tag:blogger.com,1999:blog-6915229933362130168Thu, 23 Feb 2012 13:25:29 +0000گوناگونسروده هامقالهدانشنامهکتابهانقدگفتگوهانقد کتابیادداشتهای شاهنامه شناسیکتابهای تازهیاد بزرگانسخن ماند از ما همی یادگار/ تو با گنج دانش برابر مدارhttp://a-khatibi.blogspot.com/noreply@blogger.com (ابوالفضل خطیبی)Blogger66125khatibihttp://feedburner.google.comtag:blogger.com,1999:blog-6915229933362130168.post-4278085138393769044Sat, 10 Dec 2011 12:46:00 +00002011-12-10T16:16:14.649+03:30مقالهدر دیباچۀ شاهنامه در بخش «گفتار اندر ستایش پیغمبر» دو بیت معروف زیر آمده است:چه گفت آن خداوند تنزیل و وحی/ خداوند امر و خداوند نهیکه من شارستانم علیّم در است/ درست این سَخُن گفت پیغمبر است<!--[if !supportFootnotes]-->[1]<!--[endif]-->دو بیت بالا آشکارا اشاره دارد به این حدیث نبوی: انا مدینة العلم علیٌ بابها(من شهر علم هستم و علی در آن). در مصراع دوم نویسش «شارستانم» در دو نسخۀ فلورانس(مورخ 614ق) http://a-khatibi.blogspot.com/2011/12/blog-post.htmlnoreply@blogger.com (ابوالفضل خطیبی)0tag:blogger.com,1999:blog-6915229933362130168.post-7211381116723227045Sun, 27 Nov 2011 16:09:00 +00002011-11-27T19:39:23.230+03:30مقالهمتن سخنرانی نگارنده در همایش بین المللی هزارمین سال سرایش شاهنامۀ فردوسی که از سوی دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودهن در روزهای دوم تا چهارم آذرماه 1390 در سالن همایشهای رایزن در مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی برگزار شد. این جستار تقدیم می شود به روانِ استاد عزیز از دست رفتۀ ما، ایران شناس بزرگ و مترجم مینوی خرد، دکتر احمد تفضّلی که یاد و خاطره­اش هماره با ماست کتاب دادستان مینوی خرد(احکام یا آرای http://a-khatibi.blogspot.com/2011/11/blog-post_27.htmlnoreply@blogger.com (ابوالفضل خطیبی)2tag:blogger.com,1999:blog-6915229933362130168.post-7499397447237692504Wed, 09 Nov 2011 14:41:00 +00002011-11-09T18:11:16.916+03:30در شمارۀ جدید گزارش میراث(شمارۀ 46، مرداد و شهریور 1390)  که پربارتر از همیشه بود، آقای سیدعبدالرضا موسوی در جستار «در حاشیۀ بیتی» دربارۀ بیت معروف سعدی، بنی آدم اعضای یکدیگرند/ که در آفرینش ز یک گوهرند،  صورت بنی آدم اعضای یک پیکرند را «اصح و اشرف» دانسته و نوشته اند: «اولاً در حدیث کمثل الجسد آمده است. در ثانی اساساً بیت به شکل اصلی حامل تعبیر مستهجنی می­تواند بود. یعنی با عرض معذرت، این یکی بهhttp://a-khatibi.blogspot.com/2011/11/blog-post.htmlnoreply@blogger.com (ابوالفضل خطیبی)0tag:blogger.com,1999:blog-6915229933362130168.post-1793933773756276227Mon, 31 Oct 2011 13:30:00 +00002011-10-31T17:00:05.532+03:30دانشنامهاز قرن پنجم هجری به این سو، در حوزۀ گستردۀ زبان و ادب فارسی، شاهنامۀ فردوسی همواره منبع اصلی فرهنگ­ نویسان فارسی برای استخراج لغات و ترکیبات و شواهد شعری بوده است. از اواخر قرن ششم یا اوایل قرن هفتم هجری با تألیف معجم شاهنامه، به کوشش دفترخوان عادلی(شریف دفترخوان)، تدوین فرهنگهای ویژۀ شاهنامه نیز آغاز شد که از آن میان سهم فرهنگ ­نویسانی که در حوزۀ شبه قاره فعالیت می کردند بسیار بارز و قابل توجه http://a-khatibi.blogspot.com/2011/10/blog-post_31.htmlnoreply@blogger.com (ابوالفضل خطیبی)2tag:blogger.com,1999:blog-6915229933362130168.post-6621706028122834627Wed, 26 Oct 2011 14:04:00 +00002011-10-26T17:34:47.983+03:30گوناگونبه تازگی در پایگاه کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی نوشته ای منتشر شده است از همکار قدیم ما در مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی، جناب آقای حسن انصاری با عنوان «فارسیّات ابوسعدسمّان و قطعه شعری نویافته از رودکی» ایشان از امالی ابو سعد سمّان، محدث و متکلم برجسته معتزلی / زیدی ری در نیمه اول سده پنجم قمری که تنها قسمتی از آن باقی مانده است، سه بیت زیر را از رودکی با امانت، آن گونه که در http://a-khatibi.blogspot.com/2011/10/blog-post.htmlnoreply@blogger.com (ابوالفضل خطیبی)7tag:blogger.com,1999:blog-6915229933362130168.post-64805388645741601Wed, 21 Sep 2011 11:51:00 +00002011-09-21T16:21:47.367+04:30مقالهمتن این جستار را حدود سه ماه پیش در همین وبگاه منتشر کردم. پس از آن به مقاله ای برخوردم به قلم پائول تیمه که دربارۀ بخش نخست این جستار، یعنی داستان فریدون و پااوروَ نظرات تازه ای مطرح ساخته بود. پس در تحریر نهایی این جستار برای چاپ در مجموعه مقاله های همایش هزارۀ شاهنامه، نقد و بررسی این نظرات و نیز پاره ای مطالب دیگر را که به حدود چهار صفحه می رسد، به جستار پیشین افزودم. به دوستانی که به این http://a-khatibi.blogspot.com/2011/09/blog-post.htmlnoreply@blogger.com (ابوالفضل خطیبی)1tag:blogger.com,1999:blog-6915229933362130168.post-8511539433675340345Tue, 12 Jul 2011 09:21:00 +00002011-07-12T13:51:05.838+04:30مقالهامروز تازه ترین شمارۀ نامۀ فرهنگستان، فصل نامۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی منتشر شد(دورۀ یازدهم، شمارۀ سوم، پاییز 1389، شمارۀ پیاپی: 43).سرمقالۀ آن با عنوان هزارۀ نظم شاهنامه به قلم نگارندۀ این سطور است که در زیر می خوانید. البته انچه در اینجا می خوانید مفصل تر از صورت چاپی است و چنانچه صورت چاپی را بخوانید، در برخی جاها نثر آن متفاوت است. استاد گرامی ما احمد سمیعی گیلانی  سردبیر مجله که خداوند http://a-khatibi.blogspot.com/2011/07/blog-post.htmlnoreply@blogger.com (ابوالفضل خطیبی)0tag:blogger.com,1999:blog-6915229933362130168.post-1956187674866639568Sat, 25 Jun 2011 14:37:00 +00002011-06-25T19:16:34.510+04:30مقالهبنا بر سنت نیکوی فرهنگستان زبان و ادب فارسی، قرار است برای هر یک از اعضای قدیمی آن جشن نامه ای منتشر کنند که تا کنون 5 جشن نامه برای این استادان منتشر شده است: دکتر محمد خوانساری، دکتر محمدعلی موحد، استاد اسماعیل سعادت، استاد عبدالمحمد آیتی، دکتر سلیم نیساری. جشن نامۀ دکتر نیساری، حافظ شناس نامدار معاصر به تازگی از سوی نشر آثار فرهنگستان انتشار یافته  و جستاری از نگارنده که در زیر می خوانید در http://a-khatibi.blogspot.com/2011/06/blog-post_25.htmlnoreply@blogger.com (ابوالفضل خطیبی)3tag:blogger.com,1999:blog-6915229933362130168.post-7295012116789459987Sun, 19 Jun 2011 12:48:00 +00002011-06-21T20:44:19.043+04:30مقالهمتن سخنرانی نگارنده در همایش بین المللی هزارۀ شاهنامه که از سوی فرهنگستان زبان و ادب فارسی و بنیاد ایران شناسی در روزهای 24 و 25 اردیبهشت 1390 برگزار شده است:  آیا فریدون به یزدان ناسپاس شد؟فریدون (اوستایی: ثرَئِتئونه Θraētaona) یکی از پرآوازه ترین شاهان و پهلوانان هندو ایرانی است. در تاریخ ملّی ایران، او پس از برانداختن فرمان­روایی هزارسالۀ ضحاک، آخرین فرمانروایی است که جهان متحد را زیر فرمان http://a-khatibi.blogspot.com/2011/06/blog-post.htmlnoreply@blogger.com (ابوالفضل خطیبی)0tag:blogger.com,1999:blog-6915229933362130168.post-2249710507558829628Wed, 08 Jun 2011 12:45:00 +00002011-06-08T17:15:12.661+04:30 (اوستایی: کِرِساسپَه[1] سنسکریت: کرشاشوَ[2]: ، به معنی دارندۀ اسبان لاغر؛ پهلوی: کِرساسپ[3]، کَرشاسپ[4]، کَرِشاسپ[5] ، گَرشاسپ[6]، گَرساسپ[7] ؛ فارسی نو: کَرشاسپ، گَرشاسپ، کَرشاسب، گَرشاسب)، پسر ثریته[8](پهلوی: اَسرَت؛ فارسی: اثرط در گرشاسپ­نامۀ اسدی طوسی، ص49) از بزرگترین و نامدارترین پهلوانان باستانی و حماسۀ ملی ایران. مهمترین منابع ما دربارۀ او اوستا، متون فارسی میانه و منظومۀ گرشاسب­نامه http://a-khatibi.blogspot.com/2011/06/blog-post_08.htmlnoreply@blogger.com (ابوالفضل خطیبی)0tag:blogger.com,1999:blog-6915229933362130168.post-3050139999833303559Tue, 07 Jun 2011 11:31:00 +00002011-06-07T19:14:42.597+04:30دانشنامهدوستان گرامیدرود گویا آگاهی دارید که همۀ وبلاگهایی که بر روی بلاگر هستند، از جمله همین وبلاگ فیلتر شده اند. به همین سبب در این مدت نتوانستم نوشته های خود را منتشر کنم و در همین جا از همۀ دوستانی که نوشته های مرا می خوانند پوزش می خواهم. ولی از این پس تصمیم گرفته ام از فیلترشکن وی پی ان  که گویا استفاده از آن منعی ندارد، استفاده کنم . سال گذشته استاد اسماعیل سعادت سرپرست دانشنامۀ زبان و ادب فارسیhttp://a-khatibi.blogspot.com/2011/06/blog-post_5393.htmlnoreply@blogger.com (ابوالفضل خطیبی)2tag:blogger.com,1999:blog-6915229933362130168.post-269460560414623839Sun, 30 Jan 2011 13:12:00 +00002011-02-05T16:44:09.211+03:30نقد کتاببه تازگی کتابی به دستم رسیدر با عنوان رسالۀ منطقی پولُس پارسی، ازمحمد کریمی زنجانی اصل(متن فلسفی از روزگار انوشیروان ساسانی، متن سریانی و ترجمۀ لاتینی بر اساس چاپ جی.پی. لند، نشر مجمع ذخائر اسلامی، قم، 1389) که در نگاه اول چنان اصیل می نمود که همۀ کارهای خود را بر زمین نهادم و با ولع هرچه تمامتر خواندن آن را آغاز کردم. مگر می توان کتاب جدیدی که دربارۀ اندیشه های فلسفی و دینی عهد خسروانوشیروان http://a-khatibi.blogspot.com/2011/01/blog-post_30.htmlnoreply@blogger.com (ابوالفضل خطیبی)4tag:blogger.com,1999:blog-6915229933362130168.post-6130638717398254832Wed, 19 Jan 2011 17:45:00 +00002011-01-19T21:44:30.023+03:30مقاله24 دی ماه سالگردعروج ناگهانی زنده یاد دکتر احمد تفضّلی بود. 14 سال از روزی که به ناگهان از میان ما پر کشید و تنهایمان گذاشت می گذرد. بارها که از پلّه های فرهنگستان زبان بالا و پایین می روم، وجود نازنینش را حس می کنم که با آن جثّۀ کوچک و کت و شلوار شیک و کراوات خوش­رنگ با شتاب از کنارم می گذرد. همیشه عجله داشت. گویی بسیار کارهای ناکرده داشت که باید انجام می داد. در مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی  http://a-khatibi.blogspot.com/2011/01/blog-post_19.htmlnoreply@blogger.com (ابوالفضل خطیبی)2tag:blogger.com,1999:blog-6915229933362130168.post-4892144472356496218Sun, 02 Jan 2011 17:42:00 +00002011-06-22T10:52:27.227+04:30پیش از خواندن این جستار شایسته است نکته ای را توضیح دهم. تا کنون  شش شاهنامه شناس و پژوهشگر در بارۀ چهار بیت زیر نظرات مختلفی ابراز داشته اند که همۀ آنها را در اینجا آورده ام. شاید جستارهای دیگری در این باره باشد که ندیده باشم. اگر چنین باشد، دوستان از سرِ لطف به بنده یادآور شوند. چنانچه پیشنهاد و تفسیر نگارنده و شواهد و استدلالهای او از نظر دوستان گرامی پذیرفتنی باشد و بتوان آن را دستآوردی در http://a-khatibi.blogspot.com/2011/01/blog-post_02.htmlnoreply@blogger.com (ابوالفضل خطیبی)3tag:blogger.com,1999:blog-6915229933362130168.post-6238486423804401764Sat, 01 Jan 2011 14:49:00 +00002011-01-01T18:44:54.312+03:30در این بخش کتابهایی که در آنها جستارهایی به قلم نگارنده هست و نیز کتابهای که به تازگی به چاپ رسیده و دوستان گرانمایه ام به اینجانب پیشکش کرده اند، معرفی شده اند. دوست می داشتم دربارۀ هریک از این کتابهای ارزشمند مطالبی بنگارم، اما افسوس که وقت تنگ است و از این بابت از یکایک عزیزان پوزش می خواهم. عجالتاً در اینجا مشخصات کامل و تصویر کتابها را منتشر می کنم و امیدوارم در فرصت مناسب دربارۀ برخی از http://a-khatibi.blogspot.com/2011/01/blog-post.htmlnoreply@blogger.com (ابوالفضل خطیبی)0tag:blogger.com,1999:blog-6915229933362130168.post-6447761155490065223Tue, 14 Dec 2010 21:01:00 +00002010-12-15T00:39:10.942+03:30دانشنامهگزارش شطرنج و وضع نرد، مهمترین و کهنترین رسالۀ[1] به جای مانده به زبان فارسی میانۀ ساسانی(پهلوی) دربارۀ پیشینه و کشف دو بازی شطرنج و نرد و مهره¬های آنها و چگونگی بازی با آنها. این رساله مشتمل است بر 38 بند که بنا بر آن در پادشاهی خسرو انوشیروان دیوشَرم[2] شهریار هند برای آزمودن خرد و دانایی ایرانیان، وزیر خود تاتریتوس[3] را همراه با دو جفت شطرنج با مهره هایی از زمرد و یاقوت و هدایایی که به هزارhttp://a-khatibi.blogspot.com/2010/12/blog-post_15.htmlnoreply@blogger.com (ابوالفضل خطیبی)0tag:blogger.com,1999:blog-6915229933362130168.post-9112784664720153339Tue, 07 Dec 2010 14:16:00 +00002010-12-07T19:32:25.925+03:30یادداشتهای شاهنامه شناسیاین جستار بیش از یک سال پیش در همین وبگاه منتشر شده بود. چند روز پیش که آن را برای چاپ آماده می کردم، تغییرات اندکی در آن وارد کردم و مهمتر اینکه دوستان گرامی به ویژه شاهنامه شناس ارجمند دکتر سجّاد آیدنلو نکته های سودمندی  در بارۀ مطالب آن  یادآور شدند که نگارنده ترجیح داد بر پایۀ این نکته ها سه پیوست(با عنوان بعد از تحریر) بر این جستار بنویسد. این جستار را مانند همیشه پیش از چاپ استاد گرانمایه http://a-khatibi.blogspot.com/2010/12/blog-post.htmlnoreply@blogger.com (ابوالفضل خطیبی)1tag:blogger.com,1999:blog-6915229933362130168.post-6677094725377278916Sat, 27 Nov 2010 14:11:00 +00002010-12-07T17:59:19.822+03:30یادداشتهای شاهنامه شناسیدر شاهنامه هنگامی که سیاوخش به توران می رود و در سیاوشگرد جای می گیرد، افراسیاب کرسیوز را با هدایایی نزد او می فرستد و به او می گوید: اگر آب‌دندان بوَد ميزبان/ بدان شهر خرّم دو هفته بمان(فردوسی، ج2،ص 320، ب1747) اصطلاح آب¬دندان که همین یکبار در شاهنامه آمده و گویا قدیمی ترین شاهد ما برای این واحد واژگانی باشد، به معنای موافق میل است. اما در دیگر متون زبان فارسی به ویژه نظم کاربرد نسبتاً فراوانی http://a-khatibi.blogspot.com/2010/11/blog-post_27.htmlnoreply@blogger.com (ابوالفضل خطیبی)0tag:blogger.com,1999:blog-6915229933362130168.post-3652474376046843039Thu, 11 Nov 2010 21:34:00 +00002010-12-07T18:01:38.170+03:30دانشنامهفرود، پسر بزرگ سیاوخش از جریره و نابرادری کیخسرو بود که درنبردی با سپاهیان ایران به سپهسالاری طوس کشته شد. تلفّظ نام فرود دقیقاً دانسته نیست.کهن¬ترین فرهنگ فارسی که این نام را آورده فرهنگ جهانگیری(ذیل فرود) است که آن را به صورت فَرود با واو مجهول ضبط کرده است((Farōd. یوستی(ص99) این نام را به صورت فِرود (Ferūd یا Firūd؛ قس: ولف، ص612: Firōd) ضبط کرده و - گویا بر اساس فرهنگهای فارسی - نوشته است کهhttp://a-khatibi.blogspot.com/2010/11/blog-post_12.htmlnoreply@blogger.com (ابوالفضل خطیبی)0tag:blogger.com,1999:blog-6915229933362130168.post-8964258589016405666Mon, 08 Nov 2010 15:47:00 +00002010-12-07T18:06:36.347+03:30دانشنامهپیشینۀ خواب یا رؤیا به قدمت بشر است و او از دیرباز با این پدیدۀ طبیعی روبه رو بوده و کوشیده است تا پیامهای رمزی آن را دریابد. رفته رفته رمزگشایی خوابها بنا به نیاز خواب دیدگان برای چیستی خوابهای خود سبب شد تا حرفه یا تخصصی در این موضوع پدید آید. تا آنجا که در تاریخ ایران و اسلام در غالب دربارها معبّران یا خوابگزاران حضور فعّال داشتند و خوابهای پادشاهان و دیگر درباریان را تعبیر می کردند. در ایران http://a-khatibi.blogspot.com/2010/11/blog-post.htmlnoreply@blogger.com (ابوالفضل خطیبی)3tag:blogger.com,1999:blog-6915229933362130168.post-308003626284440134Wed, 25 Aug 2010 10:50:00 +00002010-12-07T18:10:18.973+03:30زنده یاد دکتر مهرداد بهار اسطوره شناس و زبان شناس نامدار ایرانی، با آثار گرانقدر خود، مانند پدر بزرگوارش ملک الشعرای بهار، در فرهنگ ایران نامی جاودان یافته است. کتاب اساطیر ایران و ترجمۀ فارسی متن پهلوی بندهشن از معروف ترین آثار به جای مانده از اوست. او شاگردان اندیشمندی نیز داشت که معروف ترین آنان دکتر کتایون مزداپور و دکتر ابوالقاسم اسماعیل پور، از پیروان پرشور استاداند. نگارندۀ این سطور از http://a-khatibi.blogspot.com/2010/08/blog-post.htmlnoreply@blogger.com (ابوالفضل خطیبی)3tag:blogger.com,1999:blog-6915229933362130168.post-2993148806782665982Mon, 05 Apr 2010 14:35:00 +00002010-12-07T18:12:52.878+03:30متأسفانه به سبب برخی گرفتاریهای شخصی که بیش از یک ماه به طول انجامید،  نتوانستم وبگاه خود را روزآمد کنم. از همین فرصت استفاده می کنم و با اینکه نوروز سپری شده است، فرا رسیدن سال نو را به همۀ دوستانی که این وبگاه را می بینند و نوشته های آن را می خوانند، تبریک می گویم و امیدوارم که هماره تندرست و سربلند و پیروز باشند. به تازگی جلد سوم دانشنامۀ زبان و ادب فارسی (زیر نظر اسماعیل سعادت، فرهنگستان زبانhttp://a-khatibi.blogspot.com/2010/04/blog-post.htmlnoreply@blogger.com (ابوالفضل خطیبی)0tag:blogger.com,1999:blog-6915229933362130168.post-1948775621129802744Tue, 16 Feb 2010 07:09:00 +00002010-12-07T18:27:59.818+03:30چنانکه خوانندگان این وبگاه آگاهی دارند، اینجانب تا کنون چهار نوشته در نقد شاهنامۀ ویرایش آقای فریدون جنیدی نشر داده¬ام: دو نوشتۀ اخیر، یکی گفتگو با دوهفته¬نامۀ امرداد(متن انتقادی یا متن دلبخواهی)است؛ دیگری با عنوان «نیرنگ و خرسند...» که در تازه¬ترین شمارۀ کتاب ماه ادبیات با عنوان «ویرایش علمی؟» در بخش بازتاب منتشر شده است. خلاصه ای از دو نوشتۀ نخستین(تصوّری دیگر از شاهنامه؛ آقای ابوالقاسم فردوسی!http://a-khatibi.blogspot.com/2010/02/blog-post_16.htmlnoreply@blogger.com (ابوالفضل خطیبی)0tag:blogger.com,1999:blog-6915229933362130168.post-6609265522741984148Sat, 06 Feb 2010 12:28:00 +00002010-12-07T18:34:13.966+03:30یاد بزرگانجهان را چو باران به بایستگی/ روان را چو دانش به شایستگی. میز کار من در بخش تاریخ مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی درست روبروی در ورودی بود. جوانی که تازه قلم به دست گرفته بود و مقاله می¬نوشت و ویرایش می¬کرد. سه¬شنبه ها ساعت 9 صبح همۀ ما منتظرش بودیم و نگاهمان به در بود تا استاد وارد شود. در باز می¬شد و استاد در حالی که آرام آرام قدم برمی¬داشت، بلند سلام می¬داد. سلام! چهرۀ پیرمرد چقدر دوست-داشتنی http://a-khatibi.blogspot.com/2010/02/blog-post.htmlnoreply@blogger.com (ابوالفضل خطیبی)1tag:blogger.com,1999:blog-6915229933362130168.post-8572488487949852543Sun, 10 Jan 2010 15:55:00 +00002010-12-07T18:38:57.347+03:30دانشنامه نام دژ و شهر معروفی در شاهنامه که پناهگاه و تختگاه ارجاسپ تورانی بود و اسفندیار پس از گذر از هفت¬خان، آنجا را تسخیر کرد. وجه تسمیة رویین¬دز از آن روست که گفته¬اند بارو و حصار این دژ یا شهر از روی بوده است(نک: بلعمی، 666؛ قس: فردوسی، ج5، ص255،ب431 که آن را «آهنین¬باره» وصف کرده است؛ در ترجمة تفسیر طبری، ج6، ص1463، شارستانی رویین به سلیمان نیز نسبت داده¬ شده که دیوان از رویگداخته برای او ساختند). http://a-khatibi.blogspot.com/2010/01/blog-post.htmlnoreply@blogger.com (ابوالفضل خطیبی)3