İş Bankası’nda Yeni Dönem: Bir Genel Müdür Değişikliğinden Fazlası mı?

Türkiye İş Bankası’nda Genel Müdür Hakan Aran’ın görev süresinin dolmasına aylar kala görevini bırakması ve Şişecam Yönetim Kurulu Başkanlığı’na geçmesi, ilk bakışta bir yönetim değişikliği olarak görülebilir. Ancak bankanın resmi açıklamasındaki ifadeler, bu değişikliğin daha geniş bir stratejik çerçevenin parçası olabileceğine işaret ediyor.

Türkiye İş Bankası’nda önümüzdeki dönemin kapısını açan önemli bir yönetim değişikliği gerçekleşti. 2021 yılından bu yana bankanın Genel Müdürü olarak görev yapan Hakan Aran, görev süresinin dolmasını beklemeden koltuğunu Genel Müdür Yardımcısı H. Cahit Çınar’a bıraktı. Aran’ın yeni adresi ise İş Bankası Grubu’nun önemli iştiraklerinden Şişecam oldu.

İlk bakışta bu gelişme, klasik bir genel müdür değişikliği gibi okunabilir.

Fakat İş Bankası’nın yaptığı resmi açıklamanın dili, biraz daha dikkatli bir okumayı gerektiriyor.

Çünkü açıklamada yalnızca “genel müdür değişikliği” anlatılmıyor. “İkinci yüzyıl vizyonu ve stratejisi”, “Yönetim Kurulu kararı”, “bankacılık, finans ve sanayi”, “rekabet gücü”, “verimlilik” ve “yapay zekâ” gibi birbirinden bağımsız görünmeyen çok sayıda kavram aynı çerçevenin içine yerleştiriliyor.

Bu nedenle asıl soru belki de “Hakan Aran neden ayrıldı?” değil.

Asıl soru şu:

İş Bankası ikinci yüzyılında nasıl bir yönetim ve organizasyon modeli kurmaya hazırlanıyor?

⸻

Görev süresinin dolması neden beklenmedi?

Değişikliğin en dikkat çekici taraflarından biri zamanlaması.

Hakan Aran’ın görev süresinin tamamlanmasına aylar varken görev değişikliğine gidilmesi, doğal olarak “Neden şimdi?” sorusunu gündeme getiriyor.

Ancak resmi açıklama bu soruya doğrudan bir cevap vermiyor. Bunun yerine değişikliği:

“Grubumuzun ikinci yüzyıl vizyonu ve stratejisi doğrultusunda alınan Yönetim Kurulu kararı”

çerçevesine yerleştiriyor.

Bu ifade önemli.

Çünkü burada kararın merkezine kişisel bir görev süresinden ziyade “ikinci yüzyıl vizyonu ve stratejisi” konuluyor.

Dolayısıyla resmi açıklamanın izin verdiği en güçlü yorumlardan biri, değişikliğin Hakan Aran’ın görev performansından çok İş Bankası Grubu’nun yeni dönemdeki yapılanmasıyla ilgili olduğudur.

Başka bir ifadeyle, bankanın yönetimi açısından mesele “mevcut genel müdürün görev süresini tamamlaması” değil, yeni stratejik dönemin ne zaman başlatılacağı olabilir.

Ve görünen o ki cevap “görev süresinin sonunda” değil, şimdi olmuş durumda.

⸻

Cahit Çınar tercihi: Değişim mi, devamlılık mı?

Yeni Genel Müdür H. Cahit Çınar’ın tercih edilmesi de en az değişikliğin kendisi kadar anlamlı.

Çünkü banka, Genel Müdürlük koltuğunu kurum dışından bir isme teslim etmiyor.

Mevcut Genel Müdür Yardımcısı, bankanın 18. Genel Müdürü olarak atanıyor.

Bu tercih iki farklı mesajın aynı anda verilmesine imkan tanıyor.

Bir tarafta yeni bir dönem başlatılıyor.

Diğer tarafta ise kurumsal hafıza ve devamlılık korunuyor.

İş Bankası’nın kendi değerleri arasında yer alan “Ortak Akıl”, “Güvenilirlik”, “Dayanışma” ve “teknik ve metotlu çalışma” anlayışı düşünüldüğünde, kurum içerisinden gelen bir yöneticinin Genel Müdürlük görevine getirilmesi bu açıdan anlamlı bir tercih olarak değerlendirilebilir.

Dolayısıyla burada “radikal bir kopuş” yerine, kurumun içerisinden gelen bir liderle yeni bir faza geçiş ihtimali daha güçlü görünüyor.

⸻

Hakan Aran’ın Şişecam’a geçişi neden önemli?

Değişikliğin diğer ayağı ise Hakan Aran’ın Şişecam Yönetim Kurulu Başkanı olması.

Burada da kullanılan kurumsal dil dikkat çekici.

İş Bankası, Şişecam’ı yalnızca bir “grup şirketi” olarak anmakla yetinmiyor. Şişecam’ın küresel ölçekteki konumunu özellikle vurguluyor ve Aran’ın yeni görevini bu çerçevede sunuyor.

Bu yaklaşım, Hakan Aran’ın bankadan ayrılışının “grup dışına çıkış” şeklinde değil, grup içerisinde farklı bir stratejik role geçiş olarak okunmasına imkan veriyor.

Daha da önemlisi, Aran’ın yeni görevi bir genel müdürlük değil, Yönetim Kurulu Başkanlığı.

Bu, operasyonel yönetimden daha fazla stratejik yönetişim niteliği taşıyan bir görev.

Dolayısıyla ortaya şöyle bir tablo çıkıyor:

Cahit Çınar → Bankanın yönetimi

Hakan Aran → Grubun önemli bir sanayi şirketinin stratejik yönetimi

Bu açıdan bakıldığında, değişiklik bir koltuğun boşalıp başka bir yöneticinin o koltuğa oturmasından çok, grup içerisindeki liderlik sorumluluklarının yeniden dağıtılması şeklinde yorumlanabilir.

⸻

Peki neden Hakan Aran İş Bankası yönetiminde kalmadı?

Belki de en dikkat çekici ayrıntılardan biri bu.

Bir genel müdürün görevinden ayrılması sonrasında kurumun yönetim yapısında farklı bir rolde devam etmesi mümkünken, burada Hakan Aran’ın İş Bankası’nın Genel Müdürlüğü’nden ayrılmasının yanı sıra bankanın yönetim yapısında da kalmadığı görülüyor.

Resmi açıklama bunun gerekçesini açıklamıyor.

Dolayısıyla kesin bir neden ortaya koymak mümkün değil.

Ancak organizasyonel açıdan bakıldığında bunun oldukça anlaşılır bir tarafı var.

Yeni Genel Müdür Cahit Çınar’ın gerçekten yeni dönemin sahibi olması isteniyorsa, eski Genel Müdürün bankanın yönetiminde kalmaması yeni Genel Müdüre daha net ve bağımsız bir hareket alanı sağlayabilir.

Bu durum, Hakan Aran’ın bankadan uzaklaştırıldığı anlamına gelmek zorunda değil.

Tam tersine, Aran’ın aynı anda Şişecam Yönetim Kurulu Başkanlığı’na getirilmesi düşünüldüğünde, daha farklı bir ihtimal ortaya çıkıyor:

Hakan Aran’ın deneyimi bankanın dışında, grubun başka bir stratejik alanında değerlendiriliyor olabilir.

Bu elbette resmi olarak açıklanmış bir gerekçe değil. Ancak yapılan atamaların birlikte okunması halinde ortaya çıkan en güçlü varsayımlardan biri bu.

⸻

İş Bankası artık yalnızca “banka” olarak mı düşünülüyor?

Burada resmi açıklamanın belki de en önemli cümlelerinden biri devreye giriyor.

Açıklamada değişikliklerin;

“bankacılık, finans ve sanayi alanındaki rekabet gücümüzü ve verimliliğimizi daha da ileriye taşımaya”

yönelik olduğu ifade ediliyor.

Bu ifade, değişikliğin neden yalnızca bankacılık perspektifinden okunmaması gerektiğini gösteriyor.

Çünkü İş Bankası’nın stratejisinde de grup şirketleri önemli bir yere sahip.

Bankanın açıkladığı strateji; bilanço yönetimi ve teknolojik dönüşümün yanı sıra grup şirketleri ve çözüm ortaklarıyla birlikte iş modelinin sürekli geliştirilmesinden söz ediyor.

Dolayısıyla ikinci yüzyılda İş Bankası’nın kendisini yalnızca bir banka olarak değil, bankacılık, finans ve sanayi alanlarını aynı ekosistem içerisinde değerlendiren bir grup yapısı olarak konumlandırması şaşırtıcı olmayacaktır.

Bu açıdan Hakan Aran’ın Şişecam’a geçişi daha farklı bir anlam kazanıyor.

Belki de burada bankadan bir yöneticinin ayrılması değil, grup içindeki stratejik sermayenin farklı bir noktaya aktarılması söz konusu.

⸻

“Rekabet gücü” ve “verimlilik” neden öne çıkıyor?

Resmi açıklamada kullanılan iki kelime özellikle dikkat çekiyor:

Rekabet gücü.

Verimlilik.

Bunlar birbirinden bağımsız kavramlar değil.

Bankacılık sektöründe teknoloji hızla gelişirken, müşterinin beklentileri değişirken ve yapay zekâ birçok iş sürecini yeniden şekillendirmeye başlarken, geleceğin bankacılığında yalnızca büyümek yeterli olmayabilir.

Asıl mesele, daha yüksek katma değer üreterek büyümek olabilir.

İş Bankası’nın stratejisinde yer alan “sürdürülebilir ve katma değerli büyüme”, “bilanço yönetimi”, “teknolojik dönüşüm” ve “iş modelimizi sürekli geliştirme” ifadeleri de bu bakış açısıyla birlikte değerlendirildiğinde birbirini tamamlıyor.

Bu nedenle yeni dönemin temel sorusu yalnızca:

“Ne kadar büyüyeceğiz?”

olmayabilir.

Daha önemli soru:

“Bunu ne kadar verimli, teknolojik ve sürdürülebilir yapacağız?”

olabilir.

⸻

Ve sonra yapay zekâ

Resmi açıklamanın son bölümünde bir kavram daha öne çıkıyor:

Yapay zekâ.

Bu ifade, açıklamanın yalnızca güncel bir teknoloji trendine atıf yapmadığını düşündürebilir.

Çünkü yapay zekâ bankacılıkta yalnızca yeni bir teknoloji yatırımı anlamına gelmiyor.

Müşteri deneyiminden risk yönetimine, operasyonlardan satış süreçlerine, insan kaynağından verimliliğe kadar bankacılığın neredeyse tamamını etkileyebilecek bir dönüşümden söz ediyoruz.

İş Bankası’nın kendi stratejisinde “değer yaratan teknoloji ve inovasyon öncülüğü” stratejik amaçlardan biri olarak tanımlanıyor.

Dolayısıyla resmi açıklamadaki yapay zekâ vurgusu, bankanın geleceğe ilişkin stratejik yaklaşımıyla uyumlu görünüyor.

Buradan hareketle yeni dönemde yalnızca yönetim kadrolarının değil, iş yapış biçimlerinin de dönüşmesi beklenebilir.

⸻

Birinci yüzyıldan ikinci yüzyıla: Yeni bir faz mı?

Hakan Aran’ın görev süresi boyunca İş Bankası, ikinci yüzyılına geçiş sürecini yaşadı.

Resmi açıklama da Aran’ı doğrudan:

“ikinci yüzyılımıza giriş sürecine liderlik eden”

bir yönetici olarak tanımlıyor.

Bu ifade önemli.

Çünkü Aran’ın dönemini yalnızca belirli yıllar arasındaki bir genel müdürlük dönemi olarak değil, bir geçiş dönemi olarak tarif ediyor.

Şimdi ise Genel Müdürlük görevine Cahit Çınar geliyor.

Bu durum, kurumun ikinci yüzyılının ilk fazında farklı bir liderlik dönemine geçildiği şeklinde okunabilir.

Bir başka ifadeyle:

Hakan Aran dönemi, ikinci yüzyıla hazırlık ve geçiş dönemiyse; Cahit Çınar dönemi, bu yeni dönemin uygulanması ve derinleştirilmesi olabilir.

Elbette bunun nasıl gerçekleşeceğini zaman gösterecek.

Ancak yapılan değişikliğin görev süresinin bitmesini beklemeden gerçekleştirilmiş olması, bu geçişin yalnızca takvimsel bir değişiklik olmadığını düşündürüyor.

⸻

Sonuç: Değişen yalnızca Genel Müdürlük koltuğu olmayabilir

İş Bankası’nın resmi açıklamasında dikkat çeken şey, Hakan Aran’ın neden ayrıldığına ilişkin ayrıntılı bir gerekçe verilmemesi.

Bunun yerine açıklama, değişikliği daha büyük bir çerçevenin içine yerleştiriyor:

İkinci yüzyıl vizyonu.

Yeni strateji.

Bankacılık, finans ve sanayi.

Rekabet gücü.

Verimlilik.

Teknoloji.

Yapay zekâ.

Bu nedenle bugün için kesin olarak söylenebilecek şey, Hakan Aran’ın neden görev süresinden önce ayrıldığı değildir.

Ancak resmi açıklamanın dili bize güçlü bir ihtimal sunuyor:

İş Bankası, ikinci yüzyılında yalnızca yeni bir Genel Müdür belirlemiyor olabilir. Grubun liderlik yapısını, banka ile iştirakler arasındaki stratejik rol dağılımını ve gelecekteki büyüme modelini yeniden şekillendiriyor olabilir.

Hakan Aran’ın Şişecam Yönetim Kurulu Başkanlığı’na geçmesi, Cahit Çınar’ın bankanın başına gelmesi ve Aran’ın bankanın yönetim yapısında devam etmemesi birlikte değerlendirildiğinde, ortaya basit bir görev değişikliğinden daha kapsamlı bir tablo çıkıyor.

Belki de asıl mesele bir Genel Müdürün görevini bırakması değil.

İş Bankası’nın ikinci yüzyılında hangi liderlik modeliyle yoluna devam edeceği.

BONUS:

“Özgüvenli Liderlik: Gücünüzü Nasıl Ortaya Çıkarırsınız?” konulu yazımızı da okumanızı tavsiye ederiz.

Ayrıca yazımızın hemen altında yer alan ilgili diğer içerikleri de inceleyebilirsiniz.

Öncelikle “Riskli Yapı Tespiti Nedir? sorusundan önce yani bu yazımızı okumadan “Bir Binanın Depreme Dayanıklı Olup Olmadığı Nasıl Anlaşılır?” konulu yazımızı okumanızı şiddetle tavsiye ediyoruz. Çünkü birbiriyle karıştırılan kavramlar hakkında geniş ve detaylı bilgi almanız gerekebilir. Yapacağınız yanlış bir işlem istemediğiniz sonuçlara sebebiyet verebilir. Bu sebeple önerdiğimiz yazıları okumanızı ve mümkünse ilgili kurum ve uzmanlardan doğru bilgileri aldığınıza emin olmanızı isteriz.

BİNALARIN DEPREME KARŞI DAYANKLILIĞININ İNCELENMESİ

Binaların depreme karşı dayanıklı olup olmadığı konusu Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği-2018 esaslarına göre yapılacak “Performans Analizi” ile incelenmektedir.

Daha basit bir inceleme olan “Riskli Yapı Tespiti” ise binanın depreme karşı dayanıklılığı hakkında bilgi vermeyen, 6306 sayılı kanuna göre yapının yıkılıp yıkılmamasına karar vermek üzere yapılan bir çalışmadır.

Bunlar dışında uzman olmayan kişilerce önerilen değerlendirmelere itibar edilmemelidir.

PERFORMANS ANALİZİ

Performans analizinde amaç, Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (2018) esaslarına uygun olarak, tasarım depremine göre mevcut yapıda bulunan bütün yapısal elemanların alacakları hasarları tespit edip, yapı ile ilgili kontrollü hasar (can güvenliği) veya göçme bölgesi sonuçlarına ulaşmaktır. Yapılan analiz sonucunda yapının kontrollü hasar bölgesinde kalmaması (can güvenliğini sağlamaması) durumunda, güçlendirme veya yapının yıkımı seçeneklerinden biri seçilir. Güçlendirilmesine karar verilen yapının güçlendirme tasarım ve hesapları, yalnızca performans analizi sonucu elde edilen bilgiler doğrultusunda yapılabilir.

1) Mevcut projenin elde edilmesi, yoksa rölöve alınması ve yapısal sistemin tanımlanması

2) Temel sisteminin ve zemin özelliklerinin saptanması (zemin sondajı, arazi deneyleri ve laboratuvar çalışmalarının yapılması)

3) Varsa yapıdaki mevcut hasarın ve daha önce yapılan değişikliklerin/tadilatların belirlenmesi

4) Beton dayanımının belirlenmesi(Her kattan yönetmelikte belirtilen koşullarda kolon veya perdelerden karot alınarak)

5) Her katta donatı durumunun tespiti (Sıyırma, tarama metotları ve malzeme deneyleri ile)

6) TBDY 2018 analiz koşullarına göre bilgisayar programında modelleme

7) Sonuç (TBDY 2018`e göre):

*Yapıda kontrollü hasar (KH) oluşması: Can güvenliği sağlanıyor

* Yapıda göçme durumu: Can güvenliği sağlanamıyor. Güçlendirme veya yıkım yöntemlerinden birisi seçilir. Talep edilmesi halinde, güçlendirme projesi ile birlikte maliyet analizi çıkarılarak yıkım ve yeniden yapım maliyeti ile kıyas yapılır.

RİSKLİ YAPI TESPİTİ

Riskli yapı tespitinde; yapının tümüne hızlıca bakarak binanın yıkılması veya yıkılmamasına karar verilmektedir. Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (2018) esasları uygulanmaz. Performans analizine göre daha basit bir analiz olup, bu tespit ile yapılan analiz sonuçları referans alınarak güçlendirme projesine yönelik tasarım ve hesap yapılamaz. 10 kattan az olan yapılar için çalışmalar sadece inceleme katında yapılır. Mevcut yapı yıkılmak isteniyorsa tercih edilebilir. Yapının depreme karşı dayanıklı olup olmadığı ile ilgili bilgi vermez.

1) Mevcut projenin elde edilmesi, yoksa rölövenin çıkarılması

2) İnceleme katında beton dayanımının belirlenmesi (karot-test çekici ile)

3) İnceleme katında donatı durumu tespiti (Sıyırma ve tarama yönetimi ile )

4) Bilgisayar programında modelleme

5) Sonuç:

Yapı için kullanılabilir veya yıkım kararı verilir. Riskli bulunması durumunda en geç 3 ay içerisinde yıkılır.

TMMOB
İNŞAAT MÜHENDİSLERİ ODASI
İZMİR ŞUBESİ / 17 Ocak 2021

“

İsterseniz buraya TIKLAYARAK da alıntıladığımız bu bilgilere ulaşabilirsiniz.

Riskli Yapı Tespiti Nedir?

Riskli yapı tespiti, bir binanın deprem, zemin koşulları ve taşıyıcı sistem performansı açısından “can güvenliği riski taşıyıp taşımadığının” teknik olarak incelenmesi ve resmi raporla belirlenmesi sürecidir. Bu işlem sonucunda bina “riskli” ya da “risksiz” olarak sınıflandırılır.

Bu resim; Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Çanakkale İl Müdürlüğü’nden alıntıdır.

Hukuki Dayanak

Riskli yapı tespiti süreci şu mevzuata dayanır:

• 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun
  
• 6306 Sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliği
• Uygulama Yönetmeliği Ek-2 – Riskli Yapıların Tespit Edilmesine İlişkin Esaslar

Bu çerçevede devlet, riskli yapıların tespit edilmesini ve gerektiğinde yıkılmasını zorunlu hale getirmiştir. Yukarıda belirttiğimiz ilgili dokümanlara cümle üzerine tıklayarak ulaşabilirsiniz. (Link arızalı ise lütfen yorumlarda belirtin)

Riskli Yapı Tespiti Neden Yapılır?

Başlıca amaçlar:

       – Yapının 6306 sayılı Kanun kapsamında riskli yapı olup olmadığını belirlemek

– Can ve mal kaybını önlemek

– Yapı stokunu güvenli hale getirmek

– Kentsel dönüşüm sürecini başlatmak

– Eski ve dayanıksız binaları tespit etmek

Hangi Binalar Riskli Olabilir?

Aşağıdaki yapılar genelde risk grubundadır:

• 2000 yılı öncesi yapılmış binalar (Bu konuda yazımızın en başında belirttiğimiz yazıyı incelemenizi özellikle tavsiye ederiz.)
• Kolon kesilmesi veya müdahale edilmiş yapılar
• Zemin katı dükkân olan eski binalar
• Kaçak kat eklenmiş yapılar
• Beton kalitesi düşük binalar
• Demir donatı yetersiz olan yapılar
• Zemin etüdü yapılmamış veya yanlış yapılmış yapılar

gibi bir çok madde ile çeşitlendirilebilir. Bu maddelerin hepsi tek başına binayı riskli yapmayabilir. Örneğin; zemin katı dükkan olan tüm binalar risklidir demek doğru olmaz..

Riskli yapı tespitinin ne demek olduğunu, sonuçlarını vb. biliyor ve yaptırmayı düşünüyorsak; bu kararımız gözlemsel bulgulara göre şekillenebileceği gibi herhangi bir gözlemsel bulgu olmadan kontrol amaçlı da yapılabilir. Ancak deprem performans analizi ile riskli yapı tespiti arasındaki farkları bilmemiz ve ona göre hareket etmemiz gerekmektedir. Birbirlerine benzer iki seçenek gibi görünse de aradaki farkları ve doğuracağı sonuçları bilmemiz şarttır. Bu sebeple yazımızın başında belirttiğimiz ve linkini verdiğimiz yazıları okumanızı tekrar tavsiye ediyoruz.

Riskli Yapı Tespiti Nasıl Yapılır?

Bu konuda buraya tıklayarak resmi bakanlık bilgilendirmesini okuyabilirsiniz. Süreç teknik ve aşamalıdır:

1. Başvuru

Maliklerden biri veya birkaçı lisanslı kuruma başvurur. Bu konuda resmi kurumlardan bilgi almak her zaman en doğru ve en güncel bilgileri almanızı sağlayacaktır.

2. Yetkili Kurum Seçimi

Sadece lisanslı kurumlar inceleme yapabilir. Lisanslı kurum listesini genelde resmi kurumlar yayınlıyor olsa da yayınlanan bağlantılar geçerliliğini yitirebiliyor. Bu sebeple resmi kurumlardan bilgi alınması her zaman en doğru ve en güncel bilgilere ulaşmanızı sağlar.

3. Yerinde İnceleme

Binadan aşağıdakilere benzer veriler alınır:

• Beton numunesi (karot)
• Donatı tespiti (röntgen/ferroscan)
• Zemin bilgisi

gibi çeşitli gözlemler yapılır, numuneler alınır, deneyler ve hesaplamalar yapılır.

4. Laboratuvar Testleri

Beton dayanımı ve donatı durumu analiz edilir.

5. Statik Analiz

Bina modellemesi yapılır. Yapının varsa projesi incelenir ve projeye uygunluğu kontrol edilir. Projesi yoksa rölövesi alınır.

6. Risk Değerlendirmesi

Yapının saha çalışmalarıyla belirlenen taşıyıcı sistem ve malzeme özellikleri kullanılarak, Riskli Yapıların Tespit Edilmesine İlişkin Esaslar (RYTEİE) kapsamında gerekli yapısal analizler gerçekleştirilir. Elde edilen sonuçlar RYTEİE’de belirtilen sınır değer ve değerlendirme kriterleriyle karşılaştırılarak yapının riskli olup olmadığı belirlenir.

7. Rapor

Sonuç “riskli” veya “riskli değil” olarak belirlenir.

Teknik Değerlendirmede Dikkate Alınan Başlıca Unsurlar

Riskli yapı tespitinde bir binanın riskli olup olmadığı yalnızca beton dayanımı, bina yaşı veya gözle görülen hasarlar gibi tek bir özelliğe bakılarak belirlenmez. Yapıdan elde edilen veriler, Riskli Yapıların Tespit Edilmesine İlişkin Esaslar (RYTEİE) kapsamında birlikte değerlendirilir ve gerekli yapısal analizler gerçekleştirilir.

Mevcut Beton Dayanımı

Yapının mevcut beton basınç dayanımı saha ve laboratuvar çalışmaları sonucunda belirlenir. Elde edilen dayanım değerleri, taşıyıcı elemanların kapasitelerinin hesaplanmasında kullanılır.

Beton dayanımının düşük olması taşıyıcı sistemin kapasitesini olumsuz etkileyebilir. Ancak yalnızca beton dayanımına veya beton sınıfına bakılarak yapının riskli olduğuna karar verilemez.

Donatı Özellikleri

Betonarme yapılarda kolon, perde ve gerekli taşıyıcı elemanlardaki donatıların özellikleri incelenir. Donatı miktarı, çapı, yerleşimi ve detaylandırılması gibi bilgiler yapının mevcut durumunun belirlenmesinde önemlidir.

Sahadan elde edilen donatı bilgileri, taşıyıcı elemanların kapasitelerinin belirlenmesinde ve yapılacak hesaplarda kullanılır.

Taşıyıcı Sistem Özellikleri

Riskli yapı tespiti kapsamında yapının taşıyıcı sistem özellikleri yerinde incelenir. Kolon, kiriş ve perdelerin konumları, boyutları, kat yükseklikleri ve diğer gerekli geometrik özellikler belirlenir. Elde edilen bu bilgiler, Riskli Yapıların Tespit Edilmesine İlişkin Esaslar (RYTEİE) kapsamında yapılacak hesap ve değerlendirmelerde kullanılır.

Zemin ve Deprem Verileri

Yapının risk durumunun belirlenmesinde RYTEİE’de tanımlanan deprem etkileri ve gerekli zemin parametreleri dikkate alınır. Bu veriler, yapının RYTEİE kapsamında gerçekleştirilen yapısal hesap ve risk değerlendirmesinde kullanılır.

Riskli yapı tespitinde yapılan bu değerlendirme, TBDY 2018 Bölüm 15 kapsamında gerçekleştirilen bina deprem performans değerlendirmesi ile aynı değildir.

Yapısal Analiz ve Eleman Kapasiteleri

Sahadan ve mevcut belgelerden elde edilen bilgiler kullanılarak yapının hesap modeli oluşturulur. Taşıyıcı elemanlarda meydana gelen etkiler ile bu elemanların mevcut kapasiteleri RYTEİE’de belirtilen yöntemlere göre değerlendirilir.

Bu değerlendirme sonucunda taşıyıcı elemanların risk durumları belirlenir ve RYTEİE’de tanımlanan bina değerlendirme kriterleri uygulanarak yapının riskli olup olmadığına karar verilir.

Dolayısıyla riskli yapı tespitinde “betonu düşük”, “perdesi yok”, “zemini kötü” veya “bina eski” gibi tek bir özellik yapının doğrudan riskli olduğu anlamına gelmez. Nihai karar, yapıdan elde edilen veriler ve gerçekleştirilen mühendislik hesaplarının RYTEİE kriterlerine göre birlikte değerlendirilmesi sonucunda verilir.

Riskli Yapı ile Deprem Performans Analizi Farkı

Bu iki kavram sık karıştırılır:

Riskli Yapı Tespiti

• 6306 kapsamında
• “Yıkılabilir mi?” sorusuna bakar
• Daha hızlı ve genel analiz

Deprem Performans Analizi

• TBDY 2018’e göre yapılır
• “Hasar seviyesi ne olur?” sorusuna bakar
• Daha detaylı mühendislik çalışmasıdır

Bu konuda “Bir Binanın Depreme Dayanıklı Olup Olmadığı Nasıl Anlaşılır?”  ve “Deprem (Bina) Performans Analizi Nedir?” konulu yazılarımızı da okumanızı ve atladıysanız yazımızın başlarındaki bu iki kavram arasındaki farktan bahseden alıntıyı okumanızı tavsiye ederiz. Bu iki yöntemin doğuracağı sonuçlar da farklıdır ve bu tavsiye ettiğimiz yazılarımızda da mümkün olduğunca bundan bahsetmiş bulunmaktayız.

Süreç Ne Kadar Sürer?

Genelde:

• 3 gün – 2 hafta: inceleme
• 1–3 hafta: laboratuvar ve analiz
• Toplam: 1 ay civarı

Riskli Yapı Tespiti Sonrası Ne Olur?

Eğer bina riskli çıkarsa:

1. Tapuya bildirim yapılır
2. Maliklere tebligat gönderilir
3. 60 gün içinde tahliye istenir
4. Yıkım süreci başlar
5. Arsa dönüşüm sürecine girer

İtiraz Süreci

Malikler rapora itiraz edebilir:

• Bakanlık onaylı başka bir kurumdan yeniden inceleme
• 15 gün içinde başvuru hakkı
• İkinci rapor kesin kabul edilir

Muhakkak resmi kurumlardan en güncel ve en doğru bilgilere ulaşmayı deneyiniz.

Kimler Başvuru Yapabilir?

• Kat malikleri
• Tek bir malik bile başlatabilir
• Kiracılar doğrudan başvuramaz

Muhakkak resmi kurumlardan en güncel ve en doğru bilgilere ulaşmayı deneyiniz.

Sık Yapılan Hatalar

1. “Boya çatlak değil, sorun yok” düşüncesi

Yanlış, çünkü taşıyıcı sistem hasarlı veya yetersiz olabilir.

2. Sadece gözle değerlendirme

Gözle risk anlaşılmayabilir.

3. Yetkisiz firmalara başvuru

Sadece lisanslı kurumlar geçerlidir.

4. Riskli yapı tespitini deprem sonrası yaptırmak

Önceden yapılması daha sağlıklı olur. Ancak deprem geçirmiş bir binada da riskli yapı tespiti yapılabilir.

Tabi ki önce hasar tespiti yapılmalıdır. Bu konuda “Deprem Sonrası Yapılan Hasar Tespiti Nedir?” konulu yazımızı okuyabilirsiniz.

Hasar tespiti sonrası binanızın orta hasarlı çıktığını varsayarsak binanız ya güçlendirilecek ya da yıkılacaktır. Ağır hasarlı çıktığını varsayarsak ise yıkılacaktır. Yıkılacağı kesinleşmiş veya yıkılmasına karar verdiğiniz bir binada 6306 sayılı kanun kapsamındaki haklardan yaralanabilmeniz için yine de Riskli Yapı Tespiti yaptırmanız gerekmektedir. Bakanlığın metnini olduğu gibi kopyalarsak;  “Herhangi bir binanın 6306 sayılı Kanun kapsamındaki haklardan yararlanabilmesi için, yıkılmadan önce bu Kanun kapsamında riskli yapı olarak tespit edilmiş olması gerekmektedir. 6306 sayılı Kanun kapsamı dışında herhangi bir sebeple hasarlı olduğu tespit edilerek yıkılan bir binanın bu Kanun kapsamındaki haklardan yararlanması söz konusu değildir.” ibaresi yer almaktadır.

Orta hasarlı bir binada ise eğer binanızın yıkılmasını ve kentsel dönüşüme girerek kanun kapsamından yararlanmak istenmiyorsanız deprem performans analizi yaptırarak binanızın güçlendirilebilip güçlendirilemeyeceğini görebilir ve mümkünse güçlendirme yoluna gidebilirsiniz. Tekrar yazımızın başında belirttiğimiz “Bir Binanın Depreme Dayanıklı Olup Olmadığı Nasıl Anlaşılır?”  ve “Deprem (Bina) Performans Analizi Nedir?” konulu yazılarımızı okumanızı tavsiye ediyoruz.

Muhakkak resmi kurumlardan en güncel ve en doğru bilgilere ulaşmayı deneyiniz.

Riskli Yapı Belirtileri (Sahada Görülen İşaretler)

• Kolonlarda çatlak
• Alt katta dükkân ve geniş açıklık
• Kolon kesme izleri
• Beton dökülmeleri
• Paslı demir izleri
• Zemin oturması
• Bodrum katlardaki rutubet

gibi birçok belirti olabilir. Bu konuda kendiniz bazı tespitlerde bulunabileceğiniz gibi alanında uzman kişilerden de gözlemsel tespit yapması için hizmet alabilirsiniz.

Konuyla ilgili “Evin Depreme Dayanıklı mı? 12 Soruda Hızlı Test” aracımızı da inceleyebilirsiniz.

Kentsel Dönüşüm ile İlişkisi

Riskli yapı tespiti, kentsel dönüşümün başlangıcıdır.

Süreç genel olarak şu şekilde ilerleyebilir:

1. Riskli yapı tespiti yapılır.
2. Riskli yapı tespitine ilişkin bildirim ve varsa itiraz süreci yürütülür.
3. Yapının riskli olduğu kesinleşirse tahliye ve yıkıma ilişkin süreç başlar.

4. Bu aşamada yapı için:

   • Yıkım ve yeniden yapım, veya
   • Gerekli şartların sağlanması halinde güçlendirme

   seçenekleri değerlendirilir.

5. Yeniden yapım tercih edilirse mevcut yapı yıkılarak yeni yapı için proje, ruhsat ve inşaat süreci yürütülür.
6. Güçlendirme tercih edilirse güçlendirmenin teknik olarak mümkün olduğunun belirlenmesi, gerekli kararların alınması, güçlendirme projesinin hazırlanması ve güçlendirme ruhsatının alınması gerekir.
7. Güçlendirme tamamlandığında mevzuatta öngörülen işlemler gerçekleştirilerek riskli yapı belirtmesinin kaldırılması için başvuru yapılabilir.

Dolayısıyla riskli yapı tespitinin sonucu her zaman “yıkım → yeni bina” şeklinde ilerlemek zorunda değildir. Gerekli teknik ve hukuki şartların sağlanması halinde mevcut yapının güçlendirilerek kullanılmaya devam edilmesi de mümkün olabilir.

Yani riskli yapı tespitinde yapı riskli çıkarsa, bu sonuç tek başına “mutlaka güçlendirme yapılacak” anlamına gelmez. Süreç genelde şöyle ilerler:

1. Riskli yapı tespiti yapılır

• Amaç: Binanın riskli olup olmadığını belirlemektir.
• Sonuç: Yapı riskli veya riskli değil şeklindedir.
• Bu işlemde genellikle detaylı performans analizi yapılmaz; daha çok 6306 sayılı Kanun kapsamında risk durumu belirlenir.

2. Riskli çıktıktan sonra seçenek değerlendirilir

• Yapı maliklerinin önünde genellikle:
  • Yıkıp yeniden yapmak
  • Güçlendirme yapmak
    seçenekleri vardır.

3. Güçlendirme gerekip gerekmediği nasıl anlaşılır?
   Bunun için ayrıca deprem performans analizi yapılır.

Bu analizde:

• Mevcut taşıyıcı sistem modellenir,
• Kolon, kiriş, perde kapasiteleri hesaplanır,
• Deprem etkileri altında binanın performansı belirlenir,
• Hangi elemanların yetersiz olduğu görülür.

Sonuca göre:

• Yapı hedef performansı sağlıyorsa → güçlendirme gerekmez. (Riskli yapı tespitinde hata varsa, düşük ihtimal)
• Düzeltilebilir eksikler varsa → güçlendirme ile güvenli hale getirilebilir.
• Çok fazla yetersizlik varsa → güçlendirme ekonomik veya teknik olarak uygun olmayabilir, yeniden yapım tercih edilir. (Burada 2 ana konu vardır. Birisi teknik olarak güçlendirme yapılamayacak bir binadır ve riskli yapı tespiti de yapılıp “riskli” sonucu çıktığı için yıkım kaçınılmazdır. Diğeri güçlendirme yapılabilir ancak mali yönden düşünüldüğünde yıkıp tekrar yapmak daha mantıklı olabilir ve malikler bu kararı verebilir.)

Bu süreçte itiraz süresi dolmadan riskli yapı tespitine itiraz etmek süre kazanmanız açısından vb. faydalı olabilir.

Muhakkak resmi kurumlardan ve uzmanlardan en güncel ve en doğru bilgilere ulaşmayı deneyiniz.

Kısaca:

Riskli yapı tespiti = “Bu bina riskli mi?”
Performans analizi = “Bu bina depremde nasıl davranır, nasıl güvenli hale getirilir, güçlendirme yeter mi?”

Yani riskli çıkan her bina güçlendirilmez; karar için performans analizi ve mühendislik değerlendirmesi gerekir.

Riskli Olduğu Tespit Edilen Yapının Performans Analizinde Güçlendirmeye Gerek Görülmezse Ne Olur?

Riskli yapı tespitinden sonra yapılan performans analizinde binanın hedef performans düzeyini sağladığı ve güçlendirmeye ihtiyaç bulunmadığı sonucuna ulaşılabilir. Ancak bu rapor, kesinleşmiş riskli yapı tespitini kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Performans analizinin teknik açıdan doğru olması ile binanın 6306 sayılı Kanun kapsamında resmî olarak “riskli yapı” statüsünden çıkarılması farklı konulardır. Binanın risksiz kabul edilebilmesi için riskli yapı tespitine süresi içinde itiraz edilmesi ve itirazın teknik heyet tarafından kabul edilmesi gerekir. Gerektiğinde idari yargı yoluna da başvurulabilir.

Performans analizinde sadece “güçlendirmeye gerek yoktur” sonucunun çıkması, teknik çelişkinin yeniden incelenmesi için önemli bir dayanak olabilir; ancak tek başına resmî riskli yapı kararını geçersiz hâle getirmez.

İtiraz süresi geçmişse yalnızca özel olarak hazırlanan performans analizi raporuna dayanılarak tapudaki riskli yapı belirtisi kaldırılamaz. Mevzuatta, bu belirtinin kaldırılması esas olarak itiraz sonucunda yapının risksiz bulunması veya onaylı güçlendirme projesinin uygulanarak güçlendirme işlemlerinin tamamlanması sonucunda mümkündür.

6306 SAYILI KANUNUN UYGULAMA YÖNETMELİĞİ‘nde bu konu şu şekilde yer almaktadır:

“Riskli yapının yıktırılması yerine güçlendirilmesinin istenilmesi durumunda riskli yapının yıktırılması için maliklere verilen süre içerisinde; maliklerce, güçlendirmenin teknik olarak mümkün olduğunun tespit ettirilmesi, Kat Mülkiyeti Kanununun 19 uncu maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen şekilde güçlendirme kararı alınması, güçlendirme projesinin hazırlatılması ve imar mevzuatı çerçevesinde ruhsat alınması gerekir. Güçlendirme işi, yapılacak güçlendirmenin mahiyetine göre ruhsatı veren idare tarafından belirlenecek süre içerisinde tamamlandıktan sonra tapu kaydındaki riskli yapı belirtmesinin kaldırılması için Müdürlüğe başvurulur.”

Muhakkak resmi kurumlardan ve uzmanlardan en güncel ve en doğru bilgilere ulaşmayı deneyiniz.

Sık Sorulan Sorular

Riskli çıkan bina kesin yıkılır mı?

Riskli yapı tespitine itiraz edilmezse veya yapılan itiraz sonucunda yapı yine riskli bulunursa ve mevzuata uygun şekilde güçlendirilmezse; evet, yasal süreç sonunda yapının yıkılması zorunludur.

Yargı yoluna gidildiği takdirde; Dava açılması yıkımı kendiliğinden durdurmaz. Mahkemeden ayrıca yürütmenin durdurulması istenmeli ve mahkemenin bu yönde karar vermesi gerekir.

Her eski bina riskli midir?

Hayır, bir çok eski bina sağlam olabilir.

Tek kişi başlatabilir mi?

Evet.

Sonuç

Riskli yapı tespiti, sadece teknik bir inceleme değil, doğrudan can güvenliği ile ilgili kritik bir süreçtir. Özellikle eski ve kontrolsüz yapılmış binalarda bu tespit, olası bir depremde hayat kurtarıcı rol oynar.

Doğru kurumlarla yapılan bir inceleme, binanın gerçek durumunu ortaya koyar ve gerekli önlemlerin alınmasını sağlar.

Önemli Not: Bu konudaki araştırmalarınızın yanı sıra en güncel ve doğru bilgileri resmi kurumlardan ve uzman kişilerden almayı ihmal etmeyiniz. Ayrıca herhangi bir kaynaktan teşvik, kazanç vb. amaçlı yanıltıcı bilgi alabileceğinizi de düşünerek lütfen bir kaç kaynaktan bilgi almaya özen gösteriniz. Uyarımızın amacı elbette insanları korkutmak değildir. Aksine, riskli bir yapıda yaşamanın can güvenliği açısından ne kadar ciddi sonuçlar doğurabileceğinin farkındayız. Ancak bu süreçleri başlatmayı düşünen kişilerin, bu süreçler sonucunda ortaya çıkabilecek hukuki ve fiilî sonuçları tüm detaylarıyla ve doğru şekilde bilmesi gerektiğini düşünüyoruz.

BONUS:

Riskli Yapıların Tespit Edilmesine İlişkin Esaslara Yönelik Eğitim

https://kdb.gov.tr/Egitim?uniq=c957ddce-1694-402f-92b7-393aa487c2d7 adresinden Kentsel Dönüşüm Başkanlığı’nın eğitimlerine ulaşabilirsiniz.

Faydalı olabilecek kaynaklar:

https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=6306&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5 (AFET RİSKİ ALTINDAKİ ALANLARIN DÖNÜŞTÜRÜLMESİ HAKKINDA KANUN)

https://kdb.gov.tr/Mevzuat?uniq=c6db6650-9348-42dd-bffe-6ab4977787cf ( Kentsel Dönüşüm Başkanlığı “Riskli Yapı Süreci”)

https://csb.gov.tr/sss-detay/3096?utm_source=chatgpt.com (Bakanlık tarafından hazırlanmış oldukça faydalı “Sıkça Sorulan Sorular”)

https://csb.gov.tr/sss-detay/2918 (Bakanlık tarafından hazırlanmış oldukça faydalı “Sıkça Sorulan Sorular”)

https://izmir.csb.gov.tr/50-soru-50-cevapta-kentsel-donusum-5067 (50 Soru 50 Cevapta Kentsel Dönüşüm)

https://izmir.csb.gov.tr/riskli-yapi-tespiti-calismalari-hakkinda-genel-bilgi-4936 (Genel Bilgi)

>> Diğer tüm kaynaklar için TIKLAYINIZ <<<

Gerilme Nedir? Gerilme Türleri Nelerdir?

Gerilme Nedir? Gerilmeler, malzemeye uygulanan kuvvetin türüne göre farklı şekillerde oluşabilir. Bir yapı elemanı bazen yalnızca tek bir gerilmeye maruz kalırken, çoğu zaman birden fazla gerilme aynı anda etkili olmaktadır.

Başlıca gerilme türleri aşağıdaki gibidir.

Çekme Gerilmesi

Bir malzemenin iki ucundan zıt yönlerde çekilmesi sonucu oluşan gerilmedir.

Örneğin çelik donatılar, askı köprü kabloları ve çelik halatlar çekme gerilmesi altında çalışır. Betonun çekme dayanımı düşük olduğundan, betonarme yapılarda bu görevi büyük ölçüde çelik donatılar üstlenmektedir.

Basınç Gerilmesi

Bir malzemenin iki ucundan sıkıştırılması sonucu oluşan gerilmedir.

Beton kolonlar, perdeler, temeller ve yığma duvarlar çoğunlukla basınç gerilmesi altında çalışmaktadır. Betonun en güçlü olduğu gerilme türü de basınç gerilmesidir.

Kesme Gerilmesi

Kesme gerilmesi, birbirine paralel ancak zıt yönlü kuvvetlerin etkisiyle oluşur.

Cıvatalar, pimler ve kaynak bağlantıları kesme gerilmesine örnek olarak verilebilir. Ayrıca deprem kuvvetlerinin etkisiyle kolon, kiriş ve perdelerde de kesme gerilmeleri meydana gelebilir.

Eğilme Gerilmesi

Bir eleman eğilmeye zorlandığında kesitin bir tarafında çekme, diğer tarafında ise basınç gerilmesi oluşur. Bu iki etkinin birlikte meydana getirdiği gerilmeye eğilme gerilmesi denir.

Kirişler, konsollar, balkonlar ve döşemeler eğilme gerilmesinin en sık görüldüğü yapı elemanlarıdır.

Burulma Gerilmesi

Bir elemanın kendi ekseni etrafında döndürülmeye zorlanması sonucu oluşan gerilmedir.

Şaftlar, miller ve matkap uçları burulma gerilmesine örnek verilebilir. İnşaat mühendisliğinde ise özellikle burulmaya çalışan kirişler ile düzensiz planlı yapılarda bu gerilmeler dikkate alınmaktadır.

Gerilme, kuvvet sonucu oluşur. “Kuvvet Nedir? Kuvvetin Tanımı, Özellikleri ve Günlük Hayattaki Örnekleri” konulu yazımızı okumak için TIKLAYABİLİRSİNİZ!

Konuyla ilgili daha detaylı bilgi edinmek için sitemizde arama yapabilir veya yazının hemen altında yer alan “İlgili Diğer İçerikler” bölümündeki yazıları inceleyebilirsiniz. Eksik, yanlış veya eklememiz gerektiğini düşündüğünüz hususlar varsa lütfen yorumlarda belirtiniz.

Basınç nedir? Ayakkabının topuklu kısmının zemine daha fazla batması, keskin bir bıçağın daha kolay kesmesi veya beton numunelerinin pres altında kırılması gibi birçok olayın temelinde basınç bulunmaktadır.

İnşaat mühendisliğinden makine mühendisliğine, fizikten günlük yaşama kadar birçok alanda basınç kavramı büyük önem taşımaktadır.

Peki basınç tam olarak nedir, nasıl oluşur ve hangi birimlerle ifade edilir?

Basınç Nedir?

Basınç, bir yüzeye etki eden kuvvetin, o yüzeyin alanına bölünmesiyle elde edilen fiziksel bir büyüklüktür.

Başka bir ifadeyle aynı kuvvet, daha küçük bir alana etki ederse basınç artarken; daha büyük bir alana etki ederse basınç azalır.

Matematiksel olarak;

P = F / A

şeklinde ifade edilir.

Burada;

• P = Basınç
• F = Kuvvet (N)
• A = Alan

anlamına gelmektedir.

Basınç Neden Oluşur?

Basıncın oluşabilmesi için bir yüzeye kuvvet uygulanması gerekir.

Kuvvet arttıkça basınç artar.

Ancak aynı zamanda temas alanı büyüdükçe basınç azalır.

Bu nedenle yalnızca kuvvet değil, kuvvetin uygulandığı alan da basıncı doğrudan etkiler.

Günlük Hayattan Basınç Örnekleri

Basınç günlük yaşamda sürekli karşılaştığımız bir kavramdır.

Örneğin;

• İnce topuklu ayakkabının zemine daha fazla batması,
• Keskin bıçağın daha kolay kesmesi,
• Çivinin sivri ucunun tahtaya kolay girmesi,
• Kar ayakkabılarının geniş tabanlı yapılması,
• Beton numunesinin pres altında kırılması,

basıncın günlük hayattaki örneklerinden yalnızca birkaçıdır.

“Beton Karakteristik Basınç Dayanımı” konulu yazımızı okumak için TIKLAYABİLİRSİNİZ.

Kuvvet Nedir? İttiğimiz bir kapının açılması, bir vincin yük kaldırması, rüzgarın ağacı sallaması veya bir otomobilin hızlanması gibi birçok olayın temelinde kuvvet bulunmaktadır.

Fizikte ve mühendislikte kuvvet, cisimlerin hareketini veya şeklini değiştirebilen temel büyüklüklerden biridir. İnşaat mühendisliğinden makine mühendisliğine kadar birçok alanda yapılan hesaplamaların temelini de kuvvet oluşturur.

Peki kuvvet tam olarak nedir, nasıl oluşur ve hangi birimle ifade edilir?

Kuvvet Nedir?

Kuvvet, bir cismin hareket durumunu veya şeklini değiştirebilen etkidir.

Bir cismi;

– Harekete geçirebilir,

– Durdurabilir,

– Hızlandırabilir,

– Yavaşlatabilir,

– Yönünü değiştirebilir,

– Şeklini değiştirebilir.

Bu etkilerin tamamı kuvvet sayesinde meydana gelir.

Kuvvet Nasıl Gösterilir?

Kuvvet genellikle F harfi ile gösterilir.

SI (Uluslararası Birimler Sistemi)’ne göre kuvvet birimi Newton (N)‘dur.

Matematiksel olarak;

F = m × a

şeklinde ifade edilir.

Burada;

• F = Kuvvet (N)
• m = Kütle (kg)
• a = İvme (m/s²)

anlamına gelmektedir.

Günlük Hayattan Kuvvet Örnekleri

Kuvvet yalnızca mühendislik hesaplarında değil, günlük yaşamın her anında karşımıza çıkar.

Örneğin;

– Bir kapıyı itmek,

– Alışveriş arabasını çekmek,

– Futbol topuna vurmak,

– Çekiçle çivi çakmak,

– Bir vinçle yük kaldırmak,

– Deprem sırasında binalara etki eden deprem kuvveti,

kuvvetin günlük hayattaki örneklerinden yalnızca birkaçıdır.

Ağırlık Kuvveti ile Yer Çekimi Arasındaki İlişki

Ağırlık, aslında bir kuvvettir ve bir cisme yer çekiminin uyguladığı çekme etkisini ifade eder.

Matematiksel olarak;

G = m × g

veya

W = m × g

şeklinde gösterilir.

Burada;

• G (veya W) = Ağırlık kuvveti (N)
• m = Kütle (kg)
• g = Yer çekimi ivmesi (m/s²)

anlamına gelmektedir.

Dünya’da yer çekimi ivmesi ortalama 9,81 m/s² olduğundan, 100 kg kütleye sahip bir kişinin ağırlık kuvveti yaklaşık;

100 × 9,81 = 981 N

olmaktadır.

Bu nedenle mühendislik hesaplarında yükler çoğunlukla Newton (N) veya Kilonewton (kN) cinsinden ifade edilir.

İlginç olan ise şudur: Bir kişinin kütlesi Dünya’nın her yerinde, hatta Ay’da bile değişmez. Ancak ağırlık kuvveti, bulunduğu gezegenin veya bulunduğu bölgedeki yer çekimi ivmesine bağlı olarak değişebilir.

Örneğin 100 kg kütleye sahip bir kişi Dünya’da yaklaşık 981 N ağırlığa sahipken, Ay’da yer çekimi Dünya’nın yaklaşık 1/6’sı kadar olduğundan ağırlık kuvveti yaklaşık 162 N olur. Yani değişen kişinin kütlesi değil, yer çekiminin uyguladığı ağırlık kuvvetidir.

“Newton (N) Nedir? Kütle ile Ağırlık Arasındaki Fark” konulu yazımızı da tıklayarak inceleyebilirsiniz.

Yanlış Bilinen Bir Konu: Yer Çekimi Kuvveti mi, Yer Çekimi İvmesi mi?

Günlük hayatta sıkça “Yer çekimi kuvveti 9,81 m/s²’dir.” şeklinde ifadeler kullanılmaktadır. Ancak bu ifade teknik olarak doğru değildir.

Çünkü 9,81 m/s² bir kuvvet değil, yer çekimi ivmesidir (g).

Yer çekimi, Dünya’nın cisimler üzerinde oluşturduğu çekim etkisidir. Bu etkinin sonucu olarak cisimler yaklaşık 9,81 m/s² ivme kazanır. Bu nedenle formüllerde kullanılan g değeri, yer çekimi ivmesini ifade eder.

Bir cisim üzerinde oluşan kuvvet ise ağırlık kuvvetidir ve aşağıdaki formülle hesaplanır:

W = m × g

Örneğin 100 kg kütleye sahip bir kişinin Dünya üzerindeki ağırlık kuvveti:

100 × 9,81 = 981 N

olmaktadır.

Özetle;

• g = 9,81 m/s² → Yer çekimi ivmesi
• W = m × g → Ağırlık kuvveti (N)

Bu nedenle 9,81 m/s² bir kuvvet değil, ivmedir.

Kuvvet Birimleri, Newton Açılımı, Kuvvet ile Basınç Arasındaki İlişki

Gel gelelim bizim için belki de en önemli kuvvet olan kesme kuvvetine 🙂

Depremlerde taşıyıcı elemanlarda meydana gelen kesme kuvveti ile ilgili bilgi almak için “Kesme Kuvveti – Kayma Gerilmesi” konulu yazımızı muhakkak inceleyiniz.

Konuyla ilgili daha detaylı bilgi edinmek için sitemizde arama yapabilir veya yazının hemen altında yer alan “İlgili Diğer İçerikler” bölümündeki yazıları inceleyebilirsiniz. Eksik, yanlış veya eklememiz gerektiğini düşündüğünüz hususlar varsa lütfen yorumlarda belirtiniz.

Newton Nedir? İnşaat mühendisliğinde, makine mühendisliğinde ve fiziğin birçok alanında karşımıza çıkan Newton (N), kuvveti ifade etmek için kullanılan SI (Uluslararası Birimler Sistemi) birimidir.

Örneğin;

• Bir kolon üzerine etki eden yük,
• Bir çelik çubuğun taşıdığı çekme kuvveti,
• Bir vincin kaldırma kapasitesi,
• Bir beton numunesine uygulanan basınç kuvveti

genellikle Newton (N) veya onun katları olan kN (Kilonewton) ve MN (Meganewton) cinsinden ifade edilir.

Peki Newton tam olarak neyi ifade eder ve neden mühendislik hesaplarında bu kadar önemli bir yere sahiptir?

Newton Nedir?

Newton (N), kuvvetin SI (Uluslararası Birimler Sistemi) birimidir.

Bir cisme etki eden kuvvetin büyüklüğünü ifade etmek için kullanılır.

Uluslararası tanıma göre;

1 Newton (N), 1 kilogram kütleye sahip bir cisme 1 m/s² ivme kazandıran kuvvettir.

Matematiksel olarak;

F = m × a

şeklinde ifade edilir.

Burada;

• F = Kuvvet (Newton)
• m = Kütle (kg)
• a = İvme (m/s²)

anlamına gelmektedir.

Newton Neden Kullanılır?

Mühendislik hesaplarında yükler ve kuvvetler oldukça büyük olabildiğinden, Newton’un katları daha yaygın kullanılmaktadır.

Örneğin;

• 1 kN = 1.000 N
• 1 MN = 1.000.000 N

Özellikle statik projelerde kolon, kiriş ve temeller üzerindeki yükler çoğunlukla kN cinsinden ifade edilir.

Newton ile Kilogram Aynı Şey midir?

Hayır.

Bu iki kavram sıkça karıştırılmaktadır.

Kilogram (kg) bir kütle birimidir.

Newton (N) ise bir kuvvet birimidir.

Örneğin;

50 kg kütleye sahip bir cismin Dünya üzerindeki ağırlığı yaklaşık 490 N‘dur. Çünkü ağırlık, yer çekiminin cisme uyguladığı bir kuvvettir ve bu nedenle SI sisteminde Newton (N) ile ifade edilir. Kütle ise madde miktarını ifade eder ve kilogram (kg) ile ölçülür.

Bu nedenle kilogram ile Newton aynı kavram değildir.

EKSTRA

Birçoğumuz tartıya çıktığımızda örneğin “Bugün 90 kilogram geldim.” deriz. Aslında bu ifade günlük hayatta doğru kabul edilse de, fiziksel olarak tam doğru değildir.

Çünkü tartı doğrudan kütleyi (kg) ölçmez.

Öncelikle yer çekiminin vücudunuza uyguladığı ağırlık kuvvetini ölçer. Daha sonra bu kuvveti, Dünya’nın yer çekimi ivmesini (g ≈ 9,81 m/s²) esas alarak kilogram (kg) cinsinden kütleye dönüştürür ve ekranda bu değeri gösterir.

Bu nedenle Dünya’da tartıda 90 kg gelen bir kişinin kütlesi her yerde yaklaşık 90 kg olarak kalır. Ancak aynı kişi Ay’da tartılırsa, yer çekimi daha düşük olduğu için ağırlık kuvveti azalır. Dünya için kalibre edilmiş sıradan bir tartı da bu nedenle yaklaşık 15 kg gibi bir değer gösterebilir.

Kısacası tartının algıladığı şey ağırlık kuvveti, ekranda gösterdiği ise kütledir.

DÜNYANIN HER YERİNDE AĞIRLIĞINIZ AYNI MIDIR?

Dünya’nın her yerinde yer çekimi aynı değildir. Dünya tam küre şeklinde olmadığından ve kendi ekseni etrafında döndüğünden, yer çekimi ekvator ile kutuplar arasında çok küçük farklılıklar gösterir.

Bu nedenle teorik olarak aynı kişi, Dünya’nın farklı bölgelerinde tartıldığında çok küçük ölçüm farkları oluşabilir. Ancak bu fark günlük kullanımda genellikle ihmal edilecek kadar küçüktür ve çoğu ev tipi tartıda fark edilmez.

Kısacası değişen kütleniz değil, bulunduğunuz konumdaki yer çekiminin büyüklüğü ve buna bağlı olarak oluşan ağırlık kuvvetinizdir.

Newton ile MPa Arasında Nasıl Bir İlişki Vardır?

MPa (Megapascal), basınç ve gerilme birimidir.

Basınç ve gerilme hesaplarında Newton doğrudan kullanılır.

Örneğin;

Bir yüzeye uygulanan 30 Newton kuvvet, 1 mm² alana etki ediyorsa oluşan gerilme:

30 N/mm² = 30 MPa

olacaktır.

Bu nedenle MPa, aslında Newton’un belirli bir alana bölünmesiyle elde edilen bir birimdir.

Sonuç

Newton (N), kuvvetin SI birimidir ve mühendislik hesaplarının temel taşlarından biridir. Beton, çelik, zemin ve yapı hesaplarında kullanılan birçok formülün temelinde Newton birimi yer almaktadır.

Konuyla ilgili daha detaylı bilgi edinmek için sitemizde arama yapabilir veya yazının hemen altında yer alan “İlgili Diğer İçerikler” bölümündeki yazıları inceleyebilirsiniz. Eksik, yanlış veya eklememiz gerektiğini düşündüğünüz hususlar varsa lütfen yorumlarda belirtiniz.

Pascal Nedir? Ne Anlama Gelir?

Pascal Nedir? Beton dayanımı, çelik gerilmesi ve basınç hesapları gibi birçok mühendislik konusunda karşımıza çıkan Pa (Pascal), basınç ve gerilmenin SI (Uluslararası Birimler Sistemi) birimidir.

MPa (Megapascal), kPa (Kilopascal) ve GPa (Gigapascal) gibi birçok birimin temelini de Pascal oluşturur.

Peki Pascal tam olarak neyi ifade eder ve neden mühendislikte bu kadar yaygın kullanılmaktadır?

Pascal Nedir?

Pascal (Pa), basınç ve gerilme ölçmek için kullanılan SI birimidir.

Bir yüzeye uygulanan kuvvetin, o yüzey alanına oranını ifade eder.

Matematiksel olarak;

Basınç = Kuvvet / Alan

şeklinde tanımlanır.

Bu nedenle;

1 Pascal (Pa) = 1 Newton / 1 metrekare (1 N/m²)

olarak ifade edilir.

Pascal Nedir? Neden Kullanılır?

İnşaat mühendisliği, makine mühendisliği, jeoloji, malzeme mühendisliği ve birçok teknik alanda basınç ile gerilme değerlerinin ifade edilmesinde Pascal kullanılmaktadır.

Ancak günlük mühendislik uygulamalarında oluşan basınçlar oldukça büyük olduğundan, Pascal yerine çoğu zaman;

• kPa (Kilopascal)
• MPa (Megapascal)
• GPa (Gigapascal)

birimleri kullanılmaktadır.

Örneğin;

• Atmosfer basıncı yaklaşık 101.325 Pa
• C30 betonun karakteristik basınç dayanımı 30 MPa
• Yapı çeliklerinin elastisite modülü ise yaklaşık 200 GPa mertebesindedir.

Pascal ile MPa Arasındaki İlişki

Pascal ile Megapascal arasında aşağıdaki ilişki bulunmaktadır.

• 1 MPa nedir = 1.000.000 Pa
• 1 Pa = 0,000001 MPa

Bu nedenle beton dayanımı gibi yüksek değerler MPa cinsinden ifade edilirken, daha küçük basınç değerlerinde Pascal veya Kilopascal kullanılması daha pratiktir.

“MPa Nedir? (Megapascal) Ne Anlama Gelir?” konulu yazımızı da buraya tıklayarak inceleyebilirsiniz.

Pascal İsmi Nereden Gelmektedir?

Pascal birimi adını, Fransız matematikçi, fizikçi ve mucit Blaise Pascal’dan almaktadır.

Blaise Pascal özellikle basınç, akışkanlar mekaniği ve olasılık teorisi alanındaki çalışmalarıyla bilim dünyasına önemli katkılar sağlamıştır. Onun anısına SI birim sisteminde basınç birimine Pascal (Pa) adı verilmiştir.

Sonuç

Pascal (Pa), basınç ve gerilmenin temel SI birimidir. Mühendislik uygulamalarında değerler genellikle çok büyük olduğundan, Pascal yerine daha pratik olan kPa, MPa ve GPa birimleri kullanılmaktadır.

Konuyla ilgili daha detaylı bilgi edinmek için sitemizde arama yapabilir veya yazının hemen altında yer alan “İlgili Diğer İçerikler” bölümündeki yazıları inceleyebilirsiniz. Eksik, yanlış veya eklememiz gerektiğini düşündüğünüz hususlar varsa lütfen yorumlarda belirtiniz.

Bu yazımız daha çok genel bilgi amaçlıdır. Beton ile ilgili merak edilen beton sınıfları gibi temel ve  yüzeysel bilgileri içermektedir.

Beton, günümüzde en yaygın kullanılan yapı malzemelerinden biridir. Ancak her beton aynı değildir. Bir konutun temelinde kullanılan beton ile bir köprünün ayağında, bir barajda veya yüksek katlı bir yapıda kullanılan beton aynı dayanım sınıfına sahip olmayabilir.

İşte bu noktada beton sınıfları devreye girer. Beton sınıfı; betonun belirli standartlar altında üretilen ve deneylerle doğrulanan basınç dayanımını ifade eder. Kısacası betonun ne kadar yük taşıyabileceğini gösteren en önemli kriterlerden biridir.

Ancak burada çok önemli bir yanlış anlaşılmayı da düzeltmek gerekir.

Toplumda hatta bazı teknik personeller arasında bile “betonu sağlamsa bina sağlamdır” şeklinde yanlış bir algı bulunmaktadır. Oysa mühendislik açısından konu bu kadar basit değildir. Beton mukavemeti yeterliyse bu yapı için olumlu bir sinyaldir ancak tek başına yeterli değildir. Yapı donatısı, zemini, projeye uygunluğu, tasarımı gibi bir çok etkenle birlikte değerlendirilmelidir.

Bu nedenle beton sınıfı seçimi; “hangisi daha dayanıklıysa onu kullanalım” mantığıyla değil, mühendislik hesapları ve ilgili standartlar doğrultusunda yapılmaktadır.

Bu yazıda beton sınıfları ile ilgili merak edilen tüm konuları ayrıntılı şekilde inceleyeceğiz. C20, C25, C30, C35, C40 ve daha yüksek dayanımlı betonların özelliklerini, kullanım alanlarını, birbirlerinden farklarını, hangi yapılarda tercih edildiklerini ve beton sınıfı seçilirken dikkat edilmesi gereken teknik hususları adım adım ele alacağız.

Beton Sınıfları Nelerdir?

Beton sınıfı, betonun 28 günlük karakteristik basınç dayanımını ifade eden dayanım sınıfıdır. Beton üretildikten hemen sonra nihai dayanımına ulaşmaz. Çimentonun hidratasyon reaksiyonu devam ettikçe beton zaman içerisinde dayanım kazanır ve standart deneylerde esas alınan süre genellikle 28 gündür.

Beton sınıfları TS EN 206 standardına göre tanımlanır ve “C” harfi ile gösterilir.

Buradaki C, İngilizce Concrete (Beton) kelimesinin baş harfidir.

Örneğin;

       – C20/25

– C25/30

– C30/37

– C35/45

şeklinde gösterilen ifadelerde yer alan iki farklı sayı aslında iki farklı deney sonucunu temsil eder.

İlk sayı silindir beton numunesinin, ikinci sayı ise küp beton numunesinin 28 günlük karakteristik basınç dayanımını ifade eder.

Örneğin;

C30/37 betonunda;

       – Silindir numunenin karakteristik basınç dayanımı 30 MPa

– Küp numunenin karakteristik basınç dayanımı ise 37 MPa‘dır.

Bu nedenle piyasada çoğu zaman yalnızca C30 beton denilse de teknik olarak doğru ifade C30/37 şeklindedir.

Not: “MPa Nedir? (Megapascal) Ne Anlama Gelir?” konulu yazımızı incelemek için TIKLAYINIZ.

Beton Sınıfları Tablosu

Aşağıdaki tabloda günümüzde en yaygın kullanılan beton dayanım sınıfları ve genel kullanım alanları yer almaktadır. Burada verilen kullanım alanları genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Nihai beton sınıfı seçimi mutlaka statik proje, ilgili yönetmelikler ve mühendislik hesaplarına göre yapılmalıdır.

Not: Beton sınıfının yüksek olması tek başına daha güvenli yapı anlamına gelmez. Yapı güvenliği; doğru zemin etüdü, uygun statik proje, yeterli donatı, kaliteli malzeme, doğru işçilik ve etkin yapı denetimi gibi birçok faktörün birlikte sağlanmasına bağlıdır.

Beton Sınıfları Nasıl Belirlenir?

Beton sınıfları, betonun laboratuvar ortamında yapılan basınç dayanımı deneyleri sonucunda belirlenmektedir. Bu deneylerde standartlara uygun olarak hazırlanan beton numuneleri belirli süre kür edilir ve daha sonra basınç presinde kırılarak dayanımları ölçülür.

Burada dikkat edilmesi gereken önemli bir konu vardır.

Piyasada çoğu zaman “C30 beton döküldü.” ifadesi kullanılmaktadır. Oysa beton döküldüğü anda C30 değildir. Çünkü betonun karakteristik dayanımı henüz oluşmamıştır.

Beton; hidratasyon reaksiyonu devam ettikçe zamanla dayanım kazanır. Bu nedenle betonun gerçek dayanımı standart olarak 28 günlük numune sonuçlarına göre değerlendirilmektedir.

Beton ilk günlerden itibaren hızla dayanım kazanmaya başlar. Beton dökümü ve sonrasında yapılan bakımı ne kadar uygun şartlarda olursa beton dayanımı o kadar iyi seviyeye gelir. Standartlara uygun dökülmeyen, bakımı yapılmayan beton ise yeterince dayanım kazanamayıp 28 günlük süreçte istenilen dayanıma ulaşamayabilir. Yani beton dökümü sırasında alınan numunelerin beton basınç deneyleri sonuçları uygun çıkmış olsa da yerinde dökülmüş olan beton aynı dayanıma ulaşamamış olabilir. Bunu anlamak için karot vb. çeşitli test yöntemleri vardır. Tahribatlı bir yöntem olan karotun dışında çeşitli tahribatsız yöntemler de vardır ancak karot yöntemi en güvenilir sonuçları verir.

Yaklaşık olarak;

İlk 1 günde önemli bir başlangıç dayanımı oluşur.

– 3. ve 7. günlerde beton dayanımının büyük bir kısmına ulaşır.

– 28. günde karakteristik basınç dayanımı esas alınır.

Uygun şartlarda hidratasyon devam ettiği sürece ilerleyen aylarda da dayanım artışı devam edebilir.

Bu nedenle şantiyelerde alınan 7 günlük beton numuneleri, çoğu zaman 28 günlük sonuçlar hakkında ön fikir vermesi açısından da değerlendirilmektedir.

C20, C25, C30, C35… Betonları Arasındaki Farklar Nelerdir?

Beton sınıfları arasındaki temel fark, sahip oldukları basınç dayanımıdır. Beton sınıfı yükseldikçe betonun taşıyabileceği yük miktarı da artmaktadır. Ancak bu durum tek başına “yüksek beton sınıfı her zaman daha iyidir” şeklinde yorumlanmamalıdır.

Beton sınıfı seçiminde; yapının kullanım amacı, kat sayısı, zemin özellikleri, çevresel etkiler, maliyet ve statik hesaplar birlikte değerlendirilmelidir.

Şimdi en yaygın beton sınıflarını tek tek inceleyelim.

C20 Betonu

C20/25 betonu günümüzde düşük dayanımlı beton sınıfları arasında kabul edilmektedir.

2019 öncesi yıllarda konut yapılarında oldukça yaygın olarak kullanılmıştır. Ancak günümüzde yürürlükte bulunan yönetmelikler, deprem tasarımı anlayışı ve mühendislik uygulamaları nedeniyle yeni betonarme taşıyıcı sistemlerde kullanımı oldukça azalmıştır.

Bu noktada önemli bir yanlış anlaşılmayı düzeltmek gerekir.

Bazı kişiler eski bir binada C20 beton bulunduğunu öğrendiğinde doğrudan binanın güvensiz olduğunu düşünmektedir. Bu doğru bir yaklaşım değildir.

Bir yapının güvenliği yalnızca beton sınıfına bağlı değildir.

Örneğin;

– zemin durumu,

– taşıyıcı sistem,

– donatı miktarı,

– donatı detaylandırması,

– işçilik kalitesi,

– betonun yerleştirilmesi,

– yapı denetimi,

– proje doğruluğu

gibi onlarca farklı parametre yapı güvenliğini doğrudan etkileyebilir.

Dolayısıyla yalnızca “C20 beton kullanılmış.” bilgisiyle bir yapı hakkında güvenli veya güvensiz yorumu yapmak teknik olarak doğru değildir.

C25 Betonu

C25/30 betonu uzun yıllar boyunca Türkiye’de en yaygın kullanılan beton sınıflarından biri olmuştur.

Özellikle;

– apartmanlar,

– villalar,

– okullar,

– küçük kamu yapıları,

– orta katlı betonarme yapılar

gibi birçok projede tercih edilmiştir.

Doğru projelendirilmiş ve uygun şekilde uygulanmış bir C25 betonarme yapı uzun yıllar güvenli şekilde hizmet verebilir.

Ancak deprem tehlikesi yüksek bölgelerde veya daha ağır yüklerin bulunduğu yapılarda proje hesaplarına bağlı olarak daha yüksek beton sınıfları tercih edilebilir.

1 Ocak 2019’da yürürlüğe giren Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği’ne göre betonarme yapılarda kullanılabilecek en düşük beton sınıfı c25/30 olarak belirtilmiştir.

C30 Betonu

Günümüzde hazır beton sektöründe en yaygın kullanılan beton sınıflarından biri C30/37 betonudur.

Özellikle;

– çok katlı konut projeleri,

– hastaneler,

– kamu binaları,

– iş merkezleri,

– büyük toplu konut projeleri

gibi yapılarda oldukça sık tercih edilmektedir.

C30 betonu daha yüksek dayanım sağladığından taşıyıcı eleman kesitlerinin optimize edilmesine de katkı sağlayabilir.

Ancak burada tekrar önemli bir noktayı vurgulamak gerekir.

Toplumda zaman zaman;

– “Binam C30 ise güvenlidir.”

veya

“C40 kullanalım daha sağlam olsun.”

şeklinde ifadeler duyulmaktadır.

Mühendislik açısından bu ifadeler eksiktir.

Çünkü beton dayanımı tek başına yapı güvenliğini belirleyen bir kriter değildir. Hatta bazı durumlarda gereğinden yüksek beton sınıfı seçimi ekonomik olmayabileceği gibi uygulama açısından da ilave dikkat gerektirebilir.

Yani önemli olan en yüksek beton sınıfını kullanmak değil, projenin ihtiyaç duyduğu doğru beton sınıfını kullanmaktır.

C35 Betonu

C35/45 betonu, C30 betonuna göre daha yüksek basınç dayanımına sahip olup özellikle daha fazla yük taşıyan yapılarda tercih edilmektedir.

Genellikle;

– yüksek katlı betonarme yapılar,

– ağır yük taşıyan endüstri yapıları,

– büyük açıklıklı taşıyıcı sistemler,

– yoğun donatı bulunan betonarme elemanlar

gibi projelerde kullanılabilmektedir.

C40 Betonu

C40/50 betonu yüksek dayanımlı beton sınıfları arasında yer almaktadır.

Genellikle;

– köprüler,

– viyadükler,

– yüksek katlı yapılar,

– ağır sanayi yapıları,

– büyük açıklıklı betonarme sistemler

gibi daha yüksek performans beklenen yapılarda tercih edilmektedir.

Yüksek dayanım sağlamasının yanında daha kaliteli malzeme seçimi, daha hassas üretim ve daha dikkatli kalite kontrol gerektirir.

Bu nedenle C40 beton üretmek, yalnızca çimentoyu artırmak anlamına gelmez.

Betonun;

– agrega kalitesi,

– su/çimento oranı,

– kimyasal katkıları,

– üretim kontrolü,

– taşınması,

– yerleştirilmesi,

– vibrasyonu,

– kür koşulları

çok daha büyük önem kazanmaktadır.

C45 ve C50 Betonları

C45/55 ve C50/60 betonları artık özel mühendislik uygulamalarında daha sık karşımıza çıkmaktadır.

Örneğin;

– gökdelenler,

– büyük köprüler,

– liman yapıları,

– enerji tesisleri,

– barajlar,

– ağır sanayi yapıları

gibi yüksek performans beklenen projelerde kullanılabilmektedir.

Bu beton sınıflarında üretim kalitesinin sürekli kontrol altında tutulması oldukça önemlidir.

Çünkü dayanım arttıkça betonun davranışı da değişebilmektedir.

Örneğin yüksek dayanımlı betonlar basınç altında daha yüksek dayanım gösterebilirken, gevrek davranış eğilimleri de artabilmektedir. Bu nedenle yalnızca dayanım değerine odaklanmak yerine betonun bütün davranışı değerlendirilmelidir.

Beton Sınıfı Nasıl Seçilir?

Bir yapıda kullanılacak beton sınıfı;

– müteahhidin,

– şantiye şefinin,

– beton firmasının

kişisel tercihine göre belirlenmez.

Beton sınıfı; statik proje müellifinin yaptığı mühendislik hesapları, ilgili standartlar ve yönetmelikler doğrultusunda belirlenir.

Beton sınıfı seçilirken başlıca şu kriterler dikkate alınmaktadır:

– Yapının kullanım amacı

– Kat sayısı

– Taşıyıcı sistem

– Zemin özellikleri

– Deprem tehlikesi

– Çevresel etki sınıfı

– Dayanıklılık (Durabilite)

– Donatı düzeni

– Ekonomiklik

– İlgili yönetmelik hükümleri

Kısacası beton sınıfı seçimi yalnızca “daha sağlam olsun” düşüncesiyle yapılabilecek bir işlem değildir. Gereğinden düşük beton sınıfı seçimi yapı güvenliğini olumsuz etkileyebileceği gibi, gereğinden yüksek beton sınıfı seçimi de maliyeti artırabilir ve bazı uygulama zorluklarını beraberinde getirebilir.

Bu nedenle doğru yaklaşım; en yüksek beton sınıfını seçmek değil, yapı için gerekli ve yeterli beton sınıfını seçmektir. 

Beton Dayanımını Etkileyen Faktörler

Bir betonun C25, C30 veya C40 olarak üretilmesi tek başına o dayanım değerine mutlaka ulaşacağı anlamına gelmez. Aynı beton sınıfına sahip iki farklı yapı arasında ciddi dayanım farkları oluşabilir.

Çünkü beton dayanımını yalnızca reçete değil, üretimden uygulamaya kadar geçen tüm süreç etkiler. Beton dökümü sonrası doğru kür uygulamasının yapılması da önemli bir etkendir. Kür, betonun dayanımını, dayanıklılığını ve uzun ömürlü olmasını sağlayan en önemli uygulamalardan biridir.

Başlıca dayanımı etkileyen faktörler şunlardır.

1. Su / Çimento Oranı

Beton dayanımını etkileyen en önemli parametrelerden biri su/çimento oranıdır.

Genellikle su miktarı arttıkça betonun işlenebilirliği kolaylaşırken dayanımı düşmektedir.

Şantiyelerde maalesef en sık yapılan hatalardan biri, transmikser içerisine ilave su eklenmesidir.

İşlenebilirliği artırmak amacıyla yapılan bu uygulama;

– beton dayanımını düşürür,

– geçirgenliği arttır,

– rötre çatlaklarını artırabilir,

– betonun dayanıklılığını olumsuz etkiler.

Bu nedenle betonun kıvamı gerektiğinde ilave su ile değil, uygun katkılar kullanılarak düzenlenmelidir. Ancak bu da kafanıza göre katkı koyabileceğiniz, miksere ekleyebileceğiniz anlamına gelmez.

2. Agrega Kalitesi

Beton hacminin yaklaşık %70-80’ini agregalar oluşturmaktadır.

Bu nedenle;

– agrega dayanımı,

– tane dağılımı,

– temizliği,

– şekli,

– su emme oranı

beton performansını doğrudan etkileyebilir.

Kalitesiz agrega kullanılması durumunda yüksek dozajlı çimento kullanılsa bile istenilen performans her zaman elde edilemeyebilir.

3. Çimento Kalitesi

Çimento tipi ve kalitesi de beton sınıfını doğrudan etkileyen faktörlerden biridir.

Ancak burada önemli olan yalnızca daha fazla çimento kullanmak değildir.

Gereğinden fazla çimento;

– hidratasyon ısısını artırabilir,

– rötreyi artırabilir,

– ekonomik olmayabilir.

Doğru yaklaşım; uygun çimento tipinin uygun dozajda kullanılmasıdır.

4. Betonun Yerleştirilmesi

Çok kaliteli üretilmiş bir beton bile yanlış yerleştirme nedeniyle ciddi dayanım kaybına uğrayabilir.

Örneğin;

– yeterli vibrasyon yapılmaması,

– dolayısıyla segregasyon oluşması,

– donatı aralarının tamamen dolmaması,

– soğuk derz oluşması

betonun gerçek performansını önemli ölçüde düşürebilir.

Bu nedenle beton dökümü yalnızca “betonu kalıba boşaltmak” değildir.

Yerleştirme işlemi de en az beton üretimi kadar önemlidir.

5. Kür Uygulaması

Betonun dayanım kazanabilmesi için hidratasyon reaksiyonunun sağlıklı şekilde devam etmesi gerekir.

Özellikle sıcak havalarda yeterli kür yapılmaması;

– yüzey çatlaklarına,

– dayanım kaybına,

– dayanıklılığın azalmasına

– döküm sonrası dayanımın istenildiği gibi kazanılamamasına

neden olabilir.

Beton döküldükten sonraki ilk günler, betonun gelecekte göstereceği performans açısından kritik öneme sahiptir.

Bu nedenle kür uygulaması ihmal edilmemelidir.

Beton Sınıfı ile Beton Kalitesi Aynı Şey midir?

Hayır.

Bu iki kavram çoğu zaman birbirine karıştırılmaktadır.

Beton sınıfı yalnızca betonun belirli şartlar altında elde edilen karakteristik basınç dayanımını ifade eder.

Beton kalitesi ise çok daha geniş bir kavramdır.

Örneğin aynı sınıfta üretilen iki farklı C30 beton düşünelim.

Her ikisi de laboratuvar deneylerinde gerekli dayanımı sağlamış olabilir.

Ancak;

– biri uygun şekilde dökülmüş,

– doğru vibrasyon yapılmış,

– iyi kür edilmiş,

– kaliteli işçilik uygulanmış,

diğeri ise;

– ilave su katılmış,

– yetersiz vibrasyon yapılmış,

– kür uygulanmamış,

– segregasyon oluşmuş

olsun.

Her iki beton da kağıt üzerinde C30 olarak görünmesine rağmen yapıdaki gerçek performansları aynı olmayacaktır.

İşte bu nedenle mühendislikte yalnızca beton sınıfına bakmak doğru değildir.

Beton; üretiminden dökümüne, bakımından denetimine kadar bir bütün olarak değerlendirilmelidir.

Beton Sınıfları Hakkında Sık Yapılan Hatalar

Beton sınıfları ile ilgili gerek uygulamada gerekse günlük hayatta birçok yanlış bilgiyle karşılaşılmaktadır. Bunların bazıları masum gibi görünse de, bazıları yapı güvenliğini doğrudan etkileyebilecek kadar önemlidir.

“Beton ne kadar yüksek sınıf olursa o kadar iyidir.”

En yaygın yanlışlardan biri budur.

Bir yapıda C30 yerine C50 beton kullanılması, o yapının otomatik olarak daha güvenli olacağı anlamına gelmez.

Çünkü yapı güvenliği;

– doğru statik proje,

– uygun zemin,

– yeterli donatı,

– kaliteli beton,

– doğru işçilik,

– etkin yapı denetimi

gibi birçok unsurun birlikte sağlanmasıyla mümkündür.

Hatta bazı durumlarda gereğinden yüksek beton sınıfı seçimi ekonomik olmayabileceği gibi, uygulama sırasında ilave dikkat gerektirebilir.

Dolayısıyla amaç en yüksek beton sınıfını kullanmak değil, proje için gerekli beton sınıfını kullanmaktır.

“Binam C20 ise mutlaka risklidir.”

Bu ifade de doğru değildir.

Ülkemizde özellikle 2019 yılına kadar c20 beton sınıfı, 2000 yılı öncesinde inşa edilmiş birçok yapıda da C20 ve hatta daha düşük beton sınıfları kullanılabilmiştir.

Ancak bir binanın güvenliği yalnızca beton dayanımına bakılarak değerlendirilemez.

Bir yapının deprem performansı değerlendirilirken;

– beton dayanımı,

– donatı özellikleri,

– taşıyıcı sistem,

– düzensizlikler,

– zemin özellikleri,

– yapı yaşı,

– işçilik kalitesi,

– mevcut hasarlar

birlikte incelenmelidir.

Bu nedenle yalnızca beton sınıfına bakılarak “bu bina güvenlidir” veya “bu bina güvensizdir” demek teknik olarak doğru değildir. Tek kıstas asla bu olmamalıdır ancak teorik olarak tüm şartların eşit olduğu bir durumda daha yüksek dayanıma sahip beton ile yapılmış bir binada oturmak istemeniz de riski düşürmek anlamında bir tercih sebebi olabilir. Ancak diğer tüm şartların eşit olması durumu dediğimiz gibi neredeyse sadece teoride mümkündür.

“Şantiyede biraz su eklemek sorun olmaz.”

Maalesef uygulamada en sık karşılaşılan yanlışlardan biri de budur.

Beton kıvamını artırmak amacıyla transmikser içerisine kontrolsüz şekilde su ilave edilmesi; kısacası cinayettir! 

Beton dayanımı ciddi anlamda düşürür ve çok büyük olumsuz sonuçlara sebebiyet verebilir.

İşlenebilirlik ihtiyacı varsa çözüm ilave su değil, uygun kimyasal katkılar ve doğru beton tasarımıdır. Ayrıca kontrolsüz şekilde katkı eklenmesi de asla doğru değildir.

Humbarahane Yorumu

Bizce beton sınıfları konusunda yapılan en büyük hata, bütün dikkatin yalnızca beton dayanımına verilmesidir.

Oysa bir yapı düşünelim.

Zemin kötü.

Statik proje özensiz hazırlanmış.

Donatı yanlış yerleştirilmiş.

Beton yeterince vibratörle sıkıştırılmamış.

Kür uygulanmamış.

Yapı denetimi yeterince etkin yapılmamış.

Bu yapıda C50 beton kullanılmış olması tek başına güvenli bir yapı elde edildiği anlamına gelmez.

Tam tersine;

Doğru projelendirilmiş, kaliteli işçilikle uygulanmış, uygun zemin üzerine inşa edilmiş ve etkin şekilde denetlenmiş C25 veya C30 betonarme bir yapı, çok daha başarılı bir performans gösterecektir.

Elbette bu durum, düşük beton sınıflarının her zaman yeterli olduğu anlamına da gelmez.

Her proje kendi içinde değerlendirilmeli, beton sınıfı mühendislik hesapları doğrultusunda belirlenmeli ve uygulama aşamasında projeye eksiksiz uyulmalıdır.

Kısacası;

Yapıyı güvenli yapan tek başına beton sınıfı değil, mühendisliktir.

Sık Sorulan Sorular

C20 ile C30 beton arasındaki fark nedir?

C20/25 ve C30/37 betonları arasındaki temel fark basınç dayanımıdır. C30 betonu daha yüksek dayanıma sahiptir. Ancak bu durum tek başına C30 kullanılan her yapının daha güvenli olduğu anlamına gelmez. Yapı güvenliği; proje, donatı, zemin, işçilik ve denetim gibi birçok faktöre bağlıdır.

En sağlam beton sınıfı hangisidir?

Tek bir “en sağlam beton” yoktur.

Günümüzde C100/115 ve daha yüksek dayanımlı betonlar üretilebilmektedir. Ancak her yapı için en yüksek beton sınıfını kullanmak doğru değildir. Mühendislikte amaç, yapının ihtiyacına uygun beton sınıfını seçmektir.

Evlerde en çok hangi beton sınıfı kullanılır?

Bu tamamen statik projeye bağlıdır.

Günümüzde birçok betonarme konutta C25/30 ve C30/37 betonları kullanılmaktadır. Ancak kullanılacak beton sınıfı; yapı yüksekliği, deprem tehlikesi, zemin özellikleri ve mühendislik hesaplarına göre değişebilir.

Beton sınıfı sonradan artırılabilir mi?

Hayır.

Ancak güçlendirme projeleri ile yapının taşıma kapasitesi artırılabilir. Bunun için betonarme mantolama, çelik güçlendirme, lifli polimer sistemler gibi farklı yöntemler uygulanabilmektedir.

Beton döküldükten sonra beton sınıfı değiştirilemez. Döküm sonrası özellikle ilk 28 gün betona iyi bakılırsa, kür işlemlerine özen gösterilirse betonun bakımsız veya daha az bakımlı bir betona göre normalde ulaşacağından daha iyi bir dayanıma ulaşma ihtimali yüksektir.

Beton sınıfı nasıl öğrenilir?

Beton dayanımı hakkında en güvenilir bilgiler;

– yapı projeleri,(proje üzerinde)

– beton döküm kayıtları,(kayıtlarda)

– laboratuvar deney raporları,(döküm sırasında alınan numunelerdir, test sonucunda öğrenilir.)

– karot deneyleri,(döküm sonrası yerindeki betondan alınan numunedir, test sonucunda öğrenilir.)

– tahribatsız test yöntemleri(döküm sonrası yerindeki betona uygulanır, test sonucunda öğrenilir ve karot kadar güvenli değildir)

ile elde edilmektedir.

Karot alınarak beton sınıfı belirlenebilir mi?

Karot deneyleri beton dayanımı hakkında önemli bilgiler verebilir.

Ancak tek bir karot numunesine bakılarak bütün yapı hakkında kesin karar vermek doğru değildir.

Karot sonuçları; numune sayısı, alınan bölge, beton homojenliği vb. diğer incelemeler ile birlikte değerlendirilmelidir.

Beton sınıfı ile beton kalitesi aynı şey midir?

Hayır.

Beton sınıfı yalnızca betonun karakteristik basınç dayanımını ifade eder.

Beton kalitesi ise;

– malzeme kalitesi,

– işçilik,

– üretim,

– yerleştirme,

– vibrasyon,

– kür,

– denetim

gibi birçok faktörün birlikte değerlendirilmesini gerektiren daha geniş bir kavramdır.

C50 beton kullanılırsa bina daha güvenli olur mu?

Her zaman değil.

Doğru projelendirilmiş C30 betonarme bir yapı, yanlış tasarlanmış veya kötü uygulanmış C50 betonarme bir yapıdan çok daha güvenli olabilir.

Bu nedenle yapı güvenliği yalnızca beton sınıfıyla açıklanamaz.

Beton dayanımı zamanla artmaya devam eder mi?

Evet.

Uygun nem ve sıcaklık koşulları sağlandığında hidratasyon reaksiyonu devam ettiği için beton, 28 günden sonra da belirli ölçüde dayanım kazanmaya devam edebilir.

Ancak standart projelendirme ve kabul işlemlerinde esas alınan dayanım genellikle 28 günlük karakteristik basınç dayanımıdır.

Hazır beton her zaman kaliteli midir?

Hayır.

Hazır beton tesislerinde kalite kontrol sistemleri uygulanmasına rağmen;

– üretim,

– taşıma,

– bekleme süresi,

– ilave su eklenmesi,

– yerleştirme,

– vibrasyon,

– kür uygulaması

gibi süreçlerde yapılan hatalar beton performansını olumsuz etkileyebilir.

Bu nedenle kaliteli yapı elde etmek için yalnızca kaliteli beton yeterli değildir. Üretimden uygulamaya kadar tüm süreçlerin doğru yönetilmesi gerekir.

Sonuç

Beton sınıfı, betonarme yapıların tasarımında dikkate alınan en önemli parametrelerden biridir. Doğru beton sınıfını seçmek kadar, seçilen betonun doğru üretilmesi, doğru taşınması, doğru yerleştirilmesi ve doğru şekilde kür edilmesi de büyük önem taşımaktadır. Ancak beton sınıfını tek başına değerlendirmek doğru değildir. Çünkü yapı güvenliği yalnızca beton dayanımına bağlı olmayıp; zemin koşulları, taşıyıcı sistem, donatı detaylandırması, malzeme kalitesi, işçilik, laboratuvar hizmetleri, yapı denetimi ve mühendislik hesapları gibi birçok unsurun birlikte değerlendirilmesini gerektirir.

Örneğin C30 beton kullanılmış bir yapının güvenli olduğunu ya da C20 beton kullanılmış bir yapının mutlaka riskli olduğunu söylemek teknik açıdan doğru değildir. Aynı beton sınıfına sahip iki yapı arasında bile proje, uygulama ve denetim kalitesine bağlı olarak çok büyük performans farkları oluşabilir.

Bu nedenle doğru yaklaşım; en yüksek beton sınıfını seçmek değil, yapı için gerekli ve yeterli beton sınıfını seçmek ve bu betonun doğru uygulanmasını sağlamaktır. Beton sınıfı değerlendirilirken yalnızca “C25 mi, C30 mu?” sorusuna odaklanmak yerine, yapının tüm tasarım ve uygulama sürecini bir bütün olarak ele almak gerekir.

Son olarak şunu da unutmamak gerekir;

Bir yapının güvenliği yalnızca beton döküldüğü gün belirlenmez. Projelendirme aşamasından başlayarak malzeme seçimi, uygulama kalitesi, denetim süreci ve kullanım ömrü boyunca yapılan bakım çalışmaları da yapı performansını doğrudan etkiler.

Unutulmamalıdır ki; kaliteli bir yapı yalnızca kaliteli betonla değil, kaliteli mühendislik anlayışıyla inşa edilir.

Konuyla ilgili daha detaylı bilgi edinmek için sitemizde arama yapabilir veya yazının hemen altında yer alan “İlgili Diğer İçerikler” bölümündeki yazıları inceleyebilirsiniz. Eksik, yanlış veya eklememiz gerektiğini düşündüğünüz hususlar varsa lütfen yorumlarda belirtiniz.

Kaynaklar

– TS EN 206 Beton – Özellik, Performans, İmalat ve Uygunluk

– TS 500 Betonarme Yapıların Tasarım ve Yapım Kuralları

– Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY)

– ACI 318 Building Code Requirements for Structural Concrete

– fib Model Code for Concrete Structures

MPa Nedir? Beton sınıflarında, çelik malzemelerde, zemin mekaniğinde ve birçok mühendislik hesabında karşımıza çıkan MPa birimi, basınç ve gerilme değerlerini ifade etmek için kullanılan uluslararası bir ölçü birimidir.

Örneğin;

• C20 beton → 20 MPa
• C30 beton → 30 MPa
• C40 beton → 40 MPa

ifadeleriyle sıkça karşılaşırız.

Peki bu değerler tam olarak neyi ifade eder? MPa ne demektir? Günlük hayatta ne anlama gelir?

Bu yazıda MPa kavramını en basit haliyle açıklayacağız.

MPa Nedir?

MPa, Megapascal (Megapaskal) kelimesinin kısaltmasıdır.

Basınç ve gerilmeyi ifade etmek için kullanılan SI (Uluslararası Birimler Sistemi) birimlerinden biridir.

1 MPa = 1.000.000 Pascal (Pa)

Buradaki;

• Mega (M) = 1 milyon
• Pascal (Pa) = Basınç birimi

anlamına gelmektedir.

Dolayısıyla;

1 MPa = 1.000.000 Pa

olarak ifade edilir.

MPa Neden Kullanılır?

İnşaat mühendisliğinde oluşan basınçlar oldukça büyük olduğundan Pascal (Pa) birimi yerine Megapascal (MPa) kullanılması daha pratiktir.

Örneğin;

30.000.000 Pascal yazmak yerine

30 MPa

şeklinde yazılır.

Bu hem okunmayı kolaylaştırır hem de uluslararası standartlarla uyumludur.

1 MPa Kaç N/mm²’dir?

İnşaat mühendisliğinde en çok kullanılan dönüşümlerden biri şudur.

1 MPa = 1 N/mm²

Yani;

• 20 MPa = 20 N/mm²
• 30 MPa = 30 N/mm²
• 40 MPa = 40 N/mm²

olarak ifade edilir.

Bu nedenle birçok mühendis MPa ve N/mm² birimlerini aynı anlamda kullanmaktadır.

MPa Yaklaşık Kaç kg/cm²’dir?

Projelerde veya şantiyelerde kg/cm² birimiyle karşılaşılabilmektedir.

Yaklaşık olarak;

1 MPa ≈ 10,2 kg/cm²

kabul edilir.

Pratik hesaplarda ise çoğu zaman;

1 MPa ≈ 10 kg/cm²

yaklaşımı kullanılmaktadır.

Not: Projelerde ve şantiyelerde MPa yerine kg/cm² birimiyle karşılaşabilirsiniz. Teknik olarak doğru ifade kgf/cm² olmakla birlikte, uygulamada çoğu zaman kg/cm² ifadesi kullanılmaktadır. Bu ifade kgf/cm² (kilogram-kuvvet/cm²) anlamına gelmektedir. “F” ise kuvvet kelimesinin ingilizcedeki karşılığı olan “force” kelimesinden gelmektedir.

Pascal(Pa) Nedir? Ne Anlama Gelir? konulu yazımızı da buraya tıklayarak okuyabilirsiniz.

Konuyla ilgili daha detaylı bilgi edinmek için sitemizde arama yapabilir veya yazının hemen altında yer alan “İlgili Diğer İçerikler” bölümündeki yazıları inceleyebilirsiniz. Eksik, yanlış veya eklememiz gerektiğini düşündüğünüz hususlar varsa lütfen yorumlarda belirtiniz.