در گفت‌وگوی تفصیلی با ایرنا:

محسن کدیور: تمدن ایران لقمه گلوگیری است که متجاوزان طمع‌کار را خفه خواهد کرد

۲۱ اردیبهشت ۱۴۰۵

نیویورک – ایرنا- دکتر محسن کدیور نویسنده و پژوهشگر ایرانی با بیان اینکه «ترامپ و نتانیاهو از ارتکاب جنایت جنگی واهمه‌ای ندارند»، آن را «بربریت مدرن» توصیف کرد و گفت: «تمدن ایران لقمه گلوگیری است که متجاوزان طمع‌کار را خفه خواهد کرد.»

دکتر «محسن کدیور» که استاد مطالعات اسلامی دانشگاه دوک در کارولینای شمالی در آمریکا می‌باشد، یکی از نخبگان ایرانی مقیم خارج از کشور است که در پی جنگ رمضان علیه ایران برای گفت‌وگویی اختصاصی با ایرنا به سراغ او رفتیم تا از دیدگاههایش به عنوان یک ایرانی در پی تجاوز به کشور بهره‌مند شویم.

کدیور در آغاز این گفت‌وگوی اختصاصی با خبرنگار ایرنا حس و حال خود هنگام آغاز این جنگ تحمیلی را چنین توصیف کرد: «هنگام تجاوز نظامی اسرائیل و آمریکا به ایران، احساس وطن‌دوستی افزایش یافت. وقتی دست روزگار، آدمی را به سرزمینی پرتاب کرده که از آنجا به ایران حمله می‌شود، مخالفت با این تجاوز، تمام وقت و ذهن آدم را اشغال می‌کند. هر بمبی که جان هموطنی را می‌گرفت، انگار زخمی به بدن خودم بود و وقتی موشکی به تاسیسات متجاوزان خصوصا اسرائیل اصابت می‌کرد بی‌اختیار شادمان می‌شدم.»

کدیور افزود: «این دو تجاوز اصلاً با تجاوز صدام قابل مقایسه نیست. یک ابرقدرت و یک رژیم جنایتکار با پیشرفته‌ترین سلاح‌ها به ایران حمله کردند، اما نتوانستند به اهداف خود برسند. امروز ایرانی بودن به یک ارزش تبدیل شده است. هویت ایرانی پیچیده و چندلایه است.»

این متفکر ایرانی در بخش دیگری از گفتگو تصریح کرد: «ایران جنگ را آغاز نکرده، آماده دفاع است، تسلیم هم نمی‌شود، اما طالب پایان دائمی تجاوز با ضمانت معتبر بین‌المللی است.»

استاد مطالعات اسلامی دانشگاه دوک در کارولینای شمالی در بخش دیگری، با بیان اینکه «آمریکا در موقعیتی نیست که بتواند خواسته‌های خود را به ایران تحمیل کند» گفت: «مذاکره جای بده و بستان است. مهم این است که نمایندگان ایران در این مذاکرات بتوانند با درایت و تدبیر مطالبات بیشتری را به نفع منافع ملی ایران تحصیل کنند. خوشبختانه تا کنون دولت پزشکیان و شورای عالی امنیت ملی، مواضع معقول و قابل قبولی داشته‌اند.»

از کدیور درباره نخبگان ایرانی خارج از کشور سوال شد که او آنها را به سه گروه تقسیم کرد و گفت:«نخبگان ایرانی خارج، سه گروه متمایزند: گروه اول پیگیر هر دو جنبه استقلال و آزادی هستند. گروه دوم فقط پیگیر استقلال، و گروه سوم فقط پیگیر آزادی هستند و دغدغه استقلال ندارند. گروه سوم از ترامپ و نتانیاهو برای حمله به ایران دعوت کردند و پایگاهشان، رسانه‌های فارسی‌زبان خارج و رسانه‌های همسو با سیاست ترامپ و اسرائیل است. آنها این دو جنگ را جنگ اسرائیل و آمریکا با جمهوری اسلامی (نه با ایران و ملت ایران) تفسیر کردند و می‌پندارند به هر قیمتی باید جمهوری اسلامی تغییر کند ولو با فرشته‌های نجاتی به نام نتانیاهو و ترامپ! گروه اول به دلیل مواضع انتقادیشان به جمهوری اسلامی ایران در جنبه آزادی، دفاعشان از ایران در جنبه استقلال بسیار تأثیرگذار بوده و مقالات و مصاحبه‌هایشان مرجع رسانه‌های مستقل غربی شده است.»

کدیور در بخش دیگری از این گفتگوی تفصیلی درباره قبح‌زدایی از مداخله خارجی و مشروع دانستن جنگ و تجاوز از نگاه ویرانی طلبان تصریح کرد: «همان جریانی که تجاوز آمریکا به لیبی، عراق، و افغانستان را “تجاوز بشردوستانه” خواند، کوشید این دو جنگ را نیز جنگ آمریکا و اسرائیل با نظام جمهوری اسلامی – نه با ملت ایران – توجیه کند. این تفسیر در میان “اپوزیسیون ملی” ایرانی مقبول نیفتاد. این منتقدان جمهوری اسلامی که طعم زندان را هم چشیده‌اند، تمام‌قد این تجاوز را محکوم کردند.»

این نویسنده و پژوهشگر ایرانی تاکیدکرد: «از دیدگاه گروه اول و دوم نخبگان ایرانی، هرکسی که مداخله خارجی را قبح‌زدایی کند یا از جنایتکارانی چون نتانیاهو و ترامپ برای حمله به ایران دعوت کند، یا “نادان” است، یا بی‌لکنت زبان “خائن و مزدور اجنبی”، یا هر دو.»

مشروح گفت‌وگوی تفصیلی ایرنا با دکتر محسن کدیور به شرح زیر است:

ایرنا: با توجه به تجربه جنگ‌های اخیر و حملات نظامی علیه ایران، «ایرانی بودن» برای شما در لحظه بحران چه معنایی پیدا کرده است؟ آیا این هویت در شرایط جنگ تقویت می‌شود یا پیچیده‌تر و چندلایه‌تر؟

محسن کدیور: «هنگام تجاوز نظامی اسرائیل و آمریکا به ایران، احساس وطن‌دوستی افزایش یافت. وقتی دست روزگار آدمی را به سرزمینی پرتاب کرده که از آنجا به ایران حمله می‌شود، مخالفت با این تجاوز تمام وقت و ذهن آدم را اشغال می‌کند. هر بمبی که جان هموطنی را می‌گرفت انگار زخمی به بدن خودم بود، و وقتی موشکی به تاسیسات متجاوزان خصوصا اسرائیل اصابت می‌کرد بی‌اختیار شادمان می‌شدم. این دو تجاوز اصلاً با تجاوز صدام قابل مقایسه نیست. یک ابرقدرت و یک رژیم جنایتکار با پیشرفته‌ترین سلاح‌ها به ایران حمله کردند، اما نتوانستند به اهداف خود برسند. امروز ایرانی بودن به یک ارزش تبدیل شده است. هویت ایرانی پیچیده و چندلایه است.»

ایرنا: فاصله جغرافیایی از ایران، در تحلیل و قضاوت، درباره جنگ و پیامدهای آن چه اثری دارد؟

محسن کدیور: «با توجه به پیشرفت وسایل ارتباط جمعی، فاصله جغرافیایی، خللی جدی در تحلیل ایجاد نمی‌کند. کسی که داخل کشور است شهود بیشتری دارد، اما نگاه از بیرون می‌تواند با مقایسه دیدگاه‌های متنوع به اشراف اطلاعاتی بیشتری منجر شود.

خطر ساده‌سازی واقعیت در هر دو جا هست. تحلیل درست تابع جغرافیا و ملیت نیست، ملاک خاص خود را دارد.»

ایرنا: تهدیدات و مواضع تند مقامات سیاسی آمریکا در جریان این بحران‌ها، از جمله اظهارات دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا درباره «نابودی تمدن ایران»، «بازگرداندن کشور به عصر حجر» و تهدید به هدف قرار دادن زیرساخت‌های حیاتی، را چگونه تحلیل می‌کنید؟

محسن کدیور: «این تجاوز برخلاف قواعد حقوق بین‌الملل، قانون اساسی آمریکا، موازین سازمان ملل و حتی خلاف نظر اکثر شهروندان آمریکایی بود. آمریکا در هر دو نوبت زمانی به ایران حمله کرد که در حال مذاکره با ایران بود. ترامپ به دنبال تسلیم بی‌قید و شرط ایران بود و هست. اطلاعات غلط این توهم را در او ایجاد کرده بود که هیچ کشوری توان مقاومت در برابر سلاح‌های پیشرفته آمریکا و اسرائیل را ندارد.

حمله به دبستان میناب و ناو آموزشی دنا، تخریب انستیتو پاستور و دهها بیمارستان و دانشگاه، خسارت به برخی آثار باستانی، و نابودکردن زیرساخت‌های خدماتی از مصادیق جنایات جنگی است.»

«ترامپ و نتانیاهو از ارتکاب جنایت جنگی واهمه‌ای ندارند. در مصاحبه با روزنامه فرانسوی لومانیته (L’Humanité) گفتم این “بربریت مدرن” است. تمدن ایران لقمه گلوگیری است که متجاوزان طمع‌کار را خفه خواهد کرد. پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در نوامبر (آبان)، احتمال از دست رفتن اکثریت جمهوریخواه در کنگره و سنا بسیار زیاد است و متعاقب آن استیضاح و محاکمه ترامپ به دلیل ارتکاب جنایات جنگی محتمل است. همین سرنوشت در انتظار نتانیاهو هم هست. افکار عمومی جهان اکنون به شدت علیه این دو رهبر جنگ‌طلب است.»

ایرنا: بسیاری معتقدند که این جنگ صرفاً یک تهاجم نظامی و سیاسی نبوده است. ارزیابی شما با توجه به پیشینه فرهنگی و تمدنی ایران چیست؟

محسن کدیور: « “عادی‌سازی سیستماتیک” حمله به بنیان‌های زندگی غیرنظامیان با جنایات اسرائیل در غزه آغاز شد. تلفات انسانی در غزه حدود ۲۰ برابر تلفات در ایران بوده و غزه با خاک یکسان شده است. اگر حملات اسرائیل به فلسطین، لبنان، و دو حمله به ایران را با هم ببینیم، باید اذعان کرد که متاسفانه عادی‌سازی نهادینه حمله به غیرنظامیان رخ داده است. زیرپا گذاشتن هنجارهای حقوق بشردوستانه حداقل در مورد جهان سومی‌ها یا غیرغربی‌ها در برابر غربی‌ها (Rest درمقابل West) یک واقعیت است. در جهانی با یک بام و دو هوا (double standards) زندگی می‌کنیم؛ ایرانی، لبنانی و فلسطینی از حقوق مشابه انسان غربی برخوردار نیستند. این تبعیض تنها در حقوق بشر نیست، در زمینه انرژی هسته‌ای هم هست.»

ایرنا: به نظر شما چرا آمریکا برغم ادعای دستیابی به اهداف خود در این جنگ همچنان ناکام مانده است؟

محسن کدیور: «دستیابی آمریکا به اهداف خود دروغی بزرگ است که در رسانه‌های آمریکایی مکرراً افشا شده است. ترامپ به اغوای نتانیاهو، آمریکا را به باتلاق این جنگ کشاند. این تجاوز باعث شکاف جدی بین آمریکا و ناتو شده و هزینه‌های فراوانش، از جمله افزایش قیمت بنزین و تورم، ترامپ را به فکر حداقل نمایش تجدیدنظر در روابطش با اسرائیل انداخته است.»

«ترامپ دو سیاست مخرب را ادامه خواهد داد: محاصره دریایی بنادر ایران و تشدید تحریم‌های سنگین. اما ادامه وضعیت عدم صلح دائم به نفع هیچ‌کس جز اسرائیل نیست. ایران جنگ را آغاز نکرده، آماده دفاع است، تسلیم هم نمی‌شود، اما طالب پایان دائمی تجاوز با ضمانت معتبر بین‌المللی است. آمریکا در موقعیتی نیست که بتواند خواسته‌های خود را به ایران تحمیل کند. اگر واقع‌بینانه به قضیه بنگریم ایران هم در موقعیتی نیست که بتواند تمام خواسته‌های برحقش را به طرف آمریکایی تحمیل کند. مذاکره جای بده و بستان است. مهم این است که نمایندگان ایران در این مذاکرات بتوانند با درایت و تدبیر مطالبات بیشتری را به نفع منافع ملی ایران تحصیل کنند.»

«خوشبختانه تا کنون دولت پزشکیان و شورای عالی امنیت ملی، مواضع معقول و قابل قبولی داشته‌اند. صداهایی که در داخل، مذاکره را مردود، پیمان صلح را خیانت و مذاکره‌کنندگان ایرانی را سازشکار می‌خوانند مورد سوء استفاده ترامپ واقع شده و در راستای منافع اسرائیل است. ما مکررا از این شعارهای تند انقلابی‌نمای کارشناسی‌نشده آسیب دیده‌ایم. دیگر نباید از یک سوراخ دوباره گزیده شویم. باید مطابق مقدوراتمان (منطق هزینه و فایده) پیش برویم و مقدوراتمان هم نامحدود نیست.»

ایرنا: از نگاه شما مفهوم «مقاومت مردم ایران» در این شرایط چه معنایی دارد؟

محسن کدیور: «مردم ایران، خردمندی فراوانی از خود نشان دادند. به جای استقبال از متجاوزان، برای دفاع از میهن به خیابان آمدند، آنچنان که ترامپ، تصاویرشان را ساخته هوش مصنوعی قلمداد کرد، اما حضور خبرنگاران بین‌المللی ادعای او را باطل کرد. این مقاومت اجتماعی، ابعاد سیاسی، فرهنگی و هویتی هم دارد. هر کسی از ظنّ خود آن را به نفع موضع خود تفسیر می‌کند. اما با توجه به سوابق جنبش‌های اجتماعی اعتراضی در همین چند سال اخیر در تفسیر مقاومت مردم ایران باید به شدت احتیاط کرد و از مبالغه و تفاسیر احساسی و مقطعی پرهیز کرد.»

«این مقاومت، جلوه تنها یک جنبه از “مسئله ایران” است: دفاع شورمندانه اکثریت قاطع ایرانیان از استقلال، تمامیت ارضی، هویت ملی، پیشینه تمدنی و فرهنگی، زیرساخت‌های خدماتی، اقتدار قوای مسلح کشور، و صنایع خودکفای غیرنظامی و نظامی. در این جنبه نه تنها با اجماعی ملی مواجهیم، بلکه در این جنبه ملت و حاکمیت هم‌داستانند. حکومت‌ها مستاجرند، می‌آیند و می‌روند؛ آنچه بوده و هست و انشاءالله خواهد بود، خاکی است که وطن نامیده می‌شود. هرگونه تفسیر انحصاری این دفاع جانانه به نفع نظام سیاسی مستقر مغالطه است.»

«اما “مسئله ایران” جنبه دیگری هم دارد: حاکمیت قانون، عدالت اجتماعی، رعایت آزادی‌های مصرح در قانون اساسی و اسناد بین‌المللی، دموکراسی و رضایت‌مندی مردم، رعایت مطلق منافع ملی و تقدم آن بر هر تلقی فراملی. به نظر می‌رسد بخش بزرگی از مردم ایران در این جنبه، مطالبات انباشته‌شده‌ای دارند که با تلقی حاکمیت زاویه دارد. در سه دهه اخیر هر دو سال و هفت ماه شاهد تظاهرات اعتراضی بوده‌ایم. این مطالبات مردمی را نمی‌توان نادیده گرفت. مردم در زمان جنگ، پیگیری این مطالبات را به تعویق انداختند؛ حاکمیت باید آنها را مطمئن کند که پیگیر انجام این مطالبات است. مطابق اصل نهم قانون اساسی این دو جنبه (استقلال و آزادی) از یکدیگر تفکیک‌ناپذیرند.»

ایرنا: از نظر شما، نقش نخبگان ایرانی خارج از کشور در مواجهه با جنگ چیست؟

محسن کدیور: «نخبگان ایرانی خارج، سه گروه متمایزند: گروه اول پیگیر هر دو جنبه استقلال و آزادی هستند. گروه دوم فقط پیگیر استقلال، و گروه سوم فقط پیگیر آزادی هستند و دغدغه استقلال ندارند. این گروه سوم از ترامپ و نتانیاهو برای حمله به ایران دعوت کردند و پایگاهشان، رسانه‌های فارسی‌زبان خارج و رسانه‌های همسو با سیاست ترامپ و اسرائیل است. آنها این دو جنگ را جنگ اسرائیل و آمریکا با جمهوری اسلامی (نه با ایران و ملت ایران) تفسیر کردند و می‌پندارند به هر قیمتی باید جمهوری اسلامی تغییر کند ولو با فرشته‌های نجاتی به نام نتانیاهو و ترامپ! گروه اول به دلیل مواضع انتقادیشان به جمهوری اسلامی ایران در جنبه آزادی، دفاعشان از ایران در جنبه استقلال بسیار تأثیرگذار بوده و مقالات و مصاحبه‌هایشان مرجع رسانه‌های مستقل غربی شده است.»

ایرنا: قبح‌زدایی از مداخله خارجی و مشروع دانستن جنگ و تجاوز به خاک کشور را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

محسن کدیور: «همان جریانی که تجاوز آمریکا به لیبی، عراق، و افغانستان را “تجاوز بشردوستانه” خواند، کوشید این دو جنگ را نیز جنگ آمریکا و اسرائیل با نظام جمهوری اسلامی – نه با ملت ایران – توجیه کند. این تفسیر در میان “اپوزیسیون ملی” ایرانی مقبول نیفتاد. این منتقدان جمهوری اسلامی که طعم زندان را هم چشیده‌اند، تمام‌قد این تجاوز را محکوم کردند. از دیدگاه گروه اول و دوم نخبگان ایرانی، هرکسی که مداخله خارجی را قبح‌زدایی کند یا از جنایتکارانی چون نتانیاهو و ترامپ برای حمله به ایران دعوت کند، یا “نادان” است، یا بی‌لکنت زبان “خائن و مزدور اجنبی”، یا هر دو.»

«پایگاه تاثیر گروه سوم (اپوزیسیون وابسته به اسرائیل و آمریکا) بدون تردید رسانه‌های فارسی زبان خارج از کشور است. جریانی که در چند دهه گذشته با تعطیلی مطبوعات و فشار بر روزنامه‌نگاران بر خلاف نص قانون اساسی، آزادی مطبوعاتی در کشور را محدود کرد و موجب مهاجرت گسترده روزنامه نگاران شد، و ثقل اطلاع‌رسانی را از داخل به خارج از کشور منتقل کرد، اکنون باید ببیند آن سیاست‌های اشتباه چه ضربه‌ای به ایران و حتی نظام جمهوری اسلامی وارد کرده است. جلوی ضرر را هر وقت بگیرند سود است. امیدوارم دولت در اجرای کامل فصل سوم قانون اساسی (حقوق ملت، خصوصا تحقق آزادی‌های مصرح در قانون) قدم پیش بگذارد و نام نیکی از خود به یادگار بگذارد.»

ایرنا: نخبگان ایرانی خارج از کشور در بازسازی آینده ایران چه نقشی می‌توانند ایفا کنند؟

محسن کدیور: «نخبگان ایرانی در زمره تحصیل‌کرده‌ترین و موفق‌ترین اقلیت‌های مهاجر در آمریکا و اروپا هستند. بازگشت آنها می‌تواند به چرخه ارتقای آبادی و آزادی ایران کمک فراوانی کند؛ هم از حیث تخصص و سرمایه، هم از حیث تجربه در کشورهای پیشرفته. اما بازگشت موقت یا دائم نخبگان در گرو امنیت سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی واقعی است. نخبه ایرانی باید احساس کند که در کشورش دانش، تجربه و سرمایه او مورد احترام مسئولان است و با اشاره برخی نهادها بدون طی مراحل قانونی احضار و برایش دردسر درست نمی‌شود. متأسفانه برخی نهادهای مرتبط سابقه خوبی در این زمینه به جا نگذاشته‌اند. بازگشت نخبگان در گرو “تجدیدنظر اساسی در عملکرد سابق” است. در این زمینه تا دلتان بخواهد شعار داده شده، و عمل در حد النادر کالمعدوم است.»

ایرنا: با توجه به اینکه در برخی محافل سیاسی تلاش‌هایی برای زیر سوال بردن نام تاریخی خلیج فارس یا بازتعریف جایگاه تنگه هرمز دیده می‌شود، این رویکردها تا چه حد با واقعیت‌های مستند تاریخی و حقوق بین‌الملل در تعارض است؟

محسن کدیور: « “خلیج فارس” مطابق کلیه اسناد بین‌المللی و سازمان ملل همواره همین نام را داشته است. برخی کشورهای عربی با پرداخت دلارهای نفتی نقشه‌هایی با نام‌های مجعول منتشر کرده‌اند که فاقد هرگونه پشتوانه حقوقی است. تنگه هرمز آبراه استراتژیکی است که یک‌سوی آن ایران و سوی دیگر عمان است. عبور و مرور از آن آزاد است، اما اگر کشورهای منطقه خاک خود را در اختیار متجاوزان به ایران قرار داده و پایگاه نظامی در خاکشان تاسیس شده باشد، ایران بر اساس اصل دفاع مشروع مطابق موازین حقوق بین‌الملل حق دارد عبور شناورهای نظامی کشورهای متجاوز و هم‌پیمانان منطقه‌ای‌شان را محدود یا ممنوع کند. در مقابل، محاصره بنادر ایران در زمان آتش‌بس موقت، نقض آتش‌بس و از مصادیق جنایات جنگی است.»

The post تمدن ایران لقمه گلوگیری است که متجاوزان طمع‌کار را خفه خواهد کرد appeared first on محسن کدیور | Mohsen Kadivar.

 «آیت‌الله»ی که در برابر امپریالیسم آمریکا و «رژیم» اسلامی ایران می‌ایستد

چگونه الهیات شیعه در تقابل با «رژیم اسلامی» ایران و امپریالیسم آمریکاست

مصاحبه میدل ایست آی با محسن کدیور

۲۳ آوریل ۲۰۲۶ (۳ اردیبهشت ۱۴۰۵)

میدل ایست آی (Middle East Eye) (MEE) یک رسانه مستقل دیجیتال خبری است که مقر آن در لندن قرار دارد، در سال ۲۰۱۴ (۱۳۹۳) تأسیس شده است، و اخبار، تحلیل، و دیدگاه‌هایی با محوریت خاورمیانه و شمال آفریقا منتشر می‌کند. میدل ایست آی از رسانه‌های معتبر و پربیننده انگلیسی‌زبان است. 

در مصاحبه دو ساعتی میدل ایست آی با من به کلیه پرسشهای چالشی پاسخ داده شد و متن کامل مصاحبه بدون ویرایش و سانسور منتشر شد. پرسشها از منظر غیرایرانی، غالبا مسلمانان اهل سنت یا غربی طرح شده بود و در آن مروری بر تاریخ فقه سیاسی شیعه، تاریخ جمهوری اسلامی در زمان سه رهبر آن، و مواجهه منصفانه با نکات مثبت و منفی در کارنامه هر رهبر صورت گرفته است. موضع مصاحبه‌شونده در درجه اول مخالف امپریالیسم و صهیونیسم، در درجه دوم منتقد نظام جمهوری اسلامی در سیاستهایش در زمینه حاکمیت قانون، آزادی، دموکراسی و رضایت شهروندان است.

در زمینه جنگ‌های اخیر موضع مصاحبه‌شونده دفاع تمام‌قد از تمامیت ارضی و استقلال ایران، فرهنگ و تمدن ایرانی و مردم ایران، مخالفت صریح با تجاوز آمریکا و اسرائیل به ایران، حمایت کامل از نیروهای مسلح جمهوری اسلامی در دفاع از خاک وطن و مردم ایران، انتقاد جدی از کشورهای عرب منطقه که پایگاه نظامی در اختیار آمریکا قرار داده از آن پایگاهها به خاک ایران حمله نظامی صورت گرفت، و مخالفت شفاف با سیاستهای جنگ‌طلبانه اسرائیل به عنوان عامل شماره یک ناامنی، و عدم ثبات و دشمن شماره یک صلح در منطقه است. 

ترجمه مقدمه کتبی مصاحبه به شرح زیر است:    

«در این قسمت از  UNAPOLOGETIC، با محسن کدیور — استاد ایرانی، مجتهد شیعه، روحانی مخالف، و زندانی سیاسی سابق — درباره جمهوری اسلامی، خاستگاه‌ها، و تناقضات درونی آن گفتگو می‌کنیم.

کدیور نقدی نادر و از درون ارائه می‌دهد: هم در برابر امپریالیسم آمریکا و تجاوزگری اسرائیل می‌ایستد، و هم اقتدارگرایی جمهوری اسلامی را از دل الهیات شیعه به چالش می‌کشد. او مسیر زندگی خود را بازمی‌گوید — دستگیری‌اش هم در دوران شاه و هم در دوران جمهوری اسلامی — و توضیح می‌دهد که چگونه وعده انقلابی آزادی، دموکراسی، و عدالت تنها به‌گونه‌ای ناقص محقق شد.

در این گفتگو به نظریه ولایت فقیه می‌پردازیم: اینکه این نظریه چگونه نظام سیاسی ایران را بازآفرینی کرد، و چرا کدیور بر این باور است که آن تنها یکی از تفسیرهای ممکن در اندیشه اسلامی است. او همچنین درباره انتخابات، جنبش‌های اصلاح‌طلبانه، سرکوب، و مرزهای آزادی سیاسی در ایران امروز تأمل می‌کند.

در سراسر این گفتگو، کدیور استدلالی قانع‌کننده بنا می‌کند که چرا مسلمانان — چه در جوامعی که اکثریت را تشکیل می‌دهند و چه در جوامعی که در اقلیت‌اند — باید دموکراسی را به‌مثابه عادلانه‌ترین و ماندگارترین شکل حکمرانی برای خود و دیگران بپذیرند.

این گفتگو نگاهی ژرف است به اینکه چگونه قدرت، دین، شخصیت‌ها، و رقابت چشم‌اندازها در هم تنیده شده‌اند تا ایران را به آنچه هست تبدیل کنند».

The post چشم‌اندازی برای آینده ایران appeared first on محسن کدیور | Mohsen Kadivar.

توضیح: روزنامه لومانیته (انسانیت) یک روزنامه معتبر چپ‌گرای فرانسوی است، که قدمت ۱۲۲ ساله دارد. ترجمه فارسی وفادار به متن مصاحبه‌ام با این روزنامه اینجا عرضه‌می‌شود. روزنامه، پاسخ من به این دو پرسش را بدون هیچ توضیحی حذف کرد: «تحولات فعلی چه چیزی در مورد رژیم‌های حاکم بر ایالات متحده و اسرائیل به ما می‌گوید؟ رهبری ایران در مورد رویارویی با ایالات متحده چگونه فکر می‌کند و چگونه موفق خواهد شد؟» به نظر می‌رسد نقد صریح اسرائیل و صهیونیسم در مطبوعات غربی هنوز با مشکل مواجه است. این دو پرسش و پاسخ را در اینجا نیاورده‌ام. مهم این بود که منتشرش می‌کردند. به هر حال همین مقدار هم که منتشر کرده‌اند از مطبوعات آمریکا آزادترند. (م. ک.)  

لومانیته (L’Humanité)، پاریس، چهارشنبه ۱۵ آوریل ۲۰۲۶ (۲۶ فروردین ۱۴۰۵)، صفحات ۱۳–۱۴

«طرف آمریکایی واقعاً برای مذاکره نیامده بود.»

خاورمیانه — گفتگو

گفتگو از: پیر باربانسه (PIERRE BARBANCEY)

مخالف جمهوری اسلامی، محسن کدیور، جنگ واشنگتن و تل‌آویو را محکوم می‌کند و آن را «جنگی علیه مردم ایران» می‌نامد.

«فضا برای دموکراسی و آزادی در ایران پس از جنگ بازهم تنگ‌تر شده است.»

«ایرانیان از میهن خود دفاع می‌کنند، در حالی که همچنان منتقدان سرسخت نظام حاکم باقی می‌مانند.»

محسن کدیور فقیه، متأله و روحانی شیعۀ ایرانی است. او در دوران حکومت شاه دستگیر شد و سپس در جمهوری اسلامی نیز به دلیل انتقاد از نظریۀ ولایت فقیه — نوآوری در اندیشۀ سیاسی شیعه که آیت‌الله خمینی در سال ۱۳۵۷ در ایران بنیان گذاشت و در قانون اساسی گنجانده شد — به زندان افتاد. در سال ۱۳۷۸، دادگاه ویژۀ روحانیت او را به هجده ماه حبس محکوم کرد؛ اتهام وی نشر اکاذیب دربارۀ «نظام مقدس جمهوری اسلامی» و حمایت از دشمنان انقلاب اسلامی بود. او در زندان بدنام اوین محبوس شد. در سال ۱۳۹۵، همراه با گروهی از روشنفکران ایرانی، پیگرد قضایی آیت‌الله حسینعلی منتظری را به دلیل انتشار اطلاعاتی دربارۀ اعدام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷ محکوم کرد. [؟] محسن کدیور اکنون استاد مطالعات اسلامی در دانشگاه دوک در کارولینای شمالی (ایالات متحده) است.

از شکست مذاکرات چه باید فهمید؟ دو طرف چه راهبردی در پیش گرفته‌اند؟

در چارچوب مذاکرات صلح، دستیابی به توافق در همان نخستین نشست هرگز قطعی نیست، به‌ویژه با توجه به پیچیدگی روابط ایران و ایالات متحده در طول چهل‌وهفت سال گذشته. نخستین نشست معمولاً بیش از یک تشریفات دیپلماتیک نیست، و پایان یافتن نخستین دور مذاکرات بدون توافق — که معاون اول رئیس ‌جمهور آمریکا آن را اعلام کرد — باید به‌مثابۀ یک مانور تاکتیکی برای گرفتن امتیازات بیشتر تفسیر شود. با توجه به اظهارات رئیس‌جمهور ترامپ دربارۀ مذاکره برای آتش‌بسی موقت، به نظر می‌رسد معاون اول رئیس ‌جمهور جی. دی. ونس (J. D. Vance) خواهان تسلیم بی‌قیدوشرط ایران بود، که ایران بدیهی است نمی‌توانست آن را بپذیرد. ایالات متحده هنوز نپذیرفته است که ایران هم در میدان جنگ و هم در میز مذاکره دست بالا را دارد. این ایالات متحده و اسرائیل هستند که باید ده بند پیشنهادی ایران را با واقع‌بینی بررسی کنند. طرف آمریکایی واقعاً برای مذاکره به قصد رسیدن به توافق نیامده بود. ترکیب هیئت مذاکره‌کنندۀ ایرانی نشان‌دهندۀ ارادۀ واقعی آن برای حل‌وفصل مشکلات مشترک در حوزه‌های حقوقی، سیاسی، نظامی و اقتصادی است. در مقابل، ترکیب هیئت اصلی مذاکره‌کنندۀ آمریکایی — دو صهیونیست افراطی – جرد کوشنر (Jared Kushner) و استیو ویتکاف (Steve Witkoff)، به ترتیب داماد و دوست نزدیک دونالد ترامپ – و معاون اول رئیس‌جمهوری که عملکردش به‌شدت ناامیدکننده بوده — نشان می‌دهد که همچون دو دور پیشین مذاکرات، ایالات متحده مذاکره و دیپلماسی را مقدمه‌ای برای جنگ و تجاوز می‌بیند. در پی اظهارات نسنجیده و شتابزدۀ ونس هنگام ترک میز مذاکره، طرف ایرانی با احتیاط و خویشتنداری واکنش نشان داد. ایران بر مواضع ده‌گانۀ خود پافشاری می‌کند و خواهان تضمین‌های کافی در برابر تجاوز مجدد ایالات متحده و اسرائیل است. تهران قصد دستیابی به سلاح هسته‌ای را ندارد و از انعطاف لازم برای محدود کردن غنی‌سازی اورانیوم برخوردار است. با این حال، خواهان پایان فوری تجاوز اسرائیل به لبنان است. ایران هیچ محدودیتی بر برنامۀ دفاع موشکی‌اش نخواهد پذیرفت، تنگۀ هرمز را بر اساس شرایط خود باز نگه خواهد داشت، و تسلیم زور نخواهد شد.

دیدگاه شما دربارۀ جنگی که علیه ایران در جریان است چیست؟

تجاوز نظامی ایالات متحده و اسرائیل به ایران در نقض آشکار حقوق بین‌الملل و قانون اساسی آمریکا، به‌ناحق، برخلاف منافع ملی آمریکا و بدون رضایت اکثریت مردم آمریکا صورت گرفت. در طول این تهاجم، دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو جنایات جنگی فراوانی مرتکب شدند و هنجارهای حقوق بشردوستانه را نقض کردند. این تجاوز با هدف فروپاشی جمهوری اسلامی یا تبدیل آن به یک «رژیم سوخته» طراحی شده بود؛ از طریق به‌ره‌انداختن جنگ داخلی، نصب رهبرانی مطیع ایالات متحده و سازگار با اسرائیل، تجزیۀ ایران، نابودی زرادخانۀ هسته‌ای آن، و محو زیرساخت‌های تمدنی‌اش تا «به عصر حجر بازگردد.» پس از کشتن بیش از سه هزار ایرانی — که اکثریت آنان غیرنظامی بودند، از جمله نزدیک به سیصد کودک و پانصد زن — دو متجاوز به هیچ‌یک از اهداف خود دست نیافتند. این جنگ بیش از آنکه علیه جمهوری اسلامی باشد، علیه مردم ایران، تمامیت ارضی کشور، تمدن و فرهنگ آن بود. این تجاوز نظامی جنگ بربریت مدرن علیه مردمی و کشوری است که از تسلیم شدن در برابر زور عریان، بی‌قانونی و بی‌عدالتی سر باز می‌زنند. رئیس‌جمهور ترامپ در دام نتانیاهوی جنگ‌افروز افتاد، و شعار «اول آمریکا» او در عمل به «اول اسرائیل» تبدیل شد. هر دو جنگ (در خرداد-تیر ۱۴۰۴ و اسفند ۱۴۰۴- فروردین ۱۴۰۵) در حالی رخ دادند که مذاکرات میان تهران و واشنگتن در جریان بود.

این جنگ چه تأثیری بر نظام حاکم داشته است، نظامی که هیچ نشانه‌ای از فروپاشی نشان نمی‌دهد؟

مردم ایران، که با حاکمان خود در تضاد عمیق هستند، با حمایت یکپارچه از نیروهای مسلح پاسخ دادند و حل تعارض ملی را به دورۀ پس از جنگ موکول کردند. جنگ برای رهبران جمهوری اسلامی غنیمتی بود که به آنان امکان داد مشکلات داخلی فراوان خود را به‌طور موقت پنهان کنند. ترورهای هدفمند موساد همدردی عمومی با قربانیان را برانگیخت که به مقام شهدا ارتقا یافتند، و مشروعیت موقتی به اقلیت انحصارطلب حاکم در برابر اکثریت ناراضی بخشید. این جنگ تأثیری بسیار منفی بر جنبش دموکراسی‌خواهی و آزادی‌طلبی مردم ایران داشته و آن را تا آینده نامعلومی به تعویق انداخته است. قدرت اقلیت تندروی حاکم — که عمدتاً از فرماندهان سپاه پاسداران تشکیل شده — اکنون به‌طور چشمگیری تقویت شده، و فضا برای دموکراسی و آزادی در ایران پس از جنگ بازهم تنگ‌تر شده است.

اعتراضاتی که در اواسط اسفند ۱۴۰۴ برپا شد و جنبش «زن، زندگی، آزادی» در سال ۱۴۰۱ شکاف میان جامعه و دولت را آشکار کردند. این وضعیت چگونه در حال تحول است؟

باید دو دسته مسائل متمایز را از هم بازشناخت. نخست، حاکمیت قانون، عدالت اجتماعی و احترام به آزادی‌ها، از جمله حق اعتراض مسالمت‌آمیز. دوم، استقلال، تمامیت ارضی و توان دفاعی. شکاف دولت-ملت در دستۀ نخست قرار می‌گیرد. این شکاف واقعی است و جنگ تنها حل آن را به تأخیر انداخته است. جمهوری اسلامی، به‌ویژه از سال ۱۳۶۸، در برابر هر گونه اصلاحی، هر چند اندک، مقاومت کرده و اعتراضات مسالمت‌آمیز را سرکوب نموده است. اکثریت مردم با جمهوری اسلامی مخالف بودند، و با این حال همین افراد از نیروهای مسلح کشورشان در برابر متجاوز حمایت کردند. ایرانیان با قاطعیت از میهن خود دفاع می‌کنند، در حالی که همچنان منتقدان سرسخت نظام حاکم باقی می‌مانند. پس از جنگ، اگر رهبران به‌سرعت دست به اصلاحات ساختاری نزنند، اعتراضات خیابانی با شدت و وسعتی بیشتر از سر گرفته خواهد شد.

آیا نظام ولایت فقیه — فقه سیاسی که بر ایران حکم می‌راند — قابل اصلاح است؟

این نظام سه بار اصلاح شده است. نخست، به دست آیت‌الله خمینی که با پذیرش اصل مصلحت‌ نظام، زمینه را برای عرفی‌سازی فقه شیعه فراهم کرد. دوم، در خرداد ۱۳۶۸، هنگامی که مجلس خبرگان سید علی خامنه‌ای را به رهبری برگزید و تجربۀ سیاسی را بر فقاهت و مرجعیت دینی — که خامنه‌ای فاقد آن بود — مقدم داشت. سوم، در اسفند ۱۴۰۵، در پی ترور دومین رهبر، مجلس خبرگان به‌طور نمادین پسر خامنه‌ای را به عنوان رهبر سوم نصب کرد. او توسط فرماندهان سپاه پاسداران منصوب شد. هیچ اطلاعات موثقی دربارۀ وضعیت جسمی یا روانی او در دسترس نیست و هیچ عکس، صدا یا تصویری از او منتشر نشده است. کشور در حال حاضر بدون رهبر فعال اداره می‌شود — و بد هم اداره نمی‌شود. امور داخلی در اختیار رئیس‌جمهور و دولت است؛ سیاست خارجی و امور دفاعی در دست سپاه پاسداران. تا زمانی که خلاف آن ثابت نشود، ولایت فقیه مسئله‌ای نمادین است و کشور را فرماندهان سپاه پاسداران اداره می‌کنند. شخصاً از یک جمهوری دموکراتیک سکولار حمایت می‌کنم که در آن ولایت فقیه و نیروهای نظامی در سیاست جایی ندارند.

ایرانیان با چه گزینه‌های سیاسی روبه‌رو هستند؟

چهار گزینه در برابر ملت ایران قرار دارد. نخست، تداوم جمهوری اسلامی که حتی در خوش‌بینانه‌ترین سناریو بیش از بیست درصد آرا را به دست نخواهد آورد. دوم، مشروطه سلطنتی: پسر شاه سابق — عروسک دست نتانیاهو — هیچ آینده‌ای در ایران ندارد. سوم، جمهوری اسلامی منهای ولایت فقیه، برگرفته از پیش‌نویس قانون اساسی ۱۳۵۸: حکومت دموکراتیک دینی با رئیس‌جمهوری منتخب از طریق رأی همگانی — گزینه‌ای که اصلاح‌طلبان، مراجع دینی و شهروندان مذهبی از آن حمایت می‌کنند. چهارم، جمهوری دموکراتیک سکولار که در آن نهادهای دینی از دولت جدا هستند، مجلس قانون‌گذاری می‌کند، رئیس‌جمهور از طریق رأی همگانی انتخاب می‌شود، و دیوان عالی قانون اساسی به اختلافات ملی رسیدگی می‌کند — گزینه‌ای که روشنفکران، تحول‌خواهان و طبقات تحصیلکرده آن را ترجیح می‌دهند. من از سال ۱۳۸۸ از این گزینه دفاع کرده‌ام. پرسش اصلی انتخاب میان گزینۀ سوم و چهارم است که از طریق همه‌پرسی تعیین خواهد شد.

The post بربریت مدرن «بازگشت به عصر حجر» appeared first on محسن کدیور | Mohsen Kadivar.

تشریح پنج نکته کلیدی

در چند هفته اخیر تحولات متعددی به سرعت در ایران، منطقه و جهان رخ داد که در کشور ما تاثیرات بلندمدت می‌گذارد و شایسته تامل است. این گفتار ادامه سه گفتار قبلی در ماه مبارک رمضان است: تجاوز نظامی به ایران و وظیفه ما: تأملات رمضانی حین جنگ (۱۸ اسفند ۱۴۰۴)، تأملات رمضانی حین جنگ: تشریح چهار نکته کلیدی (۲۰ اسفند ۱۴۰۴)، و رهبر منصوب نمادین: منتقدان جمهوری اسلامی و پدیده ولایت موروثی (۲۲ اسفند ۱۴۰۴). در این مجال به پنج نکته دیگر به شرح زیر اشاره می‌کنم: مروری به تجاوز چهل روزه آمریکا و اسرائیل به ایران، لزوم تفکیک دو جنبه در مسئله ایران، ارزیابی کارنامه رهبر مقتول، ولایت امرای مستولی، و اسلام آمریکایی – اسلام ایرانی.به باور من این نکات در زمره مهمترین نکاتی است که برای ایران پساجنگ باید به آنها توجه کرد. از نقد و بررسی اهل نظر استقبال می‌کنم.     

یک. مروری به تجاوز چهل روزه آمریکا و اسرائیل به ایران

تجاوز چهل روزه آمریکا و اسرائیل به ایران با پذیرش آتش‌بس موقت دو هفته‌ای به پایان رسید و علیرغم بیش از سه هزار و سیصد کشته از جمله بیش از دویست و هفتاد کودک و نزدیک پانصد زن، خسارات بسیار سنگین به زیرساخت‌های صنعتی، خدماتی، و فرهنگی کشور و ترور رهبر، بیش از پنجاه فرمانده ارشد نظامی و رجل سیاسی، آمریکا و اسرائیل به هیچ‌یک از اهداف خود نرسیدند. نظام جمهوری اسلامی سقوط نکرد، به حکومت سوخته تبدیل نشد، جنگ داخلی صورت نگرفت، و مردم نه تنها به حمایت از متجاوزان به خیابانها نریختند، بلکه برای دفاع از وطن‌شان تمام قد به‌پاخاستند، و زمانی که ترامپ تهدید کرد که می خواهد با زدن پلها و زیرساخت‌های انرژی، کشور را به عصر حجر برگرداند، مردم هر شهر و محله خود را سپر انسانی پلها و نیروگاههای برق منطقه‌شان کردند، و شب‌ها با تجمع در هر کوی و برزن به نیروهای مسلح قوت قلب دادند. این هوشمندی مردم ایران قابل تقدیر است.    

این تجاوز نظامی، جنگ «بربریت مدرن» علیه ملتی است که می‌خواهد مستقل زندگی کند، حاضر به تسلیم بی‌قید و شرط به امپریالیسم نیست، با توسعه‌طلبی، جنگ‌ا‌فروزی و جنایت علیه بشریتِ صهیونیسم مخالف است، و زیر بار زور نمی‌رود. این تجاوز نظامی نقض حقوق بین‌الملل، قانون اساسی آمریکا، اسناد حقوق بشر و حقوق بشردوستانه، بر خلاف خواست اکثر مردم آمریکا و خلاف منافع ملی آمریکا، و ظالمانه و ضداخلاقی است. ترامپ که با وسوسه نتانیاهو این تجاوز نظامی را آغاز کرد مکررا مرتکب جنایات جنگی شد. این جنگ شعار ترامپ «اول آمریکا» را عملا به سرمشق «اول اسرائیل» تبدیل کرد. در حقیقت ترامپ آمریکا را درگیر یک «جنگ نیابتی» برای تحقق اهداف اسرائیل کرد.

نیروهای مسلح ایران علیرغم تحریم‌های کمرشکن بین‌المللی و خصوصا آمریکا با اتکا به موشکها و پهبادهای ساخت داخل توانستند اقتدار ایران به رخ بکشند و در دفاع تاریخی از تمامیت ارضی، استقلال، و فرهنگ و تمدن ایران جای خود را به عنوان یکی از قدرت‌های دنیا محکم کنند، تا آنجا که ترامپ با اعتراف به اینکه در حال جنگ با یکی از قدرتهای جهانی است مجبور به درخواست آتش‌بس شد. طرح ده ماده‌ای آتش‌بس موقت از سوی جمهوری اسلامی سنجیده و در راستای تامین منافع ملی ایران بود. مذاکرات آتش‌بس به میان‌جی‌گری پاکستان با اصرار غیرمنطقی طرف آمریکایی بر تسلیم بی قید و شرط ایران و عدم موافقت با بسیاری از مواد ده‌گانه پیشنهادی ایران که ابتدا از طرف ترامپ تلقی به قبول شده بود به شکست انجامید. به نظر می‌رسد که آمریکای ترامپ هنوز تسلیم واقعیت نشده و همچنان تحت اغواهای نتانیاهو دنیا را به سوی جنگ می‌برد.

نانِ اسرائیل از ابتدای انعقاد نطفه نامشروعش در خاک فلسطین در جنگ، ترور، و تجاوزگری بوده است. اسرائیل به شهادت اسناد موجود هرگز به غزه و کرانه باختری قانع نیست و به تصرف تمام خاورمیانه می‌اندیشد. این را سفیر آمریکا در تلاویو رسما اعلام کرد و هرگز از سوی آمریکا انکار نشد. اسرائیل برای رسیدن به این هدف غایی به هیچ‌یک از موازین حقوق بین‌الملل، اسناد حقوق بشر و حقوق بشردوستانه پابند نیست و با عنوان واهی دفاع مشروع از ارتکاب انواع جنایات جنگی از قبیل کشتار جمعی، نسل‌کشی، پاکسازی قومی، ترور، گرسنگی دادن، و آپارتاید ابایی ندارد. اسرائیل هیج حکومت مقتدر مستقلی که زیر بارش نرود را در خاورمیانه تحمل نمی‌کند. ایالات متحده با دفاع بی‌قید و شرط از اسرائیل و تامین بودجه کلان تسلیحاتی آن در کلیه جنایات اسرائیل شریک است.

میزان نفرت آمریکائیان از سیاستهای تجاوزکارانه اسرائیل از جمله تجاوز به ایران در میان دموکراتها افزایش چشمگیری یافته و اکثریت نسل جوان آمریکا در هر دو حزب اصلی اکنون ضداسرائیلی شده‌اند. آینده آمریکا را باید از منظر زهران ممدانی شهردار شیعه نیویورک دید نه از منظر جنگ‌طلبانه ترامپ و متحدان جمهوری‌خواهش. آمریکا کشوری سرمایه‌داری است و متاسفانه هر دو حزب اصلی به شدت تحت نفوذ لابی پرقدرت و ثروت صهیونیستی اسرائیلی آیپک هستند. تا زمانی که این سیطره صهیونیستی بر سیاست آمریکا ادامه داشته باشد جهان رنگ صلح و آرامش را نمی‌بیند. البته مقامات لشکری و کشوری باید هشیار باشند و از دادن بهانه به دست دشمنان ایران پرهیز کنند، بهانه‌هایی از قبیل شعار پرهزینه «اسرائیل باید از صحنه روزگار محو شود»، یا اظهارات غیرمسئولانه محمود احمدی‌نژاد رئیس جمهور اسبق که معلوم نیست در این دو جنگ تحمیلی در کدام سوراخ موشی پنهان شده است.

چه بخواهیم، چه نخواهیم آرامش و صلح در ایران به آرامش در فلسطین مشخصا غزه و جنوب لبنان متوقف است. صد البته در هزینه کردن بودجه ایرانی برای چنین منظورهایی تأمین کفاف و رفاه ملت ایران بر کمک به مظلومان فلسطینی، لبنانی و یمنی تقدم قطعی دارد. اما نمی‌توان تجاوز اسرائیل جنایتکار به حقوق انسانی گروههای مبارز فلسطینی و لبنانی که در حال مبارزه اخلاقی، شرعی و قانونی از خاک خود هستند را نادیده گرفت. این مبارزان گروههای نیابتی جمهوری اسلامی نیستند، مبارزان همسو و هم‌پیمان با ایران هستند. این دو متفاوت است.

دو. لزوم تفکیک دو جنبه در مسئله ایران

در تفسیر مسئله ایران، مردم ایران و جمهوری اسلامی ایران دو جنبه را باید از هم با دقت تفکیک کرد. متاسفانه هم نظام جمهوری اسلامی هم متجاوزان آمریکایی و اسرائیلی و هم بسیاری رسانه‌ای غربی با عدم تفکیک این دو جنبه مغالطه کرده در تفاسیر خود آسمان ریسمان می‌کنند. آن دو جنبه عبارتند از: جنبه اول: استقلال، تمامیت ارضی، اقتدار ملی، و بنیه دفاعی کشور. جنبه دوم: آزادی، عدالت اجتماعی، حاکمیت قانون، منافع ملی و رضایت عمومی. در جنبه نخست خوشبختانه اکثریت قاطع ملت ایران با نظام مستقر هم‌صدا و متفق هستند. یعنی در مقابل تجاوز خارجی مردم پشتیبان نیروهای مسلح کشورشان هستند و در صفی متحد از استقلال و تمامیت ارضی ایران دفاع می‌کنند.

اینکه نظام حاکم بر کشور دموکراتیک باشد یا استبدادی، سلطنتی باشد یا جمهوری، دینی باشد یا عرفی هیچ فرقی در حمایت مردم از نیروهای مسلح ایران در مقابل تجاوز خارجی ندارد. این همراهی هرگز به معنای حمایت مردم از نظام حاکم نیست، بلکه صریح و شفاف این به معنای دفاع ایرانیان از خاک ایران، از وطن آباء و اجدادی و از میهن‌شان است، نه هیچ چیز دیگر. به عنوان یک منتقد جمهوری اسلامی باید بگویم نیروهای مسلح جمهوری اسلامی اعم از ارتش و سپاه در مقابل متجاوزان روسیاه آمریکایی اسرائیلی بسیار خوب دفاع کرده‌اند. دولت پزشکیان هم در تامین ارزاق عمومی در زمان جنگ کاملا موفق بوده است. از هر دو باید تقدیر و تشکر کرد. اجرشان با خداوند. 

در جنبه دوم متاسفانه شکاف عمیقی بین نظام جمهوری اسلامی و اکثریت ملت ایران وجود دارد. یعنی حاکمیت اگرچه در امور دفاعی ایران، خودکفایی صنایع نظامی، سازماندهی نیروهای مسلح (منهای دستگاه اطلاعاتی کشور در مقابل جاسوسان خارجی) موفق بوده، در اجرای قانون اساسی یا حاکمیت قانون، تحقق جمهوریت نظام یعنی تامین رضایت اکثریت مردم، تامین آزادی های مشروع که یکی از سه شعار انقلاب ۵۷ بود، خصوصا آزادی تظاهرات مسالمت آمیز، تحقق عدالت اجتماعی که سرلوحه اهداف هر حکومت اسلامی است و با شاخص میزان جمعیتی که زیر خط فقر زندگی می‌کنند به سادگی قابل اندازه‌گیری است، و رعایت منافع ملی وتقدم آن بر تمایلات دینی و ایدئولوژیک در تصمیمات کلان خصوصا در سیاست خارجی کاملا ناموفق بوده است. میزان عدم توفیق در این جنبه به حدی است که جمهوری اسلامی در سه دهه اخیر به حکومت اقلیت انحصارطلب بر اکثریت ناراضی تبدیل شده است، و اکثریت ناراضی به حدود ۸۵٪ بالغ شده است.

جمهوری اسلامی حداقل در زمان رهبری دومین رهبر تن به هیچ اصلاحاتی نداد، به استثنای حجاب اختیاری که آن هم بعد از جنبش زن زندگی آزادی و تقدیم چند صد کشته توسط بانوان علی الاغلب جوان ایرانی به نظام «تحمیل» شد. متاسفانه بعد از جنگ دوازده روزه ما شاهد برداشتن کوچکترین قدمی حتی در حد تغییر سیاست ضدملی صدا و سیما و تغییر ریاست آن نبودیم. تصلب نظام جمهوری اسلامی در شنیدن صدای اعتراضات برحق مردم و پذیرش کمترین اصلاحات به جایی رسیده که بسیاری از نخبگانْ جمهوری اسلامی را نظامی «اصلاح‌ناپذیر» ارزیابی می‌کنند و برخی جوانان ناآگاه تحت تاثیر رسانه‌ها‌ی وابسته ضدملی مستأصل شده به این نتیجه رسیده‌اند که به هر قیمتی باید از شر جمهوری اسلامی نجات پیدا کرد ولو از طریق عروسک خیمه شب بازی نتانیاهو یعنی پسر شاه سابق. این احساس زمینه مناسبی برای نفوذ جاسوسان موساد در میان جوانان ناراضی معترض است.

اما این نارضایتی اکثریت مردم از سیاستهای نظام به معنای این نیست که اکثریت مردم از تجاوز خارجی استقبال می‌کنند. مردم هوشمند ایران به زیبایی بین این دو جنبه تمایز قائل شده در دفاع از وطن و حمایت از نیروهای مسلح لحظه‌ای تردید نکرده، اختلافات بسیار عمیق خود با حاکمیت را هم تا زمان پایان تجاوز به تاخیر انداخته‌اند، در عین حال فراموش نکرده‌اند که نظام در سرکوب معترضان مسالمت‌جو چه جنایاتی مرتکب شده است. اگر پس از مقابله با تجاوز خارجی اصلاحات ساختاری آغاز نشود، تظاهرات اعتراضی از سر گرفته خواهد شد. ایران آتش زیر خاکستر است.   

سه. ارزیابی کارنامه رهبر مقتول

در ارزیابی کارنامه رهبر مقتول جمهوری اسلامی نیز دو جنبه فوق الذکر را باید در نظر گرفت تا از ارزیابی صفر و صد، و سیاه و سفید اجتناب کرد. آقای سید علی خامنه‌ای در مقایسه با شاهان قاجار و پهلوی در این زمینه‌ها کارنامه‌ای موفق دارد: اول، حفظ استقلال و تمامیت ارضی ایران: در زمان وی ذره‌ای از خاک ایران جدا نشد و ایران وابسته قدرتهای غربی نشد، اگرچه سیاستی متمایل به روسیه و چین پیشه کرده بود. دوم:  سلاحهای دفاعی مشخصا انواع موشک و پهباد ساخت ایران به تولید انبوه رسید، سیاستی که برگ برنده ایران در دفاع در مقابل تجاوز آمریکایی اسرائیلی بود. سوم: در سازماندهی نیروهای مسلح به گونه‌ای برنامه‌ریزی کرده بود که با ترور چند ده فرمانده ارشد سپاه یا ارتش سازمان نیروهای مسلح متلاشی نشد و ظرف چند ساعت جانشینان فرماندهان کشته شده نصب و دفاع ذره‌ای متوقف نشد. این سه سیاست رهبر مقتول قابل تقدیر است. در این جنبه تنها سازمانهای کاملا ناموفق سازمان اطلاعات سپاه و وزارت اطلاعات بوده‌اند که هر دو زیر نظر مستقیم رهبری کار می‌کرده‌اند و به دلیل تمرکز بر منتقدان داخلی از شناسایی جاسوسان اسرائیلی و نفوذ آنها تا عمق استخوان نظام که منجر به ترورهای بسیار خسارت‌بار دانشمندان هسته‌ای، فرماندهان ارشد و نیز اسماعیل هنیه رهبر سیاسی حماس در داخل خاک ایران شد ناتوان بوده‌اند و تا امروز متاسفانه این جاسوسهای تروریست شناسایی نشده‌اند.

در مقابل، در این زمینه‌ها رهبر مقتول متاسفانه بسیار بد عمل کرد و رفوزه از دنیا رفت: یک، حاکمیت قانون و اجرای قانون اساسی در آنجا که به جمهوریت نظام و حقوق ملت مربوط می‌شود. او به جای قانون کشور را با فرامین حکومتی اداره می‌کرد. در جزئی‌ترین امور کشور شخصا دخالت می‌کرد، و به معنای دقیق کلمه ولایت مطلقه را اعمال می‌کرد، به نحوی که جا برای جمهوریت نظام به شدت تنگ شده بود. دو، با تفسیر مضیق غیرقانونی از نظارت شورای نگهبان با نظارت استصوابی انتخابات ریاست جمهوری، مجلس شورای اسلامی و مجلس خبرگان را به انتخابات دو مرحله تبدیل کرد و مردم از بین نامزدهای معدود دست‌چین فقهای منصوب شورای نگهبان مجاز به انتخاب بودند. لذا اغلب دوره‌های مجلس شورا و مجلس خبرگان در زمان وی نمایندگان واقعی مردم نبودند و محمود احمدی‌نژاد و سید ابراهیم رئیسی با همین شیوه معیوب از صندوقهای رای بیرون آورده شدند و خسارات فراوانی به کشور رساندند. سه، قوه قضائیه در زمان وی حقیقتا غیرمستقل و به معاونت قضایی دفتر رهبری تنزل یافته بود. می‌توان با اطمینان گفت که استقلال قضائی در زمان وی از دوران شاه هم کمتر شده بود و دادگاههای انقلاب از دادگاههای ارتش قبل از انقلاب وابسته‌تر عمل می‌کردند.

چهار، یکی از بدترین بخش‌های عملکرد وی درباره حقوق مردم در زمینه آزادی های مصرح در قانون اساسی است. او هرگز به آزادی اعتقادی نداشت و آزادی در دوران زمامداری وی جایی نداشت. آزادی‌های سیاسی را با حصر و حبس به زنجیر کشید. به جای عمل به اصل ۲۷ قانون اساسی درباره آزادی تجمعات و تظاهرات مسالمت‌آمیز آنها را به شکل خونین سرکوب کرد. این سرکوب‌های خونین در هر تظاهرات شدت یافت، آخرینش در دی ۱۴۰۴. پنج، ترور دگراندیشان توسط ماموران وزارت اطلاعات زیر نظر وی انجام شد. شش، در طول سی و هفت سال، «سلطنت مطلقه» را به نام دین و مذهب بازسازی کرد و با این استفاده ابزاری بیشترین ضربه به اسلام و تشیع وارد شد. هفت، با تقدم ستیز با اسرائیل و نفوذ منطقه‌ای آمریکا بر کفاف و رفاه ملت ایران بدون تصویب نمایندگان واقعی مردم بودجه کشور را برای سرپا نگاه داشتن بشار اسد دیکتاتور جنایتکار سوریه تلف کرد و در نهایت هم سوریه به اردوگاه هم‌پیمانان آمریکا در خاورمیانه پیوست. هشت، در دفاع از حقوق مسلمانان مظلوم غزه و لبنان مقدورات ملی (هزینه-فایده) هرگز محاسبه نشد و پنداشته شد با دفاع از آنان می‌توان مشکلات متعدد داخلی را چاره کرد. نه، مسئله پرهزینه و پرحاشیه غنی‌سازی اروانیوم به مسئله اصلی کشور تبدیل شد و هزینه و فایده آن هرگز محاسبه نشد. ده، در عزل و نصب‌ها به‌جای شایسته‌سالاری ارادت سالاری و خالص‌سازی پیشه شد و نتیجه آن نه تنها فرار مغزها بلکه «هجوم مغزها» به خارج از کشور است.           

یازده، کسی که در زمان انتخابش گفت «به حال ملتی که مثل من رهبر آن باشد باید خون گریست»، چنان سی و هفت سال به صندلی قدرت چسبید که حقیقتا ملت به حال خود خون گریست. دوازده، حداقل در دو دهه اخیر زمامداریش اکثریت مردم از رهبری او ناراضی بودند و او هرگز تن به همه‌پرسی ندارد. سیزده، علیرغم تفسیر نظارت شورای نگهبان منصوب رهبری به نظارت استصوابی، نظارت مجلس خبرگان بر عملکرد رهبری را به هیچ وجه من الوجوه نپذیرفت و مجلس خبرگانی که قرار بود ناظر بر عملکرد رهبری باشند به «مجلس خبرگان منصوب» رهبری تبدیل کرد که نتیجه‌اش موروثی شدن رهبری در خاندان وی شد. و بالاخره پانزدهم، وقتی در اداره کشور به بن بست رسید علیرغم تذکر بر حق فرماندهان نظامی نسبت به هدف ترور بودن وی، با دست خود «تهلکه» را انتخاب کرد، به توهم اینکه به شیوه سیدالشهدا شهادت را برگزیده است. پیروان اندکش البته تحت تاثیر قرار گرفتند، اما او حتی در مرگش هم منافع ملت ایران را در نظر نگرفت. واضح است که ترور تلخ او همانند ترور فرماندهان نظامی، دانشمندان هسته‌ای و رجال سیاسی از هر حیث محکوم است.

چهار. ولایت امرای مستولی

مجلس خبرگان در انتخابی مشکوک و در جوی احساسی با شنیده شدن نزدیک بیست سال شایعه موروثی شدن رهبری،  پسر رهبر مقتول را به عنوان سومین رهبر جمهوری اسلامی معرفی کرد. مشروح مذاکرات مجلس خبرگان رهبری مورخ ۱۴ خرداد  و ۱۵ مرداد ۱۳۶۸ که منجر به انتخاب سید علی خامنه‌ای به عنوان دومین رهبر جمهوری اسلامی شد تا لحظه مرگ وی منتشر نشد.. آیا مشروح مذاکرات جلسه ۱۷ اسفند ۱۴۰۴ مجلس خبرگان رهبری که پسرش به عنوان سومین رهبر جمهوری اسلامی معرفی شد روزی منتشر خواهد شد؟ ببینیم و تعریف کنیم.

در گفتار قبلی توضیح دادم که سید مجتبی خامنه‌ای رهبر نمادین منصوب سپاه است نه فقیه منصوب امام زمان. در حقیقت سپاه کشور را اداره می‌کند. اکنون نکاتی بر آن می‌افزایم. او در نخستین ساعات تجاوز نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴ همزمان با به قتل رسیدن پدر، همسر، خواهر و چند عضو دیگر خانوده‌اش، متاسفانه به شدت از ناحیه دو پا مجروح شده است، صورتش سوخته و ظاهرا تارهای صوتیش آسیب دیده است، لذا از آن زمان عکس، فایل صوتی و ویدئویی از او منتشر نشده است و به صدور چندین اطلاعیه به نام وی اکتفا شده است. برخلاف اطلاعیه‌های پدرش که خط‌‌دهی وقایع کشور را برعهده داشت و جلوتر از رخدادهای جاری بود، کلیه اطلاعیه‌های منتشرشده به عنوان رهبر سوم دنباله‌رو وقایع کشور است و به جز کلی‌گویی و لفاظی هیچ حرف تازه‌ای ندارد و دلالتی بر برخورداری نویسنده بر درایت سیاسی در آن مشاهده نمی‌شود. به احتمال قوی این اطلاعیه‌ها به قلم او نیست.

تنها نشانه‌ای که می‌توان آن‌را حمل بر در قید حیات بودن یا هشیار بودن وی کرد فعالیت محمدباقر قالیباف رئیس مجلس شورای اسلامی در قامت منصوب وی در مدیریت جنگ و سیاست خارجی کشور است. هر چند در این زمینه حکمی رسمی منتشر نشده است اما عملا قالیباف در جایگاهی بالاتر از شورای عالی امنیت ملی و وزارت خارجه (و حتی رئیس جمهور) به جز انتصاب از جانب رهبر نمی‌تواند چنین نقشی را به عهده بگیرد. انتصاب دبیر عالی شورای عالی امنیت ملی (محمدباقر ذوالقدر) و عضو جدید همین شورا (علی باقری کنی بعد از عزل سعید جلیلی) هم که رسما اعلام نشده، ظاهرا توسط قالیباف البته به نام رهبر جدید صورت گرفته است. یعنی در حقیقت سپاه (قالیباف و دیگر فرماندهان سپاه) در حال اداره کشور هستند، دولت هم تدارکات عمومی را به عهده دارد.

حداقل در هفت هفته اخیر کشور، بدون ولایت فقیه و البته به اسم وی توسط سپاه اداره شده و بد هم اداره نشده است! مشخص نیست دوران نقاهت رهبری چقدر به درازا می‌کشد. این دوران شبیه نیمه دوم دوران خلفای عباسی نزد اهل سنت است. در آن دوران اگرچه خلیفه عباسی اسما در بغداد خلافت می‌کرد، و خطبه نماز جمعه به نامش خوانده می‌شد، اما در عمل اقتداری نداشت و قدرت سیاسی در دست امرای مقتدر آل بویه، ترکان غزنوی و سلجوقی و غیره بود. در فقه اهل سنت از قبیل الاحکام السلطانیة ماوردی از این دوران به امارت بالاستیلاء یا امارت بالغلبه یاد شده و اقتدار آنها توجیه فقهی شرعی شده است. اکنون در فقه شیعه شاهد مشابه همان دوران هستیم. فرماندهان سپاه پاسداران امرای بالاستیلاء یا بالغلبه (البته نه با کودتا بلکه به دلیل ترور رهبر قبلی و تجاوز خارجی) و ولی فقیه مجروح یا جانباز در حکم خلیفه مقهور امرای مستولی است، البته اسما ولایت فقیه ادامه دارد، اما در عمل تصمیمات اصلی توسط سردار پاسداری همانند قالیباف گرفته می‌شود. حفظ ظاهر هم البته می‌شود، همه چیز به نام مقام معظم رهبری انجام می‌شود. حداقل خود فرماندهان سپاه و رئیس جمهور می‌دانند که ولی فقیه کشور را اداره نمی‌کند.

به لحاظ فقهی هم که اصلا ولایت سیاسی فقیه پایه و اساسی ندارد. رهبر سوم هم هیچ قرینه‌ای بر فقاهتش در دست نیست. نه از کسی اجازه اجتهاد دارد، نه کتابی در فقه و اصول از او منتشر شده، نه فایل صوتی دروس خارج فقه و اصولش در دست است که حداقل بر اساس آن بشود گفت این فرد دانش فقهی دارد. در حوزه‌های علمیه هم شهرتی به فقاهت ندارد. اشتهار به سیاست پشت پرده و در سایه در حد شایعه البته دارد. لذا اگر پدرش به اعتبار تبحر در خطابه و تجوید با یک درجه ارفاق حجت الاسلام و المسلمین خوانده ‌شد، پسر این دو مهارت را هم فاقد است و تا ارائه شواهد و مدارک نهایتا حجت الاسلامی بیش نیست. اینکه از همان لحظه اول آیت‌الله و توسط رئیس قوه قضائیه چاپلوسانه آیت‌الله العظمی و در برخی تبلیغات رسمی و لشکری امام خامنه‌ای خطاب شود، از باب شهر شلوغ است و کی به کی است باید حمل شود نه چیز دیگر. اگر بر همین منوال قضایا پیش برود و علاوه بر ولایت مطلقه فقیه مرجعیت هم موروثی شود، قاعدتا او همانند پدرش ادعای مرجعیت هم باید بکند تا خدای ناکرده کم و کسری پیش نیاید. لذا همزبان با استیکر سردار مستولی می‌توان گفت: دست خدا عیان شد/ خامنه‌ای جوان شد.

ولایت فقیه، با واگذاری رهبری بعد از درگذشت آقای خمینی به سید علی خامنه‌ای که به جای فقاهت و مرجعیت تجربه دو دوره ریاست جمهوری و تبحر در خطابه داشت عملا و شرعا به «ولایت مؤمن مقلد» تنزل یافت و بعد از قتل وی، به «ولایت امرای مستولی» تنزل مجدد پیدا کرد. این دو تنزل را باید به فال نیک گرفت. فقاهت که ربطی به سیاست ندارد، از مدیریت کشور عملا حذف شده است و در عمل با یک حکومت اقتدارگرا با اسم حکومت دینی مواجه هستیم، که تصمیات سیاسی را توجیه مذهبی می‌کند. البته در صورتی که رهبر بهبود پیدا کند و بخواهد قدرت را به دست بگیرد، آیا امرای مستولی سپاه به سادگی قدرت را به او واگذار خواهند کرد و به پادگانها بازخواهند گشت؟ بعید است. باید منتظر ماند و از گمانه‌زنی پرهیز کرد. در صورت پایان تجاوز خارجی و بازگشت کشور به وضع عادی، آیا حاکمیت پساجنگ حقوق ملت از جمله آزادی‌های مصرح در همین قانون اساسی را به رسمیت خواهد شناخت؟ آزادی‌های اجتماعی و فرهنگی محتمل است، اما به رسمیت شناختن آزادی‌های سیاسی بعید به نظر می‌رسد. با این همه باید منتظر شواهد ماند.

امیدوارم در این دوران چه امیر مستولی چه رهبر جانباز در سایه به این نکته اساسی توجه داشته ‌باشند که باید کشور را به سمت صلح و آرامش پیش برد و در حد مقدور از جنگ و ماجراجویی استقبال نکرد و با رعایت عقلانیت، مقدورات، هزینه و فایده، منافع ملی، و کسب رضایت مردم مسیر آبادانی و بازسازی خسارات فراوان جنگ تحمیلی را فراهم کرد. به باور من این یک مطالبه ملی است.   

پنج. اسلام آمریکایی – اسلام ایرانی

اگرچه در اداره جوامع چه در دوران جنگ چه دوران صلح دین و مذهب تنها یک مؤلفه است، نه مؤلفه منحصربه‌فرد و نه حتی مهمترین مؤلفه، اما در جوامع شرقی و خصوصا مسلمان دین و مذهب همچنان نقش مهمی در زندگی فردی و اجتماعی بازی می‌کند. در سه سال اخیر (خصوصا بعد از جنایات جنگی اسرائیل در غزه، و سپس دو تجاوز نظامی اسرائیل و آمریکا به ایران) توجه جهانی به دو برداشت از اسلام جلب شده است، برداشتی که می‌توان از آن به اسلام ایرانی تعبیر کرد، و برداشتی از اسلام که در کشورهای با اکثریت مسلمان دارای پیمان دفاعی با آمریکا رایج است و می‌توان از آن به اسلام آمریکایی تعبیر کرد. این دو برداشت از اسلام نیازمند توضیح و تشریح است. امروز دنیا متوجه تفاوت اسلام ایرانی و اسلام آمریکایی شده است. جوهر اسلام ایرانی اسلام شیعی است و جوهر اسلام آمریکایی البته اسلام سنی است. اما هر اسلام شیعی اسلام ایرانی نیست و هر اسلام سنی هم اسلام آمریکایی نیست. اسلام شیعی که در قبال ظلم، صهیونیسم و امپریالیسم اهل سکوت و مماشات است، یا اسلام سنی اخوان المسلمین نشانه‌های واگرایی تقسیم مورد نظر با تشیع و تسنن است. من بارها حین جنایات جنگی اسرائیل در غزه از سوی دانشجویان مسلمان اهل سنت با این پرسش مواجه شده‌ام که چرا صدای اعتراض عملی نسبت به این جنایات و حمایت از فلسطین مظلوم از جمهوری اسلامی ایران، حزب‌الله لبنان و حوثی‌های زیدی یمن برخاسته و از جهان اهل سنت صدایی به گوش نمی‌‌رسد؟

مذهبی که عدالت در آن از اصول است و نخستین امام آن نماد عدالت است و تجسم عینی و ملموس آن شیوه حسین بن علی است با مذهبی که در آن امنیت بر عدالت تقدم دارد تفاوت جوهری دارد. بنای بحث الهیاتی و کلامی ندارم. در کلیه کشورهای عرب مسلمان حوزه خلیج فارس بلکه خاورمیانه آمریکا پایگاه نظامی دارد. داشتن پایگاه نظامی به معنای هم‌پیمانی با ایالات متحده است. این هم‌پیمانی فراتر از هم‌پیمانی نظامی، سیاسی، اقتصادی بلکه فرهنگی است. کشورهای امارات متحده عربی، بحرین، عربستان سعودی، کویت، قطر، عمان، اردن و مراکش نمونه‌هایی از اسلام آمریکایی هستند. البته طیفی را تشکیل می‌دهند، یک سر آن امارات متحده عربی و سر دیگر آن عمان است. کشورهایی از قبیل امارات متحده عربی و بحرین علاوه بر آمریکا نماینده‌های اسرائیل در منطقه هستند. سید جمال‌الدین اسدآبادی نخستین متفکری است که به این نکته اشاره کرد که دشمن اصلی در کاخ سلاطین کشورهای مسلمان است. با چنین سلاطین دست‌نشانده‌ای که هیچکدام نماینده مردم خود نیستند با دلارهای نفتی بهشتی زمینی برای کمپانی‌های اسلحه‌سازی آمریکایی و تحقق اهداف اسرائیلی فراهم شده است.

یکی از کسانی که از اصطلاح اسلام آمریکایی برای نقد عالمان سرگرم به فروع و غافل از اصول استفاده کرد، آقای خمینی بود. اسلام آمریکایی در قاموس وی مقابل اسلام ناب محمدی بود. من اسلام آمریکایی را از ایشان وام گرفته با اصلاحاتی در این‌جا به کار می‌برم. یکی دیگر از امتیازات آموزه‌های آقای خمینی شناسایی صهیونیسم و امپریالیسم با عنوان استکبار جهانی بود. او حدود دو دهه قبل از پیروزی انقلاب بر شناسایی این دو دشمن اصلی اسلام تاکید کرده بود. در کنار این دو نکته کانونی مثبت یک نکته کانونی و دو امر فرعی منفی هم در کارنامه وی به چشم می‌خورد که اسلام ایرانی را در مقایسه با اسلام ناب محمدی وی از آنها تهذیب کرد. نکته کانونی منفی باور به ولایت مطلقه فقیه در رویکرد اسلام ناب محمدی است. مطابق تحقیق من ولایت مطلقه فقیه بلکه تمام انواع ولایت سیاسی فقیه فاقد اعتبار دینی و شرعی است. می‌توان عدالت‌باوری و ظلم‌ستیزی تشیع را از فرایض مترقی اسلامی همانند امر به معروف و نهی از منکر استخراج کرد. در این زمینه من به تعالیم آخوند ملا محمد کاظم خراسانی صاحب کفایه اقتدا می‌کنم، رهبر معنوی نهضت مشروطه و منکر همه انواع ولایت سیاسی فقیه.

به عبارت دیگر در اسلام ایرانی که منتقد ساختاری صهیونیسم و امپریالیسم و هرگونه استبدادی از جمله استبداد دینی است ولایت مطلقه فقیه که همان سلطنت مطلقه با ظاهر اسلامی است جایی ندارد و فقیه هم هیچ امتیازی بر غیر فقیه در سیاست ندارد. اما امر فرعی منفی اول، آقای خمینی در آمریکاستیزی افراط کرد و با حمایت از تصرف سفارت آمریکا در تهران توسط دانشجویان پیروش اوایل انقلاب خسارات زیادی برای ایران به بار آورد. امر فرعی منفی دوم ملی‌گرایی نوع مصدق را مخالف اسلام دانستن بود. ملی‌گرایی نوع مصدق نه تنها هیچ تعارضی با اسلام ندارد بلکه یکی از عواملی که ایران را در مقابله با دو تجاوز اسرائیلی امریکایی اخیر نجات داد اقبال ایرانیان به این نوع ملی‌گرایی بود.

در دوران طولانی رهبری خامنه‌ای تقابل با صهیونیسم و امپریالیسم در تاسی به تعالیم آقای خمینی با قوت ادامه یافت. این از نکات قوت زمامداری وی است. اما او در چند ناحیه اشتباهات فاحشی مرتکب شد. یکی اینکه از موضع استبداد مطلقه مسمی به ولایت مطلقه همانند سلفش عرصه را بر رضایت و آزادی مردم تنگ کرد، با این فرق که فاقد کاریزما و دانش فقهی و توان موازنه بین چپ و راست آقای خمینی بود. دیگر اینکه او در مبارزه با استکبار جهانی و صهیونیسم بین‌الملل (با گفتمان جمهوری اسلامی) دو اصل اساسی را لحاظ نکرد: یکی مقدورات ملی و دیگری محاسبه هزینه و فایده. و بدون لحاظ این دو اصل اساسی ستیزش با استکبار و صهیونیسم با مقاومت مردم ایران مواجه شد: نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران. سوم در سیاست‌گذاری دوران وی تامین کفاف و رفاه مردم ایران نسبت به سیاست کلان محو اسرائیل از صحفه روزگار و مقابله با پایگاههای آمریکا در منطقه تقدم نداشت، بلکه یقینا در عمل ثانوی و متاخر بود.

با برشمردن نقاط قوت و ضعف سیاستهای جمهوری اسلامی در دوران بنیانگذار و دومین رهبر تمایز جدی اسلام ایرانی با اسلام ناب محمدی ایشان مشخص شد. اصول اسلام ناب محمدی به روایت جمهوری اسلامی: اول. ولایت مطلقه فقیه. دوم. رعایت شعائر دینی و مذهبی و عدم اهتمام به رعایت اصول اسلامی از قبیل عدالت اجتماعی در عمل. سوم. محو اسرائیل از صحنه روزگار و ستیز با پایگاههای منطقه‌ای آمریکا. چهارم. تقدم منافع امت اسلام بر منافع ملی ایران در تخصیص بودجه و تنظیم سیاست خارجی. بر این اساس تامین کفاف و رفاه مردم ایران نسبت به استکبارستیزی امری ثانوی محسوب می‌شود. پنجم. دفاع از ایران به عنوان ام‌القرای جهان اسلام و اهمیت استقلال و تمامیت ارضی آن. ششم. عدم اهتمام به رعایت آزادی و حقوق مردم در عمل.             

اگر اسلام امارات متحده عربی، بحرین و عربستان سعودی را شاخص اسلام آمریکایی معرفی کنیم معلوم می‌شود که در اسلام آمریکایی این اصول به چشم می‌خورد: اول. رعایت شعائر و ظواهر فرعی اسلام و غفلت متعمدانه نسبت به اصول قرآنی و اسلامی. دوم. تقدم تامین منافع اسرائیل و آمریکا بر کلیه سیاستهای کشور، دادن پایگاه نظامی به آمریکا و انعقاد پیمان آشکار یا پنهان با اسرائیل. سوم. تامین رفاه مسرفانه شهروندان بر اساس دلارهای نفتی. چهارم. بی‌اعتنایی به رای مردم و فقدان نظام انتخاباتی در ساختار سیاسی کشور.

اصول اسلام ایرانی را می‌توان این‌گونه معرفی کرد: اول. ساختن جامعه‌ای مستقل، آزاد، عادلانه و آباد در ایران بزرگترین تبلیغ برای ایران، اسلام و تشیع است. دوم. تعالیم قرآنی، نبوی، و علوی بزرگترین اصول اخلاقی چنین جامعه‌ای است. سوم. کشورداری، قانون‌گذاری و مدیریت جامعه با بهره‌گیری از متخصصان مختلف علوم تجربی، علوم اجتماعی و علوم انسانی و بهرگیری از عقل جمعی، مقدورات، و محاسبه هزینه و فایده صورت می‌گیرد. چهارم. کشور بر اساس رضایت و رأی مردم، انتخابات و رعایت منافع ملی ایران اداره می‌شود. پنجم. صهیونیسم دشمن ایران مستقل و مقتدر، و پایگاههای آمریکا در منطقه مخل منافع ملی ایرانیان هستند. ششم. ایران در حد مقدور و با محاسبه هزینه و فایده از مظلومان فلسطینی و لبنانی و غیره دفاع می‌کند. هفتم. فقها و روحانیون در اداره کشور هیچ ولایت و امتیازی ندارند و مقامات کشور بر اساس وراثت به فرزندان ذکور به ارث نمی‌رسد. 

امیدوارم در مجالی دیگر آنچه در این گفتار سرخط هایش عرضه شد به‌شکل مشروح ارائه کنم. انشاءالله. 

The post تأملاتی حین آتش‌بس موقت appeared first on محسن کدیور | Mohsen Kadivar.

دورام، کارولینای شمالی ( DURHAM, N.C.)  (RNS) —محسن کدیور، مخالف ایرانی که در دانشگاه دوک اسلام تدریس می‌کند، به همان اندازه که از جمهوری اسلامی انتقاد می‌کند، نگران تأثیر جنگ ایران بر دموکراسی آمریکا نیز هست.

سرویس خبری دین (Religion News Service) (RNS)

نوشته: یونات شیمرون (Yonat Shimron)

۲۵ مارس ۲۰۲۶ (۵ فروردین ۱۴۰۵)

دورام، کارولینای شمالی (RNS) — محسن کدیور جنگ در ایران را با احساس فزاینده‌ای از تکرار تاریخ دنبال می‌کند.

او استاد پژوهشی مطالعات اسلامی در دانشگاه دوک است و هجده سال است که در تبعید از وطنش ایران به سر می‌برد. کدیور که منتقد سرسخت رژیم تهران و مدافع اصلاحات دموکراتیک است، اکنون بر این باور است که ایالات متحده نیز در مسیری مشابه به سوی حکومت اقتدارگرا در حرکت است.

کدیور از انقلاب ۱۳۵۷ که جمهوری اسلامی را به قدرت رساند حمایت کرده بود، به این امید که جامعه‌ای عادلانه‌تر پدید آید. اما اوضاع آن‌گونه که انتظار می‌رفت پیش نرفت. هنگامی که او مقالات و کتاب‌هایی در نقد رژیم نوشت، مقامات او را به هجده ماه زندان در زندان بدنام اوین در تهران محکوم کردند.

او در سال ۲۰۰۸ (۱۳۸۷) به آمریکا آمد، ابتدا به دانشگاه ویرجینیا و سپس به دانشگاه دوک. اما اکنون الگویی آشنا را در آمریکا می‌بیند.

«خبرنگاران از من می‌پرسند درباره شکست جمهوری اسلامی چه فکر می‌کنید؟» او گفت: «و من به آن‌ها می‌گویم: «شما درباره شکست دموکراسی لیبرال در آمریکا چه فکر می‌کنید؟!»

او گفت از جنگ با ایران — از نبودِ هیچ تهدید فوری علیه آمریکا و از شتاب به سوی جنگ بدون مجوز کنگره — وحشت‌زده است. او معتقد است این جنگ تنها بنیادگرایی دینی را در سراسر جهان تقویت خواهد کرد و از هم‌اکنون نیروهای دموکراتیک درون ایران را تضعیف کرده است.

سرویس خبری دین این هفته با کدیور در منزلش در چپل هیل، کارولینای شمالی مصاحبه کرد. این مصاحبه برای اختصار و وضوح ویرایش شده است.

خانواده‌تان در ایران چه حالی دارند؟

مادرم و دو تن از فرزندانم در تهران زندگی می‌کنند. (در زمان جنگ) اینترنت بین‌المللی در ایران کار نمی‌کند. اینترنت ملی دارند، مثل چین. پس می‌توانند با یکدیگر از طریق اینترنت ارتباط برقرار کنند، اما با ما نه. می‌توانند کارت‌های تلفن بین‌المللی بخرند. روزی چند دقیقه با هم صحبت می‌کنیم و می‌فهمیم که در امنیت هستند.

برداشت شما از این جنگ چیست؟

این جنگ نیست. این تجاوز اسرائیل و آمریکا به ایران است. دقیقاً برعکس آنچه رئیس‌جمهور ترامپ و نخست‌وزیر نتانیاهو تصور می‌کردند اتفاق افتاد. ایرانیان اکنون بیشتر از گذشته از جمهوری اسلامی حمایت می‌کنند، از ارتش ایران و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی که از آن‌ها دفاع می‌کند حمایت می‌کنند. جنبش دموکراسی و آزادی ایران آسیب بسیاری دیده است. اسرائیل اکثر ایرانیان میانه‌رو، رهبران سیاسی و فرماندهان سپاه را ترور کرد. تندروهای افراطی‌تر جای آن‌ها را گرفته‌اند.

دو مثال می‌آورم: دومین رهبر ایران، سید علی خامنه‌ای، در قضیه هسته‌ای محتاط بود. او فتوایی صادر کرد که استفاده از بمب هسته‌ای را حرام — یعنی از نظر اسلامی ممنوع — اعلام می‌کرد. آیا مطمئنیم که پسرش این فتوا را حفظ خواهد کرد؟ من مطمئن نیستم. اسرائیل دبیر شورای امنیت ملی ایران، علی لاریجانی را ترور کرد که فردی میانه‌رو بود. او مرد مذاکره بود. جای او را یک چهره افراطی تندرو، محمدباقر ذوالقدر گرفت.

آیا فکر می‌کنید مردم ایران پیش از جنگ آماده دموکراسی بودند؟

ایران آماده‌ترین کشور برای دموکراسی در خاورمیانه بود. ما در کمتر از هشتاد سال دو انقلاب داشتیم: ۱۹۰۶ و ۱۹۷۹. در سه دهه گذشته، ایران تظاهرات اعتراضی متعدد داشته است. پارلمان منتخب دارد. آیا عربستان سعودی این را دارد؟ آیا امارات متحده عربی چنین کرده است؟ خیر. همه این رژیم‌ها اقتدارگرا هستند، اما جمهوری اسلامی یک مزیت دارد: انتخابات دارد. مردم می‌توانند رئیس‌جمهور، مجلس، شوراهای شهر و مجلس خبرگان را انتخاب کنند. مقام رهبری (سیدعلی خامنه‌ای) تلاش کرد آرای مردم در انتخابات را محدود کند، اما نتوانست آن را به‌طور کامل از بین ببرد. تبلیغات زیادی علیه ایران در رسانه‌های غربی وجود دارد. این درست نیست. ایران پیچیده است.

انقلاب اسلامی حکومت فقها را به وجود آورد. آیا این قابل اجرا است؟

نظریه‌ای وجود داشت که داناترین فقیه باید کشور را اداره کند. در عمل، فقه کافی نیست. برای اداره یک کشور باید مصلحت و منافع عمومی را در نظر گرفت. فقه سیاست نیست. دومین رهبر، خامنه‌ای، نه به خاطر دانش فقهی‌اش — که واجد مقام و منزلت بالای رهبر اول، آیت‌الله خمینی نبود — بلکه به این دلیل که هشت سال رئیس‌جمهور جمهوری اسلامی بوده، رهبر شد. تجربه سیاسی مهم‌تر از دانش فقهی است. پس نظام در ظاهر دینی است، اما پیکره رژیم کارکردگرا و عمل‌گرا است.

انتقاد من این است که به رویکردهای دموکراتیک‌تر و جدایی مسجد و حکومت نیاز داریم. آیت‌الله خمینی توانست بین راست و چپ تعادل برقرار کند، اما جانشین او، چون ویژگی کاریزماتیک و دانش اسلامی عمیق نداشت، بیشتر بر راست‌گرایان تکیه کرد و چپ‌گرایان را که اصلاح‌طلب نامیده می‌شدند کنار گذاشت. اصلاح‌طلبان به حاشیه رانده شدند، نشریات و احزاب سیاسی‌شان ممنوع شدند، چهره‌های شاخصشان زندانی شدند یا در حصر خانگی قرار گرفتند. او بیشتر بر سپاه پاسداران تکیه کرد.

آیا آیت‌الله جدید، پسر رهبر ترور شده را می‌شناسید؟

نه. او مردی در سایه است. هیچ اطلاعاتی از او نداریم. چیزی منتشر نکرده است. صدا یا تصویری از او نداریم. و چون در روز اول تجاوز آمریکا و اسرائیل مجروح شد و بسیاری از اعضای خانواده‌اش جلوی چشمانش کشته شدند، آسیب روحی سختی دیده است. آنچه مطمئنم این است که کشور توسط سپاه پاسداران اداره می‌شود، نه توسط رهبر سوم. مقام رهبری در حال حاضر نقشی نمادین دارد، مثل پادشاه انگلستان.

دین در سراسر جهان غرب رو به افول است. آیا در ایران هم کاهش یافته است؟

ایران هر ده سال یک بار نظرسنجی ملی انجام می‌دهد، حتی پیش از انقلاب. بر اساس این نظرسنجی‌ها، در اعتقاد به خدای یگانه، اعتقاد به آخرت و اعتقاد به نبوت پیامبر حضرت محمد تغییر معناداری پیش نیامده است. کاهش جدی در مناسک جمعی مانند نماز جمعه داریم. مناسک فردی نیز کاهش یافته است. تغییر محسوسی در تعداد زنانی که حجاب سنتی را نمی‌پوشند دیده می‌شود. رویکرد سختگیرانه و بنیادگرایانه رژیم به اسلام — که در ایران به «اسلام طالبانی» معروف است — تأثیر عمیقی بر دوری جوانان ایرانی از مناسک دینی، به‌ویژه مناسک جمعی داشته است. اما در مجموع، تفاوت بزرگی میان ایران و ترکیه، مثلاً، یا میان ایران و پاکستان دیده نمی‌شود.

شکاف‌های سیاسی در ایران را توضیح دهید.

در ایران تنوع وجود دارد. به نظرسنجی و داده (data) نیاز داریم. می‌توانم بگویم که ۱۵ تا ۲۰ درصد ایرانیان از رژیم حمایت می‌کنند. اقلیت دیگری در میان ایرانیان هستند که از بازگشت سلطنت به ایران، یعنی بازگشت پسر شاه سابق، رضا پهلوی حمایت می‌کنند. این شخص دست‌نشانده نخست‌وزیر نتانیاهو است، اما رئیس‌جمهور ترامپ او را تا کنون نپذیرفته است. آمار قابل اعتمادی در دست نیست، اما این هم اقلیتی بیش نیست.

اکثر ایرانیان از رژیم حمایت نمی‌کنند. اما این تجاوز نظامی تندروهای ایرانی و سپاه پاسداران را تقویت خواهد کرد. همه این فرماندهان و چهره‌های سیاسی جایگزین که پس از ترورهای احمقانه نخست‌وزیر نتانیاهو به قدرت رسیده‌اند، تندروتر و افراطی‌تر از کسانی هستند که پیش از این بودند.

پیامدهای بلندمدت این جنگ چیست؟

نتانیاهو و ترامپ بنیادگرایی را در جهان گسترش می‌دهند. بنیادگرایی اسلامی به تدریج در آمریکا، در اروپا، در خاورمیانه، در همه جا افزایش خواهد یافت. سیاست‌های این دو ضد صلح، ضد حقوق بین‌الملل و ضد ارزش‌های آمریکایی است. ترامپ حتی از آنچه در ایران داریم اقتدارگراتر است.

من از جمهوری اسلامی انتقاد می‌کنم، اما همزمان از دموکراسی لیبرال بیشتر انتقاد می‌کنم. مالکوم ایکس (Malcolm X) (رهبر فقید سیاهان آمریکا) می‌گفت آنچه در آمریکا داریم ریاکاری (hypocrisy) است، نه دموکراسی (democracy).

The post جنگ بنیادگرایی دینی را در سراسر جهان تقویت خواهد کرد appeared first on محسن کدیور | Mohsen Kadivar.