Johan's beleggingspagina

S & P verlaagt de krediet rating van Nederland.

2013-11-29T12:43:00.002+01:00

Nederland is triple A rating kwijt

Ik had het al een half jaar geleden aangekondigd. S&P heeft credit rating van de Nederlandse overheids overheid afgewaardeerd. Nederland is dus minder kredietwaardig. Er wordt vrij luchtig over gedaan. Naar verwachting zal dit niet de laatste afwaardering zijn, maar zal de komende jaren de Nederlandse kredietwaardigheid gestaag omlaag gegaan. Zie mijn vorige artikel voor gedetailleerde uitleg. Het is hopen dat de Nederlandse overheid het niet verder laat komen de kale A rating want anders zal de armoede val groot zijn.

Nederland raakt spoedig zijn triple A rating kwijt.

2013-06-15T20:52:00.000+02:00

Een paar jaar geleden had ik de eer om met een manager van S&P te spreken die verantwoordelijk was voor de ratings van Europese staatsobligaties. Ik verbaasde me er over dat Nederland nog steeds een triple A rating had. Dat was werkelijk vloeken in de kerk. Ik had zijn aandacht meteen verloren, hoe kon iemand nou zo'n domme opmerking maken.

Zelf wist ik wel beter, maar toch ik hoopte altijd dat ik het daadwerkelijk bij het verkeerde eind had. Evengoed niet heel verrassend: het ziet er naar uit dat ik gelijk ga krijgen. Nederland is hard op weg om al zijn geloofwaardigheid te verliezen en daarmee natuurlijk ook zijn kredietwaardigheid.

Het probleem van de Europese Unie is dat ze al jaren concurrentiekracht aan het verliezen zijn. In Nederland is het niet anders. In Nederland is dit probleem ook veel groter dan je zou willen.

Het is eigenlijk heel logisch: wil je de Nederlandse economie uit het slop halen, moet je de concurrentiekracht van de Nederlandse economie vergroten. Dat is helaas eenvoudiger gezegd dan gedaan.

Zeker als je als overheid er op rekent dat de Nederlandse economie jaarlijks met minimaal 2% blijft groeien. De huidige voorzieningen zoals de AOW en betaalbare gezondheidszorg zijn alleen te betalen als er voldoende groei is. Nu zonder groei, groeit de overheidsuitgaven als percentage van het nationaal inkomen en is daarmee in grote mate verantwoordelijk voor verlies van de Nederlandse concurrentiekracht. Meer overheidsuitgaven betekent, hogere kosten voor het bedrijfsleven.

Vanaf 2000 is het verlies aan concurrentiekracht bedekt met een deken van schulden. Net als in andere Europese werd ook in Nederland het verlies aan concurrentiekracht opgelost door meer te lenen. Zeg maar extra omzet boeken door de balansverhoudingen te verslechteren (Wellink noemde dat financiele innovatie...). En dat wordt nu zichtbaar. Maar liefst 1 miljoen hypotheken staan onder water. Oftewel de private sector heeft zich massaal in de schulden gestoken waardoor het LEEK alsof we groeiden. Daardoor LEEK het alsof we een sterke economie hadden die zeer kredietwaardig was. Het mocht niet zo zijn. En inmiddels is het duidelijk dat Nederland zwaar in de problemen zit.

Helaas met een meer partijenstelsel zoals in Nederland blijkt het onmogelijk te zijn die keuzes te maken die nodig zijn om de concurrentiekracht van Nederland te vergroten. We zagen het eerder in landen als Griekenland, Spanje en Italie, alleen met het mes op de keel komen er hervormingen die nodig zijn om een economie met een grote overheid weer aan de praat te krijgen.

Ook in Nederland blijkt verstandig economisch beleid onhaalbaar. Bij verstandig beleid verlaag je de kosten, verbeter je de infrastructuur, geef je de mensen de kennis om beter te concurreren. Helaas in Nederland worden de belastingen verhoogd, blijven investeringen in goede infrastructuur achterwege en valt er veel af te dingen op ons onderwijsstelsel dat nog steeds lijdt onder wanbeleid door incomptente ministers zoals Netelenbos. Ook de nodige maatregelen om de huizenmarkt en arbeidsmarkt te liberaliseren blijven uit.

Al met al kan het niet anders dat Nederland de komende jaren fors aan kredietwaardigheid gaat inboeken. Met dank aan onze huidige generatie politici. Niet raar dat de Nederlandse politiek de afgelopen jaren aan geloofwaardigheid heeft ingeboet.

De vergrijzing is niet te betalen

2013-04-06T17:08:00.001+02:00

Onze wereldeconomie wordt steeds minder bepaald door vrije markten. Met dank aan China. Nog steeds vind ik het een goede keuze om China toe laten tot de WTO. We hadden al de eerste ervaringen met ambitieuze Aziaten door middel van Taiwan, Korea en Japan, maar het experiment om een land met een bevolking van 1.3 miljard mensen te laten concurreren met de Westerse economieën was nieuw. De enige manier om wereldvrede te bewaren is door steeds meer mensen te laten delen in de welvaart.

Toch heeft de beslissing om China toe te laten, zonder eisen te stellen aan wanneer de Chinese munt los moest worden gekoppeld van de dollar nu enorme misallocaties wereldwijd veroorzaakt. Praktisch kan worden gesteld dat in het Westen er teveel is geconsumeerd terwijl in China er teveel is geproduceerd voor de rest van de wereld.

Zoals ik wel vaker heb geschreven exporteerde China liever sociale onrust dan dat ze dat thuis hadden. Maar de enorme overschotten op de handelsbalans en het achterwege laten van de benodigde valuta aanpassingen hebben een enorme onroerend bubbel veroorzaakt die nog steeds niet geknapt is. Daarnaast heeft China veel meer milieuvervuiling dan nodig is.

Met China een steeds dominantere factor in de wereldeconomie en een Chinese overheid die weigerde zich te conformeren aan de regels benodigd voor stabiele handelsstromen, zijn in de rest van de wereld in principe ook central bankers aan de macht gekomen die de bevolking hebben opgezadeld met bergen schulden en in zekere zin accepteren dat overheden niet de benodigde reorganisaties doorvoeren zodat wij als bevolking langer kunnen genieten van de welvaart die we nog steeds hebben.

Het goede nieuws: de technologische vooruitgang is nog steeds zo veelbelovend dat als we zorgzaam met onze huidige welvaart omgaan we de komende 20 jaar deze zeker voor 80-90% moeten kunnen handhaven. Het slechte nieuws; het huidige systeem werkt niet.

Het probleem is namelijk dat wij bovenaan de ladder staan en we een stapje omlaag moeten doen (oftewel we zijn rijk en worden armer). En daar blijken we geen oplossing voor te kunnen vinden. Niemand wil er op achteruit gaan dus wordt het via de achterdeur gedaan: geld bijdrukken door middel van lagere rentes en het monetair financieren van overheidstekorten.

Zoals we kunnen zien bij Japan, gaat dit lang goed zolang je maar meer exporteert dan importeert. Het probleem ligt hem bij landen die meer importeren dan exporteren. Waar je van je eigen burgers eenvoudig meer kan vragen, zullen andere landen dat minder genegen te zijn te doen. Als jij iets van ze wil hebben moet je er wat voor terug doen.

En dat maakt dat dat er maar een alternatief is: namelijk zorgen dat je land als geheel voldoende competitief is zodat alles wat burgers in het buitenland kopen ook daadwerkelijk betaald kan worden. Dit laatste is essentieel en wordt door veel mensen niet begrepen. Ja het scheelt als je een sleutelvaluta hebt, maar op den duur zal het huishoudboekje moeten kloppen.

Europa heeft bijvoorbeeld een groot probleem omdat veel van de economie is verweven met allerlei overheidsuitgaven. Italie, Frankrijk, Spanje, Nederlands en tot zeker hoogte zelfs Duitsland hebben allemaal een te grote overheid. Kiezers stemmen meestal niet voor een kleinere overheid, ze liggen juist aan het infuus van de overheidsconsumptie. Denk in Nederland bijvoorbeeld aan de Aow en WAO uitkeringen.

Toch zijn we al zover in het proces dat er al geen gemakkelijke oplossingen meer zijn. Broodnodige hervormingen worden weggestemd en de economieën storten inelkaar nu zichtbaar wordt hoeveel Europa aan concurrentie kracht heeft verloren. Waar ik enkele jaren geleden nog dacht dat je met bezuinigen en lage rentes je uit de problemen kon werken, ben ik een stuk somberder geworden. We zijn al over een punt heen van no return. Europa gaat Japan achter na en de ECB zal massaal staatsobligaties gaan opkopen om de Europese economie te stimuleren. De nood is hoog en goede oplossingen zijn niet voorhanden. Net als Japan de vergrijzing niet blijkt te kunnen betalen, kan Europa dat ook niet.

Japanse overheid is wanhopig

2013-04-05T13:02:00.001+02:00

Kyle Bass: Japan's 'Debt Time Bomb' Tell

In plaats zelf een fors betoog te houden, verwijs ik liever naar een video van Kyle Bass, die er zijn beroep van heeft gemaakt om de wereld wakker te schudden dat de Japanse problemen te groot te zijn geworden.

Zelf heb ik er in het verleden ook regelmatig aandacht aan besteed. In ieder geval met de laatste acties van de Japanse bank lijkt het er op dat de Japanse overheid geen kopers kan vinden voor hun schuldpapier. Om de status quo te handhaven is men overgegaan tot de laatste optie: het monetair financieren van de Japanse overheidsschuld. Een teken dat de Japanse bubbel daadwerkelijk op barsten staat. Alhoewel Europa ook nog steeds grote problemen heeft, lijkt het er op dat Japanners het "Lehman moment" snel naderen.

Ik ga er vanuit op dat Japanners de weg van het opkopen van staatsobligaties nooit meer gaat verlaten. Tot dat de rest van de wereld geen yen meer kan zien. Geen idee nog wat dit voor impact heeft op de wereldeconomie, maar ik zou toch zeggen: Zimbabwe here we come!

Dijsselbloem doet het beter dan Draghi

2013-03-27T09:37:00.003+01:00

In een wereld waar China aan de touwtjes trekt (door dat ze ten onrechte hun munt aan de dollar koppelen) en Bernanke daarop heeft geantwoord door massaal dollars bij te drukken, blijkt Dijsselbloem aan zet uitstekend de euro omlaag te kunnen praten. Waar dankzij Draghi de rest van de wereld weer vertrouwen kreeg in de euro en de koers met 15% omhoog schoot, is sinds Dijsselbloem voorzitter is geworden van de eurogroep de euro gestaag gedaald. Gegeven de weinig rooskleurige situatie in de Eurozone zou je dit ook verwachten. Ook in deze optiek doet Dijsselbloem het zeer goed, hij is werkelijk een krachtpatser: de euro is inmiddels gedaald naar 1,28.

FT poogt Dijsselbloem onderuit te halen

2013-03-26T09:09:00.003+01:00

Het is duidelijk dat voortaan Dijsselbloem op zijn hoede zal zijn bij het geven van interviews aan de Britse pers. Gisteren werd door de Financial Times groot uitgemeten dat Dijsselbloem het reddingsplan van Cyprus zag als een blauwdruk voor toekomstige reddingspakketten. Alhoewel de woorden van Dijsselbloem door Financial Times waren aangedikt, kon iedereen die tot 3 kan tellen weten dat Cyprus geen one-off is maar als voorbeeld functie zal dienen voor nieuwe reddingspakketten in de toekomst. (zie mijn artikel van gisteren over Dijsselbloem)

Eigenlijk is het geen nieuws. Gisteren werd namelijk nog eens in de Wall Street Journal haarfijn uitgelegd, dat de aandeelhouders en obligatiehouders van Spaanse banken allen meebetalen aan het herkapitaliseren van de Spaanse banken. Bij Bankia zijn alle aandeelhouders hun geld kwijt en worden obligatiehouders geduwd in de rol van aandeelhouder.

Des ondanks vlogen de koersen van bankaandelen in Europa omlaag na de berichtgeving van de Financial Times. Je vraagt je soms af hoe dom beleggers zijn. Ten eerste vanwege het feit dat ze het een goed idee vinden om mede-eigenaar te worden van Europese banken en ten tweede dat ze geschokt zijn als bekend wordt dat als een bank niet meer solvabel is dat de kapitaalverstrekkers (incl deposito houders) mee moeten betalen. Aangezien banken in feite semi-overheidsinstellingen zijn, moet je vooral niet beleggen in banken in landen waar of overheden teveel uitgeven (tekort op de overheidsbegroting), of in landen waarvan de industrie niet competitief is door te hoge overheidsuitgaven (tekort op de handelsbalans).

Naschrift: de tekst werd door FT openbaar gemaakt (zie bvhttp://www.zerohedge.com/news/2013-03-26/what-dijsselbloem-really-said-full-record-transcript en het moge duidelijk zijn: alle kritiek op Dijsselbloem is van verzuurde bankiers die eindelijk door hebben dat ze hun aandeeltjes kwijt raken als hun bank teveel leningen hebben uitgezet die niet worden terugbetaald. Met Dijsselbloem aan het roer, is de kans significant groter geworden dat de Eurozone blijft bestaan. We gaan nog veel van hem horen.

Cyprus: de grote verliezer

2013-03-25T11:41:00.000+01:00

Het moge duidelijk zijn dat Cyprus de grote verliezer is in het reddingsproces van de afgelopen week. Cyprus genereerde de meeste inkomsten met de financiële sector. Als nu de belangrijkste klanten van je twee grootste banken met grote verliezen worden opgezadeld, kan natuurlijk de enige conclusie zijn dat de financiele sector fors zal krimpen zonder dat Cyprus een duidelijk alternatief heeft om welvaart te creëren. Cyprus wordt wel eens met IJsland vergeleken, maar daar konden ze nog goedkope stroom produceren en hadden ze nog een paar ijzers in het vuur. Cyprus heeft naast de financiële sector alleen toerisme.

Mijn inziens heeft de Cypriotische politiek enorm gefaald en niet het optimale onderhandelingsresultaat behaald. Ze hebben het spel in termen van de speltheorie slecht gespeeld.

1. Ze maakten geen goede inschatting van de posities van de andere onderhandelaars

2. Ze bleken zelf niet de maatregelen te hebben genomen om als 1 partij op te treden en bleken onderling verdeeld.

3. Ze kozen een oplossing die niet voldeed aan de eisen van de "behavioral finance" theorie

Hoogstwaarschijnlijk dat de Cypriotische politici het boek ons feilbaar denken van Kahneman niet hebben gelezen. Dan hadden ze hun eerste voorstel met meer zorg gekozen. Immers een plan waarbij ook de kleine spaarders zouden meebetalen zou de kans dat de Cyprus zich als financieel centrum had kunnen handhaven significant vergroot (maximalisatie van het resultaat voor iedereen). Ook hadden ze niet alle banken moeten willen redden. Een slecht idee vanuit het perspectief van de spel theorie. Daarmee creeer je dat mensen ongeoorloofde risico's gaan nemen en de kosten daarvan bij iemand anders proberen te leggen. Wij de winsten zij de verliezen. Dus uit dat perspectief hadden de Cyprioten van dag 1 moeten kiezen om de minst solvabele bank failliet te laten gaan.

In termen van slimme communicatie had het plan er ongeveer dan als volgt uit moeten zien:

1. vrijstelling van de kleine spaarders (zeg tot 20.000 euro)

2. van 20.000 tot 100.000 euro een eenmalig heffing ter hoogte van 1 jaar rente (ik gok ergens tussen de 3-4%)

3. faillissement van Laiki bank

4. volledige verwatering van aandeelhouders van de grootste bank (Bank of Cyprus) met een conversie van langlopende schulden van 15% (termijndepositos en obligatiehouders) en een lager bedrag voor depositos

5. het restant wat nodig zou zijn door middel van een heffing van ongeveer 2x de jaarlijkse rente(dus ongeveer 8%) op de depositos boven de € 100.000.

6. Bij elke bank die geherkapitaliseerd wordt, verliezen aandeelhouders 100% van hun inleg, eventueel kunnen deposito houders aandeelhouder worden.

Vermogende spaarders verliezen in dit scenario veel minder geld en omdat bijvoorbeeld de vermogensheffing veel beter aansluit bij getallen die mensen begrijpen, zou dit dus beter te verteren zijn geweest. Hard maar fair.

De grootste blunder die Cypriotische politici maakten was de afwezigheid van "achterkamertjes politiek". Iedereen in de Cypriotische coalitie had moeten begrijpen dat het eerste onderhandelingsresultaat ook meteen het beste onderhandelingsresultaat zou zijn. Dus vooraf had er een gameplan moeten liggen en had voordat het voorstel met de Troika werd geaccepteerd, gecheckt moeten worden of het plan op voldoende steun kon rekenen in het parlement.

Daarnaast werd er te weinig rekening gehouden met de belangen van de andere partijen: IMF staat voor: het plan moet duurzaam zijn anders geen geld. Daarnaast hebben de Cyprioten duidelijk hun bijdrage aan het Griekse reddingsplan overschat. Zij dachten door dat plan te steunen dat de rest van Europa vrijgevig zou zijn, helaas was de rest Europa al weer overgegaan naar de orde van dag en de Cyprioten misten dat het aan de Europese kiezer niet is uit te leggen dat je in je eigen land fors moet bezuinigen en vervolgens vrijgevig bent met leningen aan landen die op te grote voet hebben geleefd: het land zelf moet meebetalen.

Hopelijk werken de politieke leiders in de andere Europese landen die gaan aankloppen wel met een gameplan om het maximale resultaat te realiseren. Want Cyprus zal zeker niet de laatste zijn die zijn verplichtingen zonder hulp van buitenaf niet meer zal kunnen nakomen.

Dijsselbloem: krachtig optreden als voorzitter van de eurogroep

2013-03-25T08:37:00.002+01:00

Vuurdoop voor Dijsselbloem

Voor Dijsselbloem was het overeind houden van Cyprus de vuurdoop als voorzitter van de eurogroep. En gegeven het resultaat op Cyprus is hij met vlag en wimpel geslaagd. Ik heb afgelopen week veel gelezen, als dat Dijsselbloem geen partij zou zijn voor Schlaube, de Duitse minister van financiën. Dat de Duitsers het dictaat opleggen aan de rest van de Eurozone. Dat kritiek uit de Tweede Kamer Dijsselbloem als voorzitter zou beschadigen.

Dat het eerste voorstel om spaarders onder de € 100.000 een vermogensbelasting op te leggen geen goed idee was werd hem ook verweten. Op dat laatste punt bleek Dijsselbloem een gezonde dosis zelfkritiek te hebben, want hij gaf ruiterlijk toe dat hij nee tegen dat voorstel had moeten zeggen. Maar goed: vorige week waren de Cyprioten nog niet voor reden vatbaar en probeerden nog met onredelijke voorstellen geld los te peuteren.

Gedurende de rest van de week bleek Dijsselbloem de juiste man op de juiste plaats. Hij bewoog niet qua positie, communiceerde helder aan welke eisen Cyprus moest voldoen en legde ook nog eens uit waarom. Mijn inziens niet omdat Duitsland dat graag wilde, maar omdat Dijsselbloem het eenvoudigweg niet juist vindt om de verliezen van een bank te laten betalen door de belastingbetaler. In Nederland moesten de aandeelhouders en obligatiehouders bij SNS ook al zwaar bloeden.

Nu een week later heeft Cyprus eindelijk ingestemd met het beste voorstel dat er uit kon komen rollen: de grootste zondaar (lees de tweede bank van Cyprus) gaat failliet en bij de grootste bank wordt een groot gedeelte van de deposito's boven de € 100.000 omgezet naar aandelenkapitaal.

Om het best haalbare resultaat te boeken op het eerste grote project onder je hoede als voorzitter is veelbelovend. Het volgend land dat aanklopt bij de Europese Unie, weet nu dat er niet valt te sollen met deze voorzitter. Een belangrijke winst voor Dijsselbloem en voor de Eurozone.

De problemen op Cyprus

2013-03-22T10:28:00.001+01:00

Al een week kunnen klanten van cypriotische banken niet aan hun geld komen. Als volgende week de banken weer opengaan dan mag je verwachten dat de klanten massaal hun geld gaan opvragen. Praktisch betekent dat de cypriotische economie in elkaar stort en dus de mensen aan wie de banken het geld weer hebben uitgeleend het niet meer terug kunnen betalen. De bekende multiplier werkt dan negatief.

Dus in zoverre was de Europese Unie mild, om € 5.8 miljard te eisen zodat ongeveer 8% van de schulden zou worden weggestreept van de schuldeisers (lees spaarders) in plaats van dat door de Europese Unie te laten betalen. Waar in Griekenland en Ierland nog vooral buitenlandse banken de schuldeisers waren, zijn dat in Cyprus vooral de Cyprioten zelf en Russen, dus minimale kans op een verdere dominoeffect in Europa zelf, wat natuurlijk een prettige bijkomstigheid was.

Toch werd het vermogensbelasting voorstel weggestemd door het Cypriotische parlement, iets waar ze misschien inmiddels spijt van hebben. Het voorstel was ook niet echt een goed idee: door een algemene heffing in te voeren in plaats van per bank te kijken hoeveel er moest worden weggestreept worden de solide banken eigenlijk gestraft terwijl de banken die er een potje van hadden gemaakt goed weg zouden komen. (mijn vermoeden is dat er geen solide banken zijn in Cyprus maar dat terzijde)

Nu lijkt het er toch op dat de Cyprioten de juiste weg gaan bewandelen door spaarders boven de 100k van de slechte banken meer te laten bloeden door creatie van good/bad bank constructies.

Niet dat het veel zal helpen om de reele Cypriotische economie te redden. Als ik geld bij een Cypriotische bank had staan en me niet bewust geweest van het gevaar dat je je geld niet zo veilig staat in Cyprus, zou ik het er alsnog zo snel mogelijk weg willen halen.

Wel kan je af vragen, waarom mensen dat zouden hebben kunnen denken. Immers de problemen op Cyprus zijn niet van gisteren, maar spelen al een paar jaar. De Cypriotische banken wilden maar wat graag hun Griekse buren financieren, ook toen al lang duidelijk moet zijn geweest dat de Grieken blut waren. Hoezo waren de managers van Cypriotische banken incompetent?

Vanwege dat spaarders vooral geld willen weghalen en niet meer terugkomen zullen Cypriotische banken vooral niets meer uitlenen en eerder bestaande leningen willen verkopen. Je kan niet anders concluderen dan dat de Cypriotische economie in alle varianten in gaat storten en dat je zelfs kan twijfelen aan dat de 10 miljard die Europese lidstaten aan Cyprus gaat lenen, ooit nog terug gaan komen.

In dat kader was het optreden van de Russische overheid amusant, waar Medvedev het optreden van de Europese veroordeelde en riep dat de alle Russen hun geld moesten terugkrijgen, werden de Cyprioten met lege handen terug naar huis gestuurd. Als dat een indicator is van hoe kredietwaardig Cyprus is dan is dat in ieder geval geen goed teken.

Waar vroeger geen enkele bank in Europa failliet mocht gaan (behalve dan in Nederland) zie je in de politiek dat er nu meer gebalanceerd over wordt nagedacht. Alhoewel de eerste formele poging alles behalve soepel ging, mag toch duidelijk worden dat Europese politici het inmiddels een goed idee zijn gaan vinden om de schuldeisers die meer dan 100k uit hebben staan bij een bank mee gaan betalen als een bank niet meer solvabel is.

De Europese problemen

2013-03-19T16:03:00.002+01:00

Wat mij de laatste maanden vooral is opgevallen, zijn de droeve economische macrocijfers die de Europese landen in de eurozone hebben geproduceerd en dat ondanks dat de euro nog steeds redelijk waarde vast is.

Met name de economische macro cijfers van Italie en Frankrijk zijn zeer zorgelijk. Bedrijven gaan daar met bosjes te gelijk failliet, zowel in Italie als Frankrijk is tegen de noodzakelijke hervormingen gestemd. In Italie is dat overigens niet zo raar. Het hele zuiden van Italie is bijna volledig afhankelijk van de overheidssteun en het is dus logisch dat de Italianen ook elke vorm van bezuinigen afwijzen.

In Frankrijk zie je dat met name de industriele giganten als Peugot niet meer competitief zijn en dus dreigen om te vallen omdat zij weggeconcurreerd worden door Duitse en Japanse concurrenten. Hoge werkeloosheid en oplopende overheidstekorten zijn het gevolg in Frankrijk.

Daar is maar 1 oplossing voor: meer werken en de belastingen op werk en consumptie verlagen zodat er meer geld beschikbaar komt om te investeren. Oftewel de consumptieve overheidsuitgaven moeten omlaag zodat er geld over blijft om in de concurrentiekracht van Frankrijk te investeren. In Nederland gebeurt dit al amper (dat terwijl VVD een van de regeringspartijen is en je zou verwachten dat daar voldoende ondernemers rondlopen om dit begrijpen), in Frankrijk is dankzij de socialistisch regering voor de doodlopende weg gekozen van meer overheidsuitgaven en meer belastingen.

De vraag is dus eigenlijk niet of Italie en Frankrijk opnieuw in de problemen komen, maar vooral wanneer. Tot mijn spijt moet ik concluderen dat dit waarschijnlijk sneller zal gebeuren dan wij met zijn allen wensen.

In deze context zou ik graag zien dat de rente door de ECB verder verlaagd wordt. Alhoewel ik een groot fan ben van structurele hervormingen en het verkleinen van Europese overheden, zie ik toch liever dan wat meer inflatie en een positieve economische groei.

Cyprus in crisis

2013-03-19T15:43:00.001+01:00

Vandaag wordt het even spannend. Het Cypriotische parlement moet instemmen met een reddingsplan wat impliceert dat de spaarders van de Cypriostische banken moeten bloeden. Een moeilijke beslissing. Niet instemmen betekent dat alle banken onmiddellijke failliet gaan en het land zichzelf in een diepe crisis werpt. Wel instemmen met dat de spaarders belasting moeten betalen betekent dat Cyprus zijn status als belastingparadijs kwijt is en een massale uitstroom van spaargeld met lede ogen zal moeten accepteren. En daarmee wordt de Cypriotische bancaire sector (toch wel de melkkoe van Cyprus) een zware slag toegebracht. Je kan niet anders concluderen dat Cyprus ook in dit scenario jarenlang zal moeten lijden door de hoge schuldenlast in combinatie met lage/negatieve economische groei.

In ieder vanuit het neutrale perspectief is de "hair cut" voor spaarders op Cyprus volledig gerechtigvaardigd. In Nederland betalen spaarders jaarlijks 1,2% van hun vermogen dus in die context is het al redelijk dat de spaarders mee betalen aan het begrotingstekort van hun land. Uit het perspectief dat als spaarders hun geld uitzetten bij een niet solvabele bank niet alles meer terugkrijgen (wat natuurlijk in Cyprus aan de hand) is het ook logisch om alle spaarders boven de 100.000 euro harder aan te slaan.

De hardnekkig weigering van de Cyprioten om aan het plan mee te werken, kan behoorlijke grote impact hebben op de financiele markten, maar gegeven dat het in het geval Cyprus het toch alles redelijk lijkt dat de Cyprioten (en rijke Russen) mee betalen aan hun eigen redding, moet het risico dat Cyprus zich liever zelf opblaast dan een dure reddingsboei te accepteren voor lief worden genomen.

Het commodity discovery fonds

2013-03-13T19:13:00.000+01:00

Het commodity discovery fonds, www.cdfund.nl, het fonds waarbij Willem Middelkoop is betrokken, is de laatste tijd minder transparant over het werkelijke behaalde rendement (na aftrek van de kosten).

Marktgevoel schreef hier een goed artikel over.

http://www.marktgevoel.nl/weblog/2224/guru-polizei-cd-fund-middelkoop-echte-rendement-negatief.html

Waar Willem Middelkoop al gauw samenzweringen en complotten ziet om de goudprijs kunstmatig laag te houden, moet hier wel worden gesteld dat de prestentatie van het behaalde rendement van het CDFund op hun website alles weg heeft van een complot om de naieve belegger te bedotten. Misschien dat het mag zoals het fonds het behaalde rendement presenteert, maar netjes is het in ieder geval niet.

Als je naar de website van het cd fund gaat dan kan je er de volgende tekst vinden:

'Het weergegeven rendement is de waarde na aftrek van de kosten en de management fee maar voor aftrek van een eventuele performance fee'.

Uit het artikel van marktgevoel blijkt dat als je de performance fee van het rendement aftrekt een belegger van het eerste uur over deze periode t/m 13 maart 2013 een klein verlies heeft geleden in plaats van de gepresenteerde 22% winst. Toch even een belangrijke nuance om te vermelden lijkt me zo.

Het aardige is nog om te vermelden dat als de goudprijs weer naar $2000 gaat de resultaten van het CDfund fors zouden verbeteren. Oftewel de dagkoersen zijn nogal volatiel in de mijnbouw. En zeker die van de juniors waarin door dit fonds voornamelijk wordt belegd. Misschien dat Willem Middelkoop daarom hardnekkig blijft verkondigen dat de goudprijs alleen maar omhoog kan, zodat ook de koers van zijn fonds ook weer omhoog gaat. Eigen belang? Misschien verstandig om alles wat Willem Middelkoop zegt, met een korreltje goud... ehh zout te nemen. Er zijn zakken gevuld, maar in ieder geval niet die van de belegger. U mag raden welke zakken er wel gevuld zijn.....

China veroordeelt valutamanupilatie!

2013-03-08T14:55:00.001+01:00

Vandaag op de website van het FD:

"De stevige waardedalingen van de grote munten hebben ‘enorme consequenties’ voor China en andere opkomende landen, zei de Chinese minister van handel Chen Deming vandaag in een toespraak voor het Volkscongres."

"'Voor de wereldeconomie dit jaar, ben ik bezorgd over inflatie, concurrentiële muntontwaarding en de negatieve impact van de excessieve geldcreatie bij de belangrijkste munten', aldus Chen. ‘Ik ben bang dat al dat geld uiteindelijk de mondiale economie pijn doet"

De grootste zondaar veroordeelt de overige zondaren voor het manipuleren van hun valutakoers. Het moet niet gekker worden. Als China eindelijk de renminbi zou laten zweven en niet hardnekkig aan de dollar zou koppelen, hadden de Japanners, Amerikanen en Europeanen nu niet het gevecht hoeven aan te gaan met onze Chineze vrienden.

De reactie van deze minister geeft in ieder geval wel aan dat China er niet aan piekert om het spel eerlijk te spelen. Het pluche van een competitief voordeel door het kunstmatig laag houden van hun valuta koers is te aantrekkelijk om op te geven. Teveel politici in China verdienen er hun luxe bestaan mee.

Een eenvoudig plan om de Nederlandse huizenmarkt vlot te trekken

2013-03-01T15:53:00.004+01:00

In feite wordt de Nederlandse huizenmarkt geteisterd door twee structurele problemen die de malaise op de huizenmarkt veroorzaakt.

1. De Nederlandse overheid subsidieert de Nederlandse huizenmarkt, maar kan in feite dat niet meer betalen en in termen van verduurzaming van onze maatschappij, dient groot wonen ook niet meer gesubsideerd te worden. Momenteel wordt bij elke Nederlander met een huis en een hypotheek jaarlijks eigen woningforfait geheven. Naarmate je dus meer aflost, verdwijnt er meer van je aftrek, omdat het eigen woningforfait gekoppeld is aan de WOZ. Het eerste probleem is deze perverse prikkel om vooral niet af te lossen.

2. Daarnaast blijft door een spaartekort bij de burgers (het sparen vindt plaats via pensioenfondsen) de hypotheekrente in Nederland te hoog. In het rijtje van landen met hoge private schulden staat Nederland vaak bovenin. Een reden voor veel beleggers om om Nederland heen te lopen waardoor de Nederlandse burger een hogere hypotheekrente moet betalen. Dat een gemiddelde Nederlandse hypotheek een hoge loan-to-value ratio heeft helpt ook al niet.

In de loop der jaren is de hypotheek aftrek telkens afgeroomd, zonder de hypotheek aftrek daadwerkelijk aan te pakken, maar door het eigen woning forfait te verhogen voor de duurdere huizen. Dat er voor deze U-bocht constructie is gekozen, komt vooral omdat VVD en CDA jarenlang als verkiezingsleus hadden dat ze niet aan de hypotheekaftrek zouden komen. Symbool politiek dus want elk jaar is de hypotheek aftrek een beetje meer ingeperkt.

Dus een eenvoudige oplossing om mensen meer te laten aflossen is door de hypotheekrente aftrek en eigenwoningforfait te combineren en er een verstandige formule op los te laten zodat mensen met een hoge hypotheek relatief zwaarder worden getroffen, en waarmee de prikkel weer aanwezig is om af te lossen.

Daarnaast zou je mensen in plaats van verplichte winkelnering bij het pensioenfonds ook kunnen laten kiezen om pensioen op te bouwen door hun hypotheek af te lossen en om de te betalen inkomstenbelasting hierover meteen af te rekenen in plaats van op het moment van pensioenuitkering. Het mooiste van beide maatregelen: het kan de Nederlandse overheid meteen geld opleveren. Het samenvoegen van de renteaftrek en eigenwoning forfait kan budget neutraal plaatsvinden. Terwijl mensen de keuzemogelijkheid geven om pensioen op te bouwen door hun hypotheek af te lossen je zelfs geld oplevert als je het speciale belastingtarief dat je daarvoor invoert maar aantrekkelijk genoeg maakt.

Ja, het betekent dat er over 20-30 jaar wel minder overheidsinkomsten zijn, immers de pensioenuitkeringen zullen lager zijn en dus de te betalen belastingen ook, maar daar kan je nu al rekening mee houden bij de meerjaren begrotingen van de Nederlandse overheid.

Door deze maatregelen weten mensen waar ze toe zijn en omdat de private schuld quote gaat dalen, zal de hypotheekrente dalen en meer mensen weer een huis gaan kopen omdat de maandelijkse woonlasten hierdoor significant omlaag gaan.

Soms hoeft goed beleid niet moeilijk te zijn. Dat blijkt maar weer.....

Terugblik op 2012

2012-12-28T13:41:00.002+01:00

Het is altijd interessant om je oude berichten terug te lezen. De Eurozone problematiek was duidelijk mijn favoriete onderwerp. Daarnaast heb ik aandacht besteed aan Japan, China en de olieprijs.

Wat mij zelf het meest intrigeerde was het feit dat mijn interesse in de Europese schulden problematiek fors afnam nadat Draghi zijn bazooka van stal haalde. Met de feitelijke garantstelling voor alle Eurozone schulden door ECB was de druk van de ketel. Dat is mooi zichtbaar in het koersverloop van de euro tov de dollar. In de zomer was de euro gedaald tot 1,23. Nu staat de euro weer op 1,32. Nog geen 1% lager dan vorig jaar.

Wel ben ik nog steeds sceptisch over de houdbaarheid van met name Italiaanse en Franse overheidsschulden. Italie heeft inmiddels een schuldquote van 126% (en zal in 2013 verder stijgen). De Franse regering van Hollande ramt het laatste restje concurrentiekracht uit de Franse economie. Dus ik verwacht dat 2013 meer van hetzelfde zal zijn en het in Europa aanmodderen blijft. Behalve dat Duitsland het nog steeds relatief goed doet, valt er werkelijk niets positiefs over de Europese economieen te vermelden.

Wat betreft de olieprijs ben ik in 2012 100% gedraaid. Begin 2012 ging ik nog steeds uit van een langzaam stijgende olieprijs. Nu verwacht ik echter dat in 2013 de olieprijs onder de $100 zal zakken, wegens de groei van de olieproductie in Irak, in Libie en met name in de Verenigde Staten. Voorlopig blijft de Brent future hardnekkig boven de $100. Dus ik ben benieuwd wat het gaat worden. Zal 2013 het eerste jaar worden waarbij het aanbod daadwerkelijk significant groter wordt dan de vraag, of neemt de vraag weer zoveel toe dat de $100 grens valt te handhaven.

Het viel me op dat ik in september nog schreef dat ik de kans op een harde landing in China reeel achtte, gegeven dat bijvoorbeeld de ijzererts prijs tot onder de $100 was gedaald. Maar tot mijn verbazing is inmiddels de ijzererts prijs weer gestegen tot $140. Oftewel: Een nieuwe leider, dus nieuwe kansen? Als de ijzererts prijs een voorloper is van de andere speculatie (hogere beurskoersen in context van follow the new leader) dan wordt het tijd om Chinese aandelen te kopen. Al moet ik er wel bij zeggen dat beurskoersen al weer 10% zijn gestegen en inmiddels weer rond het niveau van begin dit jaar bivakkeren.

Ook aan Japan heb ik aandacht besteed. En de Japanse overheid ligt nog steeds op koers om voor 2016 in de problemen te komen. Het is even wachten wanneer Japan daadwerkelijk een negatief saldo op de betalingsbalans krijgt (alles wijst op eind 2013). Eenmaal dat punt bereikt, zal snel zichtbaar worden dat de Japanse overheidsfinancien totaal onhoudbaar zijn en monetaire financiering geen oplossing meer blijkt te zijn. Voorlopig heeft de nieuwe premier Abe alvast een voorproefje op dit moment genomen, door forse stimuleringsmaatregelen aan te kondigen.

Tot slot: de FISCAL CLIFF. Alhoewel de Verenigde Staten er waarschijnlijk het beste er voor staat van de rijke landen, valt het niet te ontkennen dat het grote Amerikaanse overheidstekort een zware wissel kan trekken op het wereldwijde economisch perspectief.

Mijn stellingname is dat het onwaarschijnlijk is dat de Amerikaanse politici het laten gebeuren, maar als het gebeurt, zullen de beurskoersen wereldwijd waarschijnlijk fors dalen de komende weken. In een zwakke wereldeconomie zal forse vermindering van de Amerikaanse overheidstekort zeker tot een wereldwijde recessie leiden.

Maar in een wereld waar alle politieke leiders er alles aan doen om dat te voorkomen, blijft het voor mij moeilijk voor te stellen dat de Amerikaanse politici plotseling de fiscale stimulering fors zullen verminderen.

Mensen die dit blog vaker lezen: voor een gezonde wereldeconomie, zou ik het een goed idee vinden als de republikeinen hun rug recht houden, maar nogmaals het is moeilijk voor te stellen dat na alle inspanningen van de afgelopen jaren, de Amerikanen van de 1 op andere dag prudent fiscaal beleid gaan voeren. In het politieke schaakspel op wereldniveau zou het een briljante zet zijn, maar voor politici die graag weer willen worden herkozen waarschijnlijk totaal onverkoopbaar.

Draghi en de Italiaanse zorgen

2012-12-14T13:34:00.003+01:00

Sinds Draghi zijn Bazooka van stal heeft gehaald, zijn de speculanten en beleggers weer massaal in Europees overheidspapier gestapt. De Grieken hadden zelfs moeite om hun eigen schuld terug te kopen. De eigenaren stonden niet te trappelen om deze met een discount van 70% in te leveren.

Toch lijkt Italie het verhaal van 2013 te gaan worden. Ik dacht dat de Fransen aan de beurt waren, maar de Italianen zijn toch weer eerst. Mijn oog viel deze week op twee nieuwsberichten. De ene was de ineenstorting van de huizenmarkt. Door de nieuwe maatregelen van de Italiaanse overheid schijnt niemand in Italie nog een huis te kopen. Ik las daarin: Italiaanse economie krimpt verder in 2013. Het tweede zorgelijke bericht las ik vandaag. Dat de Italiaanse overheidschuldquote op 126% van het BNP uit komt in 2012. Meer economische krimp, meer lenen kan mijn inziens alleen maar betekenen dat de situatie in Italie volledig onhoudbaar wordt.

Sinds Draghi all in is gegaan, lijkt het alsof de financiele markten deze zorgwekkende feiten negeren. De euro stijgt, de Europese rentes dalen. Alsof het Italiaanse probleem is opgelost. Ja misschien is het Spaanse probleem opgelost, maar toch zeker niet het Italiaanse probleem.

Als klap op de vuurpijl werden we afgelopen weekend er nog aan herinnerd dat de Italiaanse regering allesbehalve stabiel is, en er vervroegde verkiezingen in Italie aan zitten te komen.

Nogmaals zelf lijkt me nog steeds het gemakkelijkst om een Italiaanse haircut door te voeren. De beste oplossing voor iedereen. Vorige keer stelde ik een haircut van 10% voor. Deze keer lijkt me een haircut van 30% nodig. Ik geef het toe, een pijnlijk idee... Een Italiaanse haircut betekent dus dat er een afschrijving nodig is 600 miljard euros. Dat wil niemand dus het kan bijna niet anders dat 2013 het jaar van de Italianen gaat worden.

U bent gewaarschuwd.

De teloorgang van de Eurozone

2012-09-27T13:25:00.001+02:00

Het is treurig om te zien hoe de Europese economie door onze politici en hun kiezers om zeep wordt geholpen. Het is bijzonder om in een land te wonen waarvan de samenleving meer uitgeeft dan het verdient. Wij zijn namelijk deel van de eurozone en een groot aantal overheden geeft fors meer uit aan welvaartsverdelende maatregelen dan onze Europese maatschappij aan kan.

Het water staat aan de lippen bij de Grieken, maar de hardnekkig weigering om zelf de maatregelen te nemen om de economie beter laten functioneren zijn schrijnend. Het lijkt wel of de Griekenland alleen maar bestaat uit gepensioneerden en ambtenaren. De tranen springen in je ogen als je ziet hoe telkens de Grieken hun hand ophouden en niet tering naar de nering zetten door hun overheidshuishouding sneller op orde te brengen.

En dan hebben we Spanje. Die leven in de aftermath van een onroerend-goed bubbel en de vorige regering heeft er zo'n zooitje van gemaakt dat de huidige regering zulke harde maatregelen moet nemen dat dit tot te grote sociale onrust leidt. Anderzijds nog steeds worden banken daar gewoon gered uit angst dat de Spanjaarden nog meer geld er wegtrekken, maar ja dat gebeurt nu ook, dus wat is het verschil denk ik dan.

En dan heb je nog eens dat het Duitsland van Spanje (Catalonie) minder wil afdragen aan de arme regio's van Spanje. Op dit moment wordt zelfs bekeken of ze zich kunnen afscheiden van Spanje. Dat terwijl inmiddels zoals verwacht de hele Spaanse economie instort.

Vele economen denken dat met belasting verhogen en bezuinigen op het ambtenaren apparaat we in Europa uit de problemen kunnen komen. De Franse premier is druk bezig om de concurrentiekracht van de Franse economie verder te verslechteren. Peugot de Franse autofabrikant maakt 200m per maand verlies en dreigt om te vallen. Zoals General Motors het symbool is van de Amerikaanse economie, zo is Peugot in zeker zin het symbool van de Franse economie. Als zo'n bedrijf, zoveel verlies maakt is dat een teken dat de concurrentiekracht dramatisch is en dat dat waarschijnlijk voor alle Franse bedrijven het geval is.

Ik las dat in Belgie een werknemer die 2000 euro netto salaris verdient de werkgever het dubbele kost. In Nederland is het niet veel anders.

Het slechte nieuws is dus dat onze sociale zekerheid dus niet meer te betalen is. Zolang daar niet echt aan gesleuteld wordt en alleen mondjesmaat zal Europa van de ene financiele crisis rollen naar de ander.

Aangezien de Europese kiezer nog steeds massaal stemt op handhaving van de sociale zekerheid, ziet er het slecht uit. Zelfs met een Draghi als aanvoerder van ECB, lijkt Europa niet in staat om het tij te keren.

In zoverre is verrassend om te zien dat ASML zich zo uitstekend weet te handhaven in het competitieve veld van de high tech. Maar goed er zijn dus lichtpuntjes, maar dan nog lijkt Europa hard op weg zich zelf snel armer te maken door politici die onder mom van solidariteit de concurrentiekracht van Europa versneld achteruit doen laten hollen.

Waarom Spanje bijna failliet is

2012-09-14T20:12:00.003+02:00

Ik kwam de volgende informatie tegen op het web:

Spanish government debt rose to 75.9 percent of its economy in the second quarter of the year according to figures published by the Bank of Spain.

The figure is up 9.2 percent year-on-year and is the highest ratio in at least 22 years. The total debt ascended to €804 billion ($1.0 trillion), up €99 billion year-on-year, Spain’s central bank said in a statement Friday.

Central government spending increased by 4.4 percent to €617 billion, representing 58.3 percent of GDP.

Regional government spending grew by 2.8 percent to €151 billion, equivalent to 14.2 percent of GDP, also the highest level in at least 22 years.

The most indebted region in the second quarter was Catalonia with €44 billion followed by Valencia.

Je vraagt je werkelijk af hoe Spanje ooit uit de problemen gaat komen. Als de Spaanse overheid bezuinigt, dan valt de hele economie uitelkaar.

Hoe is het mogelijk dat de vorige Spaanse regering het zo ver heeft laten komen.

Ondertussen wordt deze informatie genegeerd. De euro staat inmiddels op 1.31. Alsof Spanje gered kan worden.

Bernanke de alleskunner

2012-09-14T12:35:00.002+02:00

Soms is economische politiek mooi om naar te kijken. De afgelopen jaren zijn de handelsblokken langzamerhand in een loopgraven oorlog terecht gekomen. Het wordt steeds interessanter om te zien wie welke zet doet. Met QE3 is Bernanke wel het meest ondernemend.

Zoals al vaak beschreven op dit blog, is de grote boosdoener nog steeds China. Door te opteren voor een bijna vaste wisselkoers van de renminbi met de dollar, ontstaan er in de hele wereld misallocaties.

Kort gezegd produceert China teveel. Om dit op te vangen moet de rest van de wereld zich in diepe schulden steken om al die producten af te nemen. Normaliter is het wisselkoersmechanisme de methode om productiemiddelen te alloceren. Nu dit niet kan, dient het op allerlei andere manieren worden aangepast.

De belangrijkste bron: inflatieverschillen. Het is een langzamer proces dan de wisselkoers aanpassing, maar op lange termijn levert het hetzelfde resultaat op. Ondanks herhaald aandringen, heeft China besloten om voorlopig de huidige status quo te handhaven. Misschien dat de nieuwe leider die eind dit jaar wordt gekozen er wat aan gaat doen, maar voorlopig gebeurt er niets.

Verenigde Staten als belangrijkste handelspartner van China heeft er het meeste last van. Dus waar velen de Bernanke doctrine zien als neo Keyniaans stimuleringsbeleid, is het in feite niets anders dan een antwoord op de Chinese strategie om de markt buiten werking te stellen.

Ook Europa heeft last van de Chinezen. Alleen in Europa komen de lasten vooral te recht bij de zwakste individuele landen. En de zwaksten bezwijken onder de druk die door Chinezen indirect op hun economie wordt uitgeoefend.

Wat ik zelf interessant vind is dat Draghi zijn Bazooka van stal haalde (centralisatie van het monetaire beleid in feite) en de euro begon te stijgen. Normaliter zou je verwachten dat bij een ruimere monetair beleid een munt zou dalen. Maar dankzij de krachtpatser Bernanke daalt de dollar weer. Bernanke kondigde een oneindig aankoop programma aan van Amerikaanse hypotheken. Elke maand gaan ze voor $40miljard kopen. Gewoon weer lekker geld bijdrukken. Grote leider wilt u geen marktwerking? Wel dan doen we een paar pondjes $$$$ erbij.

Oftewel in de politieke strijd staat de Verenigde Staten weer voor op punten.

De interessante vraag is hoe lang houden de geldgevers dit spelletje vol. Het is bekend dat Saudi Arabië een ander doel heeft, dus dit nog erg lang vol gaat houden. Toch de andere partij China zal toch eerder de game of chicken opgeven.

Maar goed dit zijn allemaal vragen voor 2013. Eerst de Amerikaanse verkiezingen, daarna de machtsoverdracht in China en dan zullen we zien wat de volgende zet zal zijn. Bernanke heeft in ieder geval een volle rechtse uitgedeeld.

Met de steeds groter wordende invloed van overheden op de wereldeconomie, is het duidelijk dat de volgende crisis er snel aan zit te komen. Alhoewel het koffiedik kijken blijft, is een hogere inflatie (hyperinflatie) de waarschijnlijke uitkomst. Goud steeg dan ook, toch de belangrijkste indicator van inflatie.

De geldpers is aangezet

2012-09-05T19:20:00.001+02:00

Spanje failliet?

Je vraagt je af wat ze gaan doen. Spanje is bijna failliet. Door weinig doortastend ingrijpen bij de Spaanse banken gaan veel spaartegoeden de grens over. De Spaanse banken die er het slechtste aan toe waren, hadden natuurlijk ontmanteld moeten worden. Nu dreigt er een bankrun op het land te ontstaan.

Van Bankia schijnt 40% van de uitstaande leningen non performing te zijn. Bijzonder als je zo'n bank gaat redden in plaats van een DSBtje toe te passen.

Herstructureren van Spaanse regios

Daarnaast hebben inmiddels al 5 regios aan moeten kloppen bij de Spaanse overheid voor geld. Al deze regios draaien met een tekort op hun begroting. Laat de Spaanse regios failliet gaan, laat deze Spaanse regios hun schulden herstructureren. Allemaal beter dan doormodderen en meer geld daar naar toe te schuiven. Dat lokale overheden failliet kunnen gaan, maakt dat de geldgevers ook voorzichtiger zullen zijn en het betekent automatisch dat de lokale overheden ook niet meer kunnen uitgeven dan ze binnen krijgen. In dat opzicht: er gaat niets boven de discipline van de markt. Met het redden van overheden op topniveau heb je daarmee het beste van twee werelden. Enerzijds probeer je het leeglopen van de bubbel te verzachten, maar de grootste zondaars worden hard aangepakt.

Problemen in Italie

Dat Italie in de problemen zit, is ook bekend, maar soms verbaas je over dat een land als Italie blijft functioneren. Veolia, een groot Frans congolomeraat is vorig jaar weggelopen van zijn water- en afvalverwerkingsbedrijf in Calibrie (de laars van Italie). Een veeg teken aan de wand. Of de politici snappen niet dat je niet kan verwachten dat services onder de kostprijs worden geleverd, of de maffia heeft daar zo'n vinger in de pap, dat Veolia liever een verlies van ruim 100m euro neemt dan nog langer daar te opereren.

Het belooft allemaal niet veel goeds voor wat er komen gaat in Spanje en Italie. In tegenstelling tot zelf maatregelen te nemen om het huis op orde te krijgen, zullen ze vooral proberen zoveel mogelijk geld los te peuteren. Het wordt wij tegen zijn.

Met Draghi aan het roer zal er een langdurige subsidiestroom van noord naar zuid gaan stromen, totdat de euro uitelkaar valt. Het is onwaarschijnlijk dat landen als Spanje en Italie met zoveel interne problemen, de Europese koe niet gaan uitmelken. Dat banken en regios niet failliet gaan is daar een eerste aanwijzing toe.

Alhoewel een geldstroom van Noord naar Zuid gerechtvaardigd is gegeven dat we in een monetaire unie zitten, zal de duur en hoogte van deze geldstroom zo pijnlijk worden dat Duitsland of andere nettobetaler er waarschijnlijk toch mee stopt.

We hadden 10 mooie jaren, en nu wordt de rekening gepresenteerd. Het is omdat Merkel een vrouw is anders had Monti haar nu bij de ballen.

Gaat China voor de harde landing?

2012-09-04T16:09:00.002+02:00

Problemen voor China

Alhoewel de Chinese overheid poogt de groeivertraging te verdoezelen, zijn de berichten uit China veronrustend. We wisten natuurlijk al dat de Chinese overheid massaal investeerde in infrastructuur en onroerend goed. Daardoor een enorme vraag werd gecreerd naar van alles en nog wat. Echter de Chinese economie lijkt nu niet alleen meer te kraken, maar lijkt nu toch echt met piepende remmen tot stilstand te komen.

Groeivertragings-indicatoren

Zo waren er al berichten dat het electriciteitsgebruik niet meer groeide, de huizenprijzen daalden. De Chinese scheepswerven geen nieuwe orders meer kregen.

De laatste weken vallen er anekdotes te lezen over dat ijzererts prijzen hard dalen en dat Chinese autodealers hun auto's niet meer kwijt kunnen.

Afkoeling onderschat

Zoals zo vaak wordt door beleggers de afkoelingsfase onderschat. Zelf vind ik het niet raar dat er de vraag naar ijzererts afneemt. Er wordt geen schip meer gebouwd in China, het aantal nieuwe vastgoedprojecten zal flink afnemen en nu lijkt de derde belangrijke vrager van ijzer (de autoindustrie) ook niet meer te groeien.

Slachtoffers van Chinese meltdown

Het lijkt er op dat vooral Brazilie, Australie en Rusland een gevoelige knauw gaan krijgen. Hoogstwaarschijnlijk gaat de ijzererts prijs richting $70 per ton zodat alle extra aanbod verdwijnt. Vooral landen die de afgelopen jaren massaal profiteerde van de enorme vraag naar ijzererst zullen het voelen. De bedrijven maken geen winst meer, maar dragen ook niets meer af aan de overheden. Australische overheid kraakt nu al terwijl het ergste nog moet komen.

Ook de wereldeconomie lijkt nu richting een recessie te gaan. We hadden nog een groot aantal landen dat snel groeiden, maar nu zijn eigenlijk alleen nog de olieproducerende landen over waar het geld niet op kan. Wat ook op valt is dat door het veranderde klimaat de voedselproductie kwetsbaar is. Hier is dan ook nog steeds groei zichtbaar. De vraag is natuurlijk is het genoeg?

Met China onder druk is de kans toch fors toegenomen dat we een grote economische crisis krijgen. We kunnen er op wachten. Wordt het Spanje of zal Spanje het begin zijn van dat wereldwijd de geldkraan wagen wijd open wordt gedraaid?

Draghi, de Italiaanse Bazooka

2012-08-06T20:15:00.002+02:00

Draghi haalde vorige week zondag de bazooka van stal. Onduidelijk is of hij voor zijn beurt sprak, of het een-tweetje was om donderdag wat gas terug te kunnen nemen.

Spanje en Italie zijn de afgelopen weken druk bezig geweest om de druk op te voeren om hun schulden te monetizen zonder de daarbij behorende bezuinigsmaatregelen te hoeven nemen. Niet zo heel raar dat deze landen dit willen want de Spaanse overheid geeft 2x zoveel uit dan ze aan inkomsten ontvangen. Oftewel ze staan daar voor een onmogelijke taak.

Zelf vraag ik me dan af waarom die Spaanse politici het zo vreselijk uit de klauwen hebben laten lopen. Je mag aannemen dat ze toch ook echt wel kunnen lezen dat de Spaanse overheid 2x zoveel uitgeeft als dat ze aan inkomsten genereren en dat dat geen duurzame situatie is.

Ondanks dat vaak wordt geschreven dat de Italianen er beter voor staan dan de Spanjaarden (omdat hun jaarlijks tekort kleiner is), ga ik er nog steeds vanuit dat de Italiaanse problemen minstens zo groot zijn als de Spaanse.

De smeuiige verhalen over de hoeveelheid boswachters, plantsoenmedewerkers op Sicilie, nieuwe ziekenhuizen die op Sicilie worden gebouwd om de diepe zakken van de maffia te spekken. Zulke verhalen versterken alleen maar mijn vermoeden dat ook Italie op drijfzand is gebouwd en het wachten is dat het land in elkaar stort.

De Italianen zijn het nu al zat dat ze niet meer mogen uitgeven dan ze verdienen en vinden dat de rest van Europa voor hun zonden moeten opdraaien. Monti begint meer en meer zijn pijlen op de rest van Europa te richten. Hij wil dat de rest van Europa betaalt, zonder dat de Italiaanse maatschappij verplicht wordt te hervormen.

Gelukkig hebben we dan nog altijd de Bundesbank die zijn rug recht houdt en niet toegeeft aan de Italiaanse en Spaanse druk. Eerst reorganiseren daarna pas hulp. Wens je geen radicale maatregelen te nemen? Dan ook geen monetaire hulp.

Hoe vervelend het ook is, maar landen die armer worden, moeten bezuinigen, moeten minder uitgeven en meer investeren in hun concurrentiepositie.

Niet leuk, maar wel echt nodig.

Selective defaults

2012-07-21T01:39:00.001+02:00

Het wordt tijd dat we in Europa accepteren dat er teveel schulden zijn en dat we niet meer uit kunnen geven dan we verdienen.

Al eerder schreef ik dat er Spaanse banken failliet kunnen en moeten gaan. Alleen de grootste banken moeten nog worden gered. In Nederland laten we kleine banken failliet gaan, dus waarom niet in Spanje?

Daarnaast wordt het tijd dat we gaan erkennen dat het reorganiseren van overheden een betere strategie is dan meer geld toeschuiven. Zoals Griekenland beter onmiddellijk een reorganisatie als medicijn had toegediend kunnen krijgen, zodat het ze duidelijk werd dat ze zelf hun broek op moeten houden. Zo zou dat ook moeten gelden voor regios van Spanje.

De regio Valencia is wel het schoolvoorbeeld van overenthousiaste bestuurders die teveel hooi op hun vork namen en nu op de blaren mogen zitten. Het aantal White elephant projecten zijn daar teveel om op te noemen. Om daar de maatschappij voor op te laten draaien is niet verstandig.

Beter is het om de financiers van de regio Valencia aan te pakken voor het feit dat ze al die uitgaven van de regio Valencia hebben gefinancierd.

Het wordt tijd dat er in Europa wordt geaccepteerd dat zij die ten onrechte geld hebben geleend aan overheidsinstanties met te veel ambities (of te weinig inkomen), de rekening wordt gepresenteerd. Spaanse regio's moeten door middel van een surceance van betaling weer hun huishouding op order krijgen. In de Verenigde Staten gebeurt het, en zo moet het ook worden afgehandeld in Europa. Ook hier geldt, alleen de landelijke overheden mogen begrotingspolitiek voeren, lokale overheden moeten gewoon tering naar de nering zetten. Minder inkomsten? Dan minder uitgeven.

Geen gemakkelijk medicijn, helaas een bittere pil die noodzakelijk is.

Exit Euro?

2012-06-14T10:47:00.000+02:00

Natuurlijk bestaat altijd de mogelijkheid om je uit de problemen te flatteren. Dus ja zolang we in euros kunnen blijven lenen, is er altijd een oplossing voor het probleem. Juist die oplossing is het probleem. Door heel Europa wordt zowel door linkse als rechtse politici hervormingen uitgesteld, omdat we dan toch gewoon wat geld bijdrukken of schulden wegstrepen? Griekenland staat eenzaam bovenaan en zuigt werkelijk de rest van Europa leeg. Eerst via de Europese begroting en nu via de achterdeur van het monetizen van schulden.

Afgelopen week hebben de Spanjaarden geld opgehaald om hun banken te herkapitaliseren. De Spaanse economie krimpt op dit moment zo snel dat geen enkele private belegger nog geld aan Spanje durft te geven, bang dat ze het niet meer terug krijgen.

Vandaag las ik een artikel over Italie in de Wall Street Journal met de kop hervormingen liggen stil. Niet echt iets wat je wil lezen bij een land met een hoge overheidsschuld. Behalve de hoge overheidsschuld staat Italie er best goed voor, als de rente net zo laag voor hun zou zijn geweest als voor Japan hadden ze zelfs een overschot op de begroting gehad.

Maar toch vanwege de negatieve economsiche groei in Italie lijkt het daar ook niet meer goed te komen. Om een voorbeeld te geven: de BTW is met 2% verhoogd naar 23% en de overheidsinkomsten uit de BTW zijn dit jaar lager. De zeer belangrijke wet om de arbeidsmarkt te hervormen is nog steeds niet aangenomen door het Italiaans parlement (er schijnt zelfs geen meerderheid meer te zijn voor de afgeslankte versie). Al met al de conclusie: het wordt steeds minder waarschijnlijk dat Italie de eindstreep gaat halen. Ik weet het, het is een marathon, de rest van de wereld drukt ook veel geld bij om de tekorten te financieren, maar het is toch wel angstjagend als een land met zoveel schuld bijna geen toegang meer heeft tot de financiele markten. Een heel kaartenhuis is op de leencapaciteit van de Italiaanse overheid gebouwd.

De zorgen nemen toe, de oplossingen nemen af. Wat kan je dus nog doen? Alle landen met een tekort op hun begroting moeten minder uitgeven. Niet de belastingen verhogen, maar de uitgaven verlagen. Blijkbaar is dit erg moeilijk. Liever de problemen op je buurlanden afwentelen dan zelf maatregelen nemen. De geringe wil om in de uitgaven te snijden bij overheden (in 2011 gaf de Griekse overheid nog steeds meer uit dan in 2010) vanwege het verlies van stemmen wordt de euro fataal.

De euro heeft alleen bestaansrecht als ieder land zijn financiele verplichtingen nakomt. In tijden dat jouw land concurrentiekracht heeft verloren, is er voor landen in de eurozone maar 1 oplossing. Meer markt en minder overheid. Vroeger hadden politici ook het instrument van devaluatie, maar dat is niet meer. In ieder geval niet voor individuele landen. Met natuurlijk nu politici die pleiten voor meer overheid (lees meer overheidsuitgaven) en dus minder markt, de overhand krijgen komen we verder af van de ideale oplossing (kleinere overheden en dus meer markt).

Hoe wars de Europese kiezer van bezuinigen is, en wil blijven genieten van de verworvenheden die door de Europese overheden wordt geboden blijkt maar uit wie er in de Nederland op kop gaat in de opiniepeilingen: de SP. Meer overheid, meer belastingen en geen hervormingen. We hadden nog steeds geen eurobond, maar het lijkt er op dat de actualiteit ons gaat inhalen. Met Spanje en Italie op springen, ziet het naar uit dat het Europese noodfonds waar vooral Duitsland garant voor staat een verkapte versie van de eurobond is.

We zijn nu ruim 3 jaar verder nadat de eurocrisis op het toneel verscheen. De harde hand, is de enige mogelijkheid die werkt. Het is nog even afwachten op wie de Grieken gaan stemmen, maar landen als Spanje, Italie en vooral Griekenland hebben zichzelf zo in de problemen gewerkt, dat de enige oplossing is: opnieuw beginnen. Een verdere integratie valt te prefereren, maar dat kan alleen als iedereen zijn best doet, en zoals zovaak het geval in de politiek men laat het eigen belang prefereren ten koste van dat van het Europese maatschappelijke belang.

Het grote probleem van opnieuw beginnen is dat het daadwerkelijk het einde is van de wereld zo als we die nu kennen. Het zal het westen waarschijnlijk in een diepe recessie drukken en het einde van de Westerse suprematie versnellen. Griekenland uit de euro gooien betekent einde euro. Je laten chanteren door de Grieken, betekent ook het einde van de euro. Als de Grieken het mogen, doet de rest het ook tenslotte. Na dit weekend weten we meer, of de euro blijft bestaan. Als Tsipras de verkiezingen wint of de Grieken weer geen normale regering kunnen vormen, dan lijkt een snelle dood van de euro aanstaande. Te beginnen met een exit van de Grieken. Daarna Spanje, Italie en Frankrijk. Vervolgens veranderen we de naam weer terug naar de Mark. De D-Mark. Zelfs als de Grieken in de euro blijven, dan is de kans nog steeds groot dat er voor Italie geen andere oplossing mogelijk is dan de herintroductie van de Lire. Het is moeilijk voor te stellen dat de VS, China en andere grote landen in de wereld een bailout van Italie willen financieren zonder het einde van de euro te eisen.

Herkapitalisatie van Spaanse banken

2012-06-01T10:33:00.001+02:00

Laatst vroeg iemand mij waarom DSB failliet kon gaan en waarom ze in Spanje banken laten fuseren. Een interessante vraag, en een goed antwoord heb ik daar niet op. Zo is Bankia, de Spaanse bank die nu 19 miljard nodig heeft een fusie product van 5 Spaanse banken. Ik neem aan dat als je de 2 minst solvabele banken failliet had laten gaan en de sterke banken in het consortium had gered, het goedkoper was geweest. Natuurlijk waren er dan meer zwakke banken failliet gegaan, maar het redden van de rest was gemakkelijker gegaan, omdat een groot gedeelte van het verlies ook zou worden gedragen door de preferente schuldeisers van de failliete banken.

Nu heeft Spanje en dus de rest van de eurozone een probleem, wie gaat die 19 miljard storten. De gemakkelijkste oplossing door middel van het volproppen van Bankia met Spaans overheidspapier werd niet geaccepteerd door de ECB. Een goede keuze van de ECB, een beslissing om schulden te monitizen dient te worden genomen door de Europese leiders.

Het is een typische moral hazard probleem. De meest aantrekkelijk oplossing is om Bankia eenmalig 19 miljard te verstrekken uit het Europese noodfonds, maar het grote probleem daarvan is dat het een precedent schept en geen enkele bank meer failliet kan gaan, omdat de verliezen worden afgewenteld op de Europese unie. Om dit probleem te beperken stelt Duitsland dat alleen via een lokale overheid (dit geval dus Spanje) een beroep kan worden gedaan op het noodfonds. Echter als de Spaanse overheid een beroep zou doen op het Europese noodfonds is dat een zo'n slecht signaal naar de markt dat vanaf dat moment Spaanse schuldpapier "toxic" is geworden. Oftewel investeerders bereiden zich dan voor op het ergste, namelijk dat ze niet 100% van hun inleg terugkrijgen net zoals dat bij Griekenland gebeurde.

Ik ben benieuwd waarvoor de Europese leiders gaan kiezen. Het is kiezen tussen twee kwade. Zelf ben ik voor om meer kleine Europese banken failliet te laten gaan en vooraf een aantal banken aan te wijzen die rechtsstreeks een beroep mogen doen op het noodfonds maar daaraan wel zwaardere solvabiliteitseisen te hangen. Je kan niet failliet gaan als systeembank, maar het betekent ook dat de leverage omlaag moet.

Spanje laten doormodderen lijkt mij niet verstandig, daarentegen moet ook zoveel mogelijk voorkomen worden dat met een rechtsstreeks beroep door banken op het Europese noodfonds het nog verleidelijker wordt om grotere risico's te nemen. De bonussen mag je houden, de verliezen zijn voor de maatschappij.