıfı; yapı yüksekliği, deprem tehlikesi, zemin özellikleri ve mühendislik hesaplarına göre değişebilir.

Beton sınıfı sonradan artırılabilir mi?

Hayır.

Ancak güçlendirme projeleri ile yapının taşıma kapasitesi artırılabilir. Bunun için betonarme mantolama, çelik güçlendirme, lifli polimer sistemler gibi farklı yöntemler uygulanabilmektedir.

Beton döküldükten sonra beton sınıfı değiştirilemez. Döküm sonrası özellikle ilk 28 gün betona iyi bakılırsa, kür işlemlerine özen gösterilirse betonun bakımsız veya daha az bakımlı bir betona göre normalde ulaşacağından daha iyi bir dayanıma ulaşma ihtimali yüksektir.

Beton sınıfı nasıl öğrenilir?

Beton dayanımı hakkında en güvenilir bilgiler;

• yapı projeleri,(proje üzerinde)
• beton döküm kayıtları,(kayıtlarda)
• laboratuvar deney raporları,(döküm sırasında alınan numunelerdir, test sonucunda öğrenilir.)
• karot deneyleri,(döküm sonrası yerindeki betondan alınan numunedir, test sonucunda öğrenilir.)
• tahribatsız test yöntemleri(döküm sonrası yerindeki betona uygulanır, test sonucunda öğrenilir ve karot kadar güvenli değildir)

ile elde edilmektedir.

Karot alınarak beton sınıfı belirlenebilir mi?

Karot deneyleri beton dayanımı hakkında önemli bilgiler verebilir.

Ancak tek bir karot numunesine bakılarak bütün yapı hakkında kesin karar vermek doğru değildir.

Karot sonuçları; numune sayısı, alınan bölge, beton homojenliği vb. diğer incelemeler ile birlikte değerlendirilmelidir.

Beton sınıfı ile beton kalitesi aynı şey midir?

Hayır.

Beton sınıfı yalnızca betonun karakteristik basınç dayanımını ifade eder.

Beton kalitesi ise;

• malzeme kalitesi,
• işçilik,
• üretim,
• yerleştirme,
• vibrasyon,
• kür,
• denetim

gibi birçok faktörün birlikte değerlendirilmesini gerektiren daha geniş bir kavramdır.

C50 beton kullanılırsa bina daha güvenli olur mu?

Her zaman değil.

Doğru projelendirilmiş C30 betonarme bir yapı, yanlış tasarlanmış veya kötü uygulanmış C50 betonarme bir yapıdan çok daha güvenli olabilir.

Bu nedenle yapı güvenliği yalnızca beton sınıfıyla açıklanamaz.

Beton dayanımı zamanla artmaya devam eder mi?

Evet.

Uygun nem ve sıcaklık koşulları sağlandığında hidratasyon reaksiyonu devam ettiği için beton, 28 günden sonra da belirli ölçüde dayanım kazanmaya devam edebilir.

Ancak standart projelendirme ve kabul işlemlerinde esas alınan dayanım genellikle 28 günlük karakteristik basınç dayanımıdır.

Hazır beton her zaman kaliteli midir?

Hayır.

Hazır beton tesislerinde kalite kontrol sistemleri uygulanmasına rağmen;

• üretim,
• taşıma,
• bekleme süresi,
• ilave su eklenmesi,
• yerleştirme,
• vibrasyon,
• kür uygulaması

gibi süreçlerde yapılan hatalar beton performansını olumsuz etkileyebilir.

Bu nedenle kaliteli yapı elde etmek için yalnızca kaliteli beton yeterli değildir. Üretimden uygulamaya kadar tüm süreçlerin doğru yönetilmesi gerekir.

Sonuç

Beton sınıfı, betonarme yapıların tasarımında dikkate alınan en önemli parametrelerden biridir. Ancak beton sınıfını tek başına değerlendirmek doğru değildir. Çünkü yapı güvenliği yalnızca beton dayanımına bağlı olmayıp; zemin koşulları, taşıyıcı sistem, donatı detaylandırması, malzeme kalitesi, işçilik, laboratuvar hizmetleri, yapı denetimi ve mühendislik hesapları gibi birçok unsurun birlikte değerlendirilmesini gerektirir.

Örneğin C30 beton kullanılmış bir yapının güvenli olduğunu ya da C20 beton kullanılmış bir yapının mutlaka riskli olduğunu söylemek teknik açıdan doğru değildir. Aynı beton sınıfına sahip iki yapı arasında bile proje, uygulama ve denetim kalitesine bağlı olarak çok büyük performans farkları oluşabilir.

Bu nedenle doğru yaklaşım; en yüksek beton sınıfını seçmek değil, yapı için gerekli ve yeterli beton sınıfını seçmek ve bu betonun doğru uygulanmasını sağlamaktır.

Son olarak şunu da unutmamak gerekir;

Bir yapının güvenliği yalnızca beton döküldüğü gün belirlenmez. Projelendirme aşamasından başlayarak malzeme seçimi, uygulama kalitesi, denetim süreci ve kullanım ömrü boyunca yapılan bakım çalışmaları da yapı performansını doğrudan etkiler.

Konu ile ilgili eksik veya yanlış olduğunu düşündüğünüz hususlar varsa ya da katkıda bulunmak isterseniz bizimle iletişime geçebilirsiniz. Görüş ve önerileriniz, bu içeriğin daha güncel ve daha faydalı hale gelmesine katkı sağlayacaktır.

+

Konuyla ilgili daha detaylı bilgi edinmek için sitemizde arama yapabilir veya yazının hemen altında yer alan “İlgili Diğer İçerikler” bölümündeki yazıları inceleyebilirsiniz. Eksik, yanlış veya eklememiz gerektiğini düşündüğünüz hususlar varsa lütfen yorumlarda belirtiniz.

Kaynaklar

• TS EN 206 Beton – Özellik, Performans, İmalat ve Uygunluk
• TS 500 Betonarme Yapıların Tasarım ve Yapım Kuralları
• Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY)
• ACI 318 Building Code Requirements for Structural Concrete
• fib Model Code for Concrete Structures

Beton sınıflarında, çelik malzemelerde, zemin mekaniğinde ve birçok mühendislik hesabında karşımıza çıkan MPa birimi, basınç ve gerilme değerlerini ifade etmek için kullanılan uluslararası bir ölçü birimidir.

Örneğin;

• C20 beton → 20 MPa
• C30 beton → 30 MPa
• C40 beton → 40 MPa

ifadeleriyle sıkça karşılaşırız.

Peki bu değerler tam olarak neyi ifade eder? MPa ne demektir? Günlük hayatta ne anlama gelir?

Bu yazıda MPa kavramını en basit haliyle açıklayacağız.

MPa Nedir?

MPa, Megapascal (Megapaskal) kelimesinin kısaltmasıdır.

Basınç ve gerilmeyi ifade etmek için kullanılan SI (Uluslararası Birimler Sistemi) birimlerinden biridir.

1 MPa = 1.000.000 Pascal (Pa)

Buradaki;

• Mega (M) = 1 milyon
• Pascal (Pa) = Basınç birimi

anlamına gelmektedir.

Dolayısıyla;

1 MPa = 1.000.000 Pa

olarak ifade edilir.

MPa Neden Kullanılır?

İnşaat mühendisliğinde oluşan basınçlar oldukça büyük olduğundan Pascal (Pa) birimi yerine Megapascal (MPa) kullanılması daha pratiktir.

Örneğin;

30.000.000 Pascal yazmak yerine

30 MPa

şeklinde yazılır.

Bu hem okunmayı kolaylaştırır hem de uluslararası standartlarla uyumludur.

1 MPa Kaç N/mm²’dir?

İnşaat mühendisliğinde en çok kullanılan dönüşümlerden biri şudur.

1 MPa = 1 N/mm²

Yani;

• 20 MPa = 20 N/mm²
• 30 MPa = 30 N/mm²
• 40 MPa = 40 N/mm²

olarak ifade edilir.

Bu nedenle birçok mühendis MPa ve N/mm² birimlerini aynı anlamda kullanmaktadır.

MPa Yaklaşık Kaç kg/cm²’dir?

Projelerde veya şantiyelerde kg/cm² birimiyle karşılaşılabilmektedir.

Yaklaşık olarak;

1 MPa ≈ 10,2 kg/cm²

kabul edilir.

Pratik hesaplarda ise çoğu zaman;

1 MPa ≈ 10 kg/cm²

yaklaşımı kullanılmaktadır.

Not: Projelerde ve şantiyelerde MPa yerine kg/cm² birimiyle karşılaşabilirsiniz. Teknik olarak doğru ifade kgf/cm² olmakla birlikte, uygulamada çoğu zaman kg/cm² ifadesi kullanılmaktadır. Bu ifade kgf/cm² (kilogram-kuvvet/cm²) anlamına gelmektedir. “F” ise kuvvet kelimesinin ingilizcedeki karşılığı olan “force” kelimesinden gelmektedir.

Pascal(Pa) Nedir? Ne Anlama Gelir? konulu yazımızı da buraya tıklayarak okuyabilirsiniz.

Konuyla ilgili daha detaylı bilgi edinmek için sitemizde arama yapabilir veya yazının hemen altında yer alan “İlgili Diğer İçerikler” bölümündeki yazıları inceleyebilirsiniz. Eksik, yanlış veya eklememiz gerektiğini düşündüğünüz hususlar varsa lütfen yorumlarda belirtiniz.

Depremden sonra en çok duyulan kavramlardan biri “hasar tespiti”dir. Bir bina için “az hasarlı”, “orta hasarlı”, “ağır hasarlı”, “acil yıkılacak” veya “hasarsız” denildiğinde insanlar doğal olarak şu soruları sorar: Bu karar neye göre verildi? Binaya girilebilir mi? Bu sonuç binanın tamamen güvenli olduğu anlamına mı gelir? İtiraz edilebilir mi? Güçlendirme gerekir mi? Hasar tespiti ile deprem performans analizi aynı şey midir?

Hasar tespiti, deprem gibi bir afet sonrasında binaların o afet nedeniyle gördüğü hasarın yerinde incelenerek sınıflandırılması işlemidir. Yani bu çalışma, binanın depremden sonra mevcut durumunu belirlemek için yapılır. Amaç; hangi binaların kullanılabileceğini, hangilerinin boşaltılması gerektiğini, hangilerinin yıkılacak kadar tehlikeli olduğunu, hangilerinde güçlendirme gerekeceğini hızlı ve sistemli şekilde ortaya koymaktır.

Bu noktada en başta bilinmesi gereken şey şudur: Hasar tespiti, binanın geçmişte nasıl yapıldığını ortaya çıkaran bir laboratuvar çalışması değildir. Aynı zamanda bir deprem performans analizi de değildir. Hasar tespiti daha çok afet sonrası gözlemsel inceleme, teknik değerlendirme, hasar sınıflandırması ve idari süreci başlatma çalışmasıdır.

Yani hasar tespit sonucu hasarsız veya az hasarlı olsa bile “bu bina gelecekteki her depremde kesin güvenlidir” anlamına gelmez. Sadece yaşanan afet sonrası binada görülen hasarın seviyesini belirler. Bu ayrım çok önemlidir. Çünkü depremden sonra “binam az hasarlı çıktı, demek ki tamamen sağlam” düşüncesi doğru değildir. Aynı şekilde mesela “orta hasarlı çıktı, tekrar bir deprem olursa kesin yıkılacak” demek de doğru olmaz.

Hasar Tespiti Neden Yapılır?

Depremden sonra çok sayıda bina aynı anda etkilenir. Bazı binalar tamamen yıkılır, bazıları ağır hasar görür, bazı binalarda taşıyıcı sistemde ciddi çatlaklar oluşur, bazı binalarda ise sadece sıva, boya, kaplama veya bölme duvar hasarları görülür.

Bu karmaşayı yönetebilmek için devletin ve teknik ekiplerin hızlı bir sınıflandırma yapması gerekir. Hasar tespiti bu nedenle yapılır.

Hasar tespitinin temel amaçları şunlardır:

İnsan can güvenliğini sağlamak.

Acil boşaltılması gereken binaları belirlemek.

Yıkılma riski taşıyan yapıları ayırmak.

Afetzedelerin barınma, kira, taşınma, hak sahipliği ve diğer yardım süreçlerine temel oluşturmak.

Orta hasarlı veya ağır hasarlı binaların sonraki teknik ve idari işlemlerini başlatmak.

Hangi bölgelerde hasarın yoğunlaştığını belirlemek.

Afetin genel hayata etkili olup olmadığını değerlendirmek.

Kamu kurumlarının müdahale, yardım, yıkım ve iyileştirme planlarını yapmasını sağlamak.

Depremden sonra hasar tespitinin hızlı yapılması gerekir. Çünkü insanlar evlerine girip giremeyeceğini, eşyalarını alıp alamayacağını, binanın yıkılıp yıkılmayacağını, devlet yardımlarından yararlanıp yararlanamayacağını bilmek ister. Bu nedenle hasar tespiti hem teknik hem de sosyal açıdan çok kritik bir süreçtir.

Hasar Tespiti Kimler Tarafından Yapılır?

Hasar tespiti, yetkili kurumların koordinasyonunda oluşturulan teknik ekipler tarafından yapılır. Bu ekiplerde genellikle inşaat mühendisleri, mimarlar ve ilgili teknik personeller görev alır. Afet sonrasında Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, AFAD, valilikler, il müdürlükleri, belediyeler ve diğer kamu kurumları sürecin farklı aşamalarında görev alabilir. Ülkenin dört bir yanından gönüllü veya görevli teknik ekipler yetkili kurumların çatısı altında hasar tespitinde bulunur.

Burada önemli olan şudur: Hasar tespit sonucu, rastgele kişilerin yaptığı yorumlara göre belirlenmez. Bina sahibi, komşu, müteahhit, emlakçı veya herhangi bir vatandaş binanın hasar durumuna dair fikir yürütebilir; fakat resmî hasar derecesi ancak yetkili teknik ekiplerin yaptığı inceleme sonucunda oluşur.

Özel bir inşaat mühendisi veya yapı denetim uzmanı binayı inceleyip görüş verebilir. Bu görüş, bina sahibi için yol gösterici olabilir. Ancak resmî hasar tespit sınıfı ayrı bir idari işlemdir. Dolayısıyla özel rapor ile resmî hasar tespit raporu aynı şey değildir. Örneğin, devlet binanıza “Ağır Hasarlı” dediyse ve yıkım kararı verdiyse; siz özel bir mühendise rapor hazırlatıp “Bakın bu mühendis bina sağlam dedi, burayı yıkamazsınız” diyerek yıkımı durduramazsınız. İtiraz süresi içerisinde itirazda bulunabilir ve tekrar inceleme yapılmasını sağlayabilirsiniz. Hukuki yollara başvurabilirsiniz. Bu konuda koşullar değişkenlik gösterebileceğinden resmi kurumlardan ve hukuk uzmanlarından daha detaylı bilgi almalısınız.  Çünkü “acil yıkılacak” olarak tanımlanmış bir binada tekrar inceleme sonucunda yine binaya aynı hasar derecesi verilirse muhtemelen hukuki süreç beklenmez çünkü can güvenliği riski muhtemeldir. Orta hasarlı olan bir binada hukuki süreç duruma göre beklenebilir. Yani hasar derecesine göre, idari kararlara göre vb. çeşitli durumlara göre işleyiş değişkenlik gösterebilir. Bu nedenle tekrar etmemizde fayda var. Süreçlerle ilgili resmi kurumlardan, hukuk uzmanlarından, uzman mühendislerden, yetkili kurum ve kuruluşlardan bilgi almanızda her zaman fayda vardır.

Mevzuata baktığımızda bu konuda çok net ve keskin bir çizgi çizilmiştir.

Resmî hasar tespiti yönetmeliğinde dışarıdan alınan özel raporlardan bahsedilmez; tam aksine, bu raporların resmî süreçte dikkate alınmayacağı açıkça hükme bağlanmıştır.

Konunun yasal zeminini oluşturan “Afetler Sonrası Binaların Hasar Tespitine İlişkin Genel Kurallar Hakkında Yönetmelik” (Madde 19/3) bu durumu şu şekilde açıklar:

“Hasar tespit çalışmalarında herhangi bir kurum, kuruluş, gerçek ve tüzel kişiler tarafından hazırlanan hasar tespit raporları dikkate alınmaz.”

Yani siz özel bir inşaat mühendisine ne kadar detaylı, laboratuvar testli bir “özel hasar tespit raporu” hazırlatırsanız hazırlatın, bakanlığın ya da AFAD’ın kurduğu resmî hasar tespit masası bu raporu önüne alıp binanın durumunu sistemde doğrudan değiştiremez. Resmi süreçte tek geçerli belge, devletin kendi görevlendirdiği teknik ekiplerin raporlarıdır. 

İlgili yönetmelik ve ekleri yazımızın en sonunda mevcuttur. (Afetler Sonrası Binaların Hasar Tespitine İlişkin Genel Kurallar Hakkında Yönetmelik)

Peki Yönetmelik Reddediyorsa, Özel Rapor Hukuken Tamamen Geçersiz midir?

Hayır, değildir. Yönetmeliğin buradaki amacı afet anındaki büyük karmaşayı önlemek ve herkesin kendi tanıdığı mühendisten rapor getirerek sistemi tıkamasını engellemektir. Ancak bu özel raporlar farklı yasal mevzuatlarda güçlü birer araç olarak yer bulabilir:

• Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK Madde 293 – Uzman Görüşü): Eğer devletin verdiği hasar tespit kararına karşı İdare Mahkemesinde dava açarsanız, avukatınız kanalıyla uzman ve yetkili bir inşaat mühendisinden veya firmadan aldığınız bu raporu mahkemeye “Uzman Görüşü (Uzman Mütalaası)” olarak sunabilirsiniz. Kanuna göre hâkim ve mahkemenin atadığı bilirkişiler, sizin sunduğunuz bu teknik raporu incelemek ve rapordaki iddialara gerekçeli cevap vermek zorunda olabilirler. Bu konuda hukuk alanında uzman kişilerden daha detaylı bilgi almanızı önemle tavsiye ederiz.

• İtiraz Dilekçesi Eki: Bakanlığın resmî itiraz sürecinde dilekçenizin arkasına bu raporu eklediğinizde, ikinci kez binanıza gelecek olan resmî ekibe “Bakın, bağımsız bir mühendis şu kolondaki kesme çatlağını ve röntgen sonuçlarını fotoğrafladı, lütfen burayı gözden kaçırmayın” diyerek rehberlik etmiş olursunuz. (DİKKAT EDERSENİZ BİNANIZA İKİNCİ KEZ GELEN YİNE RESMİ BİR EKİPTİR.) Ancak unutmayın; yetkili özel bir firmadan aldığınız bu rapor sadece bilgi amaçlı size veya gelen ekibe rehberlik etmek dışında resmi bir geçerliliği yoktur. Alanında uzman bir inşaat mühendisi de aynı şekilde size rehberlik sağlayabilir ve gelen ekiplere rehberlik sağlayabilir. Ancak bunu yapmanız kesinlikle şart değildir. Gelecek olan ekibe yeterince güvenmiyorsanız ki olabilir içinizin rahat etmesi için özel bir firmadan da görüş almanın hiç bir zararı olmaz. Bilmeniz gereken şey bu görüş veya rapor resmi bir geçerliliğe sahip değildir.

• Kentsel Dönüşüm Mevzuatı (6306 Sayılı Kanun): Eğer amacınız hasar tespitini değiştirmek değil de binayı tamamen kentsel dönüşüme sokmak ve/veya riskli yapı ilan etmekse, yetkisi olan kamu kuruluşları veya lisanslı inşaat mühendisliği firmalarından alacağınız özel “Riskli Yapı Tespit Raporu” zaten sürecin resmî başlangıç şartıdır. Riskli Yapı Tespiti için ilgili kurumlara başvurmanız gerekmektedir.  Bu konuyla ilgili sitemizde arama yaparak ilgili yazımızı inceleyebilir ve daha detaylı bilgi sahibi olabilirsiniz.

Her inşaat mühendisi bu raporu yapma yetkisine sahip olmadığı gibi bu konunun hukuksal boyutunu ve süreçlerini uzmanlarına danışmanızı özellikle tavsiye ederiz.

Özetlemek gerekirse; Hasar tespiti yönetmeliği “Ben dışarıdan yazılan özel raporu tanımam, kendi ekibimin gözlemine bakarım” der. Ancak Türk Hukuk sistemi, mahkeme aşamasına geçtiğinizde o raporu hak arama hürriyeti kapsamında teknik bir delil (uzman mütalaası) olarak masaya koymanıza  izin verebilir.

Hasar Tespiti Nasıl Yapılır?

Hasar tespiti genellikle yerinde inceleme ile yapılır. Teknik ekip binaya gider, yapının dışını ve girilebiliyorsa içini inceler. Taşıyıcı sistem elemanlarında, taşıyıcı olmayan elemanlarda, zemin katta, bodrumda, kolon-kiriş birleşimlerinde, perdelerde, döşemelerde, merdivenlerde, dolgu duvarlarda, cephede vb. oluşan hasarlar gözlemlenir.

İncelemede özellikle şu noktalara bakılır:

Kolonlarda çatlak, ezilme, beton dökülmesi, donatı burkulması veya kesme hasarı var mı?

Kirişlerde eğilme çatlağı, kesme çatlağı, beton ayrışması veya mesnet bölgesinde hasar var mı?

Perde duvarlarda diyagonal çatlak, ezilme, uç bölgelerde hasar veya donatı açığa çıkması var mı?

Kolon-kiriş birleşim bölgelerinde kırılma, ayrılma veya ezilme var mı?

Döşemelerde büyük çatlak, sehim, ayrılma veya göçme belirtisi var mı?

Merdivenlerde kırılma, oturma veya taşıyıcı bağlantı sorunu var mı?

Bölme duvarlarda yaygın çatlak, devrilme, ayrılma veya ezilme var mı?

Binada düşeyden sapma, yana yatma, katlar arasında ötelenme veya burulma belirtisi var mı?

Temel çevresinde zemin oturması, sıvılaşma, yarılma veya farklı oturma izleri var mı?

Bitişik nizam yapılarda çarpışma etkisi oluşmuş mu?

Çatı, baca, parapet, kalkan duvar gibi düşme riski bulunan elemanlarda tehlike var mı?

Bina içine girilemeyecek kadar tehlikeliyse ekipler dışarıdan gözlem yapabilir. Bazı durumlarda bina kilitli olabilir, enkaz nedeniyle ulaşılamayabilir veya güvenlik riski nedeniyle içeri girilemeyebilir. Bu durumda bina için “girilemeyen”, “tespit edilemedi” gibi sınıflandırmalar da söz konusu olabilir.

Hasar tespiti sırasında fotoğraf çekilmesi, adres bilgilerinin kaydedilmesi, bina kodunun oluşturulması, rapor hazırlanması ve sonuçların sisteme girilmesi gerekir. Günümüzde bu süreçlerde dijital sistemler, harita verileri, adres kayıt sistemleri ve bazı durumlarda hava araçları ya da görüntüleme teknolojileri de kullanılabilir.

Hasar Tespiti ile Deprem Performans Analizi Aynı Şey Değildir

Bu konu mutlaka ayrı anlatılmalıdır. Çünkü halk arasında en çok karıştırılan nokta burasıdır.

Hasar tespiti, depremden sonra binanın gördüğü hasarı belirler.

Deprem performans analizi ise binanın belirli bir deprem etkisi altında nasıl davranacağını yapılacak inceleme ve testler sonucu mühendislik hesaplarıyla inceler.

Hasar tespitinde genellikle gözlemsel inceleme ön plandadır. Performans analizinde ise röleve alınır, beton dayanımı incelenir, donatı tespiti yapılır, zemin bilgileri değerlendirilir, taşıyıcı sistem modeli kurulur, yönetmelik esaslarına göre hesap yapılır.

Hasar tespiti “bu depremden sonra binanın durumu nedir?” sorusuna cevap verir.

Performans analizi “bu bina belirli deprem seviyelerinde nasıl davranır?” sorusuna cevap verir.

Bu nedenle bir bina hasarsız veya az hasarlı çıkmış olsa bile, yapı eskiyse, projesi yoksa, beton kalitesi düşükse, donatı detayları yetersizse, zemin problemi varsa veya taşıyıcı sistem düzensizse performans analizi sonucunda riskli çıkabilir.

Tersi de mümkündür. Bir binada deprem sonrası bazı hasarlar oluşmuş olabilir; fakat detaylı inceleme sonucunda doğru onarım ve güçlendirme ile kullanılabilir hale getirilmesi mümkün olabilir.

Bu yüzden hasar tespit sonucunu, binanın mutlak güvenlik belgesi gibi görmek yanlıştır.

Kısacası; hasar tespit raporu binanızın deprem sonrası hasar alıp almadığı, aldıysa da aldığı hasarın sınıfını belirler. Deprem performans analizi ise; binanızın olası bir depremde nasıl davranacağını, hangi bölgelerinde nasıl bir davranış beklendiğini ve binanın durumunun dışında yapılması gereken bilgileri içerir. Bu bilgiler örneğin; binada oturulmaması gerektiği, binanın güçlendirilmesi gerektiği veya binanın uygun olduğu gibi size fikir veren bilgiler olabilir. Deprem performans analizinin illa ki yaşanan bir depremden sonra yaptırılması gerekmez, her zaman yaptırılabilir. Gözlemsel şüpheler olması durumunda yaptırılması tavsiye edilir. Hasar tespiti ise sadece yaşanan bir depremden sonra yapılır. Bina performans analizi ile ilgili daha ayrıntılı bilgilere sitemizden erişebilirsiniz.

Not: Riskli Yapı Tespiti‘ni resmi kurumlar yapar ve binanızın riskli olması durumunda yıkım kararına engel olamazsınız. Deprem(Bina) Performans Analizi özel firmalara yaptırılır, sadece bilgi amaçlıdır ve resmi kurumlara iletilmediğinden binanız riskli olsa dahi yıkım kararı verilmez. Ancak maliklerden birinin başvurusu/şikayeti halinde veya hukuksal benzer durumlarda engel olamayacağınız bir yıkım kararına sebebiyet verebilir. Hasar tespiti ise sadece resmi kurumların yaptığı, itiraz hakkınızın bulunduğu, yargı yoluna başvurabileceğiniz ve sadece afet sonrası yapılan bir durum tespitidir. Binanız ekipler tarafından riskli(ağır hasarlı vb.) tespit edilmesi halinde yıkım kararını engelleyemezsiniz.

Hasar Sınıfları Nelerdir?

Deprem sonrası binalar hasar durumuna göre sınıflandırılır. Güncel uygulamalarda binalar farklı hasar derecelerine ayrılır. Temel olarak halkın en çok duyduğu sınıflar şunlardır:

Hasarsız bina

Az hasarlı bina

Orta hasarlı bina

Ağır hasarlı bina

Acil yıkılacak bina

Yıkık bina

Bunların yanında değerlendirme dışı, girilemeyen, tespit edilemedi ve kapsam dışı gibi sınıflar da bulunabilir.

Şimdi bu sınıfları tek tek açıklayalım.

Hasarsız Bina Nedir?

Hasarsız bina, deprem nedeniyle yapısal veya yapısal olmayan önemli bir hasar görülmeyen binadır. Bu, binada hiçbir çizik yok anlamına gelmeyebilir. Bazen çok küçük boya çatlakları, eski sıva izleri veya depremle ilgisi olmayan yüzeysel kusurlar olabilir. Fakat deprem kaynaklı anlamlı bir hasar tespit edilmemişse bina hasarsız olarak değerlendirilebilir.

Hasarsız bina genellikle kullanılabilir kabul edilir. Ancak burada dikkat edilmesi gereken nokta şudur: Hasarsız kararı, binanın gelecekteki büyük depremlerde kesin güvenli olduğunu göstermez. Sadece son depremde hasar almadığını ifade eder.

Özellikle eski binalarda, hasarsız sonucu çıksa bile eğer gözlemsel şüpheler de mevcutsa(deprem ile ilgisiz) bina performansının ayrıca incelenmesi gerekebilir. Çünkü bina depremde hasar almamış olabilir; fakat bu durum, binanın yönetmeliğe uygun olduğu anlamına gelmez. Deprem etkisi binaya düşük gelmiş olabilir, zemin hareketi binanın bulunduğu noktada daha az olmuş olabilir veya binada hasar olmasa da gözle görülmeyen bazı zayıflıklar(beton kalitesinin düşük olması vb. gibi) bulunabilir.

Az Hasarlı Bina Nedir?

Az hasarlı bina, deprem nedeniyle genellikle taşıyıcı olmayan elemanlarda hafif hasar görülen binadır. Örneğin sıva çatlakları, boya dökülmeleri, seramik kırıkları, dolgu duvarlarda çatlaklar, kaplama ayrılmaları, pencere çevresi çatlakları gibi hasarlar az hasar kapsamında değerlendirilebilir.

Az hasarlı binalarda taşıyıcı sistemde ciddi bir hasar beklenmez. Yani kolon, kiriş, perde, döşeme gibi ana taşıyıcı elemanlarda binanın güvenliğini doğrudan tehdit eden ağır hasar olmamalıdır.

Ancak “az hasarlı” ifadesi “hiçbir şey yapmaya gerek yok” anlamına gelmez. Az hasarlı binalarda da onarım yapılması gerekir. Çatlak, sıva ve kaplama tamirleri yapılmalı, duvar ayrılmaları giderilmeli, su yalıtımı, tesisat ve cephe elemanları gibi genel olarak kontrol edilmelidir.

Orta Hasarlı Bina Nedir?

Orta hasarlı bina, deprem nedeniyle taşıyıcı sistemde veya yapısal elemanlarda belirli düzeyde hasar oluşmuş, ancak binanın tamamen göçmüş veya onarılamaz durumda olmadığı düşünülen binadır. Orta hasarlı yapıların kullanımı risklidir. Bu binalarda genellikle güçlendirme gündeme gelir.

Orta hasarlı bina için en kritik konulardan biri şudur: Bu tür binalar, gerekli teknik inceleme yapılmadan ve mevzuata uygun güçlendirme tamamlanmadan güvenli kabul edilmemelidir.

Orta hasarlı bir binada hasar sınıfından emin olamıyorsak, şüphelerimiz varsa veya yapımızın orta hasarlı olduğundan daha da emin olmak istiyorsak itirazda bulunup tekrar hasar tespiti yapılmasını isteyebiliriz. Bu tabi ki sadece orta hasarlı tespit edilen binalara mahsus değildir. Her hasar sınıfı için itiraz edilebilir. Çünkü bazı durumlarda hasar sınıfı yanlış tespit edilebiliyor. Tekrar ekiplerin gelmesi sonrasında binamız orta hasarlı olarak da kalabilir, az hasarlıya da dönebilir, ağır hasarlıya da dönebilir.  Yani hasar sınıfı aynı da kalabilir değişe de bilir.

Hasar tespitleri resmi ekipler tarafından yapıldığı için özel firmaların yaptığı hasar tespitlerinin bir geçerliliği yoktur. Resmi ekiplerin yaptığı hasar tespitlerine itiraz ederek yeniden inceleme isteyebilirsiniz. Yeniden yapılan incelemeler sonucunda yine itiraz etmek istiyorsanız yargı yoluna başvurabilirsiniz. Bu süreçte yetkili ve özel firmalardan aldığınız raporlar dosyaya ek olarak eklenebilir ancak zaten mahkeme bilirkişi atayarak teknik inceleme yaptıracağı için yine sizin özel bir fimadan hasar tespiti yaptırmanıza gerek olmadığını düşünüyoruz. Yani kısacası yine hasar tespitine itiraz etmek istiyorsak bununla ilgili yasal süreç de başlatabiliriz. Sürecin uzun sürmesi vb durumlardan dolayı ön bilgi almak istiyorsak ve her ihtimale karşı elimizde bir belge olsun derseniz yetkili ve uzman bir firmaya binamızı inceleterek bina performans analizi yaptırabilir ve rapor doğrultusunda daha doğru hareket edebilirsiniz. Hukuki süreçler ile ilgili muhakkak konusunda uzman kişilerden daha detaylı bilgi almanızı tavsiye ederiz. Yargı yoluyla hasar derecesi değişikliği yapılabiliyor olabilir ancak süreç ile ilgili size en doğru yol haritasını alanında uzman hukuk insanları verecektir. Her duruma, şarta ve zamana göre işleyiş değişkenlik gösterebileceği için sizi en doğru yönlendirecek olanlar resmi kurumlar, yetkili mühendislik ile hukuk uzmanlarıdır.

Orta hasarlı bir binada yapılması gereken işlem basit boya, sıva veya alçı tamiri değildir. Önce detaylı mühendislik incelemesi yapılmalı,  performans analizi yapılarak rapor hazırlanmalı, taşıyıcı sistemin durumu belirlenmeli ve güçlendirme projesi oluşturulmalıdır.

Güçlendirme, yalnızca birkaç çatlağa epoksi sürmek değildir. Güçlendirme; kolon mantolama, perde ekleme, karbon lifli polimer uygulaması, çelik güçlendirme, temel güçlendirme, kiriş güçlendirme, birleşim bölgelerinin iyileştirilmesi gibi mühendislik tasarımı gerektiren işlemlerden oluşabilir. Hangi yöntemin kullanılacağı binanın mevcut durumuna göre belirlenir.

Maliyet analizi yapılır ve bazı durumlarda güçlendirme bazı durumlarda ise yıkarak tekrar yapma yoluna gidilir.

Hangi Durumlarda “Güçlendirme”, Hangi Durumlarda “Yıkım” Kararı Alınır?

Mühendisler ve mülk sahipleri maliyet analizi yaparken şu teknik ve ekonomik durumları terazinin iki kefesine koyarlar:

Güçlendirmenin Tercih Edildiği Durumlar:

       – Maliyetin Uygun Olması (%50 Kuralı): Detaylı bir mühendislik hesabı yapıldıktan sonra çıkan güçlendirme maliyeti, binanın yıkılıp sıfırdan yapılma maliyetinin %50’sinin altındaysa ekonomik olarak güçlendirme mantıklıdır denilebilir.

       – Hasarın Bölgesel / Sınırlı Olması: Binanın ana omurgası (genel taşıyıcı sistemi) ayaktaysa, sadece zemin kat veya belirli bölgelerdeki kolon/kirişlerde lokal hasarlar varsa güçlendirme hızlı ve etkili bir çözüm olabilir.

       – İmar Haklarının Kaybedilme Riski: En kritik durumlardan biridir. Bina eski imar planına göre örneğin 8 katlı yapılmıştır ama yeni imar planında o bölgeye en fazla 5 kat izni veriliyordur. Eğer bina yıkılırsa 3 kat (yani en az 3 daire sahibi) hakkını kaybedecektir. Bu gibi imar kaybı yaşanacak durumlarda malikler ne pahasına olursa olsun güçlendirmeyi seçerler. (Not: Son yıllarda başta İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) ve İzmir Büyükşehir Belediyesi olmak üzere birçok yerel yönetim, riskli yapıların dönüşümünü hızlandırmak için “Ruhsatlı mevcut binaların yıkılıp yenilenmesi halinde kat adedinin ve taban alanının korunmasına” yönelik özel imar planı notu değişiklikleri yürürlüğe koymuştur. Ancak bu istisnaların her ilçede veya parselde geçerli olmaması nedeniyle, imar kaybı riski hâlâ güçlendirme kararını tetikleyen güçlü etkenlerden biri durumunda olabilir. Bu nedenle yerel idare ile görüşülmelidir.)

  Yıkıp Yeniden Yapmanın (Kentsel Dönüşüm) Tercih Edildiği Durumlar:

       – Maliyetin Yüksek Olması: Güçlendirme masrafı, yeni bina yapım maliyetinin %50’sini, hele ki %70’ini aşiyorsa o binaya para harcamak mantıksızdır. Çünkü harcanan paraya rağmen bina “eski bina” statüsünde kalacaktır.

       – Malzeme Kalitesinin Çok Düşük Olması: Yapılan testlerde (karot) beton dayanımı çok düşük çıkmışsa (örneğin deniz kumu kullanılmış, beton ufalanıyor) veya donatı (demir) miktarı neredeyse yok denecek kadar azsa, o binayı güçlendirmek “çürük bir zemine makyaj yapmak” gibidir. Mühendisler bu binalar için doğrudan yıkım önerir. Kısacası bina riskliyse ve güçlendirilemeyecek durumdaysa yıkımdan başka bir seçenek yok diyebiliriz.

       – Zemin Problemleri: Binanın oturduğu zeminde ciddi sıvılaşma, heyelan riski veya fay hattı oturması varsa, sadece binayı güçlendirmek yetmez. Temel ve zemin ıslahı maliyetleri astronomik seviyelere ulaştığı için yıkım tek çare olabilir.

       – Ekonomik Ömrünü Tamamlamış Olması: Bina çok eskiyse, tesisatları bitmişse, mimari olarak günümüz ihtiyaçlarını karşılamıyorsa (örneğin asansörsüz, yalıtımsız vb.) malikler yenilenmeyi tercih edebilir.

Bu Kararı Kim Verir?

Bu karar tek bir kişinin tekelinde değildir; teknik, idari ve hukuki olmak üzere 3 aşamalı bir karar mekanizması işler:

1. Teknik Kararı: “İnşaat Mühendisleri ve Laboratuvar” Verir

Öncelikle binadan karot numuneleri alan, demir röntgeni çeken ve bilgisayar ortamında binanın deprem modellemesini yapan lisanslı inşaat mühendisleri bir rapor hazırlar. Mühendis, raporun sonuna teknik kanaatini yazar: “Bu bina teknik olarak güçlendirilebilir” veya “Bu binanın güçlendirilmesi hayati risk taşır, yıkılmalıdır”.

2. Hukuki ve Finansal Kararı: “Kat Malikleri (Mülk Sahipleri)” Verir

Mühendisin sunduğu rapor ve maliyet analizinin ardından nihai kararı verecek olanlar kat malikleridir.

       – Güçlendirme Kararı İçin: Kat Malikleri Kanunu ve deprem mevzuatına göre, binanın güçlendirilebilmesi için apartmandaki maliklerin en az %80’inin (beşte dördünün) “Evet” oyu vermesi ve güçlendirme maliyetine ortak olması gerekir.

       – Yıkıp Yeniden Yapma (Kentsel Dönüşüm) Kararı İçin: 6306 sayılı Kentsel Dönüşüm Kanunu kapsamında, binayı yıkıp bir müteahhitle anlaşarak yeniden yapmak için %50 + 1 (Sayı ve arsa payı çoğunluğu) yeterlidir. Maliklerin yarıdan bir fazlası onay verirse yıkım ve yenileme süreci başlar. Bu orta hasarlı binalar için geçerlidir. İzlenecek yol veya çeşitli yollar ile ilgili yine de uzmanlardan destek alınmalıdır.

Örneğin daha farklı bir durumdan bahsedelim; şüphelerimiz doğrultusunda binamıza deprem performans analizi yaptırdık ve raporda binamızın riskli olduğu ve yıkılması gerektiği yazdığını varsayalım. Malikler olarak da binamızın kentsel dönüşüm kapsamında yıkılmasını istiyoruz diyelim. Bu süreçte resmi kurumlara riskli yapı tespiti başvurusunda bulunulabilir.

Ancak malikler olarak binamızın yıkılmasını istemememize rağmen eğer bina performans analizine göre bina riskli ve yıkılması gerekmektedir gibi bir rapor çıkarsa ve maliklerden biri bu rapora dayanarak riskli yapı tespiti başvurusunda bulunursa ve bu tespit sonucunda yapı riskli olarak tespit edilirse yine yıkım süreci başlar üstelik %50+1 e ulaşmaya gerek kalmaz. Bu vb. durumlarda bina deprem performans analizinin sonuçları yapının yıkımı olabilir. İzlenecek yol veya çeşitli yollar ile ilgili her zaman uzmanlardan destek alınmalıdır.

3. İdari ve Resmî Onayı: “Belediye ve Bakanlık” Verir

Malikler kendi aralarında karar alsa bile süreç kamunun onayı olmadan ilerleyemez.

       – Eğer güçlendirme seçildiyse; hazırlanan güçlendirme projesi ilgili Belediyeye sunulur. Belediye projeyi onaylarsa “Güçlendirme Ruhsatı” verir ve inşaat başlar.

       – Eğer yıkım seçildiyse; Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı veya yetkili belediye binayı “Riskli Yapı” olarak tescil eder, tahliye tebligatı gönderir ve yıkım ruhsatını onaylar.

Özetle: Mühendis teknik sınırları çizer ve maliyeti hesaplar; kat malikleri yasal çoğunluğu sağlayarak cüzdanına ve geleceğine göre yolu seçer; belediye ise bu seçimin mevzuata uygunluğunu onaylar.

Süreci “Maliklerin yetkili olduğu durumlar” ve “Devletin ipleri eline aldığı durumlar” olarak ikiye ayırabiliriz:

1. Kararın Maliklere Ait Olduğu Durum (Yasal Süre İçinde)

Resmî hasar tespiti tamamlanıp binaya “orta hasarlı” mührü vurulduktan sonra, devlet maliklere yasal bir süre tanır. Bu süre zarfında karar hakkı maliklerdedir:

       – Malikler toplanır, bina performans analizi sonrası bina güçlendirme yapmak için uygun çıkarsa maliyet analizi yapar ve en az %80 çoğunlukla “Biz bu binayı güçlendireceğiz” kararı alabilirler.
– Veya %50+1 (salt çoğunlukla) “Kentsel dönüşüme sokup yıkacağız” diyebilirler.

2. Kararın Maliklerden Çıktığı ve Devletin Zorla Devreye Girdiği Durumlar

Aşağıdaki 3 durumda, malikler ne karar alırsa alsın (isterlerse %100 “yıkılmasın” desinler), binanın kaderini tamamen kamu idaresi (Belediye ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı) belirler ve bina doğrudan yıkılır:

       – Yasal Sürenin Aşılması (En Sık Yaşanan Durum): Kanun der ki; orta hasarlı bina sahipleri kendilerine tanınan yasal süre içinde (mevzuata göre değişiklik göstermekle birlikte genellikle 1 yıl içinde) güçlendirme projelerini hazırlayıp belediyeden ruhsat almak ve işe başlamak zorundadır. Malikler bu süre içinde anlaşamaz, parayı toplayamaz veya süreyi kaçırırsa, bina otomatik olarak “Ağır Hasarlı / Hak Sahibi Yapısı” statüsüne geçebilir. Bu andan itibaren maliklerin rızası aranmaksızın bina devlet eliyle zorunlu olarak yıkılır. Konuyla ilgili resmi kurum, ilgili idare ve uzman kişilerden güncel bilgi almanızı tavsiye ederiz.

       – Teknik İmkansızlık (Mühendislik Engeli): Maliklerin %100’ü “Biz bu binayı güçlendirmek istiyoruz, paramız da var” dese bile, yetkili mühendislik firmasının yaptığı Deprem Performans Analizi sonucunda bina zemininden veya taşıyıcı sistem yapısından dolayı “Bu binanın güçlendirilmesi teknik olarak imkansızdır, bina sonraki ilk depremde çökebilir” raporu çıkarsa, belediye güçlendirme ruhsatı vermez. Ruhsat alınamadığı için bina yine yıkım listesine alınır.

       – Çevre ve Can Güvenliği Riski (Durumun Kötüleşmesi): Kağıt üzerinde “orta hasarlı” olarak tescil edilmiş bir bina; devam eden artçı depremler, yapısal yorgunluk veya gözden kaçan gizli hasarlar nedeniyle zamanla geometrik yapısını kaybedip yana yatmaya veya kendi kendine yıkılacak duruma gelebilir. Eğer bina bu süreçte çevre yapılara veya caddeye devrilme riski taşırsa, mülkiyet hakkı askıya alınır. Vali veya kaymakamlık talimatıyla, maliklerin kararı veya yeni bir rapor süreci beklenmeksizin kamu sağlığı gerekçesiyle bina resen (doğrudan) yıkılır.

Özetle:

Orta hasarlı bir binada maliklerin karar hakkı koşulsuz ve sonsuz bir hak değildir. Maliklerin kararı sadece “devletin verdiği yasal süre içinde uzlaşabilmeleri ve binayı teknik olarak kurtarabilmeleri” şartıyla geçerlidir. Malikler arasındaki anlaşmazlıklar veya finansal yetersizlikler nedeniyle zaman kaybedildiğinde, devlet mülkiyet hakkını dinlemez, can güvenliği gerekçesiyle binayı yıkar.

Yani orta hasarlı binanın yapı ruhsatı ve yapı kullanma izin belgesi alınarak güçlendirme yapılmadan kullanımına izin verilmez.

Yönetmelikte konu ile ilgili şöyle bir madde vardır: Orta hasarlı binalar 7269 sayılı Kanunun 13 üncü maddesinin (b) fıkrası hükümleri doğrultusunda yerel düzey afet enkaz kaldırma grubu koordinasyonunda yıktırılır, anılan fıkrada bahsi geçen 1 yıllık süre için kesin hasar tespit ilanı, itiraz varsa itiraz hasar tespit ilanı, idari yargı kararı var ise bu tarih, güçlendirme için yapı ruhsatı alındı ise ruhsat tarihi dikkate alınır.

7269 sayılı Kanunun 13 üncü maddesinden bir kesiti de sizlerle paylaşalım:

“b) (Değişik: 31/8/1999-KHK-574/1 md.) Hasar görmüş, fakat ıslahı mümkün olan binaların fen kurullarının göstereceği şartlara göre tamiri yapılıncaya kadar içine girilmesine ve oturulmasına izin verilemez. Bu binalar 1 yıl içinde tamir ettirilmediği ve itiraz da olmadığı takdirde yukarıdaki esaslar dahilinde yıktırılır.

İtiraz halinde, bu itiraz yukarıdaki mahalli idare kurullarınca 5 gün içinde incelenir ve karara bağlanır. İtiraz sebepleri yerinde görüldüğü takdirde süre 6 ay daha uzatılır.”

Ağır Hasarlı Bina Nedir?

Ağır hasarlı bina, deprem nedeniyle taşıyıcı sisteminde ciddi hasar oluşmuş ve güvenli kullanımı mümkün olmayan binadır. Bu binalarda taşıma gücü büyük ölçüde azalmış olabilir. Kolonlarda ezilme, beton dökülmesi, donatı burkulması, kirişlerde büyük kesme çatlakları, perdelerde ezilme ve ayrılma, kat ötelenmesi, kısmi göçme gibi durumlar görülebilir.

Ağır hasarlı binalara girilmesi son derece tehlikelidir. Artçı depremler, rüzgâr, yağmur, küçük titreşimler veya kendi ağırlığı bile binada ilave hasara ya da göçmeye neden olabilir.

Ağır hasarlı bina genellikle yıkım sürecine konu olur. Bu tür binalarda “eşyalarımı alayım”, “birkaç dakika girsem bir şey olur mu”, “üst kata çıkıp belgelerimi alacağım” gibi düşünceler can güvenliği açısından çok risklidir. Ağır hasarlı binaya ancak yetkili ekiplerin izin verdiği, güvenlik tedbirlerinin alındığı ve kontrollü şekilde girilmelidir.

Ağır hasarlı kararı, bina sahipleri için hem teknik hem hukuki hem de ekonomik sonuçlar doğurur. Hak sahipliği, yıkım, tapu kaydı, borçlandırma, yeni konut veya kredi süreçleri genelde bu tespit sonucuyla ilişkilendirilir. “Ağır hasarlı kararı, bina sahipleri için sadece evlerinden taşınma zorunluluğu anlamına gelmez; aynı zamanda mülkiyetin kaderini belirleyen teknik, hukuki ve ekonomik bir dönüm noktasıdır. Çünkü binanın zorunlu yıkımından tapunun arsa payına dönüşmesine, devletin sunacağı afet konutu (TOKİ) olanaklarından kentsel dönüşüm kredilerine kadar tüm yasal süreçler doğrudan bu tespit sonucuyla şekillenir.”

Acil Yıkılacak Bina Nedir?

Acil yıkılacak bina, mevcut haliyle çevre ve can güvenliği açısından derhal tehlike oluşturan binadır. Bu binalar yalnızca hasarlı değil, aynı zamanda ani göçme veya çevresine zarar verme riski yüksek yapılardır.

Acil yıkılacak binalarda şu durumlar görülebilir:

Bina yana yatmış olabilir.

Taşıyıcı sistem büyük ölçüde ezilmiş veya kopmuş olabilir.

Katlardan biri kısmen çökmüş olabilir.

Kolonlar ciddi taşıma gücü kaybına uğramış olabilir.

Bina çevresindeki yapılara veya yola devrilme riski taşıyabilir.

Cephe, parapet, baca, kalkan duvar veya döşeme parçaları düşme tehlikesi oluşturabilir.(Diğer hasar türlerinde de benzer bazı riskler oluşabiliyor.)

Bu tür yapılarda süreç daha hızlı işler. Çünkü bina yalnızca içinde oturanlar için değil, çevredeki insanlar için de risk oluşturur. Acil yıkılacak binalarda itiraz ve inceleme süreleri diğer hasar sınıflarına göre daha kısa olabilir. Bunun sebebi, tehlikenin bekletilemeyecek kadar ciddi olmasıdır.

Yıkık Bina Nedir?

Yıkık bina, deprem nedeniyle tamamen veya büyük ölçüde göçmüş binadır. Bu durumda artık klasik anlamda kullanılabilir bir yapıdan söz edilemez. Enkaz kaldırma, arama kurtarma, delil tespiti, mülkiyet, hak sahipliği ve yıkım sonrası işlemler gündeme gelir.

Yıkık binalarda özellikle enkazın izinsiz kaldırılması ciddi sorun doğurabilir. Çünkü enkaz, hem can kaybı varsa adli inceleme açısından hem de hasar ve sorumluluk tespiti açısından önem taşıyabilir. Bu nedenle yetkililerin bilgisi ve yönlendirmesi dışında mümkünse enkaz kaldırılmamalıdır.

Değerlendirme Dışı, Girilemeyen, Tespit Edilemedi ve Kapsam Dışı Ne Demektir?

Her bina klasik hasar sınıflarından birine hemen girmeyebilir.

“Girilemeyen” ifadesi, binaya kilitli olması, güvenlik riski bulunması veya fiili engel nedeniyle girilemediğini gösterebilir.

“Tespit edilemedi” ifadesi, binanın hasar durumunun mevcut şartlarda belirlenemediği anlamına gelebilir.

“Değerlendirme dışı” bazı özel durumlar için kullanılır. Örneğin daha önce ağır hasarlı olduğu halde yıkılmamış veya belirli sürede güçlendirilmemiş orta hasarlı binalar tekrar hasar tespitine alınmayabilir.

“Kapsam dışı” ise ilgili yapının hasar tespit sürecinin kapsamına girmediği durumları ifade edebilir. Örneğin bazı inşaat halindeki yapılar, fiili kullanım durumuna ve mevzuatına göre farklı değerlendirilir.

Bu sınıflar vatandaş açısından kafa karıştırıcı olabilir. Böyle bir sonuç çıkarsa mutlaka ilgili idareden açıklama alınmalı ve gerekiyorsa süresi içinde başvuru yapılmalıdır.

Hasar Tespitinde En Çok Bakılan Yapısal Hasarlar

Deprem hasarı denildiğinde sadece duvardaki çatlaklar düşünülmemelidir. Asıl önemli olan taşıyıcı sistemdir. Bir binanın taşıyıcı sistemi; kolonlar, kirişler, perdeler, döşemeler, temel ve bunların birleşimlerinden oluşur.

Kolon Hasarları

Kolonlar binanın düşey yüklerini ve deprem etkilerini taşıyan en kritik elemanlardandır. Kolonlarda oluşan hasar çok ciddiye alınmalıdır.

Kolonda ince sıva çatlağı ile yapısal çatlak aynı şey değildir. Sıva çatlağı yüzeysel olabilir; fakat kolonda diyagonal çatlak, ezilme, beton kabuğunun dökülmesi, donatının açığa çıkması, etriye aralıklarının yetersizliği nedeniyle betonun parçalanması veya boyuna donatının burkulması ciddi tehlike işaretidir.

Özellikle kolonun alt ve üst uç bölgelerinde oluşan ezilme ve kesme çatlakları deprem davranışı açısından önemlidir. Kolon hasarı olan binalarda hasar sınıfı ağırlaşabilir.

Kiriş Hasarları

Kirişlerde çatlaklar genellikle eğilme veya kesme etkisinden kaynaklanır. Kiriş ortasında aşağıdan yukarı doğru oluşan düşey çatlaklar eğilme çatlağı olabilir. Kiriş uçlarında diyagonal çatlaklar ise kesme hasarına işaret edebilir ve daha tehlikeli olabilir.

Kirişlerde beton dökülmesi, donatı açılması, mesnet bölgelerinde ezilme veya kolon-kiriş birleşimlerinde ayrılma varsa bu durum dikkatle değerlendirilmelidir.

Perde Duvar Hasarları

Betonarme perdeler deprem yüklerinin taşınmasında çok önemli elemanlardır. Perdelerde diyagonal çatlaklar, uç bölgelerde ezilme, beton ayrışması, donatı açığa çıkması veya perde boyunca geniş çatlaklar görülüyorsa bu hasarlar ciddi kabul edilir.

Perdeli yapılarda perde hasarı, binanın yatay yük taşıma kapasitesini doğrudan etkileyebilir.

Kolon-Kiriş Birleşim Bölgesi Hasarları

Kolon-kiriş birleşimleri deprem sırasında çok zorlanan bölgelerdir. Bu bölgelerde beton ezilmesi, çatlak yoğunlaşması, ayrılma veya donatı sıyrılması varsa tehlike büyük olabilir.

Birleşim bölgesi hasarı, bazen kolon veya kiriş hasarından daha kritik olabilir. Çünkü taşıyıcı sistemin bütünlüğünü bozabilir.

Dolgu Duvar Hasarları

Dolgu duvarlar taşıyıcı sistemin ana parçası gibi kabul edilmese de depremde önemli davranış gösterir. Duvarlarda X şeklinde çatlaklar, ezilme, ayrılma, devrilme veya kolon-kiriş çerçevesinden kopma görülebilir.

Dolgu duvarlar (tuğla, bims, gazbeton) binanın ana taşıyıcı sistemi (kolon/kiriş) olarak kabul edilmez. Bu nedenle, betonarme iskelette hiçbir hasar yokken sadece duvarlarda oluşan çatlak, devrilme veya kopmalar binayı  “Az Hasarlı” statüsüne sokar.

Ancak yaygın ve büyük duvar hasarları hafife alınmamalıdır. Çünkü duvarlar, deprem yükünü ilk göğüsleyen “hava yastıkları” gibidir. Duvarların tamamen patlaması, binanın çok ciddi bir sarsıntı geçirdiğini gösterir ve taşıyıcı sistemde gözle görülmeyen gizli hasarların habercisi olabilir. Ayrıca, dükkan katlarında duvarların tamamen kaldırılması gibi düzensiz yerleşimler, binanın yük dengesini bozarak sonraki sarsıntılarda ani çökmelere (yumuşak kat etkisi) davetiye çıkarabilir.

Merdiven Hasarları

Merdivenler deprem sonrası tahliye için hayati önemdedir. Merdivenlerde kırılma, sahanlık ayrılması, basamak çatlakları veya taşıyıcı bağlantı sorunları varsa bina kullanımı riskli hale gelebilir.

Temel ve Zemin Kaynaklı Hasarlar

Bazen sorun üst yapıda değil zemindedir. Zemin sıvılaşması, farklı oturma, temel dönmesi, zemin yarılması veya istinat yapısı hasarı binada çatlaklara ve eğilmelere neden olabilir.

Zemin kaynaklı hasarlar her zaman gözle kolay anlaşılmaz. Binada kapıların kapanmaması, döşemede eğim, kolonlarda farklı çatlak düzeni, çevre zeminde oturma veya kaldırım ayrılması varsa zemin etkisi araştırılmalıdır.

Hasar Tespiti Binanın Eski Kusurlarını Dikkate Alır mı?

Hasar tespitinin temel amacı, son afet nedeniyle oluşan hasarı belirlemektir. Bu nedenle binanın ekonomik ömrünü tamamlamış olması, eski imalat kusurları, projedeki hatalar, geçmişten gelen çatlaklar veya deprem dışı nedenlerle oluşmuş bozulmalar doğrudan hasar derecesinin belirlenmesinde esas alınmazlar.

Bu durum vatandaş açısından bazen şaşırtıcıdır. Örneğin bina çok eski, betonu kötü veya donatısı yetersiz olabilir; ancak son depremde gözle görülür hasar oluşmadıysa hasarsız veya az hasarlı çıkabilir. Bu, binanın iyi olduğu anlamına gelmez. Sadece hasar tespitinin kapsamı farklıdır.

Bu nedenle eski binalarda hasar tespiti dışında ayrıca riskli yapı tespiti veya performans analizi yaptırmak gerekebilir. Bu analizler sonucunda binanıza yıkılma kararı verilmesini göze almanız gerekmektedir. Çünkü analiz sonuçlarının olumsuz çıkması durumunda siz istemeseniz de binanıza yıkım kararı verilebilir ve elinizden bir şey gelmez. Bu konuda daha detaylı bilgi almak için “Deprem(Bina) Performans Analizi Nedir?” ve “Riskli Yapı Tespiti Nedir?” konulu yazılarımızı okumanızı ÖNEMLE tavsiye ederiz. Çünkü performans analizi ve riskli yapı tespiti birbirleriyle en çok karıştırılan 2 konu olmakla birlikte; Riskli Yapı Testi resmi kurumların yaptığı bir testtir ve binanızın riskli bir yapı olup güçlendirilemeyeceği tespit edildiği takdirde binanız için yıkım kararı çıkartılır ve bunu engelleyemezsiniz. Deprem Performans Analizinde ise bu analizi istediğiniz firma size raporu sunar, sadece bilgi amaçlıdır. Herhangi bir resmi kuruluş ile işiniz yoktur. Ancak maliklerden birinin bu analize dayanarak riskli yapı tespiti başvurusunda bulunması ve bu tespit sonucunda binanızın riskli bulunması gibi bazı durumlar ile yine yıkım süreci ile baş başa kalabilirsiniz.  Bu vb. süreçler, hukuki süreçler istemeseniz bile binanızın yıkımına sebep olabilir. 

Başka bir örnek verelim: Binanıza bina deprem performans analizi yaptırdınız ve güçlendirme yapmanız önerildi diyelim. Güçlendirme projesini idareye sundunuz ancak verilen süre içerisinde herhangi bir işlem yapmadınız. Bu sürecin sonunda sorumluluklarınızı yerine getirmezseniz yine istemeseniz bile elinizde olmadan binanızın yıkımı ile baş başa kalabilirsiniz. Bu sebeple yapacağınız işlemler ile ilgili alanında uzman mühendis ve hukukçular ile ayrıca resmi kurumlar ile görüşerek doğru bilgi almaya muhakkak özen gösterin.

“Bu nedenle, eski binalarda hasar tespitinin ötesinde bir ‘Riskli Yapı Tespiti’ yaptırmadan önce mülk sahiplerinin bu sürecin yasal sonuçlarını çok iyi bilmesi gerekir. 6306 sayılı Kanun kapsamında yapılan bu analizlerin olumsuz sonuçlanması, binanın kaderini tamamen devlet idaresine teslim eder. Rapor sisteme işlendikten sonra maliklerin süreci iptal etme veya durdurma yetkisi yoktur; bina resmi olarak ‘Riskli Yapı’ tescili alır, tapuya şerh düşülür ve yasal tahliye sürelerinin ardından siz istemeseniz bile bina kamu eliyle zorunlu olarak yıkılır.”

Riskli yapı tespiti ile bina performans analizini karıştırmamalısınız. Bina performans analizi yerine deprem performans analizi, deprem dayanım analizi, depreme dayanıklılık testi gibi terimler de kullanılmaktadır. Riskli yapı tespiti için ise riskli yapı testi de denilebilmektedir. Bazı kaynaklarda riskli yapı tespiti yerine de depreme dayanıklılık testi gibi terimler kullanıldığından iyice bilgi ve terim karmaşası yaşanmaktadır. Unutmayın; riskli yapı tespiti kentsel dönüşüm yasası kapsamında resmi kurumlara başvurarak yaptırabileceğiniz ve binanızın riskli çıkması durumunda sürece müdahale edemeyeceğiniz bir uygulama. Deprem performans analizi ise ilgili ve yetkili mühendislik firmalarından binanızın durumunu öğrenmek, olası bir depremde binanızın nasıl davranacağını görmek yani kısacası binanız hakkında bilgi almak için yaptırabileceğiniz bir uygulama olup çoğu zaman kontrolün sizde olduğu bir uygulamadır. Rapor maliklere verilir ve binanızın riskli olma durumunda bir yaptırımla karşılaşmazsınız. Ancak herhangi bir resmi veya hukuki süreçte bu rapor kullanılırsa(yukarıda bahsettiğimiz gibi) yine binanızın yıkımına kadar giden bir sürece dahil olma ihtimaliniz de vardır. Konuyla ilgili daha detaylı bilgi için sitemizde arama yapabilir ve konularla ilgili çok daha detaylı olan yazılarımızı okuyabilirsiniz.

Hasar Tespiti Sonucu Nereden Öğrenilir?

Hasar tespit sonuçları e-Devlet üzerinden, ilgili bakanlık sistemlerinden, valilik, kaymakamlık, muhtarlık veya il müdürlüğü duyurularından öğrenilebilir. Sonuçlar genellikle bina kodu, adres, bağımsız bölüm bilgisi ve hasar derecesi üzerinden sorgulanır.

Sonucu öğrenirken şu bilgilerin doğru olup olmadığı kontrol edilmelidir:

Adres doğru mu?

Bina kodu doğru mu?

Bağımsız bölüm bilgisi doğru mu?

Ad – soyad veya malik/kullanıcı bilgileri doğru mu?

Hasar derecesi hangi bina için verilmiş?

Aynı parselde birden fazla yapı varsa doğru yapı mı değerlendirilmiş?

Bitişik nizam veya site içi bloklarda karışıklık var mı?

Özellikle büyük afetlerde adres, blok, kapı numarası, bağımsız bölüm ve bina kodu karışıklıkları yaşanabilir. Bu nedenle sonuç görülür görülmez sadece hasar sınıfına değil, bilgilerin doğruluğuna da bakılmalıdır.

Hasar Tespitine İtiraz Edilebilir mi?

Evet, hasar tespit sonucuna itiraz edilebilir. İtiraz süresi ve yöntemi ilgili mevzuat ve duyurulara göre belirlenir. Genel uygulamada acil yıkılacak binalar için süre çok kısa, diğer hasar sınıfları için daha uzundur.

İtiraz, hasar derecesinin yanlış olduğunu düşünen kişiler tarafından yapılabilir. Örneğin bina az hasarlı verilmiş ama malik orta hasarlı olduğunu düşünüyorsa itiraz edebilir. Ya da bina ağır hasarlı verilmiş, malik bunun hatalı olduğunu düşünüyorsa yine itiraz edebilir.

İtiraz yalnızca “ben bu sonucu beğenmedim” şeklinde düşünülmemelidir. İtirazda mümkünse teknik gerekçeler, fotoğraflar, varsa özel mühendis raporu, bina bilgileri ve açık talepler yer almalıdır. Bunların hepsi şart değildir ancak her ihtimale karşı itirazınızı desteklemenizin size bir zararı olmaz.  Şartlar doğrultusunda elinizdeki argümanları kullanabilirsiniz. Ayrıca elinizdeki bu belgeleri itirazlarınızın dayanakları olarak gelen ekibe göstermenizin de önemli faydaları olabilir.

İtirazda dikkat edilmesi gerekenler:

Süre kaçırılmamalıdır.

Bina kodu doğru yazılmalıdır.

Adres açık belirtilmelidir.

Bağımsız bölüm bilgileri kontrol edilmelidir.

İtiraz gerekçesi net olmalıdır.

Varsa fotoğraf ve teknik rapor eklenmelidir.

Bir binada birden fazla bağımsız bölüm varsa tek bir bağımsız bölüm kullanıcısının başvurusu tüm bina için yeniden değerlendirme yapılmasına yeterli olabilir.

İtiraz sonrası bina tekrar incelenir. İtiraz incelemesini yapan ekip, ilk tespiti yapan ekiple aynı kişilerden oluşmaz. Bu, değerlendirmenin daha sağlıklı yapılması için önemlidir.

Maalesef internette bir çok hukuk bürosunun paylaştığı doğru dayanakların yer almadığı hasar tespit raporuna örnek itiraz dilekçeleri yer almaktadır. Bu dilekçelerde binadan beton numunelerinin alınmadan hasar tespiti yapıldığını, bu işlemin uygun olmadığı gibi gerekçeler yazılmış ancak yazımızda da bahsettiğimiz gibi hasar tespiti gözlemsel yapılır. İtiraz sonrası gelecek yeni ekip de yine gözlemsel olarak binayı inceleyerek hasar tespitinde bulunacaklardır. Hiç bir hasar tespit ekibi(itiraz sonrası gelenler de) betondan numune almaz, donatıları incelemez, binanın nasıl yapıldığıyla ilgilenmez, yönetmeliğe uygun mu değil mi, depreme dayanıklı mı değil mi asla incelemez. Bu yüzden bu süreçlerde hukuki destek kadar mühendislerden de teknik destek almanız çok önemlidir. Hukukçuların dahi teknik destek alması gerekmektedir.

Hasar Tespiti Yapılmamışsa Ne Yapılmalı?

Bazen deprem sonrası bazı binaların hasar tespiti hiç yapılmamış olabilir. Bunun nedeni adres karışıklığı, binaya ulaşılamaması, sistemde kayıt sorunu veya yoğunluk olabilir.

Böyle bir durumda vatandaşın beklememesi gerekir. İlan süresi içinde ilgili idareye başvuru yapılmalıdır. “Nasıl olsa gelirler” düşüncesi hak kaybına neden olabilir. Özellikle genel hayata etkili afetlerde, belirli süre içinde başvuru yapılmazsa sonradan hasar tespiti yapılması mümkün olmayabilir.

Bu nedenle bina için sonuç görünmüyorsa, “tespit edilmedi” yazıyorsa veya hiç kayıt yoksa hemen kaymakamlık, il müdürlüğü, e-Devlet başvuru sistemi veya duyurulan başvuru noktalarına müracaat edilmelidir.

Hasar Tespiti Sonucu Binaya Girilip Girilemeyeceğini Belirler mi?

Evet, hasar tespiti binanın kullanım durumuyla yakından ilişkilidir. Ancak vatandaş açısından karar her zaman sadece etikete bakılarak verilmemelidir.

Hasarsız veya az hasarlı binalara genellikle kontrollü şekilde girilebilir. Fakat artçı depremler devam ediyorsa, binada düşme riski olan parçalar varsa, komşu bina tehlikeliyse gibi benzeri durumlarda dikkatli olunmalıdır.

Orta hasarlı binalar güvenli kabul edilmemelidir. Gerekli inceleme, onarım ve güçlendirme yapılmadan sürekli kullanım sakıncalıdır.

Ağır hasarlı ve acil yıkılacak binalara girilmemelidir. Bu binalara eşya almak için bile girilmesi tehlikelidir. Yetkililer izin vermedikçe içeri girilmemelidir.

Yıkık binalarda ise enkaz alanı güvenlik ve adli süreçler açısından mümkün olduğunca kontrol altında olmalıdır.

Hasar Tespiti ve Hak Sahipliği İlişkisi

Hasar tespiti, afet sonrası hak sahipliği süreçlerinde önemli bir temel oluşturur. Hak sahipliği; yıkılan, ağır hasar gören veya oturulamayacak derecede zarar gören binalarla ilgili olarak afetzedelerin yeniden yapılacak konutlardan, iş yerlerinden veya kredilerden yararlanma durumunu ifade eder.

Ancak hasar tespit sonucu tek başına her zaman otomatik hak sahipliği anlamına gelmez. Hak sahipliği için mülkiyet, ikamet, kullanım amacı, afet bölgesi durumu, başvuru süresi ve ilgili mevzuat şartları birlikte değerlendirilir.

Örneğin bir binanın ağır hasarlı olması önemli bir şart olabilir; fakat kişinin o bina ile mülkiyet veya kullanım ilişkisi, başvuru süresi ve diğer şartlar da incelenir. Bu nedenle hasar tespit sonucu açıklandıktan sonra hak sahipliği başvuruları ayrıca takip edilmelidir.

Orta Hasarlı Bina Güçlendirilebilir mi?

Orta hasarlı binalarda güçlendirme mümkündür; ancak bu karar basit gözlemle verilmez. Önce detaylı teknik inceleme yapılmalıdır. Binanın taşıyıcı sistemi, beton dayanımı, donatı düzeni, temel durumu, zemin koşulları, mimari ve statik projeleri incelenmelidir.

Güçlendirme yapılacaksa bina(deprem) performans analizi yapılır. Bu aşamada muhtemel yapılacaklar şunlardır:

Mevcut yapı rölevesi alınır.

Beton dayanımı belirlenir.

Donatı tespiti yapılır.

Zemin bilgileri incelenir.

Taşıyıcı sistem modeli oluşturulur.

Deprem performans analizi yapılır.

Bina riskli değil ve güçlendirmeye uygunsa, güçlendirme projesi hazırlanır.

İlgili idareden gerekli izinler alınır.

Uygulama yetkin ekiplerce yapılır.

Uygulama sonrası yapı kullanımı için gerekli işlemler tamamlanır.

Güçlendirme maliyetli ve ciddi bir mühendislik işidir. Yanlış güçlendirme binayı daha güvenli yapmayabilir, hatta bazı durumlarda yapının davranışını olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle orta hasarlı binalarda “ustaya yaptırdık, çatlakları kapattık, ustaya güçlendirme yaptırdık” anlayışı kesinlikle doğru değildir.

Az Hasarlı Binada Ne Yapılmalı?

Az hasarlı binalarda yapılabilecek işlemler:

Hasarlı sıva ve kaplamaların kaldırılması.

Duvar çatlaklarının uygun malzeme ile onarılması.

Seramik, alçı, boya ve cephe kaplamalarının yenilenmesi.

Tesisat kaçaklarının kontrol edilmesi.

Kapı ve pencere deformasyonlarının incelenmesi.

Çatı, baca, parapet ve dış cephe elemanlarının sabitlenmesi.

Ortak alanların kontrol edilmesi.

Apartmanlarda sadece daire içi tamir yapmak yeterli değildir. Bodrum, zemin kat, otopark, merdiven, asansör boşluğu, çatı ve ortak taşıyıcı elemanlar da kontrol edilmelidir.

Ağır Hasarlı Binadan Eşya Alınabilir mi?

Ağır hasarlı binadan eşya almak çok risklidir. Bina dışarıdan ayakta görünse bile taşıyıcı sistem ciddi zarar görmüş olabilir. Artçı deprem sırasında veya küçük bir titreşimle göçme meydana gelebilir.

Eşya alınacaksa bu işlem ancak yetkililerin izniyle, güvenlik önlemleri altında, kısa süreli ve kontrollü şekilde yapılmalıdır. Vatandaş kendi kararıyla ağır hasarlı binaya girmemelidir.

Acil yıkılacak binalarda ise risk daha da büyüktür. Bu binalara girilmesi çoğu zaman kesinlikle sakıncalıdır.

Hasar Tespitinde Sık Yapılan Hatalar

Deprem sonrası vatandaşların yaptığı bazı hatalar can güvenliğini ve hukuki süreci olumsuz etkileyebilir.

En sık yapılan hatalar şunlardır:

Hasar tespiti yapılmadan binaya girmek.

Ağır hasarlı binadan izinsiz eşya almaya çalışmak.

Çatlakları hemen alçı veya boya ile kapatmak.

İtiraz süresini kaçırmak.

Yanlış bina kodu ile işlem yapmak.

Sadece daire içine bakıp bina hakkında karar vermek.

Kolon çatlağını sıva çatlağı sanmak.

Özel raporu resmî hasar tespiti yerine koymak.

Az hasarlı sonucunu binanın tamamen güvenli olduğu şeklinde yorumlamak.

Orta hasarlı binada güçlendirme yapmadan oturmak.

Hasar fotoğraflarını belgelememek.

Enkazı izinsiz kaldırmak.

Bu hataların her biri ciddi sonuçlar doğurabilir.

Vatandaş Deprem Sonrası Ne Yapmalı?

Depremden sonra bina ile ilgili izlenecek doğru yol şu şekilde özetlenebilir:

Önce can güvenliği sağlanmalı.

Hasarlı görünen binaya girilmemeli.

Yetkili kurumların duyuruları takip edilmeli.

Hasar tespit sonucu sorgulanmalı.(Hasar tespiti için ekiplerin  geciktiğini varsayalım ve binanızın hasar durumunu bilmiyorsunuz. Dolayısıyla evinize geçmekte de tereddütleriniz var. Tanıdığınız yeterince bilgi ve tecrübeye sahip bir inşaat mühendisinden binanızı incelemesi için ricada bulunabilirsiniz. Sadece resmi ekiplerin yapacağı tespit sizi bağlıyor olsa bile bilgisine, tecrübesine, uzmanlığına güvendiğiniz bir inşaat mühendisi de sizi genelde doğru şekilde yönlendirebilir ve binanızın muhtemel hasar durumu ile ilgili size bilgi verebilir. Her inşaat mühendisi hasar tespiti konusunda bilgilidir diyemeyiz, bu konuda bilgisi mümkünse eğitimi ve tecrübesi olan bir inşaat mühendisine danışmak önem taşımaktadır. Bu durumda yine de resmi ekipleri beklemeden evin içine girmek gibi alacağınız karar ve risk sizin sorumluluğunuzdadır ve en doğrusu unutulmamalıdır ki resmi ekiplerin  gelmesini beklemektir.

Adres, bina kodu ve bağımsız bölüm bilgileri kontrol edilmeli.

Hasar sonucu uygunsuz görünüyorsa süresi içinde itiraz edilmeli.

Bina az hasarlıysa teknik kontrol sonrası onarım yapılmalı.

Bina orta hasarlıysa performans analizi ve güçlendirme süreci değerlendirilmelidir.

Bina ağır hasarlı veya acil yıkılacak ise yetkililerin izni olmadan girilmemelidir.

Hak sahipliği ve yardım başvuruları ayrıca takip edilmelidir.

Tüm belgeler, fotoğraflar, raporlar ve başvuru kayıtları saklanmalıdır.

Apartman Yönetimleri İçin Öneriler

Deprem sonrası apartman yönetimlerinin sorumluluğu büyüktür. Çünkü hasar sadece tek bir daireyi değil, tüm binayı ilgilendirir.

Apartman yönetimi şu adımları atmalıdır:

Bina sakinlerini bilgilendirmelidir.

Hasar tespit sonucunu ortak alanda duyurmalıdır.

Ortak alanlardaki hasarları fotoğraflamalıdır.

Gerekirse bağımsız bir inşaat mühendisinden ön inceleme istemelidir.

İtiraz gerekiyorsa kat maliklerini bilgilendirip süreci kaçırmamalıdır.

Orta hasarlı binalarda güçlendirme sürecini profesyonel şekilde yürütmelidir.

Ağır hasarlı binalarda binaya girişleri engellemelidir.

Resmî yazışmaları ve karar defteri kayıtlarını düzenli tutmalıdır.

Apartmanlarda en büyük sorunlardan biri karar alma sürecidir. Bazı maliklerin “benim dairemde çatlak yok” demesi binanın güvenli olduğu anlamına gelmez. Hasar binanın ortak taşıyıcı sistemindeyse tüm bina etkilenir.

Kiracılar Hasar Tespit Sürecinde Ne Yapmalı?

Kiracılar da hasar tespit sonucunu takip etmelidir. Çünkü binanın güvenliği yalnızca malikleri değil, içinde yaşayan herkesi ilgilendirir.

Kiracı şu konulara dikkat etmelidir:

Bina hasar sonucunu öğrenmelidir.

Ev sahibinden ve apartman yönetiminden bilgi istemelidir.

Ağır hasarlı veya acil yıkılacak binada oturmamalıdır.

Orta hasarlı binada güçlendirme yapılmadan kalıcı kullanıma devam etmemelidir.

Kira sözleşmesi, ödeme belgeleri ve ikamet kayıtlarını saklamalıdır.

Afetzede yardımları için her ihtimale karşı duyuruları takip etmelidir.

Kiracılar bazen “başvuru hakkı sadece ev sahibinin” diye düşünür. Geçmişte veya genelde durum bu şekilde olsa da yine de güncel duyurular takip edilmelidir. Çünkü bazı yardım ve barınma süreçlerinde kiracılar için de ayrı düzenlemeler olabilir. Bu nedenle resmî duyurular mutlaka takip edilmelidir.

Hasar Tespitinde Fotoğraf ve Belge Neden Önemlidir?

Deprem sonrası çekilen fotoğraflar ve saklanan belgeler çok önemlidir. Çünkü itiraz, sigorta, dava, hak sahipliği veya güçlendirme sürecinde bu belgeler gerekebilir.

Fotoğraf çekerken şu noktalara dikkat edilmelidir:

Çatlak yakın ve uzak açıdan çekilmelidir.

Fotoğraflar dışında video kaydı da alınabilir.

Hangi katta ve hangi elemanda olduğu not edilmelidir.

Kolon, kiriş, perde gibi elemanlar karıştırılmamalıdır.

Tarih bilgisi korunmalıdır.

Dış cephe, merdiven, bodrum ve ortak alanlar da belgelenmelidir.

Binanın genel görünümü çekilmelidir.

Tehlikeli binaya fotoğraf çekmek için girilmemelidir.

Belgeler arasında tapu, kira sözleşmesi, DASK poliçesi, belediye kayıtları, eski projeler, yapı ruhsatı, yapı kullanma izin belgesi, önceki teknik raporlar ve başvuru kayıtları bulunabilir.

DASK ve Hasar Tespiti Aynı Şey mi?

DASK hasar süreci ile resmî hasar tespiti aynı şey değildir. DASK, zorunlu deprem sigortası kapsamında sigorta hasarını değerlendirir. Resmî hasar tespiti ise kamu idaresinin afet sonrası bina hasar derecesini belirlediği süreçtir.

Bir bina için DASK eksperi ayrı inceleme yapar, devletin hasar tespit ekibi ayrı inceleme yapar. Bu iki sürecin amacı ve sonucu farklıdır. DASK ödemesi sigorta sözleşmesi ve poliçe limitleriyle ilgilidir. Resmî hasar tespiti ise kullanım, yıkım, hak sahipliği ve idari işlemler açısından önemlidir.

Hasar Tespiti Sonucu Değişebilir mi?

Evet, hasar tespiti sonucu itiraz sonrası değişebilir. Az hasarlı olan bina orta hasarlıya, orta hasarlı olan bina ağır hasarlıya veya ağır hasarlı olan bina orta hasarlı gibi daha düşük sınıfa çevrilebilir. Bunun için yeniden teknik değerlendirme yapılır.

Ayrıca büyük artçı depremler yeni hasarlar oluşturabilir. Eğer hasar durumunu değiştirecek büyüklükte artçı deprem meydana gelirse, yeniden değerlendirme gündeme gelebilir.

Hasar derecesi resmî süreçle belirlenir ve değişiklik de resmî süreçle yapılır.

Hasar tespit ekibi gelmeden önce sıva, boya vb. tamiratlar ile yapıdaki hasarları kapatmak en büyük ve en tehlikeli hatalardan biridir. Hasarı gizlemek sadece kendinizi kandırmanıza yarar. Çünkü o binada oturan, gelen giden kişilerin ve çevresindekilerin de can güvenliğini hiçe saymış olursunuz. Hasar tespiti öncesi veya sonrası yapılan herhangi bir tamirat (güçlendirme dışında) binanın hasar durumunu gerçekte değiştirmez. Gerçekte orta veya ağır hasarlı olan bir binada, sadece makyaj yaparak oturmaya devam edersiniz. Bir sonraki depremde, artçı depremde veya herhangi bir titreşim sonrasında binanın yıkılma riski oldukça yüksek olabilir. Kendi canınızı veya başkalarının canını ciddi anlamda tehlikeye atmış olursunuz. Maalesef ülkemizin ve insanlarımızın içerisinde bulunduğu ekonomik koşullar bu gibi sonuçlar doğurabilmektedir…

Resmi hasar tespit raporları devletin depremzedelere yapacağı yardımların yasal dayanaklarından biridir. Hasarları gizleyerek hak edebileceğiniz tüm devlet desteklerinden ve dask vb. ödemelerinden de mahrum kalabilirsiniz.

Ayrıca bu durum ileride yaşanacak bir yıkımda doğrudan kastı veya ağır ihmali doğurur. Bu da çok ciddi cezalar almanız demektedir. Binanın değeri düşmesin veya kiracılar kaçmasın vb. gibi sebeplerden ötürü hasarlı yerleri gizleyen kişiler aslında bile bile birilerinin canına da kast etmiş olurlar.

Tam tersi mümkün olduğunca fotoğraf veya video kaydı alın. Ekip geldiğinde mühendisi bilgilendirin. Fotoğraf ve videoları gösterin, gördüğünüz çatlak vb. hasarları gösterin. Doğru şekilde hasar tespitinin yapılmasına yardımcı olun ki hem sizin hem başkalarının can güvenliğini garantiye alın hem de yasal haklarınızı koruyun.

Sanane kardeşim ben tek yaşıyorum. İncelenirse evimin yıkılma riski olabilir. Evimi yıkmalarını istemiyorum yıkılırsa da benim üstüme yıkılır kime ne ben bunu kabul ediyorum ve bunun bilincindeyim de diyebilirsiniz. Ama o yıkılan bina çevresine zarar verip çevredekilerin can ve mal güvenliğini  de tehlikeye atabilir bunu unutmayın !

Hasar Tespiti Sonrası Onarımda Nelere Dikkat Edilmeli?

Betonarme taşıyıcı elemanlarda gelişigüzel kırma, sıvama, kaynak, delme veya kaplama yapılmamalıdır.

Deprem sonrası zaten hasar görmüş bir taşıyıcı elemana bilinçsiz müdahale binanın güvenliğini daha da azaltabilir. Güçlendirmeyi işinin ehli yetkili mühendislere yaptırmalısınız.

Hasar Tespitinin Sınırları Nelerdir?

Hasar tespiti çok önemli bir çalışmadır; ancak detaylı bir şekilde yapının her şeyini kontrol eden bir inceleme değildir. Sadece yapının depremden dolayı hasar alıp almadığı ile ilgilenir ve bunu derecelendirir. Tam anlaşılabilmesi için biraz abartalım; Yapısal hataların olduğu, derme çatma, betonunun ufalandığı, betona test yapsanız mukavemetinin düşük çıkacağı, inceleseniz demirinin paslı çıkacağı eski bir bina düşünün. Hasar tespiti bunların hiç biri ile ilgilenmez yapı depremden dolayı hasar aldı mı almadı mı sadece buna bakar. Depremden önce ve depremden sonra

Hasar tespitinin sınırları şunlardır:

Genellikle hızlı yapılır.

Çoğunlukla gözlemsel değerlendirmeye dayanır.

Kolonun içindeki donatıyı göstermez.

Beton dayanımını belirlemez.

Temel sistemini vb. ayrıntılı açıp incelemez.

Binanın gelecekteki performansını hesaplamaz.

Proje ve uygulama uyumsuzluklarını ortaya koymaz.

Yapısal kusurları tespit etmeye çalışmaz.

Bu nedenle hasar tespiti, afet sonrası ilk ve resmî sınıflandırma olarak görülmelidir. Hasar tespitinin tek amacı o binanın depremde hasar alıp almadığı aldıysa da nasıl bir hasar aldığı ile ilgilidir ve gözlemsel yöntemlerle hızlı bir şekilde yapılır.  Binanın deprem güvenliği ile ilgili  detaylı bir  bilgi için gerektiğinde daha detaylı mühendislik çalışmaları yapılmalıdır.

Hasar Tespiti Sonucunda “Az Hasarlı” Çıkan Bina Yine de Riskli Olabilir mi?

Evet, olabilir. Bu çok önemli bir noktadır.

Bir bina depremde az hasar almış olabilir. Fakat bu binanın beton kalitesi düşük, donatı detayları yetersiz, kolonları zayıf, zemin katı yumuşak kat davranışına açık veya projesiz yapılmış olabilir. Yaşanan deprem binaya kritik seviyede etki etmemişse bina fazla hasar almamış görünebilir.

Bu nedenle özellikle eski binalarda, mesela 2000 yılı öncesi yapılarda, bodrumu olmayan yapılarda, zemin katında dükkân bulunan binalarda, kısa kolon etkisi olan yapılarda, kaçak kat eklenmiş binalarda ve deniz/kil/gevşek zemin bölgelerinde hasar tespiti sonucu ne olursa olsun ancak gözlemsel tespitler sonucu şüphelendiğiniz durumlar varsa daha detaylı inceleme düşünülmelidir. Bu konuda daha detaylı bilgiler için sitemizde arama yapabilir veya yazı sonundaki benzer içerikleri inceleyebilirsiniz.

Sonuç:

Hasar Tespiti Hayati Bir Süreçtir Ama Tek Başına Her Şey Değildir

Deprem sonrası hasar tespiti, binaların afet nedeniyle gördüğü hasarı belirleyen, can güvenliği ve idari süreçler açısından hayati öneme sahip bir çalışmadır. Bu çalışma sayesinde hangi binaların kullanılabileceği, hangilerinin boşaltılması gerektiği, hangilerinin yıkılacağı ve hangi binalar için itiraz, güçlendirme veya hak sahipliği süreci yürütüleceği belirlenir.

Ancak hasar tespiti, binanın tüm mühendislik geçmişini ortaya koyan kapsamlı bir performans analizi değildir. Bu nedenle özellikle eski, düzensiz, projesiz, zemin problemi olan veya taşıyıcı sisteminden şüphe edilen binalarda hasar tespiti sonucuyla yetinilmemeli, gerekirse detaylı deprem performans analizi yaptırılmalıdır.

Deprem sonrası doğru davranış; panik yapmadan, fakat riski de küçümsemeden hareket etmektir. Hasar tespit sonucu takip edilmeli, süreler kaçırılmamalı, itiraz gerekiyorsa zamanında yapılmalı, ağır hasarlı ve acil yıkılacak binalara girilmemeli, orta hasarlı binalarda güçlendirme tamamlanmadan kullanım düşünülmemelidir.

Unutulmamalıdır ki deprem öldürmez; mühendislik hizmeti almamış, denetlenmemiş, zayıf ve hasarlı yapılar öldürür. Hasar tespiti ise depremden sonra bu yapıların durumunu anlamak için atılan ilk ve en önemli adımlardan biridir.

Kaynaklar:

AFAD Hasar Tespit Yönetmeliği haberi:
https://www.afad.gov.tr/afetler-sonrasi-bina-hasar-tespiti-yapilmasina-iliskin
https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2025/06/20250622-1.htm (Sayfa sonunda “Ekler için tıklayınız” ile  pdf halindeki eklere de ulaşabilirsiniz.) (Ekler: Deprem Afeti Sonrası Bina Hasar Derecelendirme Yöntemi)
https://www.aa.com.tr/tr/gundem/afetler-sonrasi-bina-hasar-tespitine-iliskin-yonetmelik-resmi-gazetede/3607779

e-Devlet Hasar Tespit Sorgulama ve İtiraz:
https://www.turkiye.gov.tr/cevre-ve-sehircilik-hasar-tespit-sorgulama

Aynı zamanda T.C Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın bu sayfasından veya değiştiyse ve varsa güncel “Hasar Tespit Sorgulama” sayfasından da faydalanılabilir.

Hak Sahipliği Yönetmeliği PDF:
https://webdosya.csb.gov.tr/db/yapiisleri/icerikler/afet-sebeb-yle-haksah-b–olanlarin-tesp-t–hakkindak–yonetmel-k-20210506173927.pdf
Yönetmelik duyurusu / Resmî Gazete bağlantısı:
https://www.tbb.gov.tr/tr/mevzuat-duyurulari/afetler-sonrasi-bina-hasar-tespiti-yapilmasina-iliskin-genel-kurallar-hakkinda-yonetmelik

https://www.afad.gov.tr/afetzedeler-icin-7269-sayili-kanun-kapsaminda-soru-ve-cevaplar

https://www.icisleri.gov.tr/afaddan-deprem-bolgesi-icin-sikca-sorulan-sorular-ve-cevaplari

https://hatay.csb.gov.tr/haberler/deprem-bolgesindeki-uygulamalara-iliskin-sikca-sorulan-sorular-287174

Faydalanabileceğiniz diğer kaynaklar:

AFAD’ın hazırlamış olduğu soru cevap kitapçığı

T.C. İzmir Valiliği İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü’nün hazırlamış olduğu “Afetzedeler için 7269 Sayılı Kanun Kapsamında Soru ve Cevaplar 

Sayın Arş. Gör. Beyza GÖZ’ün hazırlamış olduğu “Depremzedeler için Bir Rehber” 

Teknik Kaynaklar:

T.C Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı – Hasar Tespit Eğitim Dokümanları

Sayın İsa Yüksel’in hazırlamış olduğu “Betonarme Binaların Deprem Sonrası Acil Hasar Değerlendirmeleri”

Sayın Yrd. Doç. Dr. Cahit Gürer’in hazırlamış olduğu “Deprem Nedeniyle Betonarme Yapılarda Oluşan Hasarlar” 

“Bir Binanın Depreme Dayanıklı Olup Olmadığı Nasıl Anlaşılır?” konulu yazımız için TIKLAYABİLİRSİNİZ!

İlgili veya benzer diğer konularda web sitemizde arama yaparak da bilgilenebilirsiniz.

HI GUYS ,

Ben hedefleri olan, insanlar için sağlam yapılar inşa etmeyi kendine ilke edinmiş, mühendisliği hakkıyla icra etmeye çalışan bir inşaat mühendisiyim. Şu aralar çalışmıyorum; zira Türkiye koşullarında idealist ve dürüst iş yapmak istediğinizde sizi zorlayan insanlarla karşılaşıyorsunuz. Karakteriniz buna uygun değilse, bir noktadan sonra kopuş kaçınılmaz oluyor. Kendimi fazla tanıtmak istemiyorum; anlatım tarzıma zamanla alışırsınız.
Size çalıştığım süre boyunca yaşadıklarımı aktaracağım. Hazırsak başlayalım 🙂
Sektörde üçüncü yılımdayken bir teklif aldım: Şantiyede çalışırken diplomamı şantiye şefliği için de kullanalım. Beş yıllık mühendis olmama rağmen diplomamı o güne kadar hiç kullanmamıştım; çünkü bu, ömür boyu süren ciddi bir imza yetkisidir. O yapıda deprem dahi yaşansa sorumluluk sonsuza dek size aittir. Teklifi kabul ettim; kendi denetleyeceğim bir şantiyede daha güvenli yapılar inşa edebilirdim. Ancak maaş görüşmesinde şok edici bir şeyle karşılaştım: Banka hesabıma İnşaat Mühendisleri Odası’nın belirlediği asgari ücret olan yirmi sekiz bin TL yatırılacak, fakat ben on bin TL’yi elden iade edecektim. Asıl şok edici olan ise bunu teklif edenin bir müteahhit değil, İTÜ mezunu bir inşaat mühendisi olmasıydı. Daha fenası kendi oğlu iktisat mı ekonomimi öyle alakasız bir bölümden mezun olmuşken bize iş buyurmasına izin veriyordu.. Neyse çalışmadım kendileriyle zaten.
İş hayatında bunlarla karşılaşacaksınız. Hazır olun.

Öncelikle o gün 5 Aralık DEĞİL! Gelin birlikte bu konuya sonsuza kadar bir açıklık getirelim 🙂

Kısa özet: 

Dünya genelinde mühendisler günü her ülkede farklı tarihlerde kutlanıyor olsa da UNESCO ve WFEO tarafından kabul edilen Mühendisler Günü 4 Mart’tır.

Türkiye’de ise Mühendis, Mimar ve Şehir Plancıları Dayanışma Günü olarak anılan TMMOB’nin belirlediği tarih ise 19 Eylül‘dür.

Maalesef kaynağı bilinmeyen bir şekilde kamuoyunda ve medya organlarında en yaygın kutlama tarihi 5 Aralık olarak görülür. Doğrusu ise TMMOB(Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği)’nin belirlediği tarih olan 19 Eylül‘dür.

UNESCO: United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization / Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü

WFEO: World Federation of Engineering Organizations / Dünya Mühendisler Birliği

NEDEN Mİ 19 EYLÜL?

Asıl konumuza dönecek olursak;

4 Mart, Dünya Mühendislik Günü‘ne gelecek olursak;

Tam adı:
Dünya Sürdürülebilir Kalkınma için Mühendislik Günü
(World Engineering Day for Sustainable Development)

Neden 4 Mart seçildi?

• 4 Mart 1968, Dünya Mühendislik Örgütleri Federasyonu (WFEO)’nun kuruluş tarihidir.

• UNESCO, bu tarihi esas alarak günü 2019’da resmen ilan etti.

Amaçlarından bazıları:

• Mühendisliğin sürdürülebilir kalkınmadaki rolünü vurgulamak

• Mühendislerin küresel sorunlara katkısını görünür kılmak

Önemimiz:
Mühendisler:

• Teknoloji ve altyapı projelerini tasarlar,

• Enerji, sağlık, çevre, ulaşım gibi kritik alanlarda çözümler geliştirir,

• Toplum yaşamını kolaylaştırır ve sürdürülebilirliği destekler.

Kutlama & Etkinlikler:
Mühendisler Günü’nde:

• Paneller, konferanslar düzenlenir,

• Başarı hikayeleri paylaşılır,

• Gençlere ilham veren etkinlikler yapılır.

WorldEngineeringday.net, UNESCO ve World Federation of Engineering Organisations (WFEO) tarafından yürütülen World Engineering Day for Sustainable Development (Dünya Mühendislik Günü) adlı uluslararası etkinliğin resmî web sitesidir. Bu site, mühendisliğin sürdürülebilir kalkınma hedeflerine katkısını kutlamak, etkinlikler, yarışmalar, panel konuşmaları ve kampanyalar gibi küresel etkinlikleri duyurmak için kullanılır. Site üzerinde kayıt, etkinlik takvimi ve küresel projeler hakkında bilgiler bulunur.

Yani site, mühendislik alanında küresel farkındalık ve işbirliği için hazırlanmış bilgilendirme ve etkinlik platformudur.

Evet şimdi gelelim işin diğer komik kısmına. Bazı büyük medya kuruluşları, kamu kurumları, fakülteler hatta ve hatta bazı mühendislik odaları dahi 5 Aralık’ta Mühendisler Günü adı altında çeşitli yayınlar yapıyor. Buradan yapılacak çıkarımı ise size bırakıyoruz.

“ASIL SUÇ BİZ İNŞAAT MÜHENDİSLERİNDE OLABİLİR Mİ?” konulu yazımızı TIKLAYARAK okuyabilirsiniz.

Web Tapu, tapu işlemlerinin internet üzerinden yapılmasını sağlayan resmi dijital sistemdir. E-Devlet ile giriş yaparak tapu bilgisi sorgulama, satış başvurusu, ipotek işlemleri, yetki verme ve randevu alma gibi birçok işlem tapu müdürlüğüne gitmeden yapılabilir.

Web Tapu ile Yapılabilen Bazı İşlemler

Tapu Bilgilerini Görüntüleme

Taşınmaza ait yüzölçümü, niteliği, malik bilgileri ve bağımsız bölüm detayları çevrim içi görüntülenir.

Tapu Kayıtlarını Sorgulama

Parsel bilgileri ve tapu kayıtları hızlı şekilde kontrol edilebilir.

Satış / Devir Başvurusu

Gayrimenkul satış işlemi için online başvuru yapılır. Tapu müdürlüğünde yalnızca imza aşaması kalır.

İpotek İşlemleri

Bankalar ve bireysel kullanıcılar ipotek koyma–kaldırma başvurusu yapabilir.

Yetki Verme – Yetki Kaldırma

Vekile, avukata veya aile bireylerine sınırlı yetki tanımlanabilir.

Kiracı Bilgisi Ekleme

Kiralık taşınmazlar için kiracı bilgisi resmi sisteme eklenebilir.

Tapu Randevusu Alma

İmza veya fiziki işlem için hızlı randevu oluşturulur.

Web Tapu’ya Giriş (Adım Adım)

1. E-Devlet’e giriş yap

2. Arama kutusuna “Web Tapu” yaz

3. “Tapu ve Kadastro Web Tapu” hizmetini aç

4. İşlemini belirle ve başvurunu gönder

5. Başvurunu “Başvuru Takip” bölümünden izle

*****Web tapunun kendi resmi web sitesinde web tapu sistemi ile ilgili her türlü açıklama mevcut olup ayrıca kullanmayı bilmeyenler için videolu veya yazılı rehber mevcuttur. İsteyen videoları izleyerek, isteyen kullanım kılavuzlarını okuyarak nasıl işlem yapacağını resmi web sitesinden öğrenebilir. En sağlıklı yöntem resmi web sitesindeki yönlendirmeleri incelemektir. 

Aynı zamanda destek hattını kullanabilir, resmi web sitesinde yer alan “iletişim” menüsündeki numaralar ile çağrı merkezini arayarak telefon ile de destek alabilirsiniz. Konuyla ilgili aşağıda yer alan görselleri inceleyebilirsiniz.

Webtapu Resmi Web Sitesi – Ana Sayfa Görseli

Webtapu Resmi Web Sitesi – Videolu Anlatım Sayfasının Görseli

Webtapu Resmi Web Sitesi – Yazılı Anlatım Sayfasının Görseli

Webtapu Resmi Web Sitesi – Giriş Panelinin Görseli

Web Tapu’nun Avantajları

• Tapu müdürlüğüne gitmeden işlem yapma

• Anlık başvuru takibi

• Resmi ve güvenli veri altyapısı

• Zamandan tasarruf

• Mobil imza ve e-imza desteği

Kimler Kullanabilir?

• Tapu sahipleri

• Vekiller

• Avukatlar

• Şirket yetkilileri

• Mirasçılar

SSS – Sık Sorulan Sorular

Web Tapu güvenli mi?
Evet, tüm işlemler resmi Tapu ve Kadastro sistemi üzerinden yürütülür.

Satış işlemi tamamen online yapılır mı?
Başvuru online yapılır, imza tapu müdürlüğünde tamamlanır.

Web Tapu ücretli mi?
Sistemi kullanmak ücretsizdir.

Kiracı ekleme ne işe yarar?
Tebligat ve vergi süreçlerinde doğruluk sağlar.

Paranızı Koruyun ve Kazanmaya Odaklanın

Merhaba değerli okuyucular! Günümüz ekonomik koşullarında enflasyon, hayatımızın her alanını etkileyen bir gerçeklik haline geldi. Özellikle Türkiye’de resmi verilere göre enflasyon oranları dalgalı bir seyir izlerken, kredi çekmek gibi finansal kararlar daha stratejik hale geliyor. Bu yazımızda, enflasyon dönemlerinde kredi çekme taktiklerini ele alacağız. Amacımız, sizi bilinçli kararlar almaya yönlendirmek ve potansiyel fırsatları kaçırmamanızı sağlamak. Yazı boyunca tanımlar, pratik taktikler ve gerçek hayattan örnekler paylaşacağım. Ayrıca, TÜİK ve ENAG gibi kaynaklardan güncel(2025 ağustos) enflasyon verileri, kira zam oranları ve vadeli mevduat faizleri gibi hayatımızı doğrudan etkileyen rakamlara değineceğim. Hazırsanız, başlayalım!

Enflasyonun Gölgesinde Finansal Kararlar

Enflasyon, kısaca tanımlamak gerekirse, genel fiyat seviyesindeki sürekli artışı ifade eder. Bu durum, paranın satın alma gücünü düşürür ve tasarruflarınızı eritir. Örneğin, bugün 100 TL ile aldığınız bir ürünü yarın aynı parayla alamayabilirsiniz. Türkiye’de enflasyon, resmi kurum TÜİK (Türkiye İstatistik Kurumu) ve bağımsız araştırma grubu ENAG (Enflasyon Araştırma Grubu) tarafından farklı yöntemlerle hesaplanıyor. Temmuz 2025 verilerine göre, TÜİK’e göre aylık enflasyon %2,06, yıllık ise %33,52 olarak gerçekleşti.  Öte yandan ENAG, aynı dönemde aylık %3,75 ve yıllık %65,15 enflasyon oranı açıkladı.  Bu fark, ölçüm yöntemlerinden kaynaklanıyor ve tüketiciler için gerçek enflasyonu hissetmek adına her ikisini de dikkate almak önemli. Size göre hangisi doğru yorumlarda bekliyorum.

Enflasyon yüksekken kredi çekmek, ilk bakışta riskli gelebilir; ancak doğru taktiklerle avantajlı hale gelebilir. Neden mi? Çünkü enflasyon borçlarınızı “eritir” – sabit faizli bir kredide borç miktarı nominal olarak aynı kalırken, paranın değeri düşer. Buna ek olarak, kira zamları gibi günlük masraflar artarken (örneğin, Ağustos 2025 için kira artış oranı TÜFE 12 aylık ortalamasına göre %41,13 civarında),  krediyle varlık edinmek (ev, araba) uzun vadede kazanç sağlayabilir. Vadeli mevduat faizleri ise şu an %38 ile %50 arasında değişiyor,  ki bu enflasyondan yüksekse tasarruf etmek, düşükse borçlanmak mantıklı olabilir. Şimdi, bu konuyu derinlemesine inceleyelim.

Taktikler ve Örneklerle Enflasyonda Kredi Çekme Stratejileri

Enflasyon dönemlerinde kredi çekmeyi akıllıca yönetmek için önce temel tanımları anlamak şart. Kredi, bankalardan borç para almak anlamına gelir ve türleri arasında ihtiyaç kredisi (kişisel harcamalar için), konut kredisi (ev alımında) ve taşıt kredisi bulunur. Bunun yanında ek hesap ve kredi kartları vardır.  Faiz oranı ise kredinin maliyeti: Sabit faizde oran değişmez, değişken faizde ise piyasa koşullarına göre artar veya azalır. Ek hesap ve kredi kartlarının faizi değişken faizdir. Yüksek enflasyonda sabit faiz tercih etmek, taktiklerin temelini oluşturur.

1. Taktik: Sabit Faizli Kredi Seçimi ve Enflasyonun Avantajını Kullanma

Yüksek enflasyonda, faiz oranları genellikle enflasyondan düşük kalırsa kredi çekmek mantıklıdır. Örneğin, eğer yıllık enflasyon TÜİK’e göre %33,52 iken kredi faizi %25 ise, gerçek faiz (enflasyon indirimli) negatif olur – yani borç ucuzlar.

Pratik taktik: Kredi başvurusu öncesi faizleri karşılaştırın ve sabit faizli seçenekleri önceliklendirin. Şu an(2025 ağustos) güncel faiz oranları tüm maliyetler dahil %60 seviyesindedir. Eğer Enag verisini temel alıyorsanız ve krediyi uzun vade çekiyorsanız başa baş ya da artıda olacaksınız.

Örnek: Diyelim ki 1.000.000 TL konut kredisi çektiniz, yıllık faiz %36 bu aralar. Enflasyon ENAG’a göre %65,15 ise, bir yıl sonra paranın değeri %65 düşmüş olurken borcunuz nominal olarak aynı kalır. Bu sayede, enflasyon borç yükünüzü hafifletir. Gerçek hayattan: 2025’te kira zamları %41,13’e ulaşırken, krediyle ev almak kiradan kurtulmayı sağlar ve mülk değeri enflasyonla artar. Tabi ki konut kredisinde diğer kısıtları da bilmek gerekir. 2 temel kıstas vardır:

– Hanede ilk eve konut kredisi çıkmaktadır. Yani sizin eşinizin ya da 18 yaşını doldurmuş sizinle yaşayan çocuğunuzun evi varsa konut kredisi yasal olarak kullanamazsınız.

– Konut kredisi için ekspertiz yapılmaktadır. Konut kredisi tutarı ekspertiz değerinin en fazla %50 si olmaktadır. Yani 5 milyon TL bir ev için en fazla 2.500.000 TL konut kredisi kullanabilirsiniz.

2. Taktik: Krediyle Varlık Yatırımı Yapma

Enflasyon, nakit tutmayı cezalandırır; bu yüzden kredi çekip enflasyona dayanıklı varlıklara (altın, gayrimenkul) yatırım yapmak etkili bir taktiktir. Vadeli mevduat faizleri %50’ye varırken, eğer enflasyon bu orandan yüksekse (ENAG verilerine göre mümkün), krediyle yatırım getiri sağlayabilir.

Örnek: Bir girişimci, ihtiyaç kredisiyle iş ekipmanı alır. Enflasyon %33,52 iken ekipman fiyatı artar, ama kredi taksitleri sabit kalır.

Sonuç: İş geliri enflasyonla şişer, borç kolay ödenir.
Başka bir örnek: Taşıt kredisiyle araç alıp kiraya vermek – araç değeri enflasyonla yükselirken, kira geliri zamlanır (benzer şekilde kira zamları gibi). İhtiyaç kredilerinde de yasal olarak kısıtlamalar vardır. Bunlar;

– Bir bankadan;

125.000 TL ye kadar 36 ay,

125.000 TL ile 250.000 TL arası 24 ay,

250.000 TL üzeri en fazla 12 ay vadeli kredi kullanabilirsiniz.

Uzun  vade arıyorsanız birden fazla bankadan 125.000 TL ayrı ayrı kredi kullanabilirsiniz.

Ayrıca bazı bankalar araç rehin alarak aracın kasko değerinin yarısı kadar tutardan bağımsız 36 aya kadar kredi verebilmektedir. Mesela aracın kasko değeri 2 milyon TL ise 1.000.000 TL bir bankadan 36 ay vadeli kredi kullanabilirsiniz.

3. Taktik: Bütçe Yönetimi ve Risk Analizi

Kredi çekerken, aylık taksitlerinizi enflasyon kaynaklı masraf artışlarına (yemek, ulaşım) göre planlayın.

Taktik: Kredi notunuzu yüksek tutun (düzenli ödemelerle) ve birden fazla bankadan teklif alın. Ayrıca, erken ödeme opsiyonlarını değerlendirin.

Örnek: Bir aile, enflasyonun kira zamlarını tetiklediği dönemde (%41,13 artış), konut kredisiyle ev alır. Aylık taksit 30. 000 TL iken, kira 42.000 TL’ye çıkarsa tasarruf ederler. Risk: Eğer iş kaybı olursa, vadeli hesap faizleri (%50) ile acil fon oluşturmak hayat kurtarır.

Bu taktikler, enflasyonun hayatımızı etkileyen yönlerini (TÜİK-ENAG farkı, zam oranları) dikkate alarak güçlendirildi. Unutmayın, her taktik kişisel duruma göre uyarlanmalı.

Farklı Senaryolar

Enflasyonda kredi çekme, senaryolara göre değişir.

Senaryo 1: Yüksek Enflasyon (ENAG %65+): Sabit faizli krediyle yatırım yapın; borç erir, varlık değerlenir.

Senaryo 2: Düşen Enflasyon (TÜİK %33 civarı): Faizler düşerken kredi çekin, vadeli faizler (%50) alternatif olursa tasarruf edin.

Senaryo 3: Belirsizlik Dönemi: Kısa vadeli kredi tercih edin, kira zamları gibi ani artışlara karşı tampon oluşturun. En iyi örnek ek hesaptan kredi kullanın. Bankalar bu dönemde ek hesap limitleri açar ve ek hesap riskiniz oluşursa ay sonunda sadece faizini ödemeniz yeterli. Eğer faiz oranlarının 1 ay içinde düşeceğini düşünürseniz ek hesaptan kullanmanız ve 1 ay sonra sabit faizli taksitli kredi kullanarak kapatmanız faydalı olacaktır. Örneğin 100.000 TL kredi kartı borcunuzu ek hesaptan ödediniz. Aylık %5 yani 5-6 bin TL faiz ödemeniz yeterli olacaktır. Ancak bunun için bir anda hızlı bir faiz oranında düşme olması gerekmektedir. Çünkü ana para borcunuz sürekli kalacağı için aylar sonra yine 100.000 TL sabit faizli kredi kullanıp ödemeniz gereken faizler olacaktır.

Sonuç olarak, enflasyon dönemleri fırsatlar barındırır ama riskli – profesyonel danışmanlık alın. Siz ne düşünüyorsunuz? Enflasyonda kredi çektiniz mi, hangi taktikleri uyguladınız? Yorumlarda deneyimlerinizi paylaşın, belki bir sonraki yazıda bahsederim! Finansal özgürlüğünüz için akıllı adımlar atın!

Not: Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım, finansal ya da hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Burada yer alan bilgiler, kesinlikle bir yatırım tavsiyesi olarak değerlendirilmemelidir. Okuyucular, finansal kararlarını almadan önce kendi araştırmalarını yapmalı veya profesyonel bir danışmana başvurmalıdır. Yazar ve humbarahane.com, bu bilgiler nedeniyle oluşabilecek zararlardan sorumlu tutulamaz.

“Enflasyon Düşüyor: 2025’te Kredi Kullanırken Kazanmanın 5 Akıllı Yolu” yazımızı okumak için TIKLAYIN!