Hrach Kalsahakian

Միջին Արեւելքի հայութեան ապագան սուրիահայութեան փորձառութեան լոյսին տակ

noreply@blogger.com (Hrach Kalsahakian) — Sat, 03 Dec 2011 15:51:00 +0000

Հրաչ Քալսահակեան

Hrach Kalsahakian analyzes the general aspects related to the development of the Armenian community in Syria, from the Genocide up to the contemporary times, giving examples of the social and economic factors that have affected in shaping of the community and developing its current leadership and how these factors have influenced the choices made in the ongoing political crisis. He examines Armenia's role in this context and in a wider perspective, highlighting the circumstances that enables it to play a substantial role in the future.

Սուրիահայ գաղութը, Միջին Արեւելքի հայկական այլ գաղութներու նման, ենթակայ եղած է ամէն տեսակի քաղաքական, տնտեսական եւ ընկերային վերիվայրումներու:

Յայտնի է, որ Ցեղասպանութենէն անմիջապէս ետք գաղութը ունեցած է ստուար թուաքանակ, բայց տասնամեակներու ընթացքին այդ թիւը նօսրացած է ներգաղթի (դէպի Հայաստան) եւ արտագաղթի (դէպի Եւրոպայ, Ամերկայ եւ այլուր) պատճառներով:

Անցեալ դարու յիսունական թուականներուն, արաբական ազգայնական հոսանքին հետեւանքով, սուրիահայութիւնը ենթարկուեցաւ բազմաթիւ սեղմումներու, կարգ մը համայնքային ղեկավարներ հալածուեցան, դպրոցները փակուեցան, իսկ վերաբացուելէ ետք դրուեցան պետական մանրակրկիտ հսկողութեան տակ, հայկական դասապահերը խիստ կրճատուեցան եւ հայերէնին տրուեցաւ կրօնական ծիսակատարութիւններու լեզուի կարգավիճակ: Պաղ պատերազմի հետեւանքով հայութիւնը ծանր վնասներու ենթարկուեցաւ:

Տնտեսական առումով Սուրիան հետըզհետէ որդեգրեց կեդրոնացուած ծրագրաւորումի քաղաքականութիւն, պարագայ մը որ շատ մը կէտերու մէջ նմանութիւններ ունէր նախկին Սովետական Միութեան հետ: Հայերու եւ այլ հատուածներու վայելած տնտեսական յարաբերական բարօրութիւնը մեծ մասամբ արդիւնքն էր արտաքին պարագայական ազդակներու: Օրինակի համար, Լիբանանի տնտեսական քայքայումը, Իրաքի շրջափակումը, Թուրքիոյ հետ տնտեսական յարաբերութիւններու ընդլայնումը, եւայլն, այս կամ այն ձեւով ծառայեցին երկրի հայութեան տնտեսական յարաճուն վիճակի ապահովման, պարագայ մը որ անոնց մղեց նիւթապէս բաւարար զգալու եւ շարունակելու ներքին ինքնամփոփ կեանքը:

Ըլլալով միշտ ապաքաղաքականացուած, հայութեան (եւ շատերուն) համար անսպասելի էին սուրիական քաղաքական իրավիճակի ներկայ զարգացումները, այն աստիճան որ ութ ամիսներ ետք սուրիահայութեան մեծամասնութիւնը տակաւին կը շարունակէ ուրանալ զարգացումները եւ կը յամենայ կարծել թէ ամէն ինչ կրնայ նոյն վիճակին դառնալ:

Ապագայ դրութիւնը, իմ անձնական կարծիքով, վատ չի կրնար ըլլալ հայերուն համար: Նախ պէտք է ըսել որ հայերը այնքան աննշան փոքրամասնութիւն են 23 միլիոն հասնող բնակչութեան մը համար, որ իրենց դէմ կանխամտածուած հաւաքական վնաս կարելի չէ ակնկալել: Անոնք տակաւին կը վայելեն ճարտար քաղաքացիի համբաւ, բայց անշուշտ բարոյական առումով արժէզրկուած պիտի ըլլան եթէ չկարենան, թէկուզ ուշացած, համասուրիական ժողովրդավարական տեսլականին հետ առնչուիլ: Կը խորհիմ թէ սուրիահայութեան մեծ մասը պիտի շարունակէ ապրիլ իր կեանքը սովորականին նման, քանի որ ապագայ Սուրիան պերճանքը պիտի չունենայ անցեալի սխալները կրկնելու, իսկ երկրի տնտեսական յառաջդիմութիւնը եւ զարգացումը կարեւոր բնագաւառներ են, ուր հայերու ներդրումը արժէք կրնայ ներկայացնել:

Տարիներու ընթացքին սուրիահայ գաղութին մէջ ձեւաւորուեցաւ այնպիսի ղեկավար խաւ մը որ, օսմանեան օրերէն ժառանգուած եւ անկախ Սուրիոյ մէջ պաշտօնապէս ամրագրուած իրաւունքներով օժտուած, համատարած վարեց գաղութին գործերը՝ զարկ տալով մշակութային, ընկերային, կրօնական եւ շինարարական աշխատանքներուն: Հայախօս գաղութ ըլլալը դարձաւ կարեւորագոյն դրամագլուխ: Բայց փաստը կը մնայ այն, որ գաղութի ներքին կառոյցները կը տառապին այդ խաւի տասնամեակներու տիրապետութենէն: Գոնէ մարդուժի առումով, յստակ է, թէ մեծ թիւով արհեստավարժ եւ մասնագէտ մարդիկ հեռու մնացած են ազգային հասարակական կեանքէն՝ սոյն վերնախաւին մենատիրական ախորժակներուն պատճառով:

Հայ ղեկավարութիւնը կրնար անշուշտ աւելի հաւասարակշռուած մօտենալ Սուրիոյ մէջ ծաւալուող նորագոյն զարգացումներուն նկատմամբ, մանաւանդ որ կայ նախկին փորձ մը, երբ Սուրիոյ եւ Թուրքիոյ չափազանց մօտիկութիւնը սուրիահայերը մղած էր զուսպ ըլլալ հայ դատի հետապնդումի եղանակներուն նկատմամբ: Ղեկավարութիւնը կրնար նոյն խոհեմութիւնը դրսեւորել նաեւ այսօր եւ չէզոքութիւն պահպանել: Այսքան տարի իր մասնակցութիւնը չունենալով սուրիական քաղաքական կեանքին մէջ, կրնար տարի մը եւս նոյն աննկատ կեցուածքը շարունակել: Այս, այնպիսի ժամանակ երբ սուրիական ընդիմութիւնը, հակառակ հազարաւոր զոհերուն, զինեալ լուծումի տարբերակէն հեռու մնալու անընդհատ հաւաստիքներ կու տար:

Հայութեան քաղաքական կեցուածքին մէջ կարեւոր դեր ունեցած է Լիբանանի հայութեան մեծամասնութեան քաղաքական դիրքորոշումը սուրիական ներկայ վարչակարգին կողքին: Ասոր վրայ կարելի է աւելցնել նաեւ հայերու աւանդական արդարացի անվստահութիւնը Թուրքիոյ կառավարութեան նկատմամբ, կառավարութիւն մը որ օրըստօրէ կը դիրքորոշուի որպէս բարեկամ եւ դաշնակից սուրիացի ընդիմադիր հաւաքականութեան կողքին:

Որպէս հետեւանք, հայութեան մօտ ստեղծուած է երկրի մեծամասնութիւնը կազմող բնակչութեան նկատմամբ անվստահութեան մթնոլորտ, նոյն այդ բնակչութեան, որ հարիւր տարիներ առաջ ընդունած էր հայերը Ցեղասպանութեան ժամանակ եւ որու հետ հայերը տասնամեակներու գոյակցութեան եւ տնտեսական գործակցութեան փորձ կուտակած էին:

Սուրիահայութիւնը շարունակական արտագաղթի վիճակ մը կ'ապրի վերջին յիսուն տարիներուն, որու հետեւանքով գաղութին թուաքանակը հասած է վաթսուն հազարի սահամանները, իսկ հայախօսութեան տոկոսը օրըստօրէ կը պակսի: Արտագաղթը ընդունուած երեւոյթ դարձած է սուրիահայ ընտանիքներուն համար, որոնք ունին ազգականներ շատ մը երկրիներու մէջ: Չեմ խորհիր որ արտագաղթը կտրականապէս պիտի աճի յաջորդող տարիներուն: Արեւմուտքի երկրիները կրնան անշուշտ այդ հոսանքը աշխուժացնել շնորհելով մուտքի եւ ապրելու արտօնագրեր: Եթէ իրավիճակը փոխուի, առաջին հերթին սուրիահայը պիտի ուզէ Պէյրութ փոխադրուիլ, անկէ ետք այլ երկիր անցնելու հեռանկարով:

Անհատական մակարդակի վրայ սուրիահայը Հայաստան հաստատուելու հեռանկար չի հետապնդեր, իսկ հաւաքական մակարդակի վրայ այդպիսի աշխատանք տանող մարմին չկայ արդէն: Սուրիահայերուն համար յայտնի է թէ Հայաստանի կառավարութիւնը ի զօրու չէ ընդունելու եւ տեղաւորելու հայ զանգուածները: Միայն ֆիզիքական անմիջական վտանգի մը պարագային սուրիահայը պիտի փորձէ Հայաստան տեղափոխուիլ, անկէ առաջ սակայն նախապատուութիւնը տալով Լիբանանին: Ամէն պարագայի Հայաստան կրնայ ծառայել որպէս հանգրուան՝ յետագային, ֆիզիքական վտանգի սպառումէն ետք այլ տեղ գաղթելու:

Հայաստան Միջին Արեւելքի հայութեան կրնայ օգտակար դառնալ նախ եւ առաջ ինքնավստահ եւ հեռանկարային քաղաքականութիւն վարելով շրջանէն ներս: Կրնայ օգնել ժամանակակից խնդիրներուն նպաստաւոր լուծումներ առաջադրելով:

Երկարժամկէտ՝ Հայաստան կրնայ շրջանի հայութեան օգտակար դառնալ միայն երբ տնտեսապէս եւ քաղաքականօրէն ունենայ բաւականաչափ լծակներ: Դժբախտաբար, ներկայ վիճակը յոյս չի ներշնչեր նման կտրուկ փոփոխութեան մը հաշուոյն:

Մինչեւ որ Հայաստան նուաճէ այդպիսի կարգավիճակ, Միջին Արեւելքի հայերը անցած կ'ըլլան պատմութեան գիրկը կամ անյքան յարմարուած կ'ըլլան իրենց նոր եւ վերածաղկած միջավայրերուն, որ այլեւս Հայաստան անոնց համար կ'ունենայ խիստ վերացական արժէք:

Եկէք տօնենք շօշափելին

noreply@blogger.com (Hrach Kalsahakian) — Mon, 12 Sep 2011 13:49:00 +0000

Գրեց՝ Հրաչ Քալսահակեան

Դեր 2011 չմտած արդէն սկսանք լսել Հայաստանի անկախութեան քսանամեակի տօնակատարութիւններուն մասին: «Քսան տարեկան պիտի ըլլայ մեր պետականութիւնը եւ պէտք է նշենք այդ պանծալի առիթը», ըսուեցաւ եւ շուտով պետական ծրագիր մէջտեղ դրուեցաւ:

Պահ մը կը մտածեմ: Վերջին քսան տարիներուն սփիւռքահայութեան քանի՞ տոկոսը ապրեցաւ Հայաստանի հոգերով, զգաց թէ մաս կը կազմէ այդ երկրին կամ նուազագոյնը հաղորդուեցաւ անոր լուրերով:

Կը շարունակեմ մտածել: Հայաստանի բնակչութեան քանի՞ տոկոսը այսօր կը զգայ թէ անկախ հայրենիքի մը բարիքները կը վայելէ՝ իր տուածին չափ կամ նոյնիսկ ատկէ աւելի:

Քսաներորդ տարեդարձը ի հարկէ նշելի թուական մըն է բայց ի՞նչ ձեւով պէտք է զանիկա նշենք:

Տօնակատարութիւնները պիտի չհրապուրեն 20 տարի իր առօրեայով կլանուած սփիւռքահայուն, որ տակաւին նոյնիսկ երկքաղաքացիութեան քայլին չէ դիմած, պիտի չներգրաւեն հայերէն չգիտցող եւ գրեթէ օտարացած զանգուածը:

Տօնակատարութիւնները պիտի չխանդավառեն աղքատութեան եւ անարդարութեան թոհուբոհին մէջ յայտնուած նախկին սովետական քաղաքացիին որ սկսած է կասկածանքով վերաբերիլ ազատութեան եւ անկախութեան գաղափարներուն:

Տասնամեակ մը առաջ երբ կը տօնուէր անկախութեան տասերորդ ամեակը ու յետադարձ ակնարկով մը յայտնի կը դառնար թէ նախորդող շրջանին երկիրը մասնաւոր բան մը իրականացուցած չէր, հետեւեալ միտքը շրջագայութեան մէջ դրուեցաւ՝ «Տակաւին ընդամէնը տասը տարեկան մանուկ մը է Հայաստանը, որուն գլուխէն բաւական փորձանքներ անցած են: Վաղը կը մեծնայ եւ կը զօրանայ»:

Այդ ժամանակներէն տասը տարիներ եւս թաւալած են եւ անցեալի մանուկը դարձած է երիտասարդ: Անոր հետ մեծցած են հոգերը եւ ստացած աւելի լուրջ տարողութիւն: Ան այլեւս ինքն իր աչքերով կրնայ տեսնել թէ ի՞նչ վիճակի մէջ է եւ ինպիսի՞ մարտահրաւէրներու առջեւ կը գտնուի: Աւելին, ան կրնայ լաւապէս հասկնալ թէ ի՞նչ պատճառներով անոր յառաջդիմութիւնը կասեցուած է կամ սահմանափակուած:

Շատ դիւրին է տօնել 20 ամեակ, 25 ամեակ, 30 ամեակ եւայլն: Այդպիսի առիթներ փախցնելու մէջ յայտնի չենք եղած: Եթէ հարկ ըլլայ պատրաստ ենք նոյն ուժգնութեամբ տօնելու նաև սովորական ամեակներն ալ:

Բայց եկէք պահ մը կանգ առնենք եւ փոխարէնը տօնենք այն ինչ որ իսկապէս իրականացուցած ենք՝ այսինքն տօնենք շօշափելին, թէկուզ 20 ամեակի կամ այլ ամեակի տարազին ներքեւ:

Շարժա, ԱՄԷ

Թրքական ներթափանցումը Միջին Արեւելք եւ շրջանի հայերը

noreply@blogger.com (Hrach Kalsahakian) — Tue, 29 Jun 2010 16:31:00 +0000

Գրեց՝ Հրաչ Քալսահակեան

Թուրքիոյ աշխոյժ դերակատարութիւնը շրջանէն ներս արաբ մեծամասնութեան կողմէ ողջունելի քայլ կը նկատուի, մանաւանդ որ արաբները երկար ժամանակէ իվեր անիրաւուած եւ անտեսուած ըլլալու հոգեվիճակ մը կ՛ապրին, յատկապէս պաղեստինեան հարցի գծով:

Թուրքիոյ մուտքը շրջանէն ներս սկզբնական շրջանին մեծ աղմուկ բարձրացուց եւ զօրակից մը գտած ըլլալու համատարած զգացում առթնցուց արաբ զանգուածին մօտ: Քիչ մը նուազած է հիմա այդ հոսանքը, մանաւանդ որ շրջանի վարչակարգերը այնքան ալ հաշտ աչքով չեն նայիր Թուրքիոյ յառաջխաղացումին, քանի որ ատիկա կրնայ իրենց վերապահուած դերը նսեմացնել (օրինակի համար Եգիպտոսի եւ Սէուտական Արաբիոյ վայելած պատմական հեղինակութիւնը արաբական եւ իսլամական աշխարհին մէջ կրնայ վնասուիլ): Արաբ մտաւորականներու եւ լրագրողներու տոկոս մը կայ որ կ՛անդրադառնայ թէ Թուրքիա զուտ իր շահերէն մեկնած է որ կը ձեռնարկէ այս շրջադարձին:

Շիա հաւատքին հետեւող զանգուածներն ալ (Իրանի, Իրաքի, Պահրէյնի եւ այլ երկիրներու մէջ) դաւանական պատճառներով դիւրաւ չեն կրնար ընկալել Էրտողանի կամ Թուրքիոյ վերագրուած Տաւոսի եւ Կազայի «յաղթանակ»ները:

Հարց կը տրուի, թէ Թուրքիա որքան պատրաստակամ է իր վարքագիծը ամբողջութեամբ փոխելու եւ Արեւմուտքէն հեռանալու: Փաստը կը մնայ սակայն, թէ երկու երկիրներու՝ Իսրայիլի եւ Թուրքիոյ միջեւ ոչ մէկ ծանրակշիռ զինուորական համաձայնագիր ջնջուած կամ նոյնիսկ առկախուած է: Արաբ մամուլը անհամբեր կը սպասէ լսել նման զարգացում, հաւատալու համար թէ Թուրքիա գործնական քայլերու կը դիմէ՝ հեռանալով անցեալի իր դաշնակիցէն:

Շատ մը արաբներ պատրաստ են ներելու Թուրքիոյ ութսուն տարուան հեռացումը արաբական եւ իսլամական աւազանէն ու կը սպասեն Թուրքիոյ կողմէ որդեգրուած ընթացքին մէջ աւելի խրախուսական նշաններ տեսնել, որպէսզի վերջնականօրէն այդ տարիներու Թուրքիոյ պաղարիւն կեցուածքը Աթաթուրքեան քաղաքականութեան վերագրեն:

Որքան ատեն որ արաբական պետութիւնները, ժողովրդավարական, քաղաքական եւ տնտեսական առումով տկար ըլլան, այնքան աւելի պիտի սաստականան թրքական ներթափանցման ճիգերը: Թուրքիա բազմահարիւր միլիոն տոլարներու ներդրումներ ունի արաբական երկիրներուն մէջ եւ դէպի այդ երկիրները կ՛արտահանէ իր ապրանքներուն եւ ծառայութիւններուն նշմարելի մէկ տոկոսը:

Օգտագործելով այդ հնարաւորութիւնները, կասկած չկայ թէ Թուրքիա պիտի փորձէ պարտադրել իր քաղաքական հաշուարկները շրջանի դիւրաբեկ վարչակարգերուն վրայ՝ երբեմն դիւանագիտութեան եւ երբեմն ալ քօղարկուած սպառնալիքի խողովակով:

Հայեր ընդհանրապէս ներքին գաղութային եւ արտաքին մշակութային եւ քաղաքակրթական դիմագիծով կը շարունակեն իրենց ներկայութիւնը պահպանել շրջանէն ներս:

Նկատի առած, որ արաբական երկիրները ընդհանուր առմամբ ժողովրդավար կառոյց չունին եւ հայեր հոն – ընդհանուր բնակչութեան նման - արդէն մասնայատուկ քաղաքական աշխատանք տանելու հնարաւորութենէ զուրկ են, թրքական տեւական բնոյթ ունեցող միջամտութիւն մը այդ պայմաններուն տակ անհրաժեշտ պիտի չթուի:

Հայեր միայն Լիբանանի մէջ ունին շեշտակի քաղաքական գործունէութիւն, որուն վրայ հիմնովին ազդելը տակաւին հեռու է Թուրքիոյ քաղաքական կարողութենէն, մանաւանդ որ հայերը լիիրաւ դաշնակիցներ ունին լիբանանեան ճակատին վրայ, իսկ հայ մեծամասնութեան դաշնակից չնկատուող կողմերը ունին հայերու հետ կապուած որոշ շահեր:

Այս տարուան Ապրիլին Լիբանանի ներքին ապահովական մարմինները խափանեցին հեռատեսիլային սփռումը «Զարթիր որդեակ» յայտնի հայրենասիրական երգին, որ նոր կատարողութեամբ թողարկուած էր Այլին Խաչատուրեան անունով մեկնաբանի մը կողմէ: Տեսահոլովակը արտօնուեցաւ հեռատեսիլի կայաններէն սփռել միայն մէկ օր՝ Ապրիլի 24-ին, պատճառաբանելով թէ այդ սահմաններէն դուրս հեռարձակումը կրնար վրդովեցնել Թուրքիան: Տեղի ունեցածը աւելի նախազգուշական քայլ մըն էր եւ այն տպաւորութիւնը կը ձգեր թէ ուղղակիօրէն չէր թելադրուած Թուրքիոյ կողմէ: Ամէն պարագայի, կարելի չէ կռահել թէ ճիշդ ինչ է պատահած քուլիսներուն ետին:

Այլ աւելի հնչեղ պարագայ մըն է ՀԲԸՄ-ի Երիտասարդ Արհեստավարժներու Միջին Արեւելեան առաջին համագումարին խափանումը վերջին վայրկեանին՝ հարիւրէ աւելի մասնակիցներու Ամման, Յորդանան, ժամանումէն ետք, 3ունիսի առաջին օրերուն:

Երբ ամէն ինչ բնականոն կ՛ընթանար, վերջին րոպէին Յորդանանեան իշխանութիւններու գաղտնի սպասարկութեան պաշտօնեաները համագումարը կազմակերպելու թոյլատուութիւնը չեղեալ համարեցին եւ հրահանգեցին հիւրանոցին որ միջոցառումներու համար սրահ կամ յարմարութիւններ չտրամադրուի: Համագումարին կարգ մը զեկոյցներ պիտի արտասանուէին, շօշափելով համահայկական հարցեր, որոնց կարգին նաեւ հայոց ցեղասպանութիւնը, պարագայ մը որ ըստ երեւոյթին առաջնորդած էր թրքական հակազդեցութեան, հակառակ որ համագումարին միայն հայեր ներկայ պիտի գտնուէին:

Համագումարի մասնակիցները յուսախաբ տրամադրութեամբ քաշուեցան Յորդանանէն: ՀԲԸՄ-ը պաշտօնական որեւէ բացատրութիւն չհրապարակեց, հաւանաբար Յորդանանի հայերը նեղ կացութեան չմատնելու համար:

Տուեալներ կան թէ համագումարի նախօրեակին Ազրպէյճանական բարձրաստիճան պատուիրակութիւն մը այցելած է Ամման եւ տնտեսական մեծ նշանակութիւն ունեցող համաձայնագրեր ստորագրած Յորդանանի հետ՝ երկիր ուր Հայաստան տակաւին դեսպանութիւն չունի:

Ամէն պարագայի Յորդանանի մէջ տեղի ունեցածը չէ վնասած տեղւոյն հայութեան: Տեղական «Սպիտակ» պարախումբը կը շարունակէ ելոյթներ ունենալ հայ եւ արաբ բեմերուն վրայ, եկեղեցական եւ ազգային հասարակական եւ կրթական կեանքը կը շարունակուի սովորական կշռոյթով՝ հինգ հազար հաշուող Ամմանի հայկական գաղութին մէջ: Յորդանան գետի եզերքին, Յիսուսի մկրտութեան վայրին մէջ, քրիստոնեայ այլ համայնքներու կողքին, հայերուն ալ տրուած է հողաշերտ՝ այդտեղ եկեղեցի մը կառուցելու դիտաւորութեամբ, որպէսզի զարկ տրուի կրօնական զբօսաշրջիկութեան: Ներկայ դրութեամբ Յորդանան եւ արաբական այլ երկիրներ հայերը պիտի նախընտրէին ընդունիլ որպէս զբօսաշրջիկներ եւ ոչ որպէս քաղաքական զեկուցաբերներ:

Այս օրինակները անշուշտ խորհրդածութիւններու դուռ կը բանան, թէ որքանով հայկական գաղութները Միջին Արեւելքի մէջ պիտի կարենան պահպանել իրենց գոյութիւնը (յիշենք Իրաքի հայ գաղութին կրած վնասները), իսկ գոյութիւն պահպանելու դէպքին, որքանով անոնք ենթակայ պիտի ըլլան քաղաքական բնոյթ ունեցող դժուարութիւններու կամ սեղմումներու:

Միջին Արեւելքի քաղաքական եւ տնտեսական վերիվայրումները տարիներու ընթացքին մղեցին տասնեակ հազարաւոր հայեր ապաստան փնտրելու այլ երկիրներ: Ափսոսալին այն է որ մեկնողներուն կողմնացոյցը Հայաստան չի թեքիր: Ցաւալի է նաեւ որ Հայաստան եւ Հայաստանի հայութիւնը հնարաւորութիւն եւ տրամադրուածութիւն չունին ներգրաւելու եւ սիրաշահելու Թուրքիոյ կողմէ արգելափակուած սահմանէն ոչ շատ հեռու գտնուող այս դիմացկուն հայերը:

Շարժա, ԱՄԷ

Նոյն միտքերը կարելի է արտայայտել աւելի հեզ եւ զսպուած կերպով

noreply@blogger.com (Hrach Kalsahakian) — Mon, 28 Jun 2010 12:58:00 +0000

Գրեց՝ Հրաչ Քալսահակեան

Քալիֆորնիա հրատարակուող Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան պաշտօնաթերթ «Նոր Օր»-ը, իր 24 Յունիս 2010 թիւին մէջ ընդարձակ հարցազրոյց մը ունեցած է կուսակցութեան Հայաստանի կեդրոնական վարչութեան անդամ Կարէն Կակոյեանին հետ:

Հարցազրոյցի աւարտին զրուցավարը կը փորձէ գրգռել Կակոյեանին եւ հարց կու տայ թէ ինչ կարծիք ունի այն «չար լեզուներուն» մասին, որոնք կը քննադատեն կուսակցութեան այս կամ այն գործունէութիւնը:

Տակաւին հարցը չլրացած Կակոյեան բառային տեղատարափ մը կը ստեղծէ թէ՝

«Ձեր նշած չար լեզուներին ուրիշ բան չի մնում անել, քան մեղադրել ու քննադատել եւ նրանք խիստ մասնագիտացել են դատարկամտութեան մէջ: Նրանք բոլորն էլ յայտնի են հասարակութեան իրենց ապազգային կերպարով, մանաւանդ երբեւիցէ չեն թացքրել իրենց անբարոյական վարքագիծը ու թշնամանքը մեր հանդէպ»:

Եւ այդքանը բաւարար չսեպած ան կ՛անցնի աւելի ահեղ բառապաշարի օգտագործումի, թէ՝

«Բոլոր տեսակի դատարկամիտներին ու բաշիբոզուկներին առաջարկում եմ լեզուները պարփակել ախոռակերպ բերաններում, իզուր չզազրախօսել, քանի որ Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան ազգային ընթացքը հնարաւոր չէ կասեցնել, մանաւանդ որ մենք միշտ գործել ենք համազգային հարթութեան վրայ»:

Մեզի յայտնի չեղաւ թէ ինչը մղեց որ Պրն. Կակոյեան այդքան բորբոքի: Արդեօք ի՞նչ յիշեց ան այդ պահուն որ այդքան լարուած զգաց եւ այդպիսի բառային շարք մը արտասանեց:

Մեր կարծիքով նոյն միտքերը կարելի է արտայայտել աւելի հեզ եւ զսպուած կերպով՝ ընթերցողին մօտ ձգելով աւելի մեծ տպաւորութիւն:

Դատելով նոյնինքն իր բառերով, թէ ռամկավար կուսակցութիւնը միշտ գործած է «համազգային հարթութեան վրայ», ուրեմն պէտք է այդ հարթութեան արժէքը գիտնալ եւ յարգել թէ՛ խօսակիցը եւ թէ՛ ընթերցողը:

Որքան որ անձ մը թունաւորուած ըլլայ ուրիշներուն սադրանքներէն, այնուամենայնիւ քաղաքական գործիչի ցուպը կրելու պարագային այդքան դիւրագրգիռ կամ բռնկող պէտք չէ ըլլայ՝ սովորական հարցադրումի մը դիմաց:

Եթէ նոյն անձը իշխող կուսակցութեան մը անդամ ըլլար, ուրեմն ի՞նչ միջոցներու պիտի դիմէր ան հասնելու համար իր նպատակին եւ վերջնականապէս ձերբազատուելու ընդիմախօսներէն:

Տուպայ

Հոգեբանութիւն փոխել

noreply@blogger.com (Hrach Kalsahakian) — Fri, 14 May 2010 10:59:00 +0000

Հրաչ Քալսահակեան

Գրեթէ ամէն քայլափոխի Հայաստանի բնակչութեան վերաբերեալ այն միտքը կը հնչէ, թէ անոնք պէտք է իրենց հոգեբանութիւնը կամ մտածելակերպը փոխեն: Նոյնը եւ համազօր սուր միտքեր կը հնչեն նաեւ սփիւռքի նկատմամբ:

Հայաստանի մէջ գրեթէ ամէն մարդ համամիտ է որ փոփոխութիւնը անհրաժեշտ է, բայց ոչ ամէնը համաձայն պիտի ըլլան թէ ատիկա պահանջուած է հոգեբանական կամ մտածելակերպի մակարդակով:

Կը խորհիմ, թէ մէկ կողմը միւսին բաղադրատոմս ներկայացնելու «իրաւունք» կը ստանայ երբ անոր վստահութիւնը շահած ըլլայ: Նոյնիսկ անհատական մակարդակով չենք կրնար որեւէ ազդեցութիւն ունենալ մեր ընտանիքի անդամներուն կամ ընկերական շրջանակի վրայ, եթէ ազդեցութիւն ընկալողները համոզում չունենան մեր հեղինակութեան վրայ:

Այսօրուան դրութեամբ սփիւռք – Հայաստան ունին զիրենք միացնող հաստատ ենթահող, բայց չունին եւ չեն կրցած ապահովել այդ ենթահողին վրայ կառուցելու գործընկերային փոխ-վստահութեան մթնոլոտ:

Չկարծուի թէ, այդ փոխ-վստահութիւնը հրամանով կամ նոյնիսկ համոզումով կու գայ: Ատիկա համատեղ ու երկարաշունչ գործընկերութեան խողովակով կ՛անցնի եւ կրնայ օր մը առաջնորդել մեզ դէպի այն ցանկալի վիճակը, երբ մէկ կողմէն ուղղուած որեւէ դիտողութիւն կամ խորհրդատուութիւն միւսին նկատմամբ կրնայ ընդունուիլ որպէս կարեւոր ներդրում եւ ոչ իբր մեղադրական կամ գերակայական դրսեւորում:

Թէ մտայնութիւն եւ թէ հոգեբանութիւն պէտք է փոխուին երկուստէք, բայց ատիկա արդիւնք պիտի ըլլայ այն բոլոր քայլերուն որ պիտի առաջնորդեն մեզ դէպի այդ կէտը:

Այլապէս, խօսելով փոփութիւններու մասին, ընդհանրական եւ քարոզչական ոճով, պարզապէս սանձարձակ ցանկութիւններ արտայայտած պիտի ըլլանք:

Կարեւոր մարտահրաւէր մը՝ զանգուածը ներգրաւել հասարակական կեանքին մէջ

noreply@blogger.com (Hrach Kalsahakian) — Tue, 13 Oct 2009 13:48:00 +0000

Հրաչ Քալսահակեան

Վերջին օրերու անցուդարձերը (հայ – թրքական նախաստորագրուած համաձայնագրերուն հետ առնչուած) ցոյց տուին թէ քաղաքականապէս մեր գաղութները պատրաստ չէին ազգը յուզող եւ անոր շահերուն հետ կապուած մարտահրաւէրները դիմագրաւելու: Խօսքը չի վերաբերիր յախուռն ցոյցերուն, որքան վերոյիշեալ նիւթին մասին տեղեկատուութեան մակարդակին եւ վերլուծական ընդունակութիւններուն:

Հայութիւնը կարծես երկար թմբիրէ մը արթնցածի տպաւորութիւն ձգեց: Այնպէս մը եղաւ, որ ամիսներ, չըսելու համար տարիներ լճացած եւ ոչ մէկ քաղաքական կամ նոյնիսկ հասարակական թեմաներով զբաղող հայութենէն խնդրուեցաւ անմիջապէս կարծիք արտայայտել եւ աւելին՝ կեցուածք ունենալ:

Տասնամեակներ շարունակ հայութեան ազգային եւ հասարակական կեանքը լճացումէ - լճացում առաջնորդող տարրերը եւ հաւաքականութիւնները, պահանջեցին հայ ժողովուրդէն, որ ընդոստ ոտքի կանգնի եւ որպէսզի իրականանայ այդ մէկը, անոնք այնքա՜ն մեծ ահազանգ հնչեցուցին, որ շատերուն այնպէս թուեցաւ, թէ ամէն ինչ կորսնցնելու եզրին հասած ենք:

Հիմա որ, հայութեան ձայնը վայրկեանուան մը համար բարձրացաւ, արդե՞օք նոյն այդ փութկոտութեամբ պիտի չհրաւիրուի ժողովուրդը իր նախկին թմրածութեան: Չէ՛ որ շատերու համար անիկա այլ դեր չունի:

Ի՞նչ դաս կրնանք քաղել ուրեմն:

Պէտք է սովորական օրերու ընթացքին ևս ներգրաւել ժողովուրդը հասարակական կեանքին մէջ, որպէսզի, ճակատագրական պահերուն, ան կարենայ հասուն մտածողութիւն ցուցաբերել եւ իր ազգային մտահոգութիւնները բնական կարգով հետապնդել:

Ուղղագրական սխալներու տարափ պատուոյ մատեանին մէջ

noreply@blogger.com (Hrach Kalsahakian) — Fri, 17 Jul 2009 17:37:00 +0000

Հրաչ Քալսահակեան

Վերջերս բախտը ունեցայ այցելելու Սփիւռքի Նախարարութիւն: Նախ զարմանքով տեսայ որ նախարարութեան նստավայրը նոյնինքն անցեալի յայտնի Էրեբունի հիւրանոցին մէջ էր: Հիմա հիւրանոցը վերանորոգուած է եւ Էրեբունի Բլազա անունով գործարարական կեդրոնի վերածուած է՝ բոլորովին արդիական կերպարանքով:

Նախարարը ցանկութիւն կ՛ունենայ իմանալու Ծոցի երկիրներու հայութեան մասին եւ մանաւանդ Ազատ-Հայ կայքին մասին: Հանդիպումէն ետք զիս կը հրամցուի հիւրերու մատեանը, երկտող մը գրելու համար:

Կը թերթատեմ մատեանին էջերը եւ կը հանդիպիմ Հալէպի Քարէն Եփփէ Ճեմարանի աշակերտութեան անունով գրուած խօսքին: Դպրոցը իմ յաճախած դպրոցս է, իսկ աշակերտական խմբակը վերջերս Երեւան գտնուած եւ Նախարարութիւն այցելած քսան հոգինոց խումբ մըն է:

Դժբախտաբար քսանը չանցնող բառերուն մէջ կային հինգէ աւելի սխալներ՝ յայտնենք, առիթ, անգամ եւ յառաջացած բառերը սխալ գրուած էին:

Արդեօք քսան հոգինոց խումբի մը մէջ ուղղագրական կանոններուն քաջատեղեակ անձ կարելի չեղա՞ւ գտնել:

Եթէ իսկապէս այսպիսի անմխիթար վիճակի մէջ է հայկական ամենէն յայտնի սփիւռքեան կրթական կառոյցը, գոնէ գրութիւնը նախապէս պատրաստուած ըլլար եւ պարզ ընդօրինակութիւն մը տեղի ունենար:

Հայկական դպրոցը որպէս միացնող ազդակ

noreply@blogger.com (Hrach Kalsahakian) — Wed, 15 Jul 2009 14:35:00 +0000

Հրաչ Քալսահակեան

Նախքին Իրաքահայ Լ. Դ., որ ներկայիս Հոլանտա հաստատուած է, երկար փնտռտուքէ վերջ կը գտնէ իր մանկութեան ընկերներէն մաս մը, իսկ մնացեալները տակաւին ան կը շարունակէ փնտռել՝ մտադրած ըլլալով հետեւողականօրէն կատարել այս գործը:

Հետաքրքիր է իմանալ թէ Լ. ընդամէնը 12 տարեկան եղած է երբ ընտանեօք հեռացած են Պաղտատէն: Բայց ան երեկուայ նման կը յիշէ բոլորը եւ սրտանց կը փափաքի գտնել զիրենք եւ կապերը վերահաստատել անոնց հետ:

Իսկ ինչը եղած է զինք այս քայլերուն առաջնորդող մղիչ ոյժը եւ իր պրպտումներուն տուն տուող դրդապատճառը: Պաղտատի տարրական վարժարանը, ուր բոլորը յաճախած են:

Այստեղ արդէն կը գծագրուի հայ աւանդական դպրոցին դերը, որպէս միացնող ուժ, այնպիսի հզօր միջոց որ ունի հաւատարմութեան եւ միասնութեան ալիք ստեղծելու կարողութիւն՝ թէկուզ երկար տարիներ վերջ, նոյնիսկ հազարաւոր քիլոմեթրեր անդին:

Ազգային պարտաւորութիւններէն հրաժարելու պատրուակ

noreply@blogger.com (Hrach Kalsahakian) — Fri, 10 Apr 2009 20:54:00 +0000

Հրաչ Քալսահակեան

Ներկայ դարու կարգախօսը ամէնուն յայտնի է այլեւս՝ դուրս գալ տեղական պատեանէն եւ մտնել համաշխարհայնացումի հոսանքին մէջ։

Սոյն կարգախօսը իր գործնական դրսեւորումները սկսած է ունենալ գրեթէ ամէն տեղ, այն աստիճան որ դարեր շարունակ ազգ մը բնորոշող յատկանիշները վտանգուած են՝ նորագոյն այս երեւոյթին դիմաց։

Մենք ալ յաճախ քայլ կ՛ուզենք պահել ժամանակակից զարգացումներուն հետ։ Միջոցներ կը փնտռենք լաւագոյնս ընկալելու եւ հաղորդակից դառնալու աշխարհի որեւէ մէկ անկիւնը տեղի ունեցող անցուդարձերուն։ Բայց կը մոռնանք թէ քաղաքակիրթ աշխարհը նշեալ հանգրուանին հասած է աստիճանաբար՝ այսինքն նախ տեղական հասարակութեան մակարդակով բարելաւուած են հաղորդակցութեան եւ փոխ-հասկացողութեան կապերը՝ որմէ ետք սկիզբ առած են նաեւ աշխարհագրական մերձաւոր տարածքներուն հետ զանազան առընչութիւնները։ Ի վերջոյ կարգը հասած է համաշխարհայնացումին։ Ուրեմն ամուր հիմեր ունենալով է որ հասարակութիւնը կրցած է ստանձնել նորանոր պարտաւորութիւններ։

Մեր պարագային այդքան փայլուն կամ յուսադրիչ չէ իրավիճակը։ Չունինք մեր գաղութներուն մէջ հասարակական գործունէութեան առողջ տուեալներ։ Արժէք ներկայացնող անձերը արդէն հեռացուած են պաշտօններէ՝ հրապարակը յանձնելով այնպիսի անձերու, որոնք իրենց ակումբի կամ բարեկամական շրջանակներու սահմաններէն անդին տեսնելու ո՛չ հնարաւորութիւնը եւ ո՛չ ալ մանաւանդ կարիքը ունին։

Մերձակայ Իրաքի հայ գաղութին նկատմամբ մեր վերաբերմունքը պերճագոյն օրինակը կրնայ հանդիսանալ վատառողջ մեր մտածողութեան։ Իրաքահայ աղիտահար գաղութը հետըզհետէ կը նօսրանայ։ Հոն գտնուողներուն ֆիզիքական գոյութիւնը ուղղակիօրէն վտանգուած է, իսկ մերձակայ հայկական գաղութները զօրակցական կամ մխիթարական խօսք անգամ չեն յղեր։ Ոչ մէկ զգացական վերաբերմունք կը ցուցաբերուի բախտի քմահաճոյքին յանձնուած մեր հայրենակիցներուն նկատմամբ, ոչ իսկ ձեւական որեւէ կարգադրութիւն կը ձեռնարկուի (նպաստի կամ օժանդակութեան հաւաք)։ Ոչ մէկ նշում կայ անոնց մասին ազգային մեր պաշտօնական կամ անպաշտօն հաւաքներուն կամ նոյնիսկ աղօթքներուն մէջ։

Այսքանն անգամ զլանալով նախկին մեր բախտակիցներուն (որոնց հետ պատմական նոյն փորձանքները կիսած ենք), ինչպէ՞ս ուրեմն իրաւունք պիտի ունենանք համաշխարհայնացումի մասին բարձրաղաղակ արտայայտուելու։

Տեղական պատեանէն դուրս գալու մեր հաւակնութիւնները, ազգային պարտաւորութիւններէն հրաժարելու պատրուակ պէտք չէ ծառայեն։

Խաղի նոր օրէնքներ

noreply@blogger.com (Hrach Kalsahakian) — Wed, 11 Mar 2009 14:53:00 +0000

Հրաչ Քալսահակեան

Ազգային-հասարակական կեանքը շատերուն համար այն նոյն, միապաղաղ եւ ընդհանրապէս գուշակելի կեանքն է, որ եկած է անցեալէն եւ պիտի նոյնութեամբ շարունակուի՝ մինչեւ նոր տնօրինութիւն։

Շատ դժուար չէ նման կեանք մը պահպանելը (կամ քաշքշելը)։ Տարեկան մէկ-երկու հաւաք, աւանդական քանի մը յանձնախումբեր, պատահական կարգ մը միջոցառումներ եւ ահա կ՛ունենանք այսօրուան հասկացողութեամբ գաղութային կեանք։ Սփիւռքեան մամուլին ալ կարելի է տարեկան մէկ-երկու լրատուական յօդուած տրամադրել այդ առումով։

Սիրողական մակարդակով շատ բան կարելի է կազմակերպել, սակայն ո՛չ այն որակով որ մենք պէտք ունինք այսօր։ Մանաւանդ դժուար է մանուկներուն եւ պատանիներուն կարիքներուն գոհացում տալ ժամանակավրէպ դարձած միջոցներով։ Անոնք համոզումով եւ ո՛չ թէ խղճահարուած հոգեբանութեամբ կապուած պէտք է ըլլան հայ իրականութեան։

Ոչ-արհեստավարժական գետնի վրայ կրնանք անընդհատ հանդիպիլ, խօսիլ, նեղուիլ եւ հաշտուիլ, բայց հազի‏ւ թէ մեր առջեւ ծառացած հարցերուն մակերեսը շօշափած կ՛ըլլանք։

Խորքը թափանցելու համար այլ ունակութիւններու պէտք ունինք, այլ մտածելակերպ պէտք է որդեգրենք եւ տարբեր կերպով մեր հսկողութեան տակ եղող գումարները օգտագործենք։ Նոր հազարամեակին՝ խաղի նոր օրէնքներով պէտք է առաջնորդուինք, եթէ անշուշտ շահագրգռուած ենք ազգային-հասարակական պայծառ եւ իմաստաւոր կեանք մը ունենալ։

Ծիսական ժողովրդավարութիւն

noreply@blogger.com (Hrach Kalsahakian) — Sat, 14 Feb 2009 17:52:00 +0000

Հրաչ Քալսահակեան

Ամէն կրօն եւ վարդապետութիւն իրեն յատուկ ծիսական բաժինը մը ունի, որ երբեմն այնքան տիրական կը դառնայ, որ նոյն այդ կրօնին կամ վարդապետութեան էութեանը վնաս կը հասցնէ։

Ժողովրդավարութիւնն ալ անկասկած իր ծիսապաշտական կողմն ունի, մանաւանդ մեր մօտ՝ ազգ մը, որ շատ անգամ միջազգային լրագրողներուն կողմէ յիշուած է որպէս Միջին Արեւելքի ամենէն յառաջադէմը։

Բայց խորքին մէջ մեր ժողովրդավարութիւնը տօնական օրերու յատուկ զարդարանքի կը նմանի։

Ակնարկ մը մեր համագաղութային մարմիններուն վրայ եւ պիտի անմիջապէս նկատենք թէ բազմաթիւ եւ բազմաբնոյթ մարմիններէն միայն մէկը կամ երկուքը տարբեր մտածողութեան տէր անձերու ներկայութիւնը հանդուրժած են կամ կը հանդուրժեն։ Այս երեւոյթը ի հարկէ շեշտուած է մանաւանդ այսպէս կոչուած գաղափարական շրջագիծէն ներս, սակայն իր դրոշմը ձգած է նոյնիսկ մշակութային եւ երբեմն հայրենակցական միաւորումներուն վրայ։ Օրինակի համար, Էմիրութիւններու մէջ գործող Հայկական Մշակութային Ընկերակցութեան անդամներուն ընտրութեան չափանիշը, մշակութային հմտութիւնը կամ կարողականութիւնը չէ, իսկ Հալէպի մէջ գործող Ուր‎Ֆայի Վերածնունդ Միութեան անդամ կրնայ ըլլալ որեւէ այլ քաղաքէ սերած անձ՝ պայմանաւ որ գաղափարական գետնի վրայ ունենայ նախապէս սահմանուած տուեալներ։

Յարմարուած անձեր շատ կան, որոնց համար ազգային գործը ժամանցի մէկ տեսակ է, ուրեմն ինչո՞ւ այդ պահերը չբաժնել նոյն նախասիրութիւնները ունեցող անձերու հետ։ Այսպիսիներուն համար, ամէն գնով ժողովրդավար ըլլալը երբեք ալ ձեռնտու չէ:

Մրցակցութան ոգին

noreply@blogger.com (Hrach Kalsahakian) — Wed, 07 Jan 2009 23:51:00 +0000

Հրաչ Քալսահակեան

Բաւական հանդարտ ժամանակաշրջանէ մը ետք, Էմիրութիւններու մեր գաղութը այս վերջին ամիսներուն վերաշխուժացած կը թուի ըլլալ։ Պատճառներէն մէկը, ըստ երեւոյթին, նոր Ազգային Վարչութեան մը կազմուիլն է։

Ազգեր եւ պետութիւններ արդէն գիտեն թէ մրցակցութեան ոգին շատ մը իրագործումներու մղիչ ուժն է։

Մեր մօտ սակայն տարբեր մտածողութիւն կը տիրէ, համաձայն որուն գաղութային կեանքը պէտք է անպայման միատեսակ եւ միանշանակ ընթանայ։ Ազգային Վարչութիւնը խորթ աչքով կը նայի իր ծիրէն դուրս եղող գործունէութիւններուն վրայ: Որեւէ տարբեր դրսեւորում կամ աշխատանք, տեսակ մը մարտահրաւէր կամ նոյնիսկ վտանգաւոր ոտնձգութիւն կը նկատէ հասարակական դաշտին մէջ:

Մեր գոյութիւնը օտար երկիրներու մէջ կախեալ եղած է տեղացի բնակչութեան դրական եւ բարեացակամ վերաբերմունքէն։ Ուրեմն ինչո՞ւ նոյն ոգիով չմօտենանք մեր հայրենակիցներուն եւ բարձրաձայն չքաջալերենք անոնց այս կամ այն ազգանպաստ նախաձեռնութիւնը։