Elke leerling de juiste stageplek: niet vanzelfsprekend, maar zó nodig als voorbereiding op de arbeidsmarkt. Praktijkleraar Els vertelt hoe zij haar buitengewone leerlingen klaarstoomt met praktijklessen op verplaatsing als opstap naar hun échte stage.

“Bovendien ver weg van de praktijk waar mijn buitengewone leerlingen tijdens hun stage landden. Dat zorgde voor veel frustratie, zowel bij leerlingen als bedrijven. Om de overstap naar de arbeids­markt soepeler te laten verlopen, wilden we leerlingen meer echte praktijkervaring bieden. Daarom kozen we voor praktijklessen op verplaatsing.”

Oefenruimte

“Stap voor stap krijgen mijn leerlingen het werk van een logistiek medewerker onder de knie. Met meer ruimte om te observeren en te oefenen dan tijdens een zelfstandige stage. En levensechte aanknopingspunten om tijdens de lessen bij te sturen wanneer iets niet meteen lukt.” 

“Is deze leerling gemotiveerd? Zet die door, ook als het even moeilijk loopt? Hoe werkt die samen? Is die vriendelijk en beleefd? Hoe zelfstandig voert die taken al uit? De resultaten noteren we op het attituderapport. De sterktes en werkpunten bespreken we tijdens de klassenraad. Met een advies of de leerling klaar is om in zijn eentje de echte stage aan te vatten.”

“Met meer dan 20 uur praktijk per week ken je je leerlingen natuurlijk door en door. Trajecten bespreken we vaak lang vooraf al met ouders. Maar als het nodig is, stellen we de stage uit of schroeven we het aantal stagedagen nog terug. Of bekijken we met de stageplek net of er ruimte is voor meer. Zelfs als die leerling het intussen op school wat minder doet. Want als een leerling zich op stage keer op keer bewijst, wie zijn wij dan om te zeggen: jij blijft hier?”

“Tijdens hun stage duiken de buitegewone leerlingen in hun eentje de taken en het werkritme in. Loopt in die periode de communicatie met patiënten bij een leerling nog stroef? Dan zoek ik achteraf tijdens de praktijklessen in het ziekenhuis een afdeling met veel oefenkansen. Zo schoon als dat verlegen meisje drempels overwint en aan het einde van haar volgende stage mensen aanspreekt.”

© Eva Vlonk

Ideaalbeeld

“Ook leerlingen moeten duidelijk weten waaraan ze beginnen. Soms vormen ze zich een ideaalbeeld van een stageplek. Maar niet elke zorginstelling organiseert logistiek op dezelfde manier. De ontgoocheling is groot als een leerling plots ontdekt dat die enkel mag poetsen. Vooraf de stageplek bezoeken en een helder beeld krijgen van de taken, is ook daarvoor zinvol.”

“Die bezoekjes vooraf helpen ook om vlot een horde te nemen die niet alleen onze buitengewone leerlingen parten speelt: de reisweg naar de stage. Wanneer we naar de stageplek gaan om het contract te tekenen, leggen we de verplaatsing samen af. Wie daar nood aan heeft, krijgt een stappenplan. Met foto’s desnoods. Verdwalen ze toch, dan hebben ze mijn nummer.”

Feedback

“Met de regelmaat van de klok bespreek ik met de leerlingen welke doelen ze al bereikten en waar we de volgende periode aan werken. Velen staan te popelen om de schoolbanken te verlaten, maar die juiste werkhouding aanleren, vraagt tijd. Ik stimuleer hen om zelf een afspraak te maken met hun stageplaats of om hun stagecontract zelf in orde te brengen.”

© Eva Vlonk

Bijsturen

“Eerst experimenteerde ik met 2 locaties in dezelfde week: 2 dagen rusthuis en 1 dag in het ziekenhuis. Die wekelijkse wissels lokten te veel stress uit. Gevolg? In het rusthuis liep alles vlot, maar in het ziekenhuis vielen de motivatie en het werkplezier weg.”

“We stuurden onze aanpak bij en kozen voor meer structuur: de vijfdes trekken naar het rusthuis, de zesdes gaan aan de slag in het ziekenhuis. Een logische opbouw omdat de voorspelbaarheid in het rusthuis iets groter is. En omdat mijn leerlingen in het ziekenhuis verspreid over verschillende gangen werken, en dus al iets meer zelfstandig moeten zijn.”

“De kers op de taart? Leerlingen die na hun stage als jobstudent of als vaste kracht aan de slag kunnen bij hun stagebedrijf. Ook voor ouders is die eerste job vaak een opluchting: de bevestiging dat hun kind op een dag op eigen benen kan staan.”

Het bericht Buitengewone leerlingen met succes op stage verscheen eerst op Klasse.

Veel scholen zetten in op ouderbetrokkenheid. Toch hapert de tandem steeds vaker. Sommige ouders weten amper hoe Smartschool werkt of blijven weg van het oudercontact. Andere zitten er dan weer ‘bovenop’. Hoe werk je goed samen met ouders? Marie Seghers en Jan De Mets (UGent) vertalen onderzoek naar concrete tips voor leraren.  

© Alexandra Bertels

Waarom wringen klassieke vormen van ouderbetrokkenheid vandaag?  

“Daarnaast focussen scholen traditioneel sterk op fysieke aanwezigheid van ouders op school, terwijl de impact van thuisbetrokkenheid op leerprestaties groter is, en terwijl minder zichtbaar zijn niet zomaar desinteresse impliceert.”

“Scholen vullen ouderbetrokkenheid vaak in als: een uitstap begeleiden, helpen op het schoolfeest, zetelen in de ouderraad … en met stip op één: aanwezig zijn op het oudercontact. Dat formele moment blijft weliswaar essentieel om een vertrouwensrelatie op te bouwen, maar de klassieke vorm staat vandaag soms onder druk: zo blijven ouders om diverse redenen – van werkdruk tot onzekerheid – weg.” 

Zet de regisserende rol van de school de samenwerking met ouders onder druk?

“Daarom pleiten we voor wederkerigheid en gelijkwaardigheid in de relatie. Ouders en leraren delen tenslotte hetzelfde doel: de ontwikkeling van het kind. Hun rollen vullen elkaar aan. Als leraar ben jij de expert in leren en didactiek. Ouders kennen hun kind van binnenuit: zij zien talenten, gevoeligheden en drempels die op school niet altijd zichtbaar zijn.”

“Net door die perspectieven te verbinden ontstaat een rijker beeld van de leerling. En dat vraagt van beide kanten dezelfde beweging: luisteren, afstemmen en bereid zijn om je blik bij te stellen. Vanuit die idee van partnerschap hebben we het dan ook liever over ‘samenwerking met ouders’ dan over ‘ouderbetrokkenheid’.”  

Wanneer begin je te bouwen aan zo’n effectief partnerschap?

“Wie met kinderen werkt, werkt altijd samen met ouders. Daarom loont het om in de eerste weken en maanden bewust te investeren in die relatie. Vertrouwen groeit niet vanzelf, maar door herhaald contact. Verbinding start vooral met informele contacten. Naast openklasmomenten loont het dus zeker ook om een babbel te doen tijdens breng- en haalmomenten of aan de schoolpoort. Die gesprekken verlagen de drempel om iets te vragen of te delen.”  

© Alexandra Bertels

Hoe hou je daarna ook alle ouders aan boord in je communicatie?  

“Een goede eerste stap is daarom je huidige communicatie kritisch analyseren. Welke informatie moet iedereen écht meekrijgen? Via welk kanaal gebeurt dat vandaag? En wie bereik je daarmee wel en niet? Let ook op voor schooltaal. Begrippen als ‘differentiatie’ of ‘flexibel traject’ zeggen veel ouders weinig. De Huizen van het Nederlands bieden concrete tips om je taal in lager en secundair helder te houden.” 

“Die keuzes vragen om duidelijke afspraken. Door helder te communiceren welk kanaal waarvoor dient, wanneer ouders een antwoord mogen verwachten en hoe dringende vragen verlopen, behoud je als school de regie over bereikbaarheid. Die duidelijkheid beschermt ook leraren tegen communicatiedruk, zeker bij zeer aanwezige ouders die onmiddellijk reactie verwachten.” 

“Onderzoek toont aan dat bijna alle ouders betrokken zijn bij de schoolloopbaan van hun kind. Denk bijvoorbeeld aan anderstalige ouders die bewust kiezen voor een Nederlandstalige school in Brussel, omdat ze hun kind meer kansen willen geven op de arbeidsmarkt. Ervan uitgaan dat ouders die je minder op school ziet, niet geïnteresseerd zijn, is dus te kort door de bocht. Vaak spelen er andere drempels: ploegenarbeid, taalbarrières, laaggeletterdheid, onzekerheid of negatieve schoolervaringen uit het verleden.”

“Die waarom-vraag stellen vraagt ook om een kritische blik op je eigen referentiekader. Veel schoolse verwachtingen maken we bijvoorbeeld nooit expliciet. We verwachten dat ouders intuïtief weten hoe ze huiswerk goed opvolgen of hoe ze thuis gepast reageren op een nota in de agenda. Wie zelf in Vlaanderen naar school is gegaan, weet dat misschien. Maar niet elke ouder beschikt over die ongeschreven codes. Ook die moet je expliciteren.”  

Onderzoek hamert vooral op het belang van thuisbetrokkenheid. Waarom?  

“Thuisbetrokkenheid gaat vaak over kleine, dagelijkse gewoontes: spreken over school, oprecht nieuwsgierig zijn naar wat je kind leert, een rustige werkplek creëren … Bij jonge kinderen blijkt vooral taal stimuleren erg succesvol thuis: samen veel praten, spelen met letters en cijfers, lezen, boeken in huis halen.”  

“Bij oudere kinderen verschuift het accent. De leerling neemt dan meer eigenaarschap op. Als ouder kan je belangstelling blijven tonen en hoge verwachtingen stellen: uitspreken dat je vertrouwen hebt in de capaciteiten van je kind en positieve feedback geven. ‘Ik zie dat je echt je best doet’ geeft een heel andere boodschap dan ‘Zie maar dat je het goed doet’.”  

Leraren denken misschien: daar heb ik weinig vat op?

“Ook kleine impulsen helpen. Iets meegeven dat thuis een gesprek opent. Een stickertje op een kleuterhand, bijvoorbeeld, zal wellicht de vraag uitlokken: ‘Wat heb je daar?’ Of een lijstje met concrete vragen die ouders kunnen stellen. Tijdens het koken: ‘Kan jij 3 lepels toevoegen?’ Zo kan je tellen oefenen. Of ’s avonds: ‘Hoe voelde je je tijdens de speeltijd?’ Zo leert een kind ook emoties benoemen. Hou bij je verwachtingen van wat gezinnen thuis doen wel rekening met hun draagkracht, anders vergroot je de kloof.”  

En de klassieker: huiswerk. Wat verwacht je daar wel en niet van ouders?  

“Het vergroot bovendien de kloof tussen wie wel en wie niet die ondersteuning krijgt. Maak als school duidelijk wat je verwacht en neem ouders daarin mee. Wat volgens onderzoek wél helpt: ouders die indirect helpen bij huiswerk. Niet mee in de oefening duiken, maar interesse tonen, aanmoedigen om vol te houden, zorgen voor ontspanning … En loopt het vast? Dan is een seintje aan de leraar waardevoller dan het antwoord voorzeggen.”  

© Alexandra Bertels

Wat als de thuissituatie uitdagingen met zich meebrengt die de draagkracht van de school overstijgen?

“Ook brugfiguren, CLB-medewerkers of een OCMW dat op school zitdagen organiseert, maken het verschil. Als school kan je een ontmoetingsplek zijn die die partners zichtbaar maakt. Een belangrijke nuance: samenwerken met externen is niet hetzelfde als blindelings dingen uit handen geven. Je wil niet dat een brugfiguur het gesprek met anderstalige ouders helemaal van je overneemt, wél dat die expertise verankerd raakt in je werking.”  

Kan je ook ouders inschakelen om andere ouders te versterken?

“Als leraar kan je ouders actief met elkaar verbinden. Denk aan een infoavond in een zaal met 100 stoelen. Ouders zitten daar vaak wat op zichzelf; het vergt lef om in zo’n setting zelf contact te leggen. Tot de leraar zegt: ‘Mevrouw, mag ik u even voorstellen aan de mama van Rinus? Jullie zonen spelen vaak samen.’ Ook tijdens breng- en haalmomenten of wachtmomenten bij oudercontacten kunnen leraren zulke bruggen bouwen.”  

De ene leraar is natuurlijk de andere niet. Hoe voorkom je een wildgroei aan verwachtingen naar ouders toe?  

“Leraren leren nog altijd het meest van elkaar. Hoe ga jij daarmee om? Door tijdens personeelsvergaderingen ruimte te maken voor casusbesprekingen werk je tegelijk aan professionalisering én timmer je aan een gedeelde visie. Of steel met je ogen in een andere school. Hoe brengt dit team de verwachtingen rond thuisbetrokkenheid in kaart? Wanneer doen ze aan huisbezoeken? En zorgde de invoer van KOM-gesprekken voor betere relaties?” 

Hoe je samenwerken met ouders effectief vormgeeft, lees je in de leidraad ‘Samenwerken met ouders’ die Jan De Mets, Iris Vandevelde, Marie Seghers, Wendelien Vantieghem (UGent), Annelies Jehoul en Mariet Schiepers (KU Leuven) ontwikkelden voor Leerpunt. Gebruik ook de bijbehorende zelfscan.

Het bericht “Samenwerken met ouders begint lang vóór het oudercontact”   verscheen eerst op Klasse.

Vertel jij aan collega’s, leerlingen en ouders dat iedereen in jouw school kan groeien? Met deze 3 vrolijke posters voor een warme school maak je die boodschap snel zichtbaar. Print de reeks en hang ze op in je school of klas.

Hang deze kleurrijke posters op in je school of klas:

Download hier de printbare posters (A4/PDF) – Poster ‘Ook jouw plek is hier‘ – Poster ‘Leren is … vallen, opstaan en blijven gaan‘ – Poster ‘Elke dag een beetje beter‘.

Welke boodschap zit er achter elke poster?

1. Laat collega’s leerlingen en ouders weten dat iedereen welkom is op je school en daar zichzelf mag zijn met de boodschap ‘Ook jouw plek is hier’.
2. Vertel dat leren stapsgewijs lukt voor iedereen met de juiste groeigerichte mindset met de boodschap ‘Leren is … vallen, opstaan en blijven gaan’.
3. Benadruk je hoge verwachtingen voor iedereen met de boodschap ‘Elke dag een beetje beter’.

Het bericht Posters voor een warme school waar iedereen kan groeien verscheen eerst op Klasse.

Het Gymnasion worstelt om leerlingen te motiveren voor huiswerk. Ze hervormden hun huiswerkbeleid vanuit de vraag: hoe kunnen alle leerlingen het maximale halen uit zinvol huiswerk in het secundair?

Het Gymnasion op Linkeroever in Antwerpen, een secundaire school met een divers publiek, zoekt hoe ze leerlingen en ouders kunnen motiveren voor zinvol huiswerk. “Huiswerk creëert fundamentele ongelijkheid”, antwoordt directeur Suzzy Van Laer gedecideerd op de vraag waarom zij hun huiswerkbeleid 5 jaar geleden omgooiden.

“Een deel van onze leerlingen heeft thuis te weinig ondersteuning of te veel chaos om zich te focussen op huiswerk. Leerlingen hebben niet altijd een rustige plek, moeten koken voor broertjes en zusjes, of ouders zijn er door een extra avondjob niet om huiswerk te stimuleren of te controleren.”

“En een deel van onze ouders schiet dan weer door naar de andere kant, door zelf een boekbespreking, samenvatting of presentatie voor hun kind te maken. Dat ontneemt leerlingen evengoed kansen.” 

“De komst van artificiële intelligentie stimuleert ons ook om zinvol huiswerk om te denken in het secundair. En bovendien voelen leraren en jongeren zich overbelast: 32 uur les, vervoer en huiswerk, samen goed voor een schoolweek van 40 uur. Terwijl hobby’s ook belangrijk zijn voor persoonlijke ontwikkeling, om doorzettingsvermogen en discipline te kweken. Want wees gerust: op school komen ze te laat, maar op de voetbaltraining nooit.”

© Katrijn Van Giel

Zinvol huiswerk

Toen Suzzy huiswerk anders wilde aanpakken, botste ze initieel op weerstand in haar team. “Dat is normaal, want we zijn in Vlaanderen gewoon om veel huiswerk te geven en denken er niet altijd over na welk huiswerk zinvol is in het secundair. Ook bij ons leeft de idee dat een goede leraar punten verzamelt met veel toetsen en huiswerk. Een vol puntenboek staat gelijk aan goed bezig zijn.” 

“Leraren worstelen ook met tijd om de vakinhoud grondig te behandelen, naast ICT- en sociale vaardigheden, duurzaamheid, burgerschap of ondernemerszin. Dan is de verleiding groot om je lestijd te verlengen met huiswerk. En dan wordt de kloof dieper tussen wie thuis hulp krijgt en wie in zijn eentje de klus klaart. Terwijl we iedereen de kans willen geven om goed te scoren op huiswerk.” 

“De doelstelling van huiswerk is niet nieuwe leerstof aanreiken. Thuis verder oefenen, actief verwerken en herhalen wat je in de klas zag, dat wel uiteraard. Huiswerk is een krachtig wapen in de strijd tegen de vergeetcurve.”

“We stimuleren collega’s om te reflecteren: is het huiswerk zinvol voor je vak, vergroot het de kloof tussen leerlingen niet, draagt het bij aan de leerdoelen? Voorbeelden van zinvol huiswerk in het secundair: notities structuren met de Cornell-methode, via een samenvatting, mindmap of begrippenlijsten. Een les voorbereiden door een lange tekst op voorhand te lezen of een video als preteaching te bekijken. Een boek lezen, oefeningen afwerken die in de klas gestart zijn. En heel populair: een spiekbrief maken voor een toets op een post-it.”

Huiswerkklas

Het Gymnasion heeft al 8 jaar een huiswerkklas. “Elke dinsdag zijn onze leerlingen en leraren het zevende en achtste uur lesvrij. Tijdens die 2 uren kunnen leerlingen op school terecht voor de huiswerkklas, een inhaaltoets, een reflectiewandeling of een strafstudie. Ze moeten beschikbaar zijn en mogen op dat moment geen hobby’s of medische afspraken plannen. Hetzelfde voor de leraren: zij begeleiden die initiatieven, vergaderen of volgen inspiratiesessies.” 

“Wie 3 keer niet in orde is met huiswerk, kan door de klassenraad doorverwezen worden naar de huiswerkklas. Dat zijn vaak leerlingen die de extra oefening nodig hebben, maar hun huiswerk niet maken of deadlines missen omdat hun executieve functies nog onvoldoende ontwikkeld zijn. Onder dat mom nodigen we ook leerlingen uit van wie we weten dat ze thuis niet de ideale omstandigheden en ondersteuning hebben. En sommige leerlingen of ouders schrijven zich spontaan in.”

“Zo vullen we elke dinsdag 3 lokalen met ongeveer 25 van onze 623 leerlingen. Ze werken in de huiswerkklas onder begeleiding aan hun huiswerktaken. Leraren zorgen voor rust, maar leerstrategieën aanleren behoort niet tot hun taak. Dat gebeurt in het mentoruur.” 

© Katrijn Van Giel

Geen straf

Vanessa Verhelst, leraar geschiedenis, is een van de vaste leraren die al van bij de start de huiswerkklas begeleidt. “Ik ben nogal streng en krijg de leerlingen gemakkelijk stil. Dat is mijn belangrijkste rol hier: zorgen dat ze in alle rust huiswerk kunnen maken. Dat is het vaste huiswerk of extra remediëring voor een bepaald vak. Ze moeten de 2 lesuren uitzitten. Als ze klaar zijn met al hun taken, lezen ze een boek. Mijn rol beperkt zich tot een opdracht of een woord verduidelijken. Of uitzonderlijk zal ik een leerling even overhoren.”

“De huiswerkklas is niet bedoeld als straf. De leerlingen met een strafstudie zitten daarom bewust in een ander lokaal. Uiteraard ervaren sommige leerlingen een doorverwijzing naar de huiswerkklas voor een rapportperiode door de klassenraad als een straf. Maar er zijn ook leerlingen die spontaan komen om zich te kunnen concentreren, of als hun lief een strafstudie heeft, of ze toch moeten wachten tot ze opgepikt worden aan de schoolpoort.”

“Een sluitend systeem is het nog niet. We zouden het liefst meer leerlingen in onze huiswerkklas hebben. Een vierde van de leerlingen komt niet en sommige ouders reageren zelfs niet op onze mails daarover. En voor de administratie zijn we ook nog zoekende.”

“Na 6 weken merken we bij meer dan de helft van de leerlingen rendement”, stipt Suzzy aan. “Ze zijn beter voorbereid, halen betere resultaten, krijgen minder negatieve feedback en meer positieve commentaar waardoor ze in een opwaartse spiraal komen. Op elke klassenraad bekijken we welke leerling in de huiswerkklas moet blijven en wie we er met een gerust hart uit kan.” 

Huiswerk zonder punten 

Suzzy: “Onze visie verandert gaandeweg en is verre van perfect. Nog niet alle collega’s zijn 100% mee, maar het verhaal is ook groot. Je start met huiswerk en belandt bij formatief handelen, evalueren, effectieve didactiek, feedback en ouders. We volgen een traject en doken in onderzoek van John Hattie, Tim Surma, Pedro De Bruyckere en Paul Kirschner.” 

“Zo staat huiswerk bij ons niet altijd op punten, want het is eerder een vorm van leerbegeleiding dan een evaluatie. Het valt onder formatief handelen: beheers je de leerstof of is er nog een ingreep nodig voor de evaluatie, de toets? Wie zijn huiswerk keer op keer niet afgeeft, zelfs na herhaaldelijke ondersteuning vanuit de school, krijgt wel een nul. Dat is een quotering op zelfregulerende vaardigheden en telt niet zwaar mee voor het jaartotaal.” 

“We stimuleren sterk om de gemiste huiswerktaken alsnog in de huiswerkklas te maken. Want  huiswerk is een noodzakelijke stap om leerstof in te oefenen. Dus dat moét gebeuren. Met enkel die snelle nul geef je de regie uit handen en breek je het verhaal voortijdig af. Wat is je volgende stap als leraar dan nog in het leerproces? ” 

© Katrijn Van Giel

Geen losse flodder

Suzzy: “We steken ook een leerlijn in ons huiswerk. In de eerste graad is het doel van huiswerk verder inoefenen en automatiseren van leerstof en alle leerlingen een succeservaring geven. In de tweede graad is het huiswerk meer gericht op kennis verwerken, maar afgebakend en leraargestuurd. In de derde graad ligt de focus op  langlopende opdrachten en onderzoeksvaardigheden.” 

“Als huiswerk geen losse flodder is, voelt verbeterwerk ook niet als een last. Een voorbeeld: ‘5 weken geleden zagen we de eerstegraadsvergelijking, volgende week starten we met de tweedegraadsvergelijking. Na de startoefeningen in de klas kunnen sommigen onder jullie  herhalingsoefeningen gebruiken als extra opfrissing.’ Zo wordt je huiswerk een startpunt voor de nieuwe leerstof. Een onderdeel van anders en slimmer lesgeven.”

Snel afgeleid

Leraar Vanessa denkt bewust na over het huiswerk dat ze geeft: “Ik geef les in de derde graad en daar focus ik op uitdieping van de leerstof die we in de klas zien. Thuis verwerken ze theorie in oefeningen, leggen linken tussen geschiedenis en actualiteit, werken met bronnen omdat daar in de les te weinig tijd voor is. Ik probeer bewust geen nieuwe leerstof naar thuis over te hevelen, maar het blijft een moeilijk evenwicht. Alle leerstof uit de leerplannen zien in de klas is een uitdaging.”

“In de huiswerkklas merk ik zo hard hoe moeilijk leerlingen zich kunnen concentreren. Ze zijn snel afgeleid en 2 lesuren focussen op huiswerk is niet evident. Gelukkig – en uiteraard – zie ik veel verschil tussen de jongste en oudste leerlingen.”

“Huiswerk is voor een deel van onze leerlingen extra belangrijk. Niet iedereen krijgt thuis intellectuele prikkels om iets te lezen of de actualiteit te bespreken aan tafel. Jongeren moeten zeker nog tijd hebben voor ontspanning, maar dat is ook op straat of op TikTok rondhangen. Focus op huiswerk is lastig in deze afleidende digitale maatschappij.”

Toekomst

Suzzy: “Onze visie is zeker nog niet af en we zijn nog zoekende. Hoe geven we leerlingen genoeg kansen om huiswerk te maken, maar ook niet eindeloos, en waar ligt die grens? Hoe trekken we meer collega’s in het bad? We hopen in de toekomst ook gedifferentieerd huiswerk aan te bieden afgestemd op de leerlingen die het nodig hebben. Verder willen we onze toolbox aan zinvolle huiswerkvormen vergroten.”

“Huiswerk hoeft geen routineklus te zijn. Met doordachte keuzes, afgestemd op je leerlingen, kan het een krachtige hefboom zijn voor leren. Maar dan moet het starten waar het hoort: in de klas, door goed les te geven en te monitoren wat elk kind nodig heeft en kan.” 

Het bericht Zinvol huiswerk in het secundair verscheen eerst op Klasse.

Waar staan 5-jarige kleuters? De resultaten van het IELS-onderzoek schommelen: sterk in emoties benoemen, gemiddeld voor executieve functies, groeimarge voor beginnende wiskunde en taal.  

“Het onderzoek is een snapshot dat kinderen onderweg toont, niet aan de eindstreep van het kleuteronderwijs. Dat we informatie krijgen uit het kleuteronderwijs van 7 andere landen is een mooie bijvangst. En ook al zijn onderwijssystemen moeilijk te vergelijken – Vlaamse kinderen verzamelen al vanaf 2,5 jaar op school, sommige andere landen bieden stimulerende initiatieven aan maar kleven daar niet de noemer school op – toch geeft het perspectief en inspiratie. In Engeland loopt het over de hele lijn goed. Hoe creëren ze daar die sterke springplank voor alle kleuters?”

Een duik in de resultaten: hoe taalvaardig zijn onze kleuters?

“Leraren zetten ook in op klankbegrip. En kleuters herkennen die klanken redelijk goed. Toch hoorden veel 5-jarigen het in Keulen donderen bij de term ‘klank’. We moesten dus eerst wat uitleg geven. Een pleidooi om schooltaalwoorden consequent te gebruiken, in alle domeinen.”

Wat is het beeld voor beginnende wiskunde?

“Als de opdrachten abstracter worden, gaat het nog vaker mis. Nu: dat kleuters zomaar het correcte antwoord geven op 3 x 4 mogen we nog niet verwachten. Dat doen we absoluut niet. Werken met concrete situaties en hoeveelheden tot 10 blijft de richtlijn bij de nieuwe minimumdoelen. Ook al mikken die terecht net wat hoger voor beginnende wiskunde en mag je als school nog een stapje verder gaan.”

Hoe doen kleuters het op executieve functies en sociaal-emotioneel leren?

“Ons beste resultaat op IELS? Vlaamse kleuters herkennen en benoemen ontzettend vlot emoties. Zelfs als die afdwalen van het logische script. In een van de verhalen werd een meisje plots droevig op haar eigen verjaardagsfeest. Toch laten kinderen zich niet vangen door de verwachting dat zo’n feestje in principe alleen maar lachende gezichtjes oplevert. Daarnaast kunnen ze zich prima inleven in de gevoelens van anderen.”

“3 onderdelen van sociaal-emotioneel leren werden niet gemeten bij kleuters maar bevraagd bij leraren. Die schatten hun kleuters bijvoorbeeld in op vertrouwen en gedrag. We weten dat Vlaamse leraren gemiddeld strenger zijn op storend gedrag dan hun Nederlandse collega’s. Toch is het signaal zorgelijk: ongeveer 10% van de kleuters valt heel vaak klasgenoten lastig en vraagt voortdurend negatieve aandacht. Dat maakt lesgeven zwaar.”

“Executieve functies en sociaal-emotionele vaardigheden zijn geweldige grondstoffen”

Katrijn Denies – onderwijsonderzoeker KU Leuven

Houden de scores op die 4 domeinen onderling verband?   

“Meer aandacht voor taal en beginnende wiskunde mag niet ten koste gaan van van executieve functies en emoties. Want dan pleeg je roofbouw op je sterktes. De sleutel zit in de integratie van die domeinen met taal, beginnende wiskunde en wetenschap.”

Zijn er grote onderlinge verschillen tussen kinderen en scholen?

“Als we onderzoeken welke kind-factoren de ontwikkeling vertragen, zien we klassiekers zoals sociaaleconomische kwetsbaarheid, weinig kinderboeken in huis, andere thuistaal en late geboortemaanden. Leraren geven aan dat meisjes het beter doen op sociaal-emotionele aspecten. Dat is geen perceptie, maar strookt met hun normale ontwikkeling. Op taal en wiskunde doen 5-jarige jongens en meisjes het even goed.”

“In vergelijking met andere landen weegt de sociaaleconomische status op die prille leeftijd heel zwaar door. Dat heeft verregaande consequenties. Kleuterleraren botsen bij kinderen uit kansarmere gezinnen op de grenzen van ons onderwijssysteem. Raakt dat hun academisch optimisme? Voor 30% van de kleuters zien ze het in elk geval somber in: succes op school wordt moeilijk.”

“Kleuterleraren benoemen daarmee de harde feiten uit ons schoolsysteem. Ze weten wie vaker vroegtijdig uitvalt en kennen de patronen. Maar als je vanuit die vrees voor een achterstand bepaalde kleuters ‘beschermt’ door ze over te slaan bij doordenkvragen, krijgen ze niet de kans om hun moeilijke start te ontstijgen. Voor alle duidelijkheid: onderwijs is maar een radertje en kan die grote sociale kloof niet alleen verkleinen. Daarvoor moet de hele samenleving aan zet.”

“Warme relaties en rijk aangeklede klaslokalen mogen nooit uit kleuteronderwijs verdwijnen”

Katrijn Denies – onderwijsonderzoeker KU Leuven

IELS opende de deuren van de kleuterklas. Wat moeten kleuterleraren vooral blijven doen? En wat vraagt extra aandacht?

“Het stapje vooruit? Hoge verwachtingen aanhouden en de kennis die ze hebben net iets doelbewuster inzetten. Dat vraagt rust en meer mensen in de kleuterklas. Want simpel is het niet: een klas vol piepjonge kinderen spelend aan het leren houden, terwijl eentje zijn vinger pijn doet en een andere naar het toilet moet. Bovendien signaleren directeurs in IELS dat ze moeilijk vervangingen en onderwijsprofessionals met het juiste schooldiploma vinden.”

“Misschien kan Engeland inspireren? Daar leidt een leraar de klas terwijl een ‘teacher assistant’ ondersteunt. Die doet veel meer dan jassen ritsen. Die werkt mee aan rijke interacties en remedieert kinderen die wat extra tijd nodig hebben.”

IELS keek ook naar de samenwerking met ouders. Moeten zij meer mee in het bad?

“Ouders moeten het leren zeker niet overnemen. Maar werk je in de klas rond ruimte? Tip dan dat ze in de bibliotheek nog een plank vol boeken over dat thema vinden, want thuis voorlezen is belangrijk. Als kleuters de letter ‘p’ leerden, kunnen ouders hun kind vragen om dieren op te sommen die starten met diezelfde letter of misschien zelfs een woordketting vormen.”

“En als je in de klas koeken bakte, kan je ouders laten weten dat hun kleuter kan vertellen hoe je suiker weegt. Zo dragen we allemaal samen ons steentje bij in de ontwikkeling en het welzijn van ons grootste kapitaal: onze kleuters.”

IELS staat voor ‘International Early Learning and Child Well-being Study’. Het is een vergelijkend onderzoek van de OESO bij 5‑jarigen op 4 domeinen. In Vlaanderen werd het uitgevoerd door KU Leuven en Hogeschool PXL. Lees het volledige rapport op Onderwijs Vlaanderen.

Het bericht IELS 2025: sterktes, maar ook ruimte voor verbetering verscheen eerst op Klasse.

Welke leerstrategieën werken voor je leerlingen? Expert Tim Surma zet inzichten rond effectief leren op een rijtje. Hij tipt hoe jij als leraar strategieën met effect inzet tijdens je les én hoe je leerlingen die thuis laat toepassen bij het studeren.

1. Spreid leerstof inoefenen in de tijd

De leerlingen van leraar Tim Vervaet kennen de maaltafels door en door. Zijn geheim? Tim spreidt oefeningen en huistaken heel bewust in de tijd. Plus: herhalen, herhalen, herhalen.

Waarom je moet vergeten vóór je kan leren en waarom je leerlingen meer leerwinst boeken in 4 keer 15 minuten dan in 1 uur? Expert Tim Surma vertelt het in deze video.

2. Verwerk leerstof actief

Zweten om te weten: leraar Li’s Verheyden zet haar leerlingen actief aan het werk. Met Cornell-samenvattingen en structuur-post-its. Zelfs tekenen tijdens de les economie. En een heuse structuurcross.

Actief verwerken is heel wat anders dan bewegen, weet Tine Hoof, begeleider professionele ontwikkeling en onderzoeker aan Expertisecentrum Onderwijs en Leren, Thomas More. Waarom leren lastig moet zijn en hoe we nieuwe informatie precies verankeren in ons geheugen: Tine legt uit.

3. Gebruik toetsing als leer- en oefenstrategie

Leraar Christophe Keyenberg toetst elke les: “Niet enkel om te evalueren, maar ook als leermoment.” Met 5 minuten voorkennis activeren neemt Christophe telkens een vliegende start. En ook Li’s ontdekt de kracht van oefentoetsen in deze video.

Verder: 3 x 4 slimme werkvormen om te achterhalen waar je leerlingen staan. En expert Tine Hoof legt uit waarom je van elke toets slimmer wordt.

4. Gebruik voorbeelden en bied ondersteuning

Leerstrategieën kan je al in de kleuterklas inzetten. Leraar Els biedt haar kleuters de juiste voorbeelden om verder te raken. En zodra dat kan, bouwt ze die opstapjes af.

Waarom je van spieken sneller leert en waarom uitgewerkte voorbeelden zo nuttig zijn als instructie: expert Tine Hoof legt uit hoe scaffolding precies werkt.

En nu jij!

Welke leerstrategie zet je wanneer in om het leerproces van je leerlingen een boost te geven? Leg deze fiches naast je lesvoorbereiding of haal ze boven op je vakgroepoverleg om samen met collega’s je lessen beter te maken. Ook handig om je team te overtuigen: de videoreeks waarin Tine Hoof en Tim Surma enkele effectieve leerstrategieën gebald toelichten.

Graag meer? Download gratis ‘Wijze lessen. 12 bouwstenen voor effectieve didactiek’.

Het bericht Welke leerstrategieën hebben écht effect? verscheen eerst op Klasse.

4 halve dagen per week dompelt juf Katleen anderstalige nieuwkomers onder in haar taalbadklas, waar ze op eigen tempo Nederlands leren. “Na een jaar sluiten ze met een rugzak vol woordenschat en zelfvertrouwen weer voltijds aan bij hun klas.”

© Alexandra Bertels

“‘Jij bent vijf-vier jaren oud! Mijn oma is maar vijf-nul. Jij bent al veel oud!’” citeert Katleen Agneessens van Stedelijke Basisschool ’t Groentje in Vilvoorde lachend haar taalbadkinderen. Na 23 jaar waagde de kleuterleraar zich aan een carrièreswitch. Ze beklaagde het zich nog geen moment: “Hier was ik al heel lang naar op zoek, zonder dat ik het besefte.”

Vilvoorde pioniert al 7 jaar met de taalbadklas. Wat was de motivatie om ermee te starten?

“Daarom kiezen we vanaf de derde kleuterklas voor een intensief taalbad van 4 halve dagen per week. Anderstalige kinderen uit onze verschillende scholen krijgen zo de kans om op eigen tempo Nederlands te leren. Na een jaar sluiten ze met een rugzak vol woordenschat en zelfvertrouwen weer voltijds aan bij hun klas.”

Hoe ziet je klas taalbadleerlingen eruit?

“We kloppen af op maximaal 13 leerlingen per groep. In de voormiddag zie ik de leerlingen van het vierde leerjaar tot het zesde, in de namiddag die van de derde kleuterklas tot het derde leerjaar. ’s Middags reis ik met de bus heel Vilvoorde rond om de eerste groep af te zetten en de andere op te pikken.”

“De samenstelling wisselt regelmatig. Gevluchte kinderen stromen op diverse momenten in. Soms verdwijnen ze ook plots. Na de vakantie keerde een van mijn meisjes niet meer terug van een bezoek aan haar stervende oma. Ik stuurde mailtjes, maar kreeg geen antwoord. Via via kreeg ik het telefoonnummer van haar oudere zus en onlangs kreeg ik eindelijk een verlossend bericht: ‘Hallo juffrouw Caitlin, het gaat goed met ons, de situatie in het Midden-Oosten is een beetje nerveus. M. stuurt u groeten!’”

Hoe leer je iemand Nederlands als die net gevlucht is uit een conflictgebied?

Katleen: “Dat kan even duren. Vorig jaar had ik een jongen met gedragsproblemen. Hij spuwde op de poetsvrouw en wilde niet met mij aan tafel zitten. Met hem praten ging heel moeilijk, niet alleen door de taalbarrière, maar ook omdat ik als vrouw geen respect afdwong.”

“Ik heb toen sterk geïnvesteerd in regelmatig overleg met zijn vader. Het moest duidelijk zijn dat zijn gedrag niet kon. Gaandeweg won ik het vertrouwen van de vader en dat sijpelde door bij zijn zoon. Hij voelde dat we op dezelfde lijn stonden.”

“Op het einde van het jaar kwam het er allemaal uit. In Syrië had hij 3 maanden in een kast geleefd. Zijn huis was kapot geschoten. Op onze eindejaarsfoto hou ik mijn handen over hem. Een paar maanden eerder zou hij die zeker hebben weggeduwd. Toen ik hem onlangs tegenkwam, kreeg ik zelfs een knuffel.”

“Dat is de kracht van de taalbadklas. Ik heb de tijd om kinderen heel goed te leren kennen, naar hun verhalen te luisteren en te laten zien hoe begaan ik met hen ben.”

© Alexandra Bertels

Hoe beslissen jullie welke leerlingen naar de taalbadklas gaan?

“Zodra ik weet wie in aanmerking komt, krijgen ouders een mailtje met informatie. Vervolgens bel ik hen op én ga ik op huisbezoek om mezelf voor te stellen. De eerste week van september doe ik een rondje langs scholen voor een contactmoment met de leerlingen en hun ouders. Zo zien ze dat ik de klasleraar ken en dat er een sterke connectie is met hun school. Na een viertal keer raken ze meestal wel overtuigd.”

Anderstalige nieuwkomers spreken nauwelijks een woord Nederlands als ze bij jou terecht komen. Hoe begin je daaraan?

“Kinderen krijgen hier de tijd om de klik te maken naar hun nieuwe identiteit als beginnende leerder. Zodra ze die boosheid loslaten, staan ze open om de taal te leren.”

Waar ligt de focus van je taalonderwijs?

“We gebruiken die woorden zo veel mogelijk in courante situaties, simpelweg wanneer de kinderen zich moeten omkleden of hun veter los is. Ik vereenvoudig mijn taal daarbij zo weinig mogelijk. Ze hoeven echt niet elk woord te begrijpen om de boodschap mee te hebben.”

“Spreekdurf kweek je ook alleen door fouten te mogen maken. Als iemand een verhaal vertelt over zijn kat, hoeft niet elke zin grammaticaal perfect te zijn. Maar ik moet wel de essentie begrijpen: dat ze met hun kat naar de dierenarts geweest zijn, omdat ze gewond was aan haar pootje. Vanuit die eerste succeservaringen, leren ze de jaren erna wel om hun zinnen te finetunen.”

Je aandacht gaat dus vooral naar de mondelinge vaardigheden?

“Grammatica breng ik spontaan aan. De Matti en Mona voor kleuters gebruik ik bij de oudere kinderen voor leesbegrip en zinsontleding. Bepaalde woordsoorten zoals ‘doe-woorden’ of ‘wie-woorden’, krijgen een eigen kleur. Alle scholen gebruiken dezelfde methode, dus onze kinderen herkennen die meteen als ze er daarna les over krijgen.”

© Alexandra Bertels

Hoe ver krijg je je leerlingen op één jaar? 

Het woord ‘taalbad’ impliceert dat je leerlingen onderdompelt in een Nederlandstalige omgeving. Jullie halen ze daar net uit weg? 

“Klasleraren hebben gewoon de tijd niet om zo intensief met de anderstalige leerlingen te werken. Geef maar eens meetkunde aan een vijfde leerjaar als je de hele tijd vragen moet beantwoorden van iemand die de woorden niet begrijpt. Een anderstalig kind voelt de frustratie en houdt zich al snel gedeisd.”

“Ook op andere momenten ontbreekt het hen aan durf om het woord te nemen. Daardoor raken ze geïsoleerd en leren ze ook geen taal. De taalbadklas biedt een veilige omgeving. Zo veilig dat ik ze hier soms met moeite stil krijg. Een van mijn kinderen verwoordde het ooit heel mooi: ‘Dit is niet mijn klas, maar mijn familie.’”

Dreigen leerlingen in een aparte taalbadklas sociaal geïsoleerd te geraken?

“Sociale competenties stimuleren we ook buiten de schoolmuren. Leren we over voeding, dan zoeken we het recept op van hun lievelingsgerecht. We maken een boodschappenlijst, gaan samen naar de winkel en doen daar een babbeltje over het weer. Voor belegde broodjes trekken we naar een papa met een slagerij. De hele buurt komt dan kijken hoe zijn dochter Nederlands praat, en wij gaan naar huis met 2 kilo saucissen.”

© Alexandra Bertels

De verschillen tussen de leerlingen zijn soms groot. Hoe ga je daarmee om?

“Ik zet ook sterk in op zelfstandig werk. Zo kan ik op maat werken. Dat lukt omdat de klasgroep vrij klein is, maar vooral dankzij de samenwerking met de klasleraren. De taalbadklas werkt alleen dankzij het teamwerk van een groep leraren die zich samen verantwoordelijk voelt.”

Hoe loopt de wisselwerking tussen jou, de klasleraren, zorgcoördinatoren, ouders en leerlingen?

“4 keer per jaar maak ik voor elke leerling een groeiboek op over de doelen waar we rond werken. Hoe zit het met de werkhouding en de concentratie? Hoe zelfstandig is het kind? Welk type teksten kan het al lezen? Begrijpt het mondelinge instructies? Ik beschrijf welke activiteiten we gedaan hebben, aan welke woordenschat we gewerkt hebben en hoe het zit met het welbevinden. Dat groeiboek bespreek ik met de klasleraar en de ouders.”

Uit onderzoek weten we hoe belangrijk de thuissituatie van kinderen is voor succes op school. Kan je daar via de taalbadklas op ingrijpen?

“Vaak worstelen ze bijvoorbeeld met het elektronisch platform van de school. Ik spreek ouders dan aan en maak een briefje met picto’s. Na een tijd komen ze spontaan met hun smartphone naar mij voor hulp. Een eerste oudercontact woon ik dikwijls bij. Ouders hebben wel vragen, maar krijgen die niet verwoord. Zo’n zetje volstaat om de volgende keer zelf iemand mee te brengen die helpt met de taal.”

“Huisbezoeken versterken de vertrouwensband. Wijst de klasleraar de ouders van een leerling erop dat die in slaap valt in de les tijdens de ramadan, dan valt dat op een koude steen. Gelukkig ken ik de ouders goed genoeg om een tegenvoorstel te doen: ‘Wat denken ze van de kinderramadan: vasten op woensdag, vrijdag en in het weekend?’ Daar staan ze voor open. Die taken staan niet in mijn functieomschrijving, maar ze leveren zoveel op voor mijn werk in de klas.”

Wat voor leraar is geknipt voor de taalbadklas?

“Ervaring is een troef. Dan kan je schuifjes opentrekken om intensief te differentiëren. Ook bagage op het vlak van culturele verschillen is een plus. Benoemde ik als kleuterleraar in een les over kledij een bh, dan toonde ik mijn bh-bandje. Dat zou ik in de taalbadklas nooit doen. Sommige leerlingen blozen al bij een tekening van een bh.”

“Je moet ook emotioneel sterk in je schoenen staan. Mijn mascara hangt ’s avonds geregeld onder mijn kin door wat ik allemaal te zien en te horen krijg. Ik heb nog nooit zo hard gewerkt als nu, maar het voelt niet aan als werk. Ik krijg er onbeschrijflijk veel voor terug.”

‘Ieder kind Taalheld’ is een pakket maatregelen van de Vlaamse overheid om de kennis van het Nederlands van alle leerlingen te versterken. ‘Ieder kind Taalheld’ vertrekt van de nieuwe minimumdoelen voor het basisonderwijs, met als doel maximale onderwijskansen voor elk kind.

Het bericht De taalbadklas: “Een veilige omgeving om Nederlands te leren”  verscheen eerst op Klasse.

Hoe kies je een effectieve werkvorm voor je les? Bepaal eerst het doel dat je wil bereiken en hou rekening met de context. Met deze 11 onderbouwde methodieken laat je jouw leerstof beter plakken. 

Bepaal je doel en context

Achterhalen wat je leerlingen al weten? De leerstof actief laten verwerken? Checken wie mee is? Kies eerst je leerdoel: wat wil je juist bereiken? Pas daarna selecteer je een werkvorm: hoe wil je dat doen?

Neem ook je context in acht. De leeftijd van je leerlingen, de vakinhoud die je wil aanbrengen, je beschikbare tijd, waar je leerlingen nu al staan … Een werkvorm past vaak bij meerdere doelen. Maar niet elke werkvorm is in elke context effectief. Proberen is leren!

Doel 1: Voorkennis activeren

Hoe je leerlingen nieuwe leerstof niet meteen vergeten? Door die te koppelen aan bestaande kennis in het langetermijngeheugen. Zo zullen ze de nieuwe informatie sneller begrijpen, onthouden en kunnen toepassen. Start je les dus met een duik in het geheugen.

Doel 2: Leerstof verwerken

Markeren met fluo, nog eens herlezen: passief en minder effectief op lange termijn. Effectievere manieren om actief leerstof te verwerken: iets aan iemand uitleggen, zelf vragen bedenken of een mindmap maken. Kraken de hersenen van jouw leerlingen al?

Doel 3: leerstof herhalen

Herhaling werkt, dat weet iedereen. Maar maak je er ook elke les gebruik van? Met korte effectieve werkvormen fris je leerstof efficiënt op: uit vorige lessen, het vorige trimester en zelfs uit voorbije schooljaren.

Doel 4: Toetsen om te leren

“Staat het op punten?” Voor leerlingen is een toets nog te vaak een eindproduct. Terwijl (jezelf) toetsen net een krachtige manier is om te leren. Zwoegen op nóg meer klassieke toetsen? Niet nodig, want er zijn ook veel korte werkvormen met hetzelfde leereffect.

Doel 5: Checken of iedereen mee is

Alle vingers in de lucht: hét recept voor medewerking in de les. Maar slechts 1 leerling kan antwoorden … Beter: laat alle leerlingen actief nadenken. Zo kan niemand zich ‘verstoppen’ en krijg jij belangrijke info voor je volgende lessen.

Kies een werkvorm

Een goeie voorbereiding is alles. Check dus bij elke werkvorm het leerdoel, de tijd die je ervoor nodig hebt, het aantal leerlingen en de aanpak.

Digitale technologie doordacht inzetten in basis- en secundair onderwijs? De Leidraad Digitale technologie die het leren verbetert in opdracht van Leerpunt helpt je met 8 aanbevelingen op weg.

Deze werkvormen werden gescreend aan de hand van de kwaliteitscriteria van Leerpunt.

Het bericht 11 effectieve werkvormen voor sterke lessen verscheen eerst op Klasse.

Leren is vallen en opstaan, ook voor jonge kinderen. VBS Kindercampus Godsheide – Vossenberg helpt kleuters veerkrachtig te worden met de metafoor van de leerkuil. Kleuterleraar Annemie: “We onderzoeken wat ze nodig hebben om verder te geraken.”

Wankelen hoort erbij

“Wie leert fietsen, wankelt. Dat vinden we normaal: we moedigen aan, blijven kijken, maar nemen het stuur niet over. Bij andere leeruitdagingen doen we dat vaak wél. In 2023 drong het tot ons door: wij lossen te veel voor hen op. Samen met mijn collega-kleuterleraren Kaat en Ulrike zochten we naar een manier om de verantwoordelijkheid meer bij de kleuters leggen.” 

“We verdiepten ons in onderzoek rond feedback, hoge verwachtingen en growth mindset. Via het boek De leeruitdaging voor jonge kinderen stuitten we op een beeld dat bleef hangen: de leerkuil. Die staat symbool voor het moment waarop een kind begint te wankelen, te worstelen. Het voelt: dit kan ik nog niet. Net daar zitten kleuters in hun zone van de naaste ontwikkeling: wat nog moeilijk is, maar wél binnen bereik ligt met de juiste ondersteuning.”

“Aan het begin van het schooljaar introduceren we de leerkuil bij onze kleuters met een poppenspel. Onze pop valt in een put, beek of gracht. Ze raakt er niet uit, want middenin staat een muur. Ze zucht, roept, twijfelt, wordt boos of verdrietig. Zo zien kinderen: frustratie hoort erbij.”

© Tine Schoemaker

© Tine Schoemaker

© Tine Schoemaker

© Tine Schoemaker

De gereedschapskoffer

“Samen vragen we ons af: welk gereedschap heeft de pop nodig om voorbij die muur te geraken? De ideeën vliegen rond: een touw, een hamer, hard stampen … Maar ook: volhouden, even op adem komen, om hulp vragen. Stap voor stap, steen voor steen, proberen we samen strategieën uit totdat het muurtje gesloopt is.”

“Het beeld van de kuil gebruiken we vanaf dan het hele jaar door. We verwijzen ernaar wanneer het gaat over hun eigen leerproces. Het arsenaal aan gereedschap dat de pop probeert, vertalen we naar concrete leeraanwijzingen: tools die helpen bij nieuwe uitdagingen, zoals ‘zich concentreren’ of ‘luisteren’.” 

“Voor jonge kinderen blijven dat abstracte begrippen. Daarom vertalen we ze samen naar concreet gedrag: kijken naar wie praat, stil zitten om beter te focussen, jezelf afvragen of je een vraag hebt – dat zijn bruikbare strategieën om beter te leren luisteren. Zo scherpen onze kleuters hun executieve functies aan.”

Iedereen leert anders

“Wat voor Vito werkt, werkt niet automatisch voor Nora. Kleuters ontdekken zelf welk gereedschap hen vooruithelpt. De ene leerling kan zich beter concentreren als die zich even afzondert in onze buitenklas, voor de ander werkt een opgeruimde tafel of een hoofdtelefoon. Nog iemand anders heeft een pauze nodig voordat die kan focussen op het contractwerk.” 

“Die verschillende strategieën maken we met de leerkuil visueel voor onze kleuters en hangen we aan kettingen. Tijdens leermomenten onderzoeken we samen wat een kind helpt en wat niet. Kon Rinus zich na het spelen met de bal niet meer concentreren? Dan schrappen we het snoepje – symbool voor ‘de leukste activiteit eerst’ – van zijn ketting. Zo groeit stap voor stap hun zelfinzicht.”

Taal voor leren

“Op die manier leren kleuters eigenaar te worden van hun leerproces én krijgen ze taal om erover te praten. We horen nu vaak: ‘Juf, ik zit in de kuil’ of ‘Met dat lawaai kan ik me niet concentreren’. Ze benoemen verrassend helder wat moeilijk gaat: ‘De ogen van het mannetje lukten niet met plakband. Dat was lastig.’” 

“Soms spelen we ‘leerdetective’. Dan kijken kinderen naar elkaar: wie werkt geconcentreerd? Hoe zie je dat? Wat doet die precies? Zo leren ze niet alleen hun eigen proces herkennen, maar ook dat van een ander.”

“Werken met de leerkuil vraagt iets van de kleuters maar ook ook van ons: minder snel antwoorden geven, meer vragen stellen. Hoe ben je begonnen? Wat lukt al? Wat is nog lastig? Wat kan helpen? We vertrouwen erop dat kleuters zelf stappen kunnen zetten.”

“Dat gesprek voeren we ook met ouders. Help je kind niet door het over te nemen, maar door het uit te dagen. Geef ruimte om te zoeken, te proberen en even te wankelen. Want net daar, in die kuil, gebeurt het leren.”

Print de poster met de leerkuil

Leren is een proces van vallen en opstaan. De leerkuil toont kinderen dat leren uitdagend is en doorzettingsvermogen vraagt. Maar met de juiste ondersteuning geraken ze uit de put. Print de poster, lamineer en hang zichtbaar in je klas. 

Waar bevindt je leerling zich in het leerproces?

1. De start – “Ik begin aan een nieuwe uitdaging.”
2. De val – “Het is moeilijk. Ik twijfel of raak wat gefrustreerd.”
3. De muur – “Ik denk na: welk gereedschap kan mij helpen? Ik probeer een nieuwe strategie.”
4. De klim – “Ik zet door en gebruik wat voor mij werkt.”
5. De top – “Gelukt! Ik heb iets nieuws geleerd. De volgende keer kan ik het zo opnieuw proberen.”

Meer weten over zelfregulerend leren? Raadpleeg de leidraad ‘Metacognitie en zelfregulerend leren. Bevorderen en implementeren van effectieve strategieën in het basis- en secundair onderwijs’ die VUB, UGent, Thomas More, Hogeschool Rotterdam voor Leerpunt hertaalden.

Het bericht De leerkuil: kleuters leren omgaan met uitdaging verscheen eerst op Klasse.

Leerlingen secundair die 3 tot 7 jaar lang dezelfde leraren hebben? Bij GO! Campus Het Spoor in Mol schuiven leraren mee met hun leerlingen. “We kennen onze leerlingen beter. En we worden sterker in onze job.”

“Ik kon ze niet tegenhouden”, verontschuldigt directeur Natalie Drees zich terwijl ze de deur naar de lerarenkamer openzwaait. Daar zit een bonte bende leraren klaar: Wouter, Valerie, Katrien, Sam, Wendy, Nicky, Isabelle … Te veel stemmen om in 1 interview aan het woord te laten. Maar getuigen over sterk teamwerk doe je als team, toch? Het volgende anderhalf uur vullen deze leraren elkaars zinnen aan over meeschuiven met je leerlingen. Enthousiast, en met opvallend veel energie. 

Of er vroeger minder energie was? “Er was nood aan verandering”, trapt Natalie het gesprek af. “Enkele jaren geleden voelden we dat we gedrag gezamenlijk moesten aanpakken. Te veel leraren worstelden in hun eentje, de lestijd slonk. En in de arbeidsmarktgerichte opleidingen zagen we te veel C-attesten: veel leerlingen verlieten de school zonder diploma. In de eerste graad A‑stroom schreven dan weer weinig leerlingen in. Onze school was vaak tweede keuze. We moesten een eigen identiteit ontwikkelen, zeggen waar we voor stonden.”

“Op dat moment liep via ‘Warme Scholen’ al een pilootproject met onze collega’s van Zorg en Welzijn in de arbeidsmarktfinaliteit. Als ‘Team Zorg’ begeleidden ze verschillende jaren na elkaar dezelfde groep leerlingen en werkten ze intensief samen. Heel wat collega’s vonden die aanpak inspirerend.”

“En dus koos het team voor een nieuwe koers, met kleine lerarenteams die samen met de leerlingen meeschuiven naar een volgend jaar: Team Flextra (eerste graad B-stroom), Team Organisatie en Logistiek, Team Humane, Team Sport … Een klastitularis en enkele vakleraren blijven verschillende jaren bij dezelfde klasgroep. Zo werken leraren hechter samen en staat niemand er alleen voor.”

© Kevin Faingnaert

Wél mijn probleem 

Gedrag en didactiek samen aanpakken was onvermijdelijk geworden, gaat leraar en trekker van Team Sport Wouter verder. “Onze leerlingen Sport durven de boel op stelten zetten, zeker tijdens algemene vakken. Vroeger trok je de deur achter je dicht. Wat zich bij een collega afspeelde was ‘niet jouw probleem’. Zeggen veel leraren dat, dan heeft dat een impact op de orde op school. Nu tackelen we problemen samen.”

“Is er iets aan de hand in de les wiskunde, dan hoor ik dat snel van die collega. ‘Hoe kan u dat zelfs maar weten?’ vragen leerlingen soms. Algemene regels voor de richting Sport hangen we op in het klaslokaal: ‘Ik let op, ik zwijg als iemand aan het praten is, ik ben altijd in orde met mijn materiaal.’ Zondigen ze, dan kiezen we liever een alternatieve straf. Nablijven werkt niet altijd bij ons publiek. Wie tijdens de les Nederlands over de schreef gaat, komt ’s middags mee rondjes lopen. Dat begeleiden we als team beurtelings.”

“Grote meerwaarde: de sterkere band die we nu opbouwen met de leerlingen. Omdat je verschillende jaren bij dezelfde klasgroep blijft, zien leerlingen altijd een bekend gezicht. Zij leggen hun zorgen makkelijker op tafel, wij weten welk rugzakje een leerling meedraagt. En we kunnen terugvallen op eerdere ervaringen wanneer een leerling moeilijk gedrag vertoont.” 

“In een bevraging over het meeschuiven met de leerlingen, antwoorden leerlingen vaak hetzelfde. Gebeurt er iets, dan krijgt dat snel een gevolg. Soms vinden ze het bijna vervelend dat we ze zo op de huid zitten. Maar het brengt ook rust dat leraren hetzelfde zeggen en dezelfde regels hanteren.”

“Klassenraden over gedrag en leren halen we uit elkaar”, pikt directeur Natalie in. “Op 4 momenten in het jaar hebben we een groeirapport, over leren en punten. De klastitularis bespreekt dat vooraf met zijn team en doet dan een uitgewerkt voorstel aan de klassenraad. Vaak kan iedereen zich daarin vinden. Klassenraden over gedrag worden samengeroepen op vraag. Als er een traject of verhoogde zorg nodig is, bijvoorbeeld. Maar omdat we elke klas met een vertrouwd lerarenteam omringen, zijn we die problemen vaker voor.”

© Kevin Faingnaert

7 jaar samen

Iemand verplicht aan een team toewijzen, vermijdt Natalie. Ze polst wie zich wil engageren voor de A-stroom en wie beter aardt in de B-stroom. Voor alle finaliteiten vindt ze leraren bereid. Zo reist leraar Valerie van Team Flextra wel 7 jaar mee met haar leerlingen.

“Ik geef godsdienst van het eerste jaar B-stroom tot het zevende jaar in de arbeidsmarktfinaliteit. Niet de gemakkelijkste groep, maar ik kies er bewust voor”, zegt ze. “Leerlingen in het zevende zien afstuderen die je in het eerste jaar in je klas kreeg, dat doet je iets. Elk schooljaar bereid ik andere lessen voor in dit systeem. Maar ik ken de leerlingen beter en kan er meer op inspelen. Ik weet wanneer ze kunnen ontploffen of het moeilijk hebben.”

“Of ik ze nooit beu ben of ze liever eens ‘afgeef’ op het einde van het jaar? Ik zie altijd ook hun positieve kanten. En zij weten dat ze met jou verder moeten. Dus zijn ze meer bereid om aan die band te werken.”

“Aandachtspunt: dat je goed blijft samenwerken met je vakcollega’s. Zodat je elke leerlingengroep dezelfde onderwijskwaliteit kan garanderen en niemand zich terugtrekt op zijn eigen eiland. Op didactisch vlak heeft het meeschuiven met je leerlingen trouwens ook voordelen. Ik kan wat met het leerplan schuiven binnen een graad, meer in functie van de groep denken. Die autonomie geeft mijn job zin. ”

Puzzelen voor gevorderden

Opdrachten, uurroosters, klassenraden: wordt de personeels­puzzel niet erg complex als leraren meeschuiven met hun leerlingen? Directeur Natalie wikt: “Ook wie voltijds werkt, heeft een lesvrije halve dag. We doen wat we kunnen om opdrachten zo gunstig mogelijk in te delen. Maar de pedagogische werking heeft voorrang. En elke donderdag roosteren we overleg in, van 15.30 tot 17 uur.”

“Dat bijna elke leraar in verschillende graden staat, leidt ook tot extra denkwerk. Wie vastbenoemd is in de derde graad, vragen we nu om toch ook in het vierde jaar enkele uren op te nemen. Ik hou rekening met de verschillende studierichtingen die leerlingen kiezen zodat telkens een leraar mee schuift.” 

“Een voorbeeld: een leraar geeft geschiedenis in het derde tot het zesde jaar van de richting Humane wetenschappen. Die wijs ik ook een paar uur geschiedenis toe in de richting Gezondheidszorg binnen datzelfde domein Maatschappij en welzijn. Maken leerlingen van Humane de overstap naar Gezondheidszorg, dan kennen ze daar alvast een leraar. Die kan de juiste info overdragen in de klassenraad.”

“Op dezelfde manier laten we een collega uit de eerste graad B-stroom meeschuiven met de leerlingen van het Team Organisatie en logistiek in de tweede graad. Een andere verhuist mee naar Team Zorg, nog een andere gaat naar Team Auto en elektriciteit.” 

“Omdat je lesopdracht als leraar op die manier versnipperd raakt, stijgt de kans dat je meer verschillende lessen moet voorbereiden. Dat zorgde eerst voor weerstand. Maar samen keuzes maken betekent ook: samen oplossingen zoeken voor gevolgen van die keuzes. Of dat lukt? Meestal. Als je mensen tijd geeft. En luistert naar wat ze je vertellen. Ik vertrek bij álle collega’s van hun eigen voorkeur voor een team.” 

© Kevin Faingnaert

Sterke schouders

Wie team zegt, zegt overleg. Vreet die vergadertijd niet aan andere taken, zoals lessen voorbereiden en verbeteren? “Je vergadert misschien meer, maar je verdeelt het werk over meer schouders”, ervaren leraar Katrien en haar collega’s. “En je wordt sterker in je job.” 

“Ons Team Humane komt wekelijks samen, en dan zijn die momenten nog te kort. Onder de lunch praten we over een leerling die het lastig heeft of over de visie van ons team. Zoals de vraag hoe we leerlingen uit de eerste graad bewuster helpen kiezen voor onze richting.”

“We hebben vrij grote groepen leerlingen die veel zorg vragen. We ondersteunen elkaar en spelen kort op de bal”, gaat Katrien verder. “Vroeger moesten we eerst via verschillende instanties zoals de leerlingenbegeleiding. Nu handelen we onmiddellijk. En we noteren samen dingen voor het leerlingvolgsysteem. Zo hou je meer energie over dan wanneer je dat in je eentje moet dragen.” 

“De collega’s die oorspronkelijk niet geneigd waren om in een team te zitten, bedenken zich. Je kan het werk veel beter verdelen. Ieder doet waar die goed in is of energie uit haalt. Ik neem het creatieve op mij, een collega de uurroosters, een andere de gesprekken met ouders. Dat loopt vlot.”

“De lijn naar ouders is vandaag korter. Omdat je hen door de jaren sneller leert vinden als bondgenoot. En omdat je ook de steun van collega’s voelt om moeilijke oudergesprekken tot een goed einde te brengen.” 

Mooie cijfers

Werpt het teamverhaal van de school zijn vruchten af? “Uit onze data blijkt alvast van wel”, zegt Natalie. “De ongekwalificeerde uitstroom zakte op 5  jaar tijd met meer dan de helft: steeds minder leerlingen verlaten de school zonder diploma. Enerzijds omdat we meer inzetten op flexibele trajecten of de overstap naar andere systemen, zoals het deeltijds onderwijs, het CVO of de examencommissie.”

“Anderzijds omdat we er steeds beter in slagen om leerlingen juist te oriënteren aan het einde van de eerste en de tweede graad. Onze leraren kennen hun leerlingen beter, weten wie ze zijn, wat ze willen en waar hun talenten liggen. Als je een klas tweedejaars zowel voor wiskunde als voor techniek hebt, verruimt dat je blik. En als je ook in de hogere jaren lesgeeft, heb je een scherpere kijk op de uitdagingen waar je leerlingen het jaar daarna voor staan.”

“Nog een – pril – cijfer: de tuchtprocedures. De laatste jaren groeiden onze leerlingenaantallen snel. De tuchtprocedures stegen mee. Vorig jaar startten we 22 procedures. Van 17 leerlingen moesten we uiteindelijk afscheid nemen. Op dit moment lopen er maar 3 procedures en moesten we maar 1 leerling laten gaan.”

“Omdat lerarenteams een moeilijk traject met een leerling als hun verantwoordelijkheid beschouwen, duwen ze het minder snel van zich af. Onze school wordt ook duidelijk warmer: uit bevragingen weten we dat de motivatie én het welbevinden van onze leerlingen steeg. Samen met de leerwinst.”

© Kevin Faingnaert

Teambuilding

Doen wat je graag doet, een wekelijks overlegmoment of een concreet doel: wat is de gouden tip die deze leraren hebben voor wie ook op deze manier wil werken?

Leraar Katrien denkt terug aan de bewogen start. “Mijn collega en ik wilden heel graag meer samenwerken, om nauw bij de leerlingen te staan en elkaar goed te kennen. Ilse, die statistiek geeft, zag dat ook zitten, gezien de impact van haar vak op de toekomstige studies van de leerlingen. Met ons drieën liepen we wat snel, vonden andere collega’s.” 

Natalie knikt. “Toen Team Humane vaart nam, kregen sommige leraren schrik: ‘ik ga uit de boot vallen’, of: ‘ze willen me niet’. Wat helemaal niet de bedoeling was”, duidt ze. “We houden maximaal rekening met de bezorgdheden van alle collega’s. Lukt het toch niet, dan gaan we het gesprek aan. Sommige leraren hakten de knoop door en vertrokken: ‘Als je dit van mij vraagt, vind ik hier geen werkgeluk.’”

“Bij sollicitatiegesprekken ben ik duidelijk over onze verwachtingen. Loopt die persoon er niet warm voor, dan stopt het. Ik vraag ook altijd of er iemand van het team bij dat gesprek zit. Die moet tenslotte met de nieuwe collega samenwerken. Starters vertellen ook dat ze het fijn vinden om meteen opgenomen te worden in een team. Je moet hier niet van nul beginnen.”

Terwijl haar team druk napratend vertrekt om weer les te gaan geven, maakt Natalie de balans op van 5 schooljaren met de vernieuwde aanpak. “Sommige teams hadden iets meer begeleiding nodig, maar ongeveer 95% van de leraren draait goed mee in dit systeem.”

“In de personeelsbevraging van onze scholengroep scoren we zeer laag op conflicten onder leraren. We kunnen met trots zeggen dat we een van de exemplarische ‘Warme Scholen’ zijn. De sfeer is hier bovengemiddeld goed. We werken hard, maar we werken samen. Én we zien hoe onze inspanningen resultaten opleveren. Dat is de beste teambuilding die je kan wensen.”

Het bericht Wat als leraren elk jaar meeschuiven met hun leerlingen? verscheen eerst op Klasse.