De leerlingen van het eerste leerjaar van GBS De Springplank uit Glabbeek lopen verwonderd door Villa Verbeelding in Hasselt, vol illustraties uit jeugdliteratuur. Ze laten samen met Klasse-redacteur Evy hun verbeelding de vrije loop. 

Gids Nathalie gaat tijdens de klasuitstap naar Villa Verbeelding met juf Elke bij de kinderen op de bank zitten. Aan de muur hangen prenten uit de expo van het moment: ‘In de nacht’, maar dat laatste verklapt ze nog niet. Eerst vertelt ze hoe de namiddag er zal uitzien: “We gaan alles over deze tekeningen ontdekken en daarna gaan we 4 verdiepingen hoog om op zolder zelf te tekenen en te knutselen. Wie heeft daar zin?!” Alle vingers gaan de lucht in.

Dan vuurt Nathalie al een eerste weet-vraag af: “Hoe noemen we tekeningen in prentenboeken?” Stilte. “Het begint met ill …”, tipt juf Elke. “Illustraties!”, roepen enkele kinderen. Dat is alvast een goed begin.

© Katrijn Van Giel

Een prenten(boeken)huis 

De leerlingen worden tijdens de klasuitstap naar Villa Verbeelding meteen aan het werk gezet. “2 keer per jaar wisselen we de illustraties volgens het thema van de expo. Welke denk je dat we nu tentoonstellen?”, vraagt Nathalie. “Nacht”, “Wolf”, “Vleermuizen”, “Uilen”, “De maan”, komt uit de kindermonden. “Het is eng”, vult Mehmet aan. “Konden jullie de titel misschien al lezen op de poster?”, vraagt ze. Enkele van de beginnende lezertjes knikken enthousiast.

Nathalie neemt een stapel boeken en toont ze één voor één. De leerlingen vertellen wat ze op de cover zien. Ze leren meer over de illustrator en gokken welke prenten aan de muur bij het boek horen. Nathalie daagt hen ook uit om er zelf een verhaal bij te verzinnen, waarop Mehmets fantasie meteen begint te werken.

“En hóe zijn de tekeningen gemaakt, denk je?”, vraagt Nathalie vervolgens. De leerlingen komen niet veel verder dan potlood en verf. Nathalie legt uit dat er nog manieren zijn, zoals papiertjes schilderen en die op de computer bij elkaar plakken. Of alles met de hand schilderen zodat elke tekening op papier origineel is. Daarom mogen ze de prenten niet aanraken, want Villa Verbeelding wil de tekeningen teruggeven aan de eigenaars.

Ten slotte haalt Nathalie een doos boven. “Waarvoor dient dit materiaal?”, terwijl ze een mengpaneel, schaar, penseel en rollertje bovenhaalt. “Om kleuren te mengen”, zegt Sofia. “Een penseel om te schminken?”, vraagt Evelien. “Een verfborstel voor de muur”, zegt Thomas. “Een schaar om te knippen!”, roept Lowise. “Hoe noemen we uitgeknipte prentjes die we bij elkaar plakken?” “Een collage!”, weet Sofia. “Amai, we leren hier veel nieuwe woorden”, reageert juf Elke enthousiast.

© Katrijn Van Giel

Moeilijke woorden met ‘a’ 

De leerlingen vertrekken naar een volgende kamer met metalen kasten. Nathalie stelt tijdens de klasuitstap naar Villa Verbeelding opnieuw hun kennis op de proef. “Waar maken illustratoren hun tekeningen? In een a…” Het woord lijkt nog iets te moeilijk voor het eerste leerjaar. Ze trekken alle kastjes open en vinden een miniatuurversie van het atelier – dát was het woord – van enkele illustratoren.

In de schuiven vinden ze materialen om te illustreren. “Hoe heet een boek met probeersels?”, vraagt Nathalie. Sofia weet het: “Een schetsboek!”. Vince port zijn vriend Dominique: “Durf jij in deze doos kijken?” Hij doet het en treft een set potloden aan.

En dan nu voor de echte durvers: “We gaan naar de kelder”, waarschuwt Nathalie. “Het is er heel donker, maar je krijgt een zaklampje mee. Is er iemand bang?” Toch enkele bezorgde gezichtjes … We ontdekken opgezette (nacht)dieren in vitrinekasten. “Kijk, een konijntje”, zegt Thomas verwonderd. “En een vleermuis!”. Lowise roept plots: “een axolotl!” terwijl ze wijst naar een prent. Van moeilijke woorden gesproken …

© Katrijn Van Giel

Hans en Grietje in het zwart 

We klimmen de steile, houten trap op waarlangs alle letters van het alfabet afgebeeld staan. “George, niet voorbijsteken!”, vermaant juf Elke. Het enthousiasme om op de grote matras in de Illustratiekamer te gaan liggen, is duidelijk groot. Opnieuw prenten aan elke muur: Lorenzo Mattotti illustreerde het verhaal van Hans en Grietje met inkt en penseel. Een video toont hoe de kunstenaar dat deed “Dat is keimooi getekend”, vindt Lizzy. Evelien, Lowise en George vertellen het verhaal aan de klasgenoten die het niet kennen.

“Waarom zou de illustrator dit in het zwart getekend hebben?”, vraagt Nathalie. “Zodat je het beter zou kunnen zien”, raadt Thomas. “Omdat het donker is in een bos”, denkt Lizzy. Nathalie toont vervolgens een boek met hetzelfde verhaal in kleur. Wat de leerlingen mooier vinden? De meningen zijn verdeeld.

In een ander boek dat Nathalie toont, staan mooie prenten, maar geen tekst. “Hoe kan je dit verhaal dan lezen?” vraagt ze. Lowise antwoordt meteen: “Door te kijken en te verzinnen”. De leerlingen halen hun wildste fantasieën boven en vertellen hún verhaal van de kermis in de nacht. Hoe het verhaal echt afloopt? Dat ontdekken ze in de kamer ernaast op een van de prenten.

© Katrijn Van Giel

Letterlijk en figuurlijk 

Gids Nathalie loopt verder voorop door de villa. “Ik neem jullie mee naar gids Louise en Lut in het atelier van de ABC-kamer.” De leerlingen nemen plaats op de krukjes aan de tekentafels. Gids Louise: “Op deze muur zie je tekeningen van kunstenaars die elk een letter mochten ontwerpen. Welke letters zie je?” De leerlingen zoeken alle letters van het alfabet en raden de dieren en figuren die erbij getekend zijn. En wat mogen we niet vergeten, kinderen?”, vraagt juf Elke. “Het puntje op de i!”

“Wat zien we allemaal bij de ‘s’?”, vraagt gids Louise. “Een stekelvarken”, “Een slak”, “Een ijsbeer op een snowboard”, “Een stinkdier”. Allemaal woorden die beginnen met een ‘s’. “En welke letter zien we op deze tafel?” Lizzy doet “Mmmm”. “Juist! Of een ‘w’ voor de kindjes aan de andere kant van de tafel”, vult Louise slim aan. De kinderen sommen woorden met een ‘m’ op en ook die zijn nieuw voor sommigen: “Een mopshond! Mijn tante heeft er zo eentje”, vertelt Evelien.

De leerlingen staan te popelen om nu ook zelf aan de slag te gaan met hún letter. “Wat was de eerste stap ook weer?”, herhaalt juf Elke. “Eerst goed luisteren en wachten op het startsein.” Ze schetsen de letter met potlood en verzinnen enkele dieren en figuren die erbij passen. Gidsen Louise en Lut helpen niet alleen met tekenen, maar ook met nieuwe woorden schrijven.

Na het schetsen, verhuizen we naar de zolderkamer om de tekeningen in te kleuren met stiften, potloden en stempels. En het resultaat? Sofia koos voor de ‘s’ en tekende een slak en slang bij haar letter. Thomas tekende de ‘t’ met een toren en T-rex. Het lieveheersbeestje, de lamp, een lat en zijzelf, passen helemaal bij de ‘l’ van Liliya. Vince illustreerde dan weer een vliegtuig, vis en verkeersbord bij de letter ‘v’.

Dan is het plots veel te vroeg tijd om op de bus naar huis te stappen na de klasuitstap naar Villa Verbeelding. Enkele leerlingen zijn wat teleurgesteld, want hun illustratie is nog niet klaar. “Goed nieuws!”, sust juf Elke. “We gaan onze tekening afwerken in de klas en ik heb ook leuke stempels!” “Joepie!”, juichen de kinderen. Ze keren huiswaarts met een hoofd vol verbeelding, nieuwe woorden én hun eigen kunstwerk. 

© Katrijn Van Giel

Over Villa Verbeelding 

Villa Verbeelding is een huis in Hasselt waar illustratie voor prentenboeken (in de brede zin) en jeugdliteratuur op vele verdiepingen te ontdekken zijn. Ze maken het werk van illustratoren en jeugdauteurs zichtbaar tijdens expo’s. Door een educatief programma op maat versterken ze de literaire leesvaardigheid en de visuele geletterdheid van de leerlingen.

• Villa Verbeelding – Bampslaan 35 – 3500 Hasselt 
• 3 euro korting met je Lerarenkaart. Je betaalt 5 euro in plaats van 8 euro. 
• De leerlingen van juf Elke volgden de rondleiding in De Illustratiekamer en de ABC kamer, gecombineerd met de workshop ‘Maak je eigen letter’ voor het lager onderwijs. Volg ook een begeleid bezoek voor het secundair onderwijs, OKAN-klassen en NT2-cursisten. 
• Er zijn 2 tijdelijke expo’s per jaar waardoor de inhoud van De Illustratiekamer wisselt. De expo ‘In de nacht’ is ondertussen afgelopen. 
• Het museum ligt op 5 minuten wandelen van het trein- en busstation van Hasselt. 

Het bericht Op klasuitstap naar Villa Verbeelding  verscheen eerst op Klasse.

GO! Basisschool De Telescoop in Laken creëert jobs op maat. Ze kiest voor vakleraren in de basisschool en houdt rekening met talenten en uitdagingen. Directeur Rob Huijghe: “We schrappen de stukken die leraren minder graag geven uit hun takenpakket.”

Freinetschool De Telescoop in Laken staat op een scharnierpunt. Na 2 negatieve doorlichtingen lijkt sluiten de enige uitkomst. De school bivakkeert tijdelijk in krappe containers, ouders halen hun kinderen weg en leraren zoeken naar lesopdrachten in de buurt. Maar Rob gaat tegen de stroom in. Hij solliciteert voor de job van directeur.

“Een vriendin die zorgcoördinator is in de scholengroep, speelde me de vacature door. Waar anderen het afvoerputje ruiken, zie ik een kans om te vertrekken van een wit blad. Hier kon dat: een kleine school met een simpele structuur, ontegensprekelijke tekorten en de wetenschap dat wanneer iets al jaren in de soep draait, doorzetten op dezelfde manier zinloos is.”

© Illias Teirlinck

Stroeve wiskunde

Hoe anders staat De Telescoop er vandaag voor. De school zet zichzelf niet langer als ‘freinet’ in de markt omdat ze 1 methode niet toereikend vindt voor haar leerlingen. Data en wetenschappelijke inzichten drijven haar werking aan. Met succes: de leescijfers stijgen spectaculair, het leerlingenaantal klimt. De school vond een vaste verblijfplaats aan de rand van het Koninklijk Domein. Een neoclassicistisch herenhuis werd verzoend met nieuwbouw. Het leverde de architect in 2023 een prijs op voor beste grote ingreep in Brussel.

Maar de grootste ingreep op de schoolwerking? Die zit in de personeelsaanpak. Directeur Rob valt met de deur in huis: “We begonnen klassiek: elke leraar een eigen klas. In het tweede leerjaar stond een taalmens. Top voor spelling en lezen, maar de lessen wiskunde liepen stroef. Maandenlange coaching leverde weinig op. Toen ging het licht aan. Waarom verwachten we van een leraar in het basisonderwijs effectieve lessen voor alle vakken én op Moederdag een verbluffend cadeau? Kan dat wel?”

De expertise van vakleraren

“Ik verwijs met een boutade graag naar musicalartiesten”, lacht Rob. “Die zijn overal goed in, maar niet de absolute uitblinkers in zang, dans of acteerwerk. Dat riskeren we ook als leraren alles moeten geven. Diep vanbinnen weten we dat. Sport schuiven we al lang door naar specialisten. Omdat we beseffen dat niet elke leraar trefzeker basketballen in de ring gooit. Maar wat met de didactische en inhoudelijke verschillen tussen wiskunde en Nederlands? Ook de lerarenopleiding is nog op die allrounder-leest geschoeid.”

“De school proberen we terecht aan te passen aan de noden van onze leerlingen. Maar waarom doen we dat niet voor onze leraren? Die verdienen ook maatwerk. Daarom stapten we over van klasleraren naar vakleraren in de basisschool. Collega’s mogen zich focussen op materie die ze écht boeit. Daardoor boeken ze meer leerwinst en vinden ze hun job minder belastend. Ook al werken ze even hard.”

“Denk aan de leraar uit het zesde leerjaar die zich onzeker voelt voor Frans. ’s Avonds zwoegt die lang op een lesvoorbereiding, ’s anderendaags volgt een middelmatige les – hopelijk komt de directeur niet observeren – en de volgende avond sleept die zich weer naar zijn bureau. Waarmee zijn we dan bezig?”

© Illias Teirlinck

Te zweverig?

Leraar Hanne Lingier draait intussen al een paar jaar mee in De Telescoop. Ze koos na het secundair onderwijs voor een opleiding architectuur, maar werd niet betoverd door die baan. Dus volgde ze de lerarenopleiding en gaf ze 5 jaar les in een OKAN-school. Daarvoor zat ze dagelijks urenlang op de trein.

“Brussel, kleine school, specifieke focus op wetenschappen en wiskunde: de vacature in De Telescoop bood veel lekkers voor me. En dat ik mijn reistijd decimeerde – slechts 20 minuten fietsen, ideaal om uit te waaien – compenseerde voor mij het loonverlies. Toch zat ik met enkele twijfels. Naar het basisonderwijs, weet ik dat wel zeker? En een methodeschool, is dat niet te zweverig?”

“Een gesprek met de directeur overtuigde me. En het feit dat ik goed omringd zou worden. Niet zoek-het-zelf-uit, maar een sterke vakgroep om inhoudelijk af te spreken en samen klasdynamieken aan te pakken. Niet de verwachting dat alles vanaf de eerste dag goed loopt, maar de luxe om een half jaar dubbel te lopen met een ervaren collega. Eerst gaf zij de les, daarna bouwde ze hulpmiddelen af. We bereidden lessen nog samen voor, maar ik kreeg het stuur. Dat deed me groeien.”

“Klasmanagement was voor mij een werkpunt. Van mijn OKAN-leerlingen kon ik perfect inschatten wat ze aankunnen. Maar mag ik aan kinderen van het derde leerjaar 20 minuten diepe focus vragen, ze vervolgens even lossen en daarna opnieuw naar de hoogste versnelling schakelen? En hoe vaak moet ik afspraken en regels herhalen voor ze blijven kleven? Dat leerde ik met vallen en opstaan.”

“Als leraar kan je hier echt aangeven wat je nodig hebt: van ondersteuning tot een aanpassing in je opdracht. Een collega switchte sterk begeleid van sport naar wiskunde omdat hij de decibels in de turnzaal steeds moeilijker verteerde en meer structuur zocht. En ik klopte bij de directeur aan vanuit een andere nood. Mijn zoon schuift stilaan op naar het derde leerjaar. Dat schooljaar sta ik liever minder in de klas. Geen punt voor Rob en het team: we zoeken samen oplossingen.”

Ankerpunt

Hanne ziet veel voordelen aan het systeem van vakleraren in de basisschool. Hyperfocus op leerstof waar ze zelf enthousiast van wordt, collega’s die sterk samenwerken en een rijk perspectief op leerlingen als je over hun toekomst moet beslissen. Toch valt het haar op dat stagiairs die komen observeren bijna allemaal luidop dromen van hun eigen klas.

Die reflex verrast Rob niet. “De klas loslaten is niet makkelijk. Een ervaren collega vertrok toen we overschakelden naar vakleraren in de basisschool. Bang dat ze niet dezelfde sterke band kan opbouwen met de kinderen. Ook de inspectie vroeg zich voorzichtig af of onze leerlingen geen ankerpunt missen.”

“Wij zien het anders. Je zal maar het kind zijn dat niet connecteert met die ene klasleraar. Hier vinden leerlingen tussen 4 vertrouwde leraren die lesgeven in hun leerjaar allemaal een volwassene met wie het klikt. En geen enkele leraar staat 10 maanden lang elke lesuur voor de onrustigste klas van de school. Dat geeft collega’s zuurstof.”

© Illias Teirlinck

Geen breuklijnen

Rob: “Wie voltijds werkt, geeft een vak in een bepaalde graad en neemt wat uren zorg in de voorafgaande graad, dat is ons basisprincipe. En er is overleg binnen graadteams en vakgroepen. Zo stroomlijnen we onze getrapte werking voor onze leerlingen bij taal en wiskunde. Wie de maaltafels in het derde leerjaar niet helemaal mee heeft, sluit 3 weken aan in het tweede leerjaar. Een klasgenoot die excelleert in meetkunde, volgt 3 weken mee in het vierde leerjaar. Op die manier zit zorg in onze klaswerking.”

“Sofie bijvoorbeeld leert kinderen in het eerste en tweede leerjaar lezen en schrijven. Maar ze komt voor taalverwerving ook enkele uren in de kleuterklassen. Zo verzacht ze de breuklijn tussen kleuter- en lager onderwijs. Ze ziet kinderen 4 jaar en weet wat elke leerling nodig heeft. Omgekeerd kennen kinderen haar routines. Ze verliezen geen tijd of bandbreedte aan vragen als ‘slijp ik eerst mijn potlood of haal ik mijn boek boven?’”

“Onze keuze voor vakleraren in de basisschool heeft praktische consequenties. Collega’s pendelen tussen lokalen en werken net als in het secundair onderwijs met lessen van 50 minuten. Dat vonden sommige leraren in de eerste maanden lastig. Mag mijn les niet meer uitlopen? Nee dus. Maar iedereen kreeg tijd om daaraan te wennen. En we werken met een vervangrooster. Ziekt een collega thuis uit na een griepaanval, dan nemen vakcollega’s uren over. Leerlingen belanden nauwelijks in de studie.”

Verbeterplannen

Het mooiste neveneffect van de ommezwaai? Dat wie zich terugplooit op één vak de school niet uit het oog verliest. Rob verklaart: “Iedereen voelt zich binnen zijn vak verantwoordelijk voor de groei van élke leerling. Zonder alle details te kennen, weet iedereen hoe kinderen het in andere vakken doen. Pas sinds een recente nascholing kan ik de term kleven op dat vertrouwen in ons kunnen dat de voorbije jaren groeide in onze school: collective teacher efficacy.”

“Een praktisch voorbeeld: de Vlaamse toetsen wijzen in veel scholen vraagstukken aan als zorgenkind. Ook bij ons lag er op dat wiskundeonderdeel werk op de plank. ‘Het ligt niet aan mij, mijn jaarplan is mooi afgerond’: die menselijke reflex hoor je hier niet. Werkpunten boezemen onze vakleraren geen angst in. De oplossing ligt immers in hun zone van naaste ontwikkeling.”

“In geen tijd startte de vakgroep een professionele dialoog op rond data, hakte ze knopen door en verstevigde ze de verticale leerlijn. Een team dat bijleren ziet als een groeikans en van sterke resultaten een erezaak maakt, is een zegen voor je onderwijskwaliteit.”

© Illias Teirlinck

Problemen bij de wortel

Dat de school geen klasleraren maar experten in een vakdiscipline zoekt, maakt ze duidelijk in haar vacatures. Leraar Eline Hendrickx kroop vorig jaar in haar pen voor de functie taalzorg. Zij gaf jarenlang Nederlands in het zevende jaar arbeidsmarktgerichte finaliteit.

“Ik verloor mijn hart aan Brussel, wil er wonen én werken. Maar exact hetzelfde doen als in Gent? Dan kon ik beter blijven, want ik was graag in die school. Taalnoden bij de wortel aanpakken in een basisschool, daar lag voor mij een mooie uitdaging. Zeker omdat ik logopedie bijstudeerde.” 

“De vraag naar leraren is groot in Brussel. Maar ik zag mezelf vooral als zorgcoördinator omdat ik niet geschoold ben als klasleraar in het lager onderwijs. Ik weet van mezelf: wiskunde kan ik niet met dezelfde overgave geven als taal. Zelfs al krijg ik alle ruimte en tijd om me in meetkunde en getallenleer te verdiepen, leerlingen blijven voelen dat mijn passie daar niet ligt.”

“Uiteindelijk stuurde ik maar één sollicitatiebrief: zorgleraar Nederlands in De Telescoop. Tijdens het gesprek besefte ik dat de school zorg in haar klaswerking integreert. En dat de opdracht als vakleraar inhoudt dat ik lesgeven in de derde graad combineer met enkele uren taalzorg in de tweede graad. Het perfecte plaatje, want ik kan de klas niet missen.”

“Dat de school modellen als zelfregulerend leren en EDI centraal in haar werking plaatst, ligt me. Zeker omdat collega’s in de voorgaande graden leerlingen daarin stapsgewijs meenemen. En mijn taalbagage kan ik hier ook kwijt. Mijn zoektocht lag elders: voorkennis inschatten, het juiste schrijftempo vinden, niet te snel parafraseren. Maar na een aantal maanden en met tips van collega’s vang ik dat intussen op.”

Witte merels

“Onze vacatures raken een snaar”, vertelt Rob. “Tussen de reacties zitten witte merels. Ervaren leraren die vanuit het secundair overstappen, afgestudeerde studenten met een diepe voorliefde voor een vak en zij-instromers uit allerlei sectoren. Zoals een Amerikaans-Italiaanse musicoloog en een acteur die muzische vorming geven.”

“Hun lessen openen de wereld voor onze leerlingen. Met als kers op de taart een herwerking van Romeo en Julia in een Brusselse context. Professionaliteit en verbeelding tot in de details. Een boom op scène? Daarvoor gebruiken we geen geverfd stuk karton, maar een abstracte lamp.”

“We willen een team uitbouwen met competente, gedreven leraren die elkaar aanvullen. Want sterk onderwijs vraagt sterke leraren die discussiëren over de kern. En een goeie mix aan talenten, achtergrond en ervaring tilt iedereen omhoog. Dan ziet een zij-instromer frisse kansen voor uitstappen en voegt een collega met een opleiding tot leraar in het basisonderwijs daar een extra laag doelgerichtheid aan toe. Of maakt die laatste van een prima evaluatie-idee een valide toets.”

Zweet in de zomer

Volgend jaar bijt de school zich vast in de minimumdoelen. Rob schetst hoe het team dat aanpakt: “Onze vakgroepen schalen hun vergaderritme op van 1 naar 2 per maand. We pakken alle vakdisciplines aan. Als ik 4 leraren samenbreng, zit de volledige verticale lijn wiskunde bij elkaar. Hetzelfde geldt voor de andere vakken. Daardoor rollen veranderingen snel door onze school. Maar onze mensen mogen natuurlijk aangeven als de voet van het gaspedaal moet. Niet elke dag kan aan 100%. Aan mij om het team heelhuids door veranderingen mee te nemen.”

“Ik probeer heel hard te luisteren naar wat mensen nodig hebben, wat ze zien zitten. Ook bij hun opdrachten. Want talenten en energie waar je niets mee doet, dat is onvergeeflijk. Zalig als onze zwemjuf een paar uur taal wil geven of een collega uit de derde graad met prentenboeken wil werken bij kleuters. Niet alles lukt en soms weegt de schoolnood zwaarder door, maar voor vragen om een functie aan te passen zweet ik in de zomer graag wat langer op de opdrachtenpuzzel.”

Het bericht Jobcrafting met vakleraren in de basisschool   verscheen eerst op Klasse.

Wat co-teaching, zelfstandig werk en papiertjes rapen met elkaar te maken hebben? Leraar Margot en directeur Barbara vertellen hoe Stedelijke Basisschool Kosmos de schoolvisie naar de klasvloer brengt.

“Dat is niet Kosmos, he juf?” Een kleuter kijkt afkeurend naar een verdwaalde snoepwikkel en raapt die op. “Flink van je”, lacht directeur Barbara terwijl ze de voordeur van Stedelijke Basisschool Kosmos openzwaait. “Bij een schoolvisie denk je misschien aan dure woorden, mooie zinnen en een tekst die vaag op de klasvloer echoot. Maar als je visie leeft, zit die overal.”

“In je keuze voor co-teaching of hoe je als team met elkaar omgaat. Hoe je de inbreng van leerlingen bij projectwerk waardeert, je kringmoment inricht of huiswerk geeft. Tot en met de reactie van die kleuter, die net zo goed had kunnen zeggen: ‘Dat is niet mijn papiertje, juf.’”

Basisschool Kosmos ligt in het Nachtegalenpark. Een groene oase die doet vergeten dat vlakbij het verkeer op de ring rond Antwerpen voorbij dendert. “Onze school kwam er in 2012 om het plaatstekort in basisscholen op te vangen”, blikt leraar Margot terug.

“Enkele pioniers richtten op deze idyllische locatie een basisschool in. Ik kwam recht van de schoolbanken maar had een duidelijk beeld van de school waar ik wilde landen. Bovenaan mijn wishlist: samenwerken. In een team waar je elkaar draagt, in een school met een uitgesproken visie. Ook kleinschaligheid vond ik een troef. Dat Kosmos veel vinkjes aantikte, werd al snel duidelijk.”

© Kevin Faingnaert

De juiste klik

Miniteams

© Kevin Faingnaert

Heilige huisjes

Evenwichtsoefening

© Kevin Faingnaert

Zonder dogma’s

Het bericht Van visie naar klasvloer: “Elke keuze toetsen we samen af” verscheen eerst op Klasse.

Leiderschap zit niet alleen in grote plannen. Deze 3 directeurs tonen elke dag hoe visie pas echt werkt in kleine daden: een goeiemorgen aan de schoolpoort of een nieuwe cursus nakijken.

“De kern van mijn job: collega’s doen groeien”

Willem Van Schuerbeeck,
directeur Tuinbouwschool Merchtem

“Een hele dag op mijn bureau met de deur toe, dat is niets voor mij. Ik wil zichtbaar zijn als directeur. Ik neem al eens een les over omdat ik dat nog ontzettend graag doe, hou toezicht, woon bijna alle klassenraden bij en ken alle leerlingen.” 

“De kern van mijn job? Motiveren en mensen doen groeien. Ik stuur collega’s aan en supporter vanop de zijlijn, maar sta ook midden op het veld. Ik verdiep me in sterke onderwijstheorieën en vertaal die met collega’s naar onze school. Daarna gaan onze leraren ermee aan de slag.”

“Wie eerst nog een drempel over moet, probeer ik te helpen. Zo lees ik met plezier een nieuwe cursus na of geef ik samen een les volgens de EDI-principes. Wat voor leerlingen werkt, helpt ook leraren vooruit. Modelleren, feedback of feedforward geven, formatief en summatief evalueren: die principes gebruik ik bewust op een vergadering of in een evaluatietraject.” 

“Als ex-olympisch atleet heb ik veel energie. Maar uiteraard heb ik ook eens een mindere dag waarop ik het overzicht kwijt ben, foeter op administratieve taken of maal omdat ik iets verkeerds heb gezegd tegen een collega. Op zo’n dag is sport mijn redding. Of een uurtje lesgeven. Want blijft een directeur niet altijd een leraar?”

“Op alle vragen ‘ja’ zeggen is onmogelijk”

Nico Logghe,
directeur Academie Ieper

“Dat iemand uit het team directeur werd, stemde collega’s blij. Maar ik moest mijn plek zoeken. Ik had al snel door dat je niet op alle vragen positief kan antwoorden. Bovendien betekent ‘ja’ tegen de ene vaak een ‘nee’ tegen de andere.”

“Nu ben ik liever ‘streng maar rechtvaardig’. In een team van 120 leraren verspreid over 17 vestigingsplaatsen heb je een duidelijke visie met spelregels en structuur nodig. Als we samen kiezen voor een vernieuwde didactiek, volg ik op of iedereen mee is. En wie verplichte administratie vergeet, spreek ik aan. Het deeltijds kunst­onderwijs is de afgelopen decennia sterk veranderd. Je bent niet alleen kunstenaar, maar ook leraar in een onderwijssysteem. Daar horen regels en afspraken bij: aan- en afwezigheden, evaluaties, (de)connectie, digitalisering …”

“Onze leraren hebben vaak een kleine of versnipperde lesopdracht naast een job in een orkest of een andere academie. Net daarom zet ik extra in op verbinding. Dat is niet eenvoudig: iedereen fysiek samenbrengen lukt niet altijd. Daarom koppelen we aan elke personeelsvergadering een verbindende activiteit: een receptie, een vakoverleg of tijd voor een babbeltje.”

“Door tijdsdruk ben ik minder vaak op de vestigingsplaatsen dan ik wil. Maar collega’s weten dat mijn deur openstaat wanneer ze me nodig hebben. Het evenwicht tussen brandjes blussen en mijn pedagogische en artistieke kerntaak blijft zoeken. Ik ga graag te voet naar de academie. Zo maak ik mijn hoofd leeg en laad ik mijn batterijen op. Want naast een drukke job als directeur, ben ik ook nog dirigent. Wat zou een directeur van een academie zonder muziek zijn?”

“Warmte gaat mooi samen met kwaliteit”

Sigrid Aertgeerts,
directeur Kleuterafdeling HH Heverlee

“Welke accenten ik leg? Ik wil graag een warme en empathische directeur zijn. Zaken lossen en vertrouwen geven aan mijn beleidsteam. Initiatief waarderen bij mijn leraren en begrip tonen als er thuis wat meer zorgen zijn.”

“Maar ook zichtbaar zijn. Alle inschrijvingen doe ik zelf. In dat eerste contact met ouders en kleuters kan ik als directeur het signaal geven: we maken graag tijd voor je, willen je naam en achtergrond kennen. Ouders moeten voelen dat we een grote school zijn met een groot hart. Mijn hele team bouwt daaraan mee. ’s Ochtends trappen leraren de dag al om 8.15 uur af en zijn alle ouders welkom in de klas.” 

“Warmte gaat mooi samen met kwaliteit. Geen enkele klas of kleuter verdient een halve start. Dus sprokkelen we samen inzichten uit het boek ‘Kleuterleerkracht’ van Eva Dierickx en Astrid Koelman. En tekenen we daarnaast leerlijnen uit, rijmen we onze wiskunde-aanpak met de nieuwe minimumdoelen en checken we wat effectiever kan. Zonder onze ziel kwijt te spelen. Kleuterscholen moeten geen exacte kopieën van elkaar worden.”

“Als directeur wil ik vooroplopen en anticiperen. Maar als ik mijn honger naar kennis projecteer op mijn team of onvoldoende filter in de stroom van taken, komen collega’s misschien in ademnood: ‘Het lukt me niet meer na al die jaren.’ Daar wil ik volgend schooljaar extra waakzaam voor zijn. Niet iedereen stapt even moeiteloos naar een leidinggevende. Toch hoop ik dat mijn leraren het durven zeggen als mijn nieuwe podcasttip binnenkomt als een verplicht nummer dat er even niet meer bij kan of als we ons werktempo wat moeten matigen. Dat lukt alleen als we blijven spreken met elkaar, niet naast elkaar of over elkaar. Die cultuur bestaat hier. Gelukkig maar.” 

Het bericht Leiderschap toon je elke dag verscheen eerst op Klasse.

Hoe stel je duidelijke klasregels op? Expert klasmanagement Stefaan Vanparys legt uit op welke 4 fundamenten van klasmanagement je met klasregels een antwoord biedt En hoe je daar vanaf de eerste schooldag mee start.

“Je leerlingen meteen bedelven onder een berg do’s en don’ts zonder enige vorm van inspraak? Werkt niet. Spring dus spaarzaam om met die regels. En vul ze, naarmate je je klas leert kennen, aan met afspraken die je afstemt met je leerlingen. Een overdaad aan regels voelt rigide. Maar een klas die louter op afspraken draait, ondermijnt je duidelijkheid. En dus ook de veiligheid in je klas.”

“Blijf zoeken naar dat evenwicht. Zodat die klasregels en afspraken uiteindelijk uitgroeien tot een cultuur waarin jij en je leerlingen elkaar helpen om lessen te doen slagen. Als leraar ben je zelf het best geplaatst om te bepalen welke regels je precies kiest en hoe je die formuleert. Maar idealiter bieden ze wel een antwoord op deze 4 vragen.”

© Alexandra Bertels

Vraag 1

Hoe maken we het stil?

“Zonder afspraken krijgt de ene leerling bovendien veel meer spreektijd dan de andere. Terwijl elke leerling in jouw klas daar evenveel recht op heeft. Spreek dus meteen ook af hoe leerlingen het woord vragen. En leef die afspraken zelf consequent na. Een leerling die het antwoord door de klas roept, verdient geen goedkeuring. Ook niet wanneer dat antwoord correct is.”

Vraag 2

Hoe gaan we om met materiaal?

“Als je in het deurgat staat wanneer je leerlingen binnenkomen, kunnen ze dan al aangeven of er een probleem is met hun materiaal. En kan je meteen reageren of een oplossing vinden. Zodat je daarna je les niet hoeft stil te leggen.”

Vraag 3

Hoe organiseren we wisselmomenten?

“Geef feedback op hoe die wisselmomenten lopen: zet een timer, bekijk samen met je leerlingen hoe het efficiënter kan. En geef zelf het goede voorbeeld. Neem je eerst de afwezigheden op terwijl je leerlingen afwachten, of zet je ze al aan het werk met een startopdracht? Kom je gejaagd en met een berg papieren onder je arm binnen, of heb je zelf je materiaal netjes op orde en straal je rust uit?”

Vraag 4

Hoe tonen we respect voor elkaar? 

Tot slot 

“Over die consequenties onderhandel je niet. Dat klinkt in theorie soms eenvoudiger dan in de praktijk. Geef jezelf tijd om je leerlingen beter te leren kennen en sterker te worden in klasmanagement. Je kan als leraar niet vermijden dat je in onverwachte situaties belandt. Maar je reactie op die situatie kan je wel voorbereiden, zodat je zelf rust blijft uitstralen.” 

“Denk dus vóór 1 september na over je ‘kleinste consequentie’ zodat die altijd in je achterzak zit: een leerling 2 minuten langer laten wachten, individueel aanspreken of even terugsturen. Zolang je maar kiest voor een eenvoudige, negatieve consequentie die je meteen kan geven zonder zelf veel energie te verspillen.” 

Het bericht Duidelijke klasregels? Deze 4 vragen zetten je op weg verscheen eerst op Klasse.

Hoe zorg je voor rust in je klas van bij de start van je les? En hoe stuur je storend gedrag bij zonder in conflicten te belanden? Expert klasmanagement Stefaan Vanparys: “Start positief, vanuit heldere verwachtingen. En kies de gepaste interventie.”

“In een ideale wereld volstaat het om enkel je verwachtingen over te brengen. Voor sommige routines in je klas lukt dat voor je leerlingen misschien al. Maar om routines op te starten of te laten groeien, heb je als leraar deze 4 interventies geregeld nodig: groepsbekrachtiging, groepscorrectie, anonieme correctie en desnoods individuele correctie.”

“In wat volgt, passen we die interventies toe op het lesbegin. Al kan je deze aanpak natuurlijk veel breder inzetten. Of je nu speelgoed opruimt in de kleuterklas of op de bus stapt met een bende tieners: de kunst bestaat erin om op termijn enkel met verwachtingen en bekrachtiging de rust in je klas te bewaren. En niet te denken in termen van winnen en verliezen.”

“Je hoeft niet te winnen van storend gedrag.
Maak goed gedrag de norm”

Stefaan Vanparys,
nascholer en auteur

Interventie 1

Altijd welkom: groepsbekrachtiging

“Ik zie heel wat mensen die al klaar zitten met hun materiaal.”

“Leerlingen die storend gedrag vertonen, zijn op zoek naar status of bevestiging van de groep. Levert negatief gedrag geen goedkeuring op, dan is de kans veel groter dat het gedrag uitdooft. Zolang jij de intentie toont om rust in je hele groep te installeren.”

Interventie 2

Vaak nodig: groepscorrectie

“Jongens, we pakken ons materiaal en gaan rustig zitten.”

“Omdat je als leraar met groepen werkt, is het nu eenmaal zo dat je jezelf geregeld moet herhalen. Bekijk dat als een deel van je taak, iets waarvan je weet dat het er zit aan te komen. De kans stijgt dat je erin slaagt om je leerlingen positief te blijven benaderen, zo neutraal mogelijk je boodschap over te brengen en niet geërgerd te klinken. Samen met je kansen op een sterke les en een vlotte verstandhouding met je leerlingen.”

Interventie 3

Vaak handig: anonieme correctie

“Ik zie dat een paar mensen hun materiaal nog niet op de bank hebben liggen.” 

“’Meneer, als u iets tegen mij wil zeggen, doe dat dan toch gewoon?’ Ga niet zomaar in op die provocatie maar probeer het eerst non-verbaal op te lossen: soms volstaat een blik om de situatie nog te keren. Herinner jezelf eraan dat sommige leerlingen nu eenmaal nood hebben aan extra begeleiding om storend gedrag bij te sturen en het juiste gedrag te vertonen. En dat jij hen dat kan leren.”

Interventie 4

Soms nodig: individuele correctie 

“Adam, wat is de afspraak als je de klas binnenkomt?”   

“’Als … dan …’: leerlingen hebben de keuze over hun gedrag, maar niet over de consequentie. Die bepaal jij. Zorg ervoor dat je ‘gameplan’ klaarligt en je niet in loze dreigementen verzandt. Wat is de kleinste consequentie die je geeft als iemand de regels niet respecteert? 5 minuten nablijven, een plaats apart in de klas: kies een consequentie die leerlingen vervelend vinden, maar waarvan de impact beperkt blijft. En deel ze op een bedaarde manier mee, zonder er een drama van te maken. Zodat de middengroep je aanpak kan goedkeuren en aan jouw kant blijft staan.”

Tot slot: feedback 

“Of je met deze 4 interventies elk probleem oplost? Natuurlijk niet. En zeker niet meteen. Loop je vast, dan vraagt het moed om met je team terug te keren naar start en je opnieuw de vraag te stellen: zijn onze regels helder? Als jij en je collega’s consequent volhouden om storend gedrag bij te sturen, zal je verbaasd zijn over de effecten op de langere termijn.”

Het bericht Zo stuur je storend gedrag tijdig bij: 4 interventies verscheen eerst op Klasse.

Beïnvloedt de kleur van je klaslokaal het leren? En wat met licht en akoestiek? Onderzoeker Maaike Engels deelt 4 haalbare ingrepen waardoor leerlingen nog beter leren in jouw klaslokaal.

© Cliff Van Thillo

1. Kies voor kleur

“De balans bewaken: dat geldt ook voor je aankleding. Een legertje aan posters, knutselwerken en prikborden leidt leerlingen af. Zeker in de basisschool. De richtlijn: vermijd aankleding die niet raakt aan je les. Spellingsregels of verkeersborden tijdens wiskundelessen? Eigenlijk is dat geen goed idee.”

2. Hou het luchtig

“Ook licht doet ertoe. Daglicht garandeert meer visueel comfort en focus. Moet je toch bijlichten? Vermijd dan kunstlicht van slechte kwaliteit, want dat veroorzaakt hoofdpijn en vermoeidheid. Enkele onderzoeken tippen blauw licht voor pubers. Dat drijft de denksnelheid op als hun biologische klok in de ochtend nog op slaaptoestand staat. Nog belangrijk: leraren moeten de temperatuur goed kunnen regelen. Optimale leerprestaties bij 30° of vrieskou? Vergeet het maar. Mikken op 20° lijkt slim.”

3. Demp decibels

“Sommige elementen heb je niet in de hand. Een school aan een drukke steenweg in de stad versus tussen de velden op het platteland. Of een nieuwbouw opgetrokken volgens de beste geluidsnormen versus een gebouw waar je grootouders nog rondliepen. Toch is elke verbetering in akoestiek zinvol. Voor de leerprestaties, maar ook voor het welbevinden van iedereen op school.”

4. Grijp naar groen

“Onthard ook je speelplaats. Zicht op groen draagt bij aan focus en reduceert stress. Daarom maken steeds meer scholen de ommezwaai naar natuurlijke speelplaatsen. Bomen en plantenperken hebben meer effect dan een strak voetbalveld.”

“Conclusie: planten, verlichting, zuurstof, kleuren … met kleine, haalbare ingrepen kan je een verschil maken. Maar wel met deze nuance: zelfs het perfecte klaslokaal komt qua impact hooguit aan de hielen van leraren.”

Maaike Engels is onderwijsonderzoeker en kennismakelaar bij de Kennisrotonde van het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs, waar je een uitgebreider antwoord met referenties naar onderzoek vindt.

Het bericht Beter leren in je klaslokaal: 4 kleine ingrepen verscheen eerst op Klasse.

Soms neemt je leven een bocht en wil je aanpassingen aan je opdracht als leraar. Individuele vragen afstemmen op teambelangen is puzzelwerk voor gevorderden. 6 leraren vertellen hoe hun school werk maakt van wendbare hr.

“Het hele team is begripvol: we doen dit lukken”

Geertrui Piessens
Leraar in KOBOS Kapelle-op-den-Bos

“Eerst deelde ik de klas met een collega biotechniek, maar ook dat werd te zwaar. Vandaag coördineer ik onze LOS-werking voor leerlingen met een leerachterstand of zorgnood, neem ik wat personeel en aanvangsbegeleiding op. Ik had het geluk dat er uren vrijkwamen. En iedereen begrijpt dat ik om medische redenen een uurtje later opstart.”

“Slotsom: ik word echt op mijn interesse en expertise uitgespeeld. Toen de directeur me vroeg om mijn taken te rangschikken, zette ik aanvangsbegeleiding intuïtief op plaats 3. Ik snapte het zelf niet goed. Tijdens het gesprek kwam naar boven waarom. ‘Eigenlijk ben je nog aan het rouwen’, stelde de directeur vast. Dat klopt. Afscheid nemen van mijn leerlingen en collega’s zien werken met materiaal dat ooit van mijn vader was? Het raakt me diep.”

“De klas niet helemaal lossen, geeft me krediet”

Kris Nijs

Leraar in Klein Seminarie Mechelen

“Als de klassenraad problemen in een klas signaleert, onderzoek ik met de titularis waar het misloopt. Ik doe een meting bij leerlingen en ga met de groep aan de slag rond groepsdynamieken of mentale weerbaarheid. Doel: samen met collega’s de klas weer op de rails krijgen, zonder met straffen te gooien.”

“Dat ik de klas niet helemaal los, geeft me krediet bij collega’s. Bovendien kan ik ideeën uittesten bij mijn leerlingen. Toen een collega uitviel, vroeg de directeur me om in te springen als graadcoördinator. Maar dat was niet mijn ding. Mijn band met leerlingen veranderde. Die korte periode hield ik vol uit loyaliteit naar de school. Daarna keerde ik terug naar mijn ideale mix van leraar, stagecoördinator en klascoach. Gelukkig toont de directie begrip voor onze vragen en noden.”

“Zorg en leerlijnen: ik zag het een tikje anders”

Hildegard Vandaele

Leraar in scholengroep Karel de Goede Brugge

“Onze scholengroep heeft een systeem van interne mobiliteit. Vacatures worden eerst gedeeld onder alle collega’s. Wie nood heeft aan frisse lucht, kan intekenen. Eerst volgt een gesprek met de scholengroep, daarna met de directeur van je nieuwe school. Ik vond er een match. Voelde dat de school sterk wil investeren in krachtige leerlijnen voor wiskunde en taal. Klassen zijn geen eilandjes, maar bouwen verder op elkaar. Dat hebben kinderen echt nodig.”

“De eerste maanden in een team dat elkaar kent, moet je je plek een beetje verdienen. En bij het afscheid van mijn vroegere collega’s vloeiden er tranen. Toch ben ik blij met mijn keuze. Ze geeft me energie om nog lang van deze mooie job te houden.”

“Terugkeren naar de klas is geen stap achteruit”

Brecht Van Mullem

Leraar in basisschool De Vlieger Rumbeke

“Het bestuur toont veel begrip en waardeert het dat ik ruim op tijd communiceerde. Cruciaal ook voor mij. Ik wil het stokje mooi doorgeven, de school niet achterlaten zonder toekomstplan. Het schoolbestuur wil me graag houden als leraar en zoekt een oplossing in de opdrachtenpuzzel. Al is het nog even afwachten voor ik mijn definitieve klas ken.”

“Lesgeven bleef altijd kriebelen. Naar de klas terugkeren is geen stapje achteruit, maar een positieve keuze. En zelfzorg: niet wachten tot mijn bobijntje helemaal op is of een burn-out om de hoek loert. Bovendien vind ik het een gezond principe om als directeur na een aantal jaren de sjerp door te geven. Een nieuwe leidinggevende blaast frisse ideeën en energie door de school.”

“De directie denkt voortdurend met haar leraren mee”

Jana Wylin

Leraar in RHIZO Lyceum OLV Vlaanderen Kortrijk

“Wat later studeerde de graadcoördinator bij en werd de combinatie met voor de klas staan te zwaar voor haar. Werkdruk verlagen door even alleen les te geven, onze school heeft daar oren naar. Voor die functie kandideerde ik. Het zijn 2 keer grote schoenen om te vullen. Wat helpt: een goede overdracht, veel samenwerking en het feit dat beide functies elkaar mooi aanvullen.”

“Als groentje moet ik ook leraren aansturen die 4 keer zo lang voor de klas staan. Maar collega’s reageren positief en ik benut gretig hun ervaring als ik het even niet weet. Die 3 taken: ze geven me energie. Om die te behouden, kreeg ik vooral paralleluren Frans. En ik weet: als er een fase in mijn leven komt waarop mijn takenpakket lichter moet, dan sleutelt iedereen mee voor aanpassingen aan je opdracht.”

“Ik wil lesgeven tot aan mijn échte pensioen”

Katrien Rottiers

Leraar in Maria Assumpta Instituut Opwijk

“Wat nu? Vervroegd pensioen? Nee toch! Ik wil me nuttig voelen, onder de mensen komen en structuur hebben in mijn leven. En de leerlingen uit het buitengewoon onderwijs tonen dat je ook vanuit een rolstoel dingen kan aanpakken. De directeur strijdt aan mijn zijde. Ze checkt wettelijke kaders, schrijft in een brief naar de pensioencommissie dat ze me absoluut op school wil en zoekt oplossingen.”

“Op dit moment werk ik halftijds. Ik geef les en doe 3 uur leerlingenbegeleiding. Ik moet geen toezicht en wachturen houden, collega’s begrijpen dat. En de leerlingen? Die kijken dwars door mijn rolstoel. Voor hen ben ik net als alle andere leraren. Deze job was altijd mijn droom. Dat wil ik tot aan mijn pensioen doen. Mijn échte pensioen.”

Het bericht Aanpassingen aan je opdracht: 6 leraren over hun loopbaan verscheen eerst op Klasse.

Elk schooljaar zijn er heel wat nieuwe maatregelen in onderwijs. Klasse selecteerde 13 highlights voor 2026-2027. Welke invloed hebben ze vanaf 1 september op jou als leraar, je school of je leerlingen? 

Wat verandert er voor jou als onderwijsprofessional?

Moederschapsbescherming: andere taak is uitgangspunt

Tot nog toe ging je bij zwangerschap of borstvoeding bijna ‘automatisch’ met verlof wegens moederschapsbescherming of bedreiging door beroepsziekte wanneer je moest worden verwijderd uit een risico.

Vanaf nu is het in alle onderwijsniveaus verplicht om je andere arbeidsomstandigheden, een andere opdracht of bepaalde taken toe te wijzen die je veilig kan uitvoeren. Die zijn ofwel pedagogisch-ondersteunend, ofwel administratief van aard. Je vervanging is bovendien gegarandeerd.

Loopbaanonderbreking voor mantelzorg: flexibeler

Als je directeur of bestuur het toelaat, kan je nu in alle onderwijsniveaus een voltijdse loopbaanonderbreking voor mantelzorg per week in plaats van per maand opnemen. Kies je voor een halftijdse loopbaanonderbreking, dan kan dat ook per maand in plaats van per 2 maanden als je directeur of bestuur daarmee instemt.

In totaal heb je recht op 6 maanden voltijdse, 12 maanden halftijdse loopbaanonderbreking of 30 maanden loopbaanonderbreking met één vijfde. Dat krediet kan voortaan volledig naar één zorgbehoevende gaan.

Wat verandert er voor je school?

Organisatie van het schooljaar: lesdagen maximaliseren

In het basis- en secundair onderwijs wijzigt de organisatie van het schooljaar om de onderwijstijd zo veel mogelijk te benutten. Je school mag de lessen niet langer schorsen voor facultatieve verlofdagen of op de dag na verkiezingen in schoolgebouwen. De laatste schooldag voor de zomervakantie is een volledige schooldag.

In het basisonderwijs blijven maximaal 3 halve pedagogische studiedagen mogelijk, maar bijkomende studiedagen kan je niet meer aanvragen.

Secundaire scholen kunnen de lessen niet langer schorsen voor een pedagogische studiedag of om administratieve en onthaalformaliteiten bij het begin van het schooljaar in orde te brengen. Het aantal evaluatiedagen wordt begrensd volgens de evaluatievorm en het onderwijstype. Als lessen wegvallen door afwezigheid of een tekort aan leraren, staat de school in principe in voor een andere invulling van die schooluren.

Voor bepaalde leerlingen van de derde graad secundair kan de school beslissen dat ze later komen of vroeger naar huis gaan. Ook de samenstelling van de klassenraad versoepelt, en die kan voortaan fysiek of digitaal plaatsvinden.

Inductie: voor starters óf andere doelstelling

Dankzij eenheden inductie die je school krijgt, kan ze de opdracht van beginnende leraren in het basis- en secundair onderwijs tot 20% invullen met aanvangsbegeleiding, bijvoorbeeld voor collegiale visitatie.

In het schooljaar 2026-2027 kan je school de eenheden inductie soepeler inzetten, dus ook voor andere doelstellingen die de organisatie ten goede komen. De enige voorwaarde is dat ze er personeelsleden mee aanstelt in een wervingsambt van het onderwijzend personeel.

Inspectie: geen doorlichtingen

De inspectie voert dit schooljaar geen reguliere pedagogische doorlichtingen door in het gewoon en buitengewoon basisonderwijs, behalve bij scholen waar de opschortingstermijn na een ongunstig advies afloopt. Ze doet in plaats daarvan ééndaagse stimulerende bezoeken om in dialoog te gaan over het traject dat de school uitstippelt voor het kennisrijk curriculum en de nieuwe minimumdoelen.

ICT-beleidsplan: geen papieren tijger

Elke onderwijsinstelling moet op 1 september 2026 gestart zijn met een ICT-beleidsplan, met daarin onder andere een globale visie op ICT en onderwijs, een professionaliseringsbeleid en maatregelen voor digitale inclusie. Dat is een voorwaarde om Digiplanmiddelen te krijgen. De nieuwe online toepassing Pictos ondersteunt scholen om het plan te maken.

Waarom zo’n plan zinvol is? Onderzoek bevestigt dat scholen met een actief ICT-beleidsplan er vaker in slagen om digitalisering succesvol te integreren in de school- en klaspraktijk. Als het leeft en gedragen wordt door het team, vormt het de brug tussen de visie op digitalisering en de concrete inzet van technologie als hefboom voor onderwijskwaliteit.

Minimumdoelen basisonderwijs: nieuwe fase

Dit schooljaar ga je in het kleuteronderwijs en in het eerste tot en met derde leerjaar lager onderwijs verplicht aan de slag met de nieuwe minimumdoelen Nederlands, wiskunde en wetenschap en techniek. Leraren kunnen daar ook al vrijwillig met de overige nieuwe minimumdoelen starten.

In het vierde, vijfde en zesde leerjaar zijn de oude eindtermen nog toegelaten, maar mag je school vrijwillig aan het werk met de nieuwe minimumdoelen als schooleigen doelen.

Nederlands: taalheldklassen en extra uren

Je basisschool gaat vanaf het tweede leerjaar van start met taalheldklassen. Ze krijgt daarvoor extra lestijden, een werkingsbudget voor remediëring Nederlands, een taalexpert om haar taalbeleid te versterken en meer nascholingsmiddelen.

Je secundaire school krijgt extra uren-leraar voor Nederlands. Ze gebruikt die om leerlingen bij de overgang van het lager naar het secundair te ondersteunen. De leerlingen voor wie de klassenraad basisonderwijs dat adviseert, volgen wekelijks 3 uur extra Nederlands boven op het curriculum.

KOALA-screening: minimumdoelen-proof

Vanaf 1 oktober 2026 gebruikt je basisschool een vernieuwde KOALA-screening voor de derde kleuterklas. Die sluit aan bij de minimumdoelen, bijvoorbeeld rond verhaalbegrip. De screening van 2026 focust op luistervaardigheid. Vanaf 2027 breidt ze uit met woordenschat, fonemisch bewustzijn en getalbegrip.

Wat verandert er voor je leerlingen en hun ouders?

Vlaamse toetsen: ook voor laatstejaars secundair

In 2027 nemen ook je leerlingen van het zesde jaar secundair onderwijs deel aan de Vlaamse toetsen. Dat was al zo voor leerlingen van het vierde en zesde leerjaar lager en het tweede jaar secundair. Op die manier leggen leerlingen tijdens hun schoolloopbaan dus 4 keer de digitale toetsen voor Nederlands en wiskunde af.

Tuchtdossier: beter gestoffeerd en overdraagbaar

Vanaf 1 september 2026 is je basis- of secundaire school verplicht om de begeleidende maatregelen op te nemen in het tuchtdossier van een leerling of aan te geven waarom begeleiding niet mogelijk was.

Wanneer de leerling van school verandert, krijgt 1 personeelslid van de nieuwe school inzage in het dossier om de leerling vanaf de start gericht te begeleiden. Enkel de informatie die nodig is voor de begeleiding wordt gedeeld binnen het schoolteam.

Overstap van kleuter naar lager: klassenraad beslist

Voortaan is het de klassenraad die, rekening houdend met de minimumdoelen, beslist of een kleuter mag overgaan naar het lager onderwijs. Tot nog toe gold een minimaal aantal halve dagen aanwezigheid als criterium. Dat vervalt nu. Kleuterparticipatie blijft wel belangrijk voor de leerplicht en schooltoeslag.

Inschrijvingsgeld volwassenenonderwijs: opnieuw verlaagd

Voor wie Frans, Duits of Engels volgt in het volwassenenonderwijs, verlaagt het inschrijvingsgeld opnieuw naar het standaardtarief van 2,25 euro per lestijd met een maximumbedrag van 450 euro per opleiding per semester. Voor bepaalde doelgroepen geldt het verminderd tarief van 1 euro per lestijd.

Benieuwd naar álle nieuwe maatregelen? Je vindt ze per onderwijsniveau op Onderwijs Vlaanderen.

Het bericht Wat is nieuw op 1 september 2026? verscheen eerst op Klasse.

Sarah nodigt tijdens de eerste schoolweken alle ouders apart uit in de klas voor een ‘omgekeerd oudercontact’. “Ouders vertellen mij wie hun kind is. Zo bouw ik meteen aan een band met hen én krijg ik belangrijke info over mijn leerlingen.”

Lees meer tips onder de video.

Wil je bij de start van het schooljaar elkaar leren kennen? Een oudervertelgesprek legt een sterke basis om samen te werken. Zo bouw je de relatie de eerste weken al op en wordt het later – op het oudercontact – makkelijker om complexere onderwerpen te bespreken. 

• Bereid het gesprek voor en neem de info mee die je al hebt. 
• Nodig alle ouders 5 à 10 minuten uit in de klas. Schets duidelijk het doel en de verwachtingen. 
• Laat vooral de ouders vertellen over hun kind. 
• Stel open verhelderings- en verdiepingsvragen, die uitnodigen om te vertellen. 
• Vertel ook kort over jezelf. Je kiest zelf hoever je daarin gaat. 
• Geef ouders vooraf een vragenlijst mee om het gesprek voor te bereiden. 

Het bericht Start het schooljaar met oudervertelgesprekken verscheen eerst op Klasse.