कोकणस्थ मराठा समाज महासंघ

गोमंतक मराठा समाज गोवा - संक्षिप्त इतिहास

noreply@blogger.com (Waman Parulekar) — Sun, 08 Jun 2014 11:43:00 +0000

गोमंतक मराठा समाज गोवा - संक्षिप्त इतिहास (तारीखवार तपशील)

प्रत्येक चळवळीचा स्वतःचा असा इतिहास असतो. कधी कधी काही व्यक्तींची चरित्रेच सामाजिक चळवळीचा इतिहास बनतात. गोमंतक मराठा समाज गोव्याचे आद्य समाजसुधारक राजाराम रंगाजी पैगीणकर यांचे चरित्र वाचल्यावर मला याची जाणीव झाली. समाजाचे एक कार्यकर्ते किशोर पैगीणकर काका यांनी मला पुस्तके पाठवली. गेल्या भेटीत मी माझा उद्देश गोमंतक मराठा समाज गोव्याच्या काही कार्यकर्त्यांना आणि पदाधिकाऱ्यांना सांगितला होता. आपल्या ब्लॉगवर आणि ग्रुपमध्ये गोमंतक मराठा समाज गोव्याचे अनेक सदस्य आहेत. त्यांना हा संक्षिप्त इतिहास तारखेसह जाणून घ्यायचा आहे. तसेच मी राजाराम पैगिणकर, कृष्णराव फातर्पेकर, मोतीराम जांबावलीकर, एन ए मराठे कारवारकर या गोमंतक मराठा समाज गोव्याच्या समाजसुधारकांनी केलेल्या कार्यावर स्वतंत्र लेख लिहिणार आहे. सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील समाजावर एक विस्तृत लेखं लिहीत आहे अर्थात त्याला बराच वेळ लागेल कारण सिंधुदुर्गात झालेली समाजसुधारणा ही बरीच जुनी आहे त्यामुळे संदर्भ मिळणे कठीण होत आहे.

गोव्यातील आपल्या समाजाला खऱ्याअर्थाने कुणी जागृत केले असेल तर ते राजाराम रंगाजी पैगीणकर यांनी. त्या काळात समाजसुधारणेसाठी त्यांनी केलेले प्रयत्न हे भगीरथ प्रयत्न म्हटले तरी वावगे ठरणार नाही. राजाराम रंगाजी पैगीणकर यांचा लढा हा स्वाभिमानाचा लढा होता. प्रस्थापितांच्या विरुध्द बंड होत. राजाराम रंगाजी पैगीणकर यांनी सर्वप्रथम समाजाच्या एकीकरणाला प्राधान्य दिले. गोव्यातील समाज विविध पोटजातीत विभागला गेला होता. या एकीकरणासाठी राजाराम पैगीणकर यांनी दिवस रात्र एक केला. प्रसंगी अपमानही सहन केला. गोव्यातल्या विविध गावांचे दौरे केले. त्या काळात एका गावातून दुसऱ्या गावात जाण आज वाटत तेवढ सोप नव्हत. पैंगीण हे गोव्याच शेवटच टोक आहे आणि त्या काळी उपलब्ध दळणवळणाची साधने लक्ष्यात घेता प्रवास करण म्हणजे त्याकाळी द्रविडी प्राणायाम होता. अशा काळात राजाराम पैगीणकर यांनी केलेल्या कार्याला विशेष महत्व प्राप्त होत. त्यांना समाजाबद्दल कळकळ होती. त्यांच्याकडे विलक्षण नेतृत्वक्षमता होती. दूरदृष्टी होती. स्वाभिमानी बाणा होता. त्यामुळेच त्यांचे नाव गोमंतक मराठा समाज गोव्याच्या चळवळीत खूप वरचे आहे.

१) राजाराम रंगाजी पैगीणकर यांनी २ ऑक्टोबर १९१० रोजी पहिली सभा पैंगीण या गावी भरविली. या सभेची तयारी राजाराम पैगीणकर आणि गोपाळ जांबवलीकर यांनी पंचमहलात फिरून केली होती. त्यामुळे बरीच गर्दी जमल्याची नोंद आहे. या पहिल्या सभेत काही महत्त्वाचे ठराव पास झाले. त्यात कलावंत, नाईक, बंदे एकत्रीकरण, मुलींची लग्ने, शिक्षणप्रसार, हुंडाबंदी आणि भविष्यात विधवापुनर्विवाह करण्यास मदत करावी हे महत्वाचे ठराव होते. येथे राजाराम रंगाजी पैगीणकर यांची दूरदृष्टी दिसते. शिक्षणाने प्रगती साधता येते याची त्यांना पूर्ण जाणीव होती. त्याशिवाय शिक्षणाने उत्पन्नाची नवीन साधने शोधता येतील याची त्यांना खात्री होती. त्यामुळे समाजातील तरूण स्त्री पुरुषांनी शिकावं ही त्यांची इच्छा होती. हुंडाबंदी आणि विधवापुनर्विवाह हे ठराव आधुनिक सामाजाच्या निर्मितीसाठी महत्वाचे होते. समाजबांधवांकडून ६० रुपये निधी जमा केला.

२) पैंगीण येथिल सभा यशस्वी झाल्यावर पंचमहलातील पहिली जाहीर सभा गोपाळराव जांबावलीकर यांच्या अध्यक्षतेखाली ८ ऑक्टोबर १९११ म्हणजे जवळपास एका वर्षाच्या अंतरानंतर जांबवली येथे भरली. १२ ऑक्टोबरला काकोडा, १४ ऑक्टोबर पर्वत, १५ ऑक्टोबर फातर्पे आणि १७ ऑक्टोबरला कुर्डी अशा झंझावाती सभा झाल्या.

३) पंचमहलातील सभा यशस्वी झाल्यावर राजाराम पैंगिणकर यांनी मुंबईस जाण्याचा निर्णय घेतला. मुंबईस जाऊन तेथील समाजाची मदत घ्यावी हा त्यामागील हेतू होता. ३१ डिसेंबर १९११ रोजी मुंबईत नितीवर्धक समाजची स्थापना झाली. या सभेस राजाराम पैंगिणकर आणि सीताराम पैंगिणकर हजर होते. डॉ. लक्ष्मणराव धारगळकर यांनी अध्यक्षस्थान भूषविले. पण राजाराम पैंगिणकर यांच्या मुंबई मोहिमेस फारसे यश मिळाले नाही. त्याला कारण मुंबईतील बरेच लोक स्वतःला या समाजाचे म्हणवून घ्यायला तयार नव्हते. पण राजाराम पैंगिणकर निराश न होता गोव्यास परतले आणि पुन्हा जोमाने समाजकार्य सुरू केले. गावोगावी जाण, लोकांच्या भेटी घेण, त्यांना एकीकरणाचे फायदे समजावून सांगण हे काम चालूच होत. या कार्यात उत्स्फुर्त्पणा होता. या दरम्यान राजाराम पैंगिणकर यांनी समाजातील गरीब मुलांना मदतीचा हात दिला. त्यांच्या शिक्षणाची सोय केली.

४) १९१३ मध्ये मुंबईत रघुवीर पैंगिणकर यांनी कलावंत समूह नावाची संस्था स्थापन केली. पण ही संस्था अल्पजीवी ठरली.

५) २६ डिसेंबर १९१७ साली काकोडे येथे मराठा गायक समाजाची स्थापना झाली. पहिल्या अधिवेशनाचे अध्यक्ष गोविंद पु. हेगडे देसाई होते. १९१८ मध्ये मराठा गायक विद्यार्थी सहाय्यक मंडळाची स्थापना झाली. पुढील काही वर्षे गोव्यातील विविध गावांत मराठा गायक समाजाच्या सभा पार पडल्या.

६) १९२५ साली नागेशी येथे गायक मराठा पोर्तुगीज शिक्षण प्रसारक समाज या संस्थेची स्थापना सखारामपंत रामनाथकर यांच्या अध्यक्षतेखाली झाली. याच दरम्यान मुंबई, रत्नागिरी आणि सावंतवाडी येथे विविध चळवळी चालू होत्या. १९२६ ला मुंबईत नाईक मराठा मंडळाची स्थापना झाली. १९२७ ला नूतन मराठा हितवर्धक संघाची स्थापना झाली आणि १९२९ साली बालक संरक्षण मंडळ आणि विद्यार्थी मंडळ यांच एकीकरण होऊन गोमंतक मराठा समाज मुंबईची स्थापना झाली.

७) ऐतिहासिक प्रागतिक मराठा सामाजिक परिषद, शिरोडा
गायक मराठा पोर्तुगीज शिक्षण प्रसारक समाजाने २० व २१ मे १९२९ रोजी ऐतिहासिक अशी प्रागतिक मराठा सामाजिक परिषद भरवली. समाज एकीकरणाचा हा पहिला मोठा प्रयत्न होता. खुद्द महात्मा गांधी यांनी या परिषदेस संदेश पाठविला होता. परिषदेसाठी सावंतवाडी, रत्नागिरी, मुंबई, कारवार, हुबळी, बेळगाव अशा विविध ठिकाणाहून समाजाचे प्रतिनिधी आले होते. केवळ आपल्याच समाजाचे नव्हे तर सारस्वत, दैवज्ञ, भंडारी समाजचे प्रतिनिधी उपस्थित होते. अनेक वृत्तपतत्रांचे प्रतिनिधी उपस्थित होते. प्रो. रा ना वेलिंगकर यांनी अध्यक्षीय भाषणात शिक्षणाचा पुरस्कार केला. त्यांनी "नाईक मराठा मंडळ " आणि "गोमंतक विद्यार्थी मंडळ" ह्यांच्या चालकांच कौतुक केलं. या परिषदेत रा ना वेलिंगकर यांनी महत्वाचे ठराव परिषदेसमोर ठेवले. यात
१) समाजातील ऐक्य वाढवणे. २) समाजाचा एकच संघ स्थापन करून त्याची रत्नागिरी, कारवार, गोवा आणि मुंबई अशी चार केंद्रे ठेवावीत. ३) समाजातील मुलांना उच्च शिक्षण देणे. ४) अनिष्ट रुढी परंपरा बंद पाडणे.

८) १९३२ मध्ये नितीवर्धक मंडळ आणि गायक मराठा पोर्तुगीज शिक्षण प्रसारक समाज या दोन संस्थांच एकीकरण करून "गोमंतक मराठा समाज गोवा " या नव्या संस्थेची स्थापना झाली. १९३२ मध्येच दुसऱ्या सभेत संस्थेच नाव बदलून "प्रागतिक मराठा समाज" हे नवीन नाव देण्यात आले.

९) १९३७- १९३९ या काळात "प्रागतिक मराठा समाज" या संस्थेसाठी निधी जमा करण्याच्या हेतूने अनेक दिग्गजांनी कार्यक्रम केले. यात दिनानाथ मंगेशकर, हिराबाई बडोदेकर आणि मोगुबाई कुर्डीकर यांचा समावेश आहे. १९४१ नंतर "प्रागतिक मराठा समाज" ही संस्था क्षीण झाली.

१०) १६ जुलै १९३७ साली गोमंतक मराठा समाज मुंबईची गोवा शाखा स्थापन झाली. काही काळ चालली आणि नंतर बंद पडली.

११) १९५९ साली प्रागतिक मराठा समाज या संस्थेचे नाव बदलून "गोमंतक मराठा समाज" गोवा हे नाव ठेवले. यानंतर मात्र आजतागायत "गोमंतक मराठा समाज" गोवा हे नाव कायम राहिले.

१२) ४ नोव्हेंबर १९६५ साली "गोमंतक मराठा समाज" गोवा इमारतीचा भूमिपूजन सोहळा संपन्न झाला.

१३) १९९० मध्ये सदर इमारतीचे बांधकाम पूर्ण झाले आणि पद्मश्री डॉ. रघुनाथ माशेलकर यांच्या शुभहस्ते राजाराम स्मृती सभागृहाचे उदघाटन झाले.

अशाप्रकारे अनेकांनी १०० वर्षापूर्वी पाहिलेले स्वप्न पूर्ण झाले. राजाराम पैगिणकर यांनी पैगीण गावातून या चळवळीचा आरंभ केला आणि पूर्णत्वाला नेली. आपण जो वाचलात तो चळवळीचा संक्षिप्त इतिहास (तारीखवार तपशील) आहे. विशेषतः यात स्थापन झालेल्या संस्था आणि त्यांचे कार्य यांचा थोडक्यात आढावा आपण घेतला. नूतन मराठा हितवर्धक संघ आणि नाईक मराठा मंडळ या संस्था आणि त्यांचा असाच संक्षिप्त इतिहास आपण लवकरच पाहू.

संदर्भ -

मी कोण ? - राजाराम रंगाजी पैगीणकर
गोमंतक प्रकृती आणि संस्कृती
पुरुषार्थ - वामन राधाकृष्ण
नूतन आणि नाईक मराठा स्मरणिके

आणि विशेष धन्यवाद गोमंतक मराठा समाजाचे कार्यकर्ते श्री. किशोर पैगणकर यांना, ज्यांनीं मला पुस्तके उपलब्ध करून दिली आणि वेळोवेळी फोनवर मार्गदर्शन केलं.

- वामन राधाकृष्ण परुळेकर

दुर्मिळ छायाचित्र

noreply@blogger.com (Waman Parulekar) — Tue, 02 Oct 2012 04:59:00 +0000

कर्मवीर भाऊराव पाटील, संत गाडगेबाबा, डॉ बाबासाहेब आंबेडकर आणि भाऊराव गायकवाड

अतिशय दुर्मिळ छायाचित्र...महाराष्टाचे शिल्पकार एकत्र एकाच छायाचित्रात......यातील सर्वच माझे आदर्श आहेत. त्यांच्यातील थोडे चांगले गुण घेण आयुष्यात जमल तरी आयुष्याच सार्थक होईल..

आंतरजातीय विवाह राष्ट्रीय हिताचे : सर्वोच्च न्यायालय

noreply@blogger.com (Waman Parulekar) — Wed, 12 Sep 2012 09:17:00 +0000

आंतरजातीय विवाह राष्ट्रीय हिताचे : सर्वोच्च न्यायालय

आंतरजातीय विवाह हे राष्ट्रीय हिताचे असल्याचा निर्वाळा सर्वोच्च न्यायालयाने दिलाय. भारतासारख्या महाकाय देशात जिथे अनेक जाती-जमाती आहेत आणि जिथे जातीपातीवरून उच्च-नीच असा भेद केला जातो, अशा देशात आंतरराजातीय विवाह हे राष्ट्रीय एकात्मता राखण्यासाठी अत्यंत महत्वाचे असल्याचे मत सर्वोच्च न्यायालयाने आज एका सुनावणीदरम्यान व्यक्त केलं.

Maj. Gen. Vikram Ramaji Khanolkar

noreply@blogger.com (Waman Parulekar) — Sat, 23 Jun 2012 07:22:00 +0000

I.A. 421, Maj. Gen. Vikram Ramji Khanolkar, 11th Battalion, The Sikh Regiment

Article by - Sagat Shaunik Original Link - Click here

Purpose of this article
The General has been forgotten in history, owing to the turbulent times of the young nation during the time of his demise. My endeavour is to pay a small tribute to the sacrifices and hard work of my great grand father by writing an article about him, lest his memory be forgotten.

I.A. 421, Maj. Gen. Vikram Ramji Khanolkar

Lineage -Grandson of Dhondaji Sakharam Khanolkar (British Indian Army, Rank Unknown); Son of Rai Bahadur Ramji Dhondaji Khanolkar (British Indian Army, Indian Medical Department, Died in the earthquake of Quetta, 1935)

Brothers: Dr. Vasant Ramji Khanolkar, Padma Bhushan (1955), Padma Shri (1954)

Vinod and Vijay Ramji Khanolkar (Died in the earthquake of Quetta, 1935)

Birth Quetta, 1905

Education B.Sc at Wilson College, Bombay

Alumnus Royal Military Academy, Sandhurst

Military Career

• Began his career as a Y-Cadet in the 1^st Battalion of the 4^th Bombay Grenadiers (now 2^nd Guards, Indian Army) on 2^nd November 1927

• Graduated from the Royal Military Academy, Sandhurst in 1929 and was commissioned in the East Lancashire Regiment.

• In 1931, he was posted to the 5^th Battalion (Duke of York’s Own) of the 11^thSikh Regiment and served mostly at the N.W.F.P.(North West Frontier Province)

• As a Captain, he was sent to the Travancore State to command the 2^nd Nayar Infantry garrisoned at Trivandrum and subsequently became the Commandant of the Travancore State Forces.

• After a year he returned to help raise the 14^th Battalion of the 11^thSikh Regiment.

• From there he was sent to Singapore in 1942.

• After the fall of Singapore he returned unattached to any regiment

• In May 1936, violence brewed in Palestine between the Arabs and the Jews. The British had to restore law and order using the military and so he was sent as part of a military contingent to Egypt then Syria and later Lebanon.

• In 1943, Captain Khanolkar, the Second-in-Command of a Sikh battalion served in the Middle East and the Central Mediterranean (Sicily and the Italian Campaign under FM Montgomery's British Eight Army)

• On neutralization of Italy he was transferred to Burma

• On 2^ndNovember 1944 he was promoted to Major.

• Soon he was promoted to Lt. Colonel and appointed Commanding Officer of the 6^th Battalion of the 11^th Sikh Regiment in Waziristan (N.W.F.P.).

• On his promotion to Colonel, he was appointed President of the 54^th S.S.B (Service Selection Board) at Belgaum. Thereafter promoted to Brigadier, he relocated 54^th SSB to Bangalore.

•Under him, the 54 ^th S.S.B was taken overseas to screen wartime Emergency Commissioned Officers (ECO) for permanent commission. This step was taken as it was not practical for occupation forces to revert back to India for screening. Among his port of calls was Singapore and Tokyo where the famous 268 Indian Infantry Brigade was deployed.

• On his return to Bangalore, he was appointed as the commandant of the refugee camp at Kurukshetra in 1947.

He assumed command of Sub Area, Jalandhar, where interestingly his spouse Savitri Bai Khanolkar (Eva Maday) became the first Indian woman to earn a flying license.

• In 1948, he commanded an Infantry Brigade in the Jammu and Kashmir Operations. After relinquishing command, he was appointed as the Brigadier of Administration of the H.Q. Jammu And Kashmir Force.

• After the war he returned to the Punjab Area, prior to his appointment to the prestigious Delhi Area as General Officer in Command (G.O.C). The appointment included the entire area of Uttar Pradesh, Madhya Pradesh and Rajasthan in those days.

For reasons unknown he changed the formation sign (insignia) of H.Q. Delhi Area from a Leopard to a Taurus. His old and original Taurus car pennants photographs are displayed above.

• He had the unique distinction of being G.O.C Delhi Area during the first Republic Day Parade of Independent India on 26^thJanuary 1950. In fact, the first Indian Flag hoisted during this occasion found its way to his personal collection of artifacts, that was later presented by his son-in-law (Lt Gen Surindra Nath Sharma P.V.S.M. A.V.S.M.) to the Officers Mess H.Q. Delhi Area.

In 1950 there was a change amongst the infantry regiments when the princely states were amalgamated with the Indian Union. The Bikaner Sadul Light Infantry and the Jodhpur Sardar Infantry joined the Rajput Regiment and became 19th and 20th Rajput respectively. (Jodhpur Sardar Infantry was raised in 1922. During World War 2 it was in Eritrea and then it was part of the American 5th Army when it landed at Salerno in Sept. 1943. Afterwards as part of the 10th Indian Division it operated along the Adriatic coast. During these operations it won 1 DSO, 1 MC, 3 MMs and 17 Mentioned-in-Despatches). Maj Gen Khanolkar was the G.O.C of Delhi Area when the area of Rajasthan was included as a Sub-Area under Delhi. The pictures below show him taking the salute from the Jodhpur Sardar Infantry and some other pictures of Rajasthan Sub-Area.

In 1952, he took command of the 20^th Infantry Division, Calcutta as well as Bengal Area.

Approved for promotion to Lieutenant General to command the corps at Udhampur (Jammu & Kashmir), he died in harness before taking on his new assignment. The General had the unique honour and distinction of being the First Indian Colonel Of the Sikh Regiment.

General Service Medal with Jammu and Kashmir Clasp, 1948

• India Independence Medal, 1947

• India General Service Medal 1908-1935 with N.W.F.P. Clasp

• General Service Medal 1918-1962

• India General Service Medal with North West Frontier 1937-39 Clasp and Waziristan Clasp 1936-1939

• 1939-1945 Star

• Africa Star

• Burma Star

• Italy Star

• 1939-1945 War Medal

The Story After

The General passed away in 1952, survived by his wife Savitri Bai Khanolkar, daughters Kumudini Sharma, Mrinalini Rao and son Mahesh Khanolkar.

Savitri Bai Khanolkar is remembered for designing the War Time Gallantry Award series- Param Vir Chakra, Maha Vir Chakra and Vir Chakra. She also designed the Peace-time Gallantry Award series- The Ashok Chakra, which was to be awarded in three classes viz I, II or III. Later these were renamed the Ashok Chakra, Kirti Chakra and Shaurya Chakra. Her eldest son Ashok Khanolkar died in infancy and it was in his memory that she named the highest peace-time gallantry awards as the "Ashok" Chakra Series. She was requested to design these medals by Major General Hira Lal Atal (the first Indian Adjutant General) as replacement to the existing British gallantry medals (VC, DSO, MC). She has also authored many Sanskrit texts and is an alumnus of the famous Nalanda University.

Kumudini did her schooling at Shanti Niketan in West Bengal. Later she married IC- 1475 W Maj Surindra Nath (Tindi) Sharma in 1953. Surindra was the youngerbrother of Maj Som Nath Sharma (The First Param Vir Chakra of Independent India). Surindra retired as the Engineer in Chief in 1981 and had been awarded the Param Vashisht Seva Medal (P.V.S.M) and Ati Vashisht Seva Medal (A.V.S.M), the highest military decorations for distinguished service. Kumudini’s son IC-40761N Col Gautam Shaunik is the last army officer from this great legacy of warriors.

Mahesh - Settled in Kochi, leads a happy retired life.

Mrinalini married Shri Gopal Rao an engineer with the Indian Railways.

After the generals demise, the family was relocating from Pune to New Delhi when a trunk containing all his service records, medals, certificates and uniforms was lost in transit never to be found. All the information that I have is from a few photographs, magazine articles and notifications of The London Gazette. Thankfully, a few service flags of the General remained. He has been forgotten in history owing to the difficult times of young India at that time.

कै. डॉ. विष्णूपंत रामजी खानोलकर

noreply@blogger.com (Waman Parulekar) — Sat, 23 Jun 2012 07:01:00 +0000

कै. डॉ. विष्णूपंत रामजी खानोलकर (एल.एम्.एस , हैद्राबाद, सिंध)

Very Rare Photo of Dayanand Bandodkar

noreply@blogger.com (Waman Parulekar) — Sat, 23 Jun 2012 06:40:00 +0000

Left to Right - Pyarelal, Anthony Gonsalvise , Dayanand Bandodkar (Goa), Unknown, Laxmikant Kudalkar (Kudal) at LP Nite in Shanmukhananda Hall in 1963

Source : http://www.parrikar.com/

Dr. Raysaheb Rai Bahadur Ramji Dhondaji Khanolkar Rare Photo

noreply@blogger.com (Waman Parulekar) — Sat, 23 Jun 2012 02:30:00 +0000

Standing Left to Right- Brothers Dr. Vijay Khanolkar, Dr. Vinod Khanolkar, Maj. Gen. Vikram Khanolkar ( 11th Battalion, The Sikh Regiment) and Dr. Vasant Ramji Khanolkar Padma Bhushan (1955), Padma Shri (1954), Sitting Father Dr. RaySaheb Rai Bahadur Ramji Dhondaji Khanolkar

Happy Makar Sankrant to all KMSM Readers

noreply@blogger.com (Waman Parulekar) — Sat, 14 Jan 2012 06:43:00 +0000

Sumant Moolgaokar

noreply@blogger.com (Waman Parulekar) — Sun, 04 Dec 2011 14:43:00 +0000

Sumant Moolgaokar - SALUTE TO THIS GREAT MAN

Born in Bombay on March 5, 1906, Sumant Moolgaokar took his B.Sc. (Hons.), Degree in Engineering from the City & Guilds (Imperial College), London, in 1929. He began his career in the cement industry. His career started as an engineer in the C.P. Cement Works in 1930, and after a total of seven years operating experience in three cement plants he joined the Associated Cement Companies Limited (A.C.C.), on its formation in 1938. In 1944, he was in sole charge of the production and expansion activities of the group of eleven companies belonging to A.C.C.

MUST READ
http://www.tatacentralarchives.com/history/biographies/17%20smoolgaokar.htm

दिवाळी शुभेच्छा

noreply@blogger.com (Waman Parulekar) — Tue, 25 Oct 2011 10:16:00 +0000

8 महिन्यांपूर्वी फेसबुकवर एकीकरणाची सुरू केलेली ही मोहीम आज यशस्वी होत आहे हे पहाताना मला अतिशय आनंद होत आहे. आपल्या सिंधुदुर्ग, गोवा आणि कारवार भागातील विखुरल्या गेलेल्या समाजाला फेसबुकवर एकत्र आणणे आणि समाजसुधारकांच्या कार्याची माहिती करून देणे हा आमचा पहिला उद्देश होता आणि त्यात आम्ही बऱ्यापैकी सफल झालो आहोत. १५० वर्षांपुर्वी किल्लेदार बाळोजीराव परुळेकर आणि रायसाहेब डॉ. खानोलकर तर १०० वर्षांपुर्वी राजाराम पैगीनकर यांनी सूरु केलेल्या एकत्रीकरणाच्या मोहिमेला मध्यंतरी विश्रांती मिळाली होती. ही मोहीम पुन्हा एकदा नव्या स्वरुपात सुरू करण आणि समाजाच्या विकासाला चालना देण हे मुख्य उद्देश होते आणि आहेत.

सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात रायसाहेब डॉ. आर्. डी. खानोलकर, रावसाहेब शंकर मठकर आणि सुभेदार मेजर विष्णुपंत परुळेकर या त्रयींनी आपल्या कार्यकर्तृव्ताने समाजाला सन्मानाची जागा प्राप्त करून दिली. गोव्यात हेच काम राजाराम पैगीनीकर, दयानंद बांदोडकर आणि अनेक इतर दिग्गजांनी केले. या महान लोकांच्या कार्याची जाणीव तरूण पिढीला करून देणे अतिशय महत्वाचे आहे. त्याला एकच कारण आहे ते म्हणजे अतिशय प्रतिकूल परिस्थितीत बंड पुकारून स्वत:च्या समाजाला चांगली स्थिती प्राप्त करून देण्यासाठी तत्कालीन विचारवंतांनी आणि सामाजासुधारकांनी जर प्रयत्न केले नसते तर कदाचीत आपण आजही अविकसीत राहिलो असतो. समाजाकडे मागे वळून पाहण्याची वृत्ती जर या दिग्गजांकडे नसती तर विचार करा आपण एवढी प्रगती केली असती का?

कोणतीही व्यक्तीपूजा न करता या महान लोकांचे विचार आचरणात आणत आपल्याला अजून प्रगती करायची आहे. त्यामुळेच सुरू केली ही मोहीम. अर्थात सुरुवातीला मी, माझी पत्नी विस्मयी आणि वडील असे तीनच सदस्य होते. ०७ फेब्रुवारी या दिवशी मी Abhishek Kolwalkar यांना add केले. माझ्या कुंटूंबाव्यतिरिक्त ते आपले पहिले सदस्य ठरले. त्यानंतर Samir Raikarji , Arun Bordekarji, Rohan Sakhalkar, Shashank Naik, Borkar Nitinkumarji यांना add केलं. दिवसेंदिवस आपलं कुटुंब वाढतच गेल. ०४ एप्रिलला आपल्याला Bakul Paigankar यांच्यासारखे active member मिळाले. आपल्या या मोहिमेत आपल्याला सदस्य वाढविण्यात मोठी मदत मिळाली ती Ankita Kundaikar, Bakul Paingankar आणि samir raikar यांची. त्यानंतर केवळ झंझावात. प्रत्येक कार्यात काहीना काही विघ्ने असतातच तसा आम्हालाही काही लोकांनी विरोध केला पण तो न जुमानता आपण प्रगती करत गेलो आणि अजूनही करू. अजून काही वर्षांनी आपला रजिस्टर महासंघ होईल यात शंकाच नाही. यापूर्वी स्पष्ट केल्याप्रमाणे त्यासाठी कोणीही पुढाकार घेतला तरी त्याचे स्वागतच असेल.

गेल्या काही दिवसात आपण केलेल्या प्रगतीचा हा अल्प आढावा. तुम्हा सर्वांना दिवाळीच्या हार्दिक शुभेच्छा.

धन्यवाद.

नव्या युगाची मुहूर्तमेढ

noreply@blogger.com (Waman Parulekar) — Sun, 02 Oct 2011 17:33:00 +0000

प्रत्येक दिवसाच अस स्वतःच एक महत्त्व असत. आजचा दिवस महात्मा गांधी आणि लालबहाद्दूर शास्त्री जयंतीचा पण त्याचबरोबर आजचा दिवस गोव्याच्या इतिहासातील सामाजिक क्रांतीचा दिवस. शेकडो वर्षांपुर्वी आजच्याच दिवशी एका विलक्षण व्यक्तिमत्वाने बंड पुकारल, प्रस्थापितांना आव्हान दिल आणि नव्या युगाची मुहूर्तमेढ रोवली. आजच्याच दिवशी २ ऑक्टोबर १९१० ला राजाराम पैगिनीकर यांनी पैगीनी या गावी समाजसुधारणेची चळवळ सुरू केली होती. सामर्थ्य आहे चळवळीचे | जो जो करील तयाचे || हा विचार त्यांनी समाजाला दिला. त्यांनी दाखवलेल्या मार्गावर चालून आज जी प्रगती साध्य झाली आहे ते पाहून त्यांचे स्वप्न पूर्ण झाल्यासारखे वाटते पण त्याचवेळी खंत वाटते की आपल्याला या महापुरुषाचे विस्मरण झाले आहे. माझे राजाराम पैगीनीकर यांना नम्र अभिवादन.

धन्यवाद

noreply@blogger.com (Waman Parulekar) — Fri, 15 Jul 2011 11:48:00 +0000

प्रेरकः सूचकश्वैव वाचको दर्शकस्तथा ।
शिक्षको बोधकश्चैव षडेते गुरवः स्मृताः ॥

मला प्रेरणा देणारे, सूचना देणारे, सत्य सांगणारे आणि सत्याच्या मार्गावर चालायला लावणारे, योग्य मार्ग दाखवणारे, शिक्षण देणारे, योग्य बोध देणारे सर्वच माझ्यासाठी गुरुसमान आहेत मग ते माझे मित्र असतील, आई-वडील असतील, शिक्षक असतील किंवा आप्त स्वकीय असतील. या सर्वांना माझे वंदन. तुमचे मार्गदर्शन असेच मिळत राहो.

मास्टर दिनानाथ मंगेशकर

noreply@blogger.com (Waman Parulekar) — Tue, 12 Jul 2011 18:04:00 +0000

अत्यंत प्रतिकूल परिस्थितीशी निकराची झुंज देत संघर्षमय जीवन जगणारे मास्टर दिनानाथ मंगेशकर यांचा जन्म २९ डिसेंबर १९०० रोजी झाला. गोव्यातील मंगेशी हे त्यांचे मूळ गाव. त्यांच्या वडिलांचे नाव गणेश भट तर आईचे नाव येसूबाईराणे होते. कै. मास्टर दिनानाथ मंगेशकर यांची ओळख प्रसिद्ध संगीत नाट्यकलाकार, संगीतकार आणि गायक अशी आहे. संगीत नाटक क्षेत्रातील त्यांचे योगदान अनन्य महत्त्वाचे आहे. त्यांनी अनेक संगीत नाटकांत काम केले.

वयाच्या पाचव्या वर्षी दिनानाथांनी बाबा माशेलकर यांच्याकडून संगीताचे धडे घेण्यास सुरुवात केली. कुशाग्र बुद्धिमत्ता असल्यामुळे संगीत शिकण्यास त्यांना वेळ लागला नाही. त्यांनी ग्वाल्हेर घराण्याची शैली आत्मसात केली. दिनानाथांनी बिकानेरला जाऊन शास्त्रीय संगीताचे शिक्षण पंडीत सुखदेव प्रसाद यांच्याकडून घेतले. पंडीत सुखदेव प्रसाद हे पंडीत मणीप्रसाद यांचे वडील. शास्त्रीय संगीताचे शिक्षण घेतल्यावर दिनानाथ पुन्हा महाराष्ट्रात परतले. त्यांनी सावंतवाडीच्या रामकृष्णबुवा वझे यांच्याकडूनही शास्त्रीय संगीताचे धडे घेतले. रामकृष्णबुवा वझे हे ग्वाल्हेर घराण्याचे ख्यातनाम गायक होते. वझेबुवांनी केसरबाई केरकर, व्ही.ए. कागलकरबुवा, तानीबाई, केशवराव भोसले, बापुराव पेंढारकर, भार्गवराम आचरेकर, भालचंद पेंढारकर अशा दिग्गजांना संगीताचे शिक्षण दिले.

वयाच्या १६ व्या वर्षी दिनानाथांनी किर्लोस्कर मंडळीत काम करायला सुरुवात केली. दिनानाथांनी किर्लोस्कर नाटक मंडळी आणि किर्लोस्कर संगीत मंडळी या मंडळातून सुरुवात केली. किर्लोस्कर संगीत मंडळी या संस्थेत अनेक लोकप्रिय संगीत नाटके त्यांनी केली. काही वर्षे किर्लोस्कर मंडळी सोबत काम केल्यानंतर दिनानाथांनी त्यांचे मित्र चिंतामणराव कोल्हटकर आणि कृष्णराव कोल्हापुरे यांच्या मदतीने बलवंत संगीत मंडळी या नाट्यसंस्थेची स्थापना केली. बलवंत नाट्यसंस्था उभी राहिली आणि दिनानाथ निर्माते झाले. अनेक लोकप्रिय संगीत नाटकांची निर्मिती त्यांनी केली. दिनानाथांनी एकाच वेळी अनेक भूमिका पार पाडल्या. ते निर्मातेही होते, रचनाकारही होते, कलाकार होते आणि गायकही होते. असे हे अष्टपैलू व्यक्तिमत्व. दिनानाथांनी रुद्रविणेच्या वापरास प्रोत्साहन दिले. त्यांच्या आग्रहामुळेच पंडीत कृष्णराव कोल्हापुरे रुद्रवीणा उस्ताद मुराद खान यांच्याकडून शिकले. २५ नोव्हेंबर १९२२ ला दिनानाथांनी पणजीत गायनाचा कार्यक्रम सादर केला. या कार्यक्रमात पोर्तुगीज गव्हर्नर जनरल उपस्थित होते. त्यांनी कार्यक्रमानंतर दीनानाथांचे कौतुक केले. त्यांना दोन सोन्याची पदके देऊन त्यांचा गौरव केला. याप्रसंगी गव्हर्नर जनरल यांनी दिनानाथांना उद्देशून Filho de Goa (गोव्याचा सुपुत्र) असे गौरवोद्गार काढले.

वयाच्या २१ व्या वर्षी १९२२ मध्ये दिनानाथ थाळनेर येथिल नर्मदा लाड यांच्याशी विवाहबद्ध झाले. दिनानाथांनी त्यांचे नाव श्रीमती असे ठेवले. त्यांना लतिका नावाची मुलगी होती पण तिचा मृत्यू झाला. नजीकच्या काळातच श्रीमती यांचाही मृत्यू झाला. १९२७ साली दिनानाथांनी द्वितीय लग्न अत्यंत साधेपणाने केले. द्वितीय पत्नीचे नाव त्यांनी शुद्धमती असे ठेवले. शुद्धमती ह्या माई म्हणून देखील ओळखल्या जायच्या.

१९३५ च्या दरम्यान दिनानाथ मंगेशकर यांच्या बलवंत पिक्चर्स या संस्थेने तीन चित्रपटांची निर्मिती केली. दिनानाथांनी आपल्या नाटकातून ब्रिटीश सत्तेला कायमच विरोध केला. त्यांनी वीर सावरकर लिखित संन्यस्त खड्ग हे नाटक रंगमंचावर सादर केलं. ब्रिटीश व्हाइसरॉय च्या समोर शिमल्यात त्यांनी सावरकरांच्या नाटकाचा प्रयोग केला. "रामराज्य वियोग" हे नाटक सोडले तर इतर नाटक पाच अक्षरी होती. दीनानाथांचा अंकशास्त्रावर विश्वास होता. त्यामुळेच त्यांच्या नाटकांची नावे पंचाक्षरी असत असा समज होता. देशकंटक, पुण्यप्रभाव, मानापमान. सावरकरांचे नाटक सादर करून दिनानाथांनी ब्रिटीश सत्तेला उघड विरोधच केला होता. दिनानाथ मंगेशकर यांनी अनेक संगीत नाटके रंगमंचावर सादर केली. किर्लोस्कर आणि त्यांच्या संस्थेने विविध नाटके सादर केली ज्यात दिनानाथांनी काम केलं. यात खाडिलकरांनी लिहिलेले संगीत मानापमान, सावरकरांनी लिहिलेले सन्यस्त खड्ग, गडकरींनी लिहिलेले राजसंन्यास, वामनराव जोशी यांनी लिहिलेले रणदुंदुभी या नाटकांचा समावेश आहे. याखेरीज पुण्यप्रभाव, देशकंटक आणि रामराज्यवियोग या नाटकातही दिनानाथ मंगेशकरांनी काम केले.

दिनानाथ मंगेशकर यांनी समाजाच्या विकासासाठी बरेच योगदान दिले. १९२६ साली जांबुवली येथे भरलेल्या "पोर्तुगीज शिक्षण प्रसारक मराठा समाज" या संस्थेच्या दुसऱ्या वार्षिक सभेस दिनानाथ उपस्थित होते. पणजी येथे मैफिल घेऊन दिनानाथ मंगेशकरांनी वसतीगृह उभारण्यासाठी मराठा समाज शिक्षण फंडाला मदत केली. दिनानाथांनी वेळोवेळी समाजाला मदत केली. १८ डिसेंबर १९३७ रोजी प्रागतिक मराठा समाजाच्या मदतीसाठी दिनानाथ मंगेशकर यांनी कार्यक्रम केला यात दत्ताराम पर्वतकर, द्त्तीबाई नागेशकर, केशरबाई काळे यांनी भाग घेतला.

दिनानाथांनी स्वत:ची आणि कुटुंबाची आर्थिक परिस्थिती चांगली नसतानाही समाजाला मदत केली. त्यांचे हे कार्य आम्ही कधीच विसरू शकत नाही जर विसरलो तर ती कृतघ्नता ठरेल. दिनानाथांनी कायम सामाजिक बांधिलकी जपली. वयाच्या ४२ व्या वर्षी १९४२ मध्ये पुण्यात दिनानाथांची प्राणज्योत मावळली.

Reference :

Rudra Veena: an ancient string musical instrument By Hindraj Divekar, Robin D. Tribhuwan
Some immortals of Hindustani music - Susheela Misra
Profiles of eminent Goans, past and present By J. Clement Vaz

साधनाताई यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली

noreply@blogger.com (Waman Parulekar) — Mon, 11 Jul 2011 08:55:00 +0000

साधनाताई यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली

जेष्ठ समाजसेविका आणि बाबा आमटे यांच्या सहचारिणी साधनाताई आमटे यांच शुक्रवारी आनंदवन येथे निधन झाल. निधनासमयी त्या ८५ वर्षाच्या होत्या. आनंदवनातील बाबा आमटे यांच्या "श्रद्धावन" या समाधीस्थळावरच रविवारी साधनाताई यांना समाधी देण्यात आली. गेले काही महिने त्यांच्यावर उपचार चालू होते पण या उपचारांना फारसा प्रतिसाद मिळत नव्हता आणि त्या कोमात गेल्या होत्या.
साधनाताई यांचा जन्म ५ मे १९२६ ला नागपूर येथे झाला. त्यांच्या वडिलांचे नाव कृष्णशास्त्री घुले. पुढे बाबा आमटेंशी त्यांच लग्न झाल आणि त्या साधनाताई आमटे झाल्या. बाबा आमटेंच्या समाजसेवेत त्यांनीही स्वत:ला वाहून घेतलं. समाजाने वाळीत टाकलेल्या कुष्ठरोग्यांसाठी आनंदवन उभारलं. त्यांनी आपले आयुष्य कुष्ठरोग्यांच्या सेवेत खर्च केलं. रुढी परंपरेच्या विरुद्ध त्यांनी लढा उभारला आणि कुष्ठरोग्यांना न्याय मिळवून दिला. साधनाताईंच "समिधा" हे आत्मचरित्र प्रकाशित झालं आहे. हे आत्मचरित्र मराठी आणि हिंदी भाषेत उपलब्ध आहे. आपण ते जरूर वाचावे. साधनाताईंच्या जीवनापासून प्रेरणा घेण्यासारख्या बऱ्याच गोष्टी आहेत. साधनाताई या सर्व समाजसेवकांसाठी खऱ्या अर्थाने आदर्श आहेत. आपण ज्या समाजात जगतो त्या समाजाप्रती आपली सामजिक बांधिलकी असते ह्या सामाजिक बांधिलकीचे भान ठेवून जे काही शक्य असेल ते समाजासाठी करणे गरजेचे आहे. आपल्या आयुष्यातील थोडा वेळ मानवी समाजाच्या हितासाठी बाजूला काढला तर ती खरी श्रद्धांजली ठरेल.

Shura Mi Vandile

noreply@blogger.com (Waman Parulekar) — Fri, 08 Jul 2011 15:14:00 +0000

Konkanstha Maratha SMS Channel

noreply@blogger.com (Waman Parulekar) — Mon, 04 Jul 2011 19:06:00 +0000

With help Google SMS Channels Labs, We have created our own "Konkanstha Maratha" SMS Channel. Now you can get sms alert of new post in blogsite on your mobile phone. Its free and easy. I will explain steps to subscribe this sms channel.

1. You will find next picture on the right hand of blogsite. Click on that picture or click on picture below.

2. Now You have to enter your ten digit mobile phone number and click on Send Verification code button.

3. You will get one sms from Google with security code. Now you have accept Term of services and enter that verification code and click on finish setup.

4. Once you finish setup you will receive sms from google saying, "Success. You are subscribed to Konkanstha Maratha."

Try this and get free updates of our Group and Blogsite.

आरक्षणाशिवाय प्रगती करता येते

noreply@blogger.com (Waman Parulekar) — Sat, 02 Jul 2011 08:32:00 +0000

आरक्षणाशिवाय प्रगती करता येते या विधानाशी मी ठाम आहे. गोव्यातील गोमंतक मराठा समाजाला आरक्षण मिळणे शक्य होते. कित्येक वर्षे ज्या समाजाचा मुख्यमंत्री शासन करत होता त्या समाजाला आरक्षण मिळवणे सहज शक्य होते. पण स्वाभिमानी गोमंतक मराठा समाजाने आरक्षण पूर्ण नाकारले. आम्हाला आमच्या प्रगतीसाठी कुठल्याही कुबड्यांची गरज नाही हे ठणकावून सांगितले. गोमंतक मराठा समाजाची आजची गोव्यातली परिस्थिती पाहता हे सिद्ध झाले आहे की स्वत:च्या कष्टांनी आणि बुद्धीच्या जोरावर प्रगती करता येते. सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील नाईक मराठा, नूतन मराठा आणि कोकणी मराठा समाजालाही आरक्षण नाही. परंतु समाजातील एका पोटजातीला मात्र आरक्षण आहे. पण या पोटजातीची लोकसंख्या फार कमी आहे. नाईक मराठा किंवा नूतन मराठा समाज जो कागदोपत्री मराठा आहे त्यांनी कोणत्याही आरक्षणाशिवाय आजचे दिवस पाहिले आहेत आणि याचा त्यांना अभिमान आहे.

ब्रिटीश काळात तर गोष्टच वेगळी होती. देवालयीन संस्कृतीतील कोणत्याही पोटजातीला आरक्षण नव्हत. आरक्षणाशिवाय वयाच्या २०व्या वर्षी रायसाहेब खानोलकर डॉक्टर झाले. विष्णू सखाराम परुळेकर ब्रिटीश सेनेत सुभेदार मेजर झाले. विष्णूपंत खानोलकर, रामचंद्र परुळेकर, विक्रम खानोलकर, श्रीधर खानोलकर, घोलेकर, श्रीधर खानोलकर, गंगाधर परुळेकर, मधुसूदन खानोलकर डॉक्टर झाले. अ ब वालावलकर कोकण रेल्वेचे जनक झाले. विक्रम खानोलकर मेजर जनरल झाले आणि अशी अनेक उदाहरणे आहेत. खानोलकर, पैगनीकर, वेलिंगकर, नेरुरकर, अणावकर आणि मठकर यांनी शिक्षणाची गंगाच कोकणात आणली म्हणून बहुजन समाजाला शिक्षणाचा परिसस्पर्श झाला आणि तिथूनच प्रगतीची घौडदौड सुरु झाली आहे हे सर्वांनी मान्य केलं पाहिजे. त्यावेळी या थोर समाजसुधारकांनी जे कष्ट घेतले ते समाजाने कायम लक्षात ठेवावेत. समाज स्वयंपूर्ण व्हावा हा त्यामागचा हेतू होता.

इतर समाजाला मिळत असलेल्या आरक्षणाविषयी मी मान्य करेन कि दलित समाजास आरक्षणाची गरज होती पण आता मात्र त्यांना आरक्षणाची गरज आहे असे मला वाटत नाही. आपल्या समाजाला मात्र कधीही आरक्षणाची गरज नव्हती, आताही नाही आणि पुढेही राहणार नाही आणि याला कारण आपल्या समाजसुधारकांनी केलेले कार्य आणि उभारलेल्या शिक्षणसंस्था. ज्या शिक्षणसंस्थेत शिक्षणाची समान संधी सर्वांना होती. गरज आहे ती आहेत त्या शिक्षण संस्था मजबूत करण्याची, समाजातील विद्यार्थ्यांना उपलब्ध वसतीगृहे अद्ययावत करण्याची आणि शिष्यवृत्ती देण्याची. ज्या एका पोटजातीला महाराष्ट्रात आरक्षणाचा फायदा मिळतोय त्यांनी स्वत:हून तो नाकारावा आणि मुख्य प्रवाहात सामील व्हावं. आमचा उद्देश सर्व समाजाला एकाच मुख्य प्रवाहात आणण्याचा आहे. भेदाभेद नकोत.

दुसरा मुद्दा असा कि आपला समाज मराठा या सदरात येत असल्याने आपल्याला आरक्षणाविषयी चर्चा करण्याची गरज आहे. आज मराठा समाजातील काही लोक आरक्षणाची मागणी करत आहेत. जर भविष्यात ही मागणी मान्य झाली तर आपल्याला म्हणजेच जे महाराष्ट्रात कागदोपत्री मराठा आहेत त्या सर्वाना हे आरक्षण लागू होईल. खर तर अशा कोणत्याही आरक्षणाची आपल्याला गरज नाही त्यामुळे ठामपणे हे आरक्षण नाकारावे लागेल. जर सर्वच समाजाना आर्थिक निकषांवर आरक्षण मिळत असेल तर गोष्ट वेगळी पण केवळ जात या निकषांवर आरक्षण मिळत असेल तर त्याला माझा विरोध राहील.

अर्थात वरील सर्व मते ही माझी वैयक्तिक मते आहेत या मतांशी कदाचित आपण सहमत नसाल. आपली प्रतिक्रिया या लेखावर जरूर द्या. आपल्या भविष्याचा विचार आपणच करणार आहोत. धन्यवाद.

हे पण वाचा. -->> संकुचित जातीयवाद नको

Reformer Rajaram Rangaji Painginikar

noreply@blogger.com (Waman Parulekar) — Fri, 01 Jul 2011 16:09:00 +0000

Reformer Rajaram Rangaji Painginikar

रायसाहेब डॉ. रामजी धोंडजी खानोलकर

noreply@blogger.com (Waman Parulekar) — Wed, 29 Jun 2011 19:59:00 +0000

रायसाहेब डॉ. रामजी धोंडजी खानोलकर

आजवर ज्या महान व्यक्तींनी बहुजन समाजाच्या उन्नतीसाठी आपले आयुष्य खर्ची घातले त्या महापुरुषांचा वारसा पुढे न्यायचा हा आमचा छोटासा प्रयत्न आहे. आज आपण अशाच एका महान समाजसुधारकाबद्दल जाणून घेणार आहोत. ज्या व्यक्तीने समाजाच्या आणि गावाच्या उन्नतीसाठी, प्रगतीसाठी आपल पूर्ण आयुष्य खर्च केलं त्या व्यक्तीबद्दल लिहायला मिळणे हे मी माझ भाग्य समजतो. निर्भय समाजसुधारक, भाषाशास्त्रज्ञ आणि उदारमतवादी विचारवंत कै. रायसाहेब डॉ. रामजी धोंडजी खानोलकर यांचा जन्म २४ डिसेंबर १८५० या दिवशी अहमदनगर येथे लष्करी छावणीत झाला. त्यांचे वडील कै. धोंडजी सखाराम खानोलकर हे ब्रिटीश लष्करात नोकरीस होते. धोंडजी खानोलकर हे बुद्धीमान, नम्र आणि विद्याव्यासंगी होते. त्यांच्या या स्वभावगुणांमुळे ते लष्करात खूप लोकप्रिय होते. त्यांना तीन मुलगे आणि एक मुलगी अशी चार अपत्ये होती. डॉ. रामजी हे जेष्ठ चिरंजीव. डॉ. रामजी अत्यंत हुशार असल्यामुळे वडीलांनी त्यांच्या उच्च शिक्षणाची सोय केली. डॉ. रामजी खानोलकर यांचा जीवनप्रवास बराच खडतर होता. कराची येथे त्यांनी वैद्यकीय शिक्षण घेतलं. रामजी सकाळी काम करायचे आणि रात्री एकाग्रतेने अभ्यास करायचे. त्यांनी स्वयंशिस्त कधीच मोडली नाही.

कुशाग्र बुद्धिमत्तेचे धनी असल्यामुळे वयाच्या २० व्या वर्षी ते मेडीकल स्कूलची परिक्षा उत्तीर्ण झाले. त्यांची नेमणूक लष्करामध्ये सब असिस्टंट सर्जन म्हणून झाली. त्यांनी लष्करासोबत अनेक देशांचा प्रवास केला. इराण, अफगाणिस्तान, एडन, चीन, अरबस्थान या देशांचा प्रवास त्यांनी केला. १८८६ साली त्यांची नेमणूक क्वेटा या शहरातील सरकारी लष्करी इस्पितळात झाली. १९०० च्या चीन मधील बॉक्सर युध्दात त्यांनी वैद्यकीय सेवा पुरवली. १९०६ साली ते सरकारी नोकरीतून निवृत्त झाले. निवृत्त झाल्यावर लोकाग्रहास्तव त्यांनी क्वेटयातच स्थायिक होण्याचा निर्णय घेतला. क्वेटा शहरात त्यांनी स्वत:चा खाजगी दवाखाना सुरू केला. क्वेटातील पंजाबी, बलुची, सिंधी, शीख जमातीमध्ये ते खूप लोकप्रिय होते. लोकांना रामजींबद्दल आदर आणि विश्वास होता. त्याकाळी दिवाण जमित राय आणि रामजी खानोलकर यांची "Grand Old Men of Quetta" अशी ओळख होती. एक कोकणी डॉक्टर बलूचीस्तानच्या क्वेटा शहरात निस्वार्थीपणे मानवसेवा करत होता याच अनेकांना आश्चर्य वाटायचं. त्यांच्या कार्याचा बलुची लोकांवर खूप प्रभाव होता.

रामजी चांगले डॉक्टर तर होतेच पण ते चांगले माणूस आणि नागरिक देखील होते. त्यांचा स्वभाव अत्यंत प्रेमळ आणि मनमिळावू होता. अखिल मानवी समाजाबद्दल त्यांना प्रेम होते आणि त्यामुळेच ते आदरणीय होते. त्यांच्याकडे दूरदृष्टी होती. संकुचित दृष्टिकोन कधीच नव्हता. समाजाला सुधारायचे असेल तर शिक्षणाची गरज त्यांनी ओळखली आणि त्यामुळे त्यांनी ज्ञान आणि शिक्षणाच्या प्रसाराच पवित्र कार्य हाती घेतलं. समाजसुधारकांच्या नामावलीत रायसाहेब डॉ. रामजी धोंडजी खानोलकर यांचे नाव बरेच वरचे आहे. परमवीरचक्राची निर्मिती करणाऱ्या सावित्रीबाई खानोलकर लिहितात की, "He initiated a campaign against the Temple artist system custom. It was mainly thanks to him that a law was passed by the British India in this respect. He encouraged villagers by arranging for their tutions and crusading in favor of laws to better the community."

रायसाहेब डॉ. रामजी धोंडजी खानोलकर यांनी १८९२ साली जोरदार समाजसुधारणा मोहीम हाती घेतली. जुन्या लोकांनी सुरू केलेली ही मोहीम त्यांनी यशस्वीरित्या पुढे चालवली. सावंतवाडी संस्थानचे (सावंतवाडी, वेंगुर्ला,डिचोली,पेडणे,कुडाळ आणि मळेवाड) तत्कालीन पोलिटिकल एजंट कर्नल नट यांच्या सल्यानुसार त्यांनी प्रथम शिक्षणप्रसारावर भर दिला. १९०३ साली मठ (पूर्वीचे सावंतवाडी संस्थान) ता. वेंगुर्ला येथे स्वखर्चाने शाळा सुरू करून सर्व समाजातील गरीब विद्यार्थ्यांना मोफत शिक्षणाची सोय करून दिली. सर्वच समाजाच्या विद्यार्थ्यांना त्यांनी अनेक शिष्यवृत्ती दिल्या. अनेक विद्यार्थ्यांना माध्यमिक शिक्षण पूर्ण करण्यासाठी खानोलकर यांनी शिष्यवृत्ती दिल्या. रायसाहेब यांनी गावच्या मुलभूत गरजा म्हणजेच विहिरी, धर्मशाळा आणि शिक्षणाची सोय ह्यावर लक्ष केंद्रीत केलं. आजही खानोलकरांनी स्थापन केलेले प्राथमिक विद्यालय आणि माध्यमिक विद्यालय दिमाखात उभे आहे आणि शिक्षणप्रसाराचे काम करत आहे. रायसाहेब रामजी खानोलकर यांचे समाजकार्य केवळ स्वत:च्या गावापुरते मर्यादित नव्हते. क्वेटातही त्यांनी बरेच समाजकार्य केले. क्वेटा येथे त्यांनी स्वखर्चाने बहुजनांसाठी धर्मशाळा स्थापन केली. रायसाहेब डॉ. रामजी धोंडजी खानोलकर हे क्वेटामधील हिंदूपंचायत आणि स्वामी देशराज धर्मशाळा (प्रार्थना मंदीर) या संस्थांचे कित्येक वर्षे अध्यक्ष होते. त्यांच्या समाजसेवेच्या प्रभावामुळे क्वेटा येथील रस्त्याला "रामजी लेन" असे नाव दिले होते. आजही स्वतंत्र पाकिस्तानने हे नाव कायम ठेवले आहे. आजही क्वेटा मधील तो रस्ता रामजी लेन या नावानेच ओळखला जातो. पाकिस्तानमधील एका खाजगी कंपनीच्या वेबसाईटवर मिळालेला पत्ता त्याचाच पुरावा आहे.

रायसाहेब रामजी खानोलकर हे संस्कृतचे प्रकांडपंडित होते. त्यांचा वेदांचा अभ्यास दांडगा होता. वेदांतील आदर्श जीवन जगण्याचा ते प्रयत्न करत. परोपकारी वृती मानवी जीवनात फार महत्त्वाची आहे. परोपकार विरहीत जीवन जगणारा मनुष्य हा कोणत्याही धर्मात धिक्कार करण्यासारखाच असतो. परोपकार करणारी कोणतीही व्यक्ती पूजनीय असते. प्राणी मेल्यावर त्याची चामडी जर उपयोगात येत असेल तर तो प्राणीही धन्य आणि पूजनीय बनतो.

परोपकारशून्यस्य धिक् मनुष्यस्य जीवितम् ।

जीवन्तु पशवो येषां चर्माप्युपकरिष्यति॥

कालिदासाच्या साहित्याचा त्यांच्यावर मोठा प्रभाव होता. रायसाहेब रामजी खानोलकर अतिशय सात्विक होते. ते पूर्ण शाकाहारी होते. त्यांना कधीही तंबाखू किंवा दारू इत्यादी व्यसनांचा स्पर्शही झाला नाही. रायसाहेब दर दोन वर्षांनी आपल्या मठ येथिल घरी येत असत. त्यावेळी वाटेत कराचीत ते आपल्या मित्रपरीवाराची जरूर भेट घेत असत. कराची मुक्कामात डॉ. दत्ताराम खानोलकर यांच्या घरी ते सर्वांची भेट घेत असत. डॉ. विश्वनाथ पाटील आणि तुकाराम कांदळगावकर हे त्यांचे खास मित्र होते. मुंबईत आल्यावर आद्य शिवचरित्रकार गुरुवर्य कृष्णराव केळूसकर यांची भेट घेतल्याशिवाय ते राहत नसत. त्यांच्याविषयी त्यांना प्रचंड आदर होता. आद्य शिवचरित्रकार गुरुवर्य कृष्णराव केळूसकर हे नाईक मराठा मंडळाचे संस्थापक होते. दोघेही एकाच समाजासाठी काम करत होते फक्त संस्था वेगळ्या होत्या. दोघांनाही एकमेकांविषयी प्रचंड आदर होता.

आर्य समाजाचे संस्थापक स्वामी दयानंद त्यांचे परम मित्र होते. रायसाहेबांनी आपल्या एका मुलाची रवानगी वैदिक ब्रम्हचारी चे जीवन जगण्यासाठी स्वामींच्या हरिद्वार येथिल आश्रमात केली होती. रायसाहेब धार्मिक होते. त्याचबरोबर धर्मसुधारणेवर त्यांचा भर होता. काशी येथे विद्वान पंडीतांची ते वेळोवेळी भेट घेत आणि चर्चा करत. रायसाहेब डॉ. खानोलकर यांच्या संस्कृत प्रेमाबद्दल लिहिताना सावित्रीबाई खानोलकर यांनी म्हटले आहे की, "He had the perfect pronunciation of a Pundit and seemed to relish every word. Do you know that there are more than 20 words in Sanskrit for Water? He would tell me in the way people speak of some wonder of magic and then proceed to enlighten me as to each word and its meaning. I listened bemused and entranced by the music of those words even though I understood nothing of them at that time. I gather, it is from him that I acquired the love of Sanskrit and the desire to learn this perfect and alas neglected language."

रायसाहेबांना इंग्रजी, हिंदी, संस्कृत, गुजराती, कन्नड, उर्दू, पुस्तू, पर्शियन इत्यादी भाषा अवगत होत्या. कालीदासाचे शाकुंतल तर त्यांना पूर्ण अवगत होते. तसेच पर्शियन कविता मुखोद्‌गत होत्या. रायसाहेब संस्कृतचा अभ्यास करण्यासाठी दरवर्षी काशी येथील पंडीतांच्या सहवासात काही महिने घालवत असत. त्यांना वाचनाचे प्रचंड वेड होते. क्वेटा येथे त्यांचे स्वत:चे ग्रंथालय होते ज्यात जगातील दुर्मिळ ग्रंथांचा समावेश होता. १९३५ च्या दुर्दैवी भूकंपात हे ग्रंथालय जमीनदोस्त झाले. त्यांनी मुक्तवली कंठाभरण व शाडंकर भाष्य हे संस्कृत ग्रंथ छापण्याचा कामी बरेच सहाय्य केले. वयाच्या ८५ व्या वर्षी त्यांनी संस्कृत-धात्वर्थ-मंजुषा नामक ग्रंथ लिहून प्रसिद्ध केला. या ग्रंथाला जर्मनीतून प्रचंड मागणी आली होती. त्यांनी काही काळ केसरी वृत्तपत्रासाठी लेखन केले. चीन मध्ये असताना चीनची संस्कृती तेथील चालीरीती या संबंधित लेखं "चीनची पत्रे " या सदरात लिहिले.

डॉ. खानोलकर यांचा परिवार बराच मोठा होता. त्यांचे आठ पुत्र, एक कन्या, सुना, नातू नाती, नोकर चाकर मिळून ३०-३५ लोकांचे मोठे कुटुंब होते. "बाबा" ह्या टोपणनावाने ते कुटुंबात प्रसिद्ध होते. संपूर्ण कुटुंबावर त्यांच लक्ष असे. क्वेटा मध्ये त्यांचा मोठा वाडा होता तसेच मठ वेंगुर्ले येथे मूळ घर होते. वाड्याची आणि कुटुंबाची जबाबदारी त्यांची पत्नी जानकी (ताई) खानोलकर यांच्यावर असे. डॉक्टरांनी सर्व कुटुंबियांना योग्य त्या सोयी पुरवल्या. त्यांच्या उच्चशिक्षणाची सोय केली. खानोलकरांच्या कुटुंबात शिक्षण हे सक्तीचेच होते. त्यांचे जेष्ठ पुत्र डॉ. विष्णुपंत रामजी खानोलकर यांनी वडीलांच्या इस्पितळात सर्जन म्हणून काम पाहिले. त्यांचे दुसरे पुत्र कर्करोगतज्ञ व मुंबई विद्यापीठाचे उपकुलगुरू डॉ. वसंतराव खानोलकर. मेजर जनरल विक्रम रामजी खानोलकर. नातू रावसाहेब मधुसूदन खानोलकर आणि डॉ. प्रकाश खानोलकर. सून सावित्री खानोलकर ज्यांनी परमवीर चक्राची निर्मिती केली. या सर्वांनी तसेच खानोलकरांच्या पुढच्या पिढीने रायासाहेबांची कीर्ती साऱ्या जगात पसरवली. रायसाहेबांचे बंधू कै. विठ्ठल खानोलकर यांनी आपल्या जेष्ठ बंधूने सुरू केलेले समाजकार्य तसेच चालू ठेवले. त्यांनीच मठ येथिल डॉ. खानोलकर हायस्कूल बांधून पूर्ण केल.
रायसाहेब डॉ. रामजी खानोलकर यांनी प्रामाणिकपणे जे समाजकार्य केले होते त्याची दखल तत्कालीन सरकारने घेतली. १९२८ साली त्यांना "रायसाहेब" हा खिताब देवून गौरविण्यात आले. १९३२ साली त्यांच्या ८४व्या वाढदिवसानिमित्त श्रीमंत संपतराव गायकवाड, बडोदे यांच्या अध्यक्षतेखाली त्यांच्या मित्रपरिवाराने श्री जगन्नाथ शंकरशेठ यांच्या दिवाणखान्यात त्यांचा मानपत्र देवून सत्कार केला.

अशा या समाजसुधारकाचा आणि समाजनेत्याचा मृत्यू ३१ मे १९३५ रोजी पहाटे ३:०२ मी. क्वेटा शहरात घडलेल्या भयानक भूकंपात झाला. त्यांच्या कुटुंबातील १३ सदस्यांचा दुर्दैवी मृत्यू या भूकंपात झाला. क्वेटातील ६०००० लोकांचा मृत्यू या भूकंपात झाला होता. डॉ. खानोलकर विचारवंत, समाजसुधारक आणि बुद्धिवादी होते. त्यांनी आपल्या कार्याने स्वत:चा ठसा उमटवला. सामजिक बांधिलकी त्यांनी जपली होती. त्यांनी आपले आयुष्य समाजाच्या विकासासाठी खर्ची घातल. स्वत:चा आदर्श समाजासमोर ठेवला. कोकण आणि कोकणी लोक यांच्याबद्दल त्यांना फार आपुलकी होती. कोकणातील शिक्षणप्रसाराला त्यांनी हातभार लावला. त्यांचा मुत्यू दुर्दैवी होता पण त्यांच निस्वार्थी कार्य कायम आपल्या सर्वांच्या हृदयात राहील यात शंकाच नाही. त्यांचा आदर्श समाजासमोर ठेवण आणि त्यांच समाजकार्य पुढे चालू ठेवणे हे आता आपलं कर्तव्य आहे. माझी सर्वांना कळकळीची विनंती आहे की असे महापुरुष ज्या समाजात जन्मले त्या समाजाचा अभिमान बाळगा आणि सर्वच मानवी समाजाच्या एकतेसाठी आणि विकासासाठी कार्यरत राहा. धन्यवाद.

जीवितान्मरणं श्रेष्ठ परोपकृतिवर्जितात् ।
मरणं जीवितं मन्ये यत्परोपकृतिक्षमम् ॥

1935 Balochistan earthquake

संदर्भ -

रायसाहेब डॉ. रामजी धोंडजी खानोलकर स्मरणिका - केंद्र शाळा मठ नं १ - संकलन श्रीकृष्ण श्रीहरी खानोलकर
Dr. Ramaji Khanolkar - The Scholar And Reformer by Savitri Khanolkar
नूतन मराठा हितवर्धक संघ नियतकालिके
नाईक मराठा मंडळ नियतकालिके
Pakistan Balochistan Government Official Website

Major Som Nath Sharma

noreply@blogger.com (Waman Parulekar) — Wed, 29 Jun 2011 19:53:00 +0000

Rare Photo
First recipient of Paramvir Chakra - Major Som Nath Sharma was the award designer Mrs. Savitri Khanolkar's son-in-law.

१७० री पार

noreply@blogger.com (Waman Parulekar) — Tue, 28 Jun 2011 09:20:00 +0000

४ महिन्यात जो प्रतिसाद आपण कोकणस्थ मराठा समाज महासंघ या ब्लॉगसाईटला आणि फेसबुक ग्रुपला दिलात त्याबद्दल आपल्या सर्वाचे धन्यवाद. आज आपण १७० री पार केली. आज आपल्याकडे १७३ सभासद आहेत. यात अनेक अनुभवी आणि महान लोकांचा पण समावेश आहे. गोवा, कारवार, सिंधुदुर्ग आणि मुंबई या परिसरातील अनेक समाजबांधव आपल्या ग्रुपचे सभासद आहेत. लवकरात लवकर आपण ५०० आकडा गाठू हा विश्वास आहे. त्यासाठी आपल्या मदतीचीही गरज आहे. आपल्या मित्रांना, कुटुंबियांना आणि आप्तेष्टांना या ग्रुप मध्ये आणण्याचा प्रयत्न प्रत्येकाने केला तर लवकरच आपण आपलं उद्दिष्ट गाठू. असेच सहकार्य करत राहा. धन्यवाद.

सभासद - Member List

नाईक, नूतन आणि कोकणी मराठा समाज सिंधुदुर्ग - संक्षिप्त इतिहास

noreply@blogger.com (Waman Parulekar) — Sat, 25 Jun 2011 13:28:00 +0000

नाईक, नूतन आणि कोकणी मराठा समाज सिंधुदुर्ग - संक्षिप्त इतिहास

गोवा, सिंधुदुर्ग आणि कारवार या सप्तकोकणातील भागात विविध देवालये आहेत आणि या देवालयांबरोबरच देवालयीन संस्कृती नांदत होती. जी आता पूर्वीच्या स्वरुपात अस्तित्वात नाही. सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातही देवालयीन संस्कृतीचे मूळ होते. ही संस्कृती किती जुनी होती हे सांगण फार कठीण आहे. पण मुलनिवासी समाजाची मंदिरे प्राचीन आहेत. त्यानंतर ११००-१२०० दरम्यान सारस्वत समाजाला कदंब काळात सिंधुदुर्गात सुभेदारी मिळाली त्यांनी स्वत:ची स्वतंत्र मंदिरे उभारली.

गोवा आणि सिंधुदुर्ग मधील देवालयीन संस्कृती मध्ये थोडा फरक होता. येथिल बरीच मंदिरे ही मराठा आणि सारस्वत समाजाच्या ताब्यात होती. गोव्याप्रमाणेच सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातही देवालयीन नोकऱ्या करणाऱ्या विविध ज्ञातींचा विकास खुंटला होता. सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातली समाजसुधारणा ही बरीच जुनी आहे. समाजात रोटी-बेटी व्यवहार व्हायचा पण पोटजातीत होत नसे, त्यासाठी समाजसुधारणेची गरज होतीच. दीडशे वर्षापूर्वी निवती किल्याचे तत्कालीन किल्लेदार बाळोजी नाईक परुळेकर यांनी उरली सुरली अंधश्रद्धा समाजातून नष्ट करण्यासाठी जोरदार मोहीम छेडली. त्यांना त्यांचे बंधू भोर संस्थानचे सरदार नाईक परुळेकर यांची मदत होती. किल्लेदार बाळोजी नाईक परुळेकर यांना त्यांच्या घरातूनच विरोध झाला. त्यांच्या घरातील काही स्त्रियांनी अंधश्रद्धेपोटी त्यांना विरोध केला. हा विरोध सहन न झाल्याने त्यांच्या हातून स्वत:च्याच कुटुंबाची हत्या झाली. या प्रकाराने इंग्रजी शासन घडबडून जागे झाले. हत्येच समर्थन करता येत नाही त्यामुळेच कडक इंग्रजी शासनाने त्यांना फाशीची शिक्षा दिली. फाशीपुर्वी त्यांनी स्वत:च्या हातातील तलवार श्री देव वेतोबाच्या हातात देण्याची आणि मंदिरात भजन करण्याची शेवटची इच्छा प्रकट केली. इंग्रजानी ती मान्य केली.

ह्या प्रकारानंतर इंग्रज शासनाने स्थानिक समाजसुधारकांच्या मदतीने नवीन कायदे केले. या समाजसुधारकांच्या नामावलीत रायसाहेब डॉ. रामजी धोंडजी खानोलकर यांचे नाव बरेच वरचे आहे. परमवीरचक्राची निर्मिती करणाऱ्या सावित्रीबाई खानोलकर लिहितात की, "He initiated a campaign against the Temple artist system custom. It was mainly thanks to him that a law was passed by the British India in this respect. He encouraged villagers by arranging for their tutions and crusading in favor of laws to better the community."

रायसाहेब डॉ. रामजी धोंडजी खानोलकर यांच्या प्रेरणेने १९२७ मध्ये नूतन मराठा हितवर्धक संघाची स्थापना झाली. " न हि ज्ञानेन सदृशं पवित्रमिह विद्यते " (या जगात ज्ञानाएवढ पवित्र दुसर काही नाही) हे संघाचे घोषवाक्य ठरले. अनेक महान व्यक्तिमत्वांनी रायसाहेबांच्या नेतृत्वाखाली संघाचे कार्य केले. यात अ.ब.वालावलकर(कोकण रेल्वेचे जनक), डॉ. विष्णू रा. खानोलकर, डॉ. प्रकाश धो. खानोलकर (एम.डी.), गुरुवर्य नि.बा.नेरुरकर, रावसाहेब डॉ. लक्ष्मण गोपाळ मठकर, शं. वि. परुळेकर, डॉ. शंकर मठकर, रावसाहेब मधुसूदन विष्णू खानोलकर, डॉ. रा.गं.खानोलकर, दादा वालावलकर (द ग्रेट रॉयल सर्कस), रा.ज.वालावलकर(उद्योगपती) यांचा व अनेक इतर कार्यकर्त्यांचाही समावेश होता.

सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात एकत्रीकरणाच्या दृष्टीने फारसे प्रयत्न झाले नाहीत तरी कालांतराने सर्व पोटजातीत विवाह होऊ लागले. "कालाय तस्मै नम:" पण याचा दुष्परिणाम म्हणून समाज एकाच छत्राखाली संघटीत न होता तो विविध संस्थांत विभागला गेला. म्हणून समाज जरी एकच असला तरी तो नूतन मराठा, नाईक मराठा, कोकणी मराठा आणि गोमंतक मराठा अशा विविध नावांनी ओळखला जावू लागला. समाजसुधारक रा. गुरुवर्य कृष्णराव अर्जुन केळुसकर यांचेही नाव समाजसुधारकांच्या यादीत बरेच वरचे आहे. त्यांनी मुंबईतील आणि सिंधुदुर्गातील आपल्या समाजाला खूप मदत केली. त्यांच्या या कार्याचा गौरव प्रो. रा ना वेलिंगकर यांनीही केला होता. १६ ऑक्टोबर ई.स. १९२६, या दिवशी विजयादशमीच्या मुहूर्तावर रा. गुरुवर्य कृष्णराव अर्जुन केळुसकर यांनी नाईक मराठा मंडळ या संस्थेची स्थापना केली. आज संस्थेला ८३ वर्षे पूर्ण झाली असून संस्थेची वाटचाल यशस्वीरीत्या चालू आहे. समाजातील वधु-वरांसाठी विनामूल्य स्वरुपात "वधु वर सूचक केंद्र" नाईक मराठा मंडळातर्फे चालविले जात आहे. आपल्या समाजाने इतर समाजाना मदतीचा हात दिला. यात काही नाव विसरता येणार नाहीत. सुभेदार मेजर विष्णू परुळेकर यांनी अनेक गरीबांना मदतीचा हात दिला. स्वातंत्र्यपूर्व काळात अनेक गरीब कुटुंबांची जमीन लिलावात विकत घेऊन ती त्यांनाच परत केली. डॉ. रामचंद्र परुळेकर, डॉ. श्रीहरी खानोलकर, डॉ. घोलेकर या तिघांनी वेंगुर्ला पंचक्रोशीत वैद्यकीय सेवा पुरवली. डॉ. रामचंद्र परुळेकर यांनी दिवस रात्र न बघता सेवा पुरवली. त्यावेळी दळणवळणाची फारशी साधन उपलब्ध नव्हती. एका गावातून दुसऱ्या गावात चालत जाव लागयचं. मठ गावातून तुळस या शेजारच्या गावी जायचं असेल तर एक डोंगर पार करावा लागायचा. तरीही डॉक्टर रामचंद्र यांनी कोणत्याही रुग्णाला त्याच्या घरी जाऊन तपासण्यास नकार दिला नाही. वेळप्रसंगी कंदील किंवा चूड (माडाच्या सुकलेल्या झावळ्या) पेटवून त्या प्रकाशात रात्रीच्या वेळी एका गावातून दुसऱ्या गावात जात असत. आजही अनेक जुनी लोक त्यांच्या सेवेचं गुणगान गातात.

केवळ शिक्षणाच्या आणि बुध्दीच्या जोरावर आपल्या समाजाने जी प्रगती केली ती अनेकांसाठी अभ्यासाचा विषय आहे. नाईक आणि नूतन मराठा समाज हा सिंधुदुर्ग, कारवार आणि रत्नागिरी येथे आढळतो तसेच मुंबई, बडोदा, पुणे आणि बेळगाव येथेही स्थलांतरीत झाला आहे. या समाजातील अनेक कुटुंब आज परदेशात स्थायिक आहेत. अमेरिका, इंग्लंड, इंडोनेशिया, जपान, चीन, ऑस्ट्रेलिया यादेशातून अनेक लोकांनी आमच्याशी संपर्क साधला आहे.

संदर्भ -

रायसाहेब डॉ. रामजी धोंडजी खानोलकर स्मरणिका - केंद्र शाळा मठ नं १ - संकलन श्रीकृष्ण श्रीहरी खानोलकर
Dr. Ramaji Khanolkar - The Scholar And Reformer by Savitri Khanolkar
नूतन मराठा हितवर्धक संघ नियतकालिके
नाईक मराठा मंडळ नियतकालिके
श्री. अनिल परुळेकर, परुळे (सध्या मुंबई) यांच्याशी झालेली चर्चा

रायसाहेब डॉ. रामजी खानोलकर यांच दुर्मिळ छायाचित्र

noreply@blogger.com (Waman Parulekar) — Fri, 24 Jun 2011 16:35:00 +0000

रायसाहेब डॉ. रामजी खानोलकर यांच दुर्मिळ छायाचित्र - निश्चित काळ माहिती नाही पण १८९०-१९०० दरम्यानच असेल. खानोलकर यांच्या मठ येथील घरात हे दुर्मिळ छायाचित्र मिळाले. श्री. श्रीकृष्ण श्रीहरी खानोलकर यांनी हे छायाचित्र उपलब्ध करून दिले त्याबद्दल त्यांचे धन्यवाद.

गोमंतक मराठा समाज गोवा - संक्षिप्त इतिहास

noreply@blogger.com (Waman Parulekar) — Fri, 17 Jun 2011 20:26:00 +0000

गोमंतक मराठा समाज गोवा - संक्षिप्त इतिहास (तारीखवार तपशील)

मी कोण ? - राजाराम रंगाजी पैगीणकर
गोमंतक प्रकृती आणि संस्कृती
पुरुषार्थ - वामन राधाकृष्ण
नूतन आणि नाईक मराठा स्मरणिके

- वामन राधाकृष्ण परुळेकर

श्री रामचंद्रराव परुळेकर

noreply@blogger.com (Waman Parulekar) — Wed, 15 Jun 2011 20:10:00 +0000

माझ्या परुळे दौऱ्यात श्री रामचंद्रराव परुळेकर यांचा बराच जुना फोटो मला सापडला. किल्ले निवतीचे किल्लेदार बाळोजीराव नाईक परुळेकर आणि भोर संस्थानचे सरदार नाईक परुळेकर यांचे ते वंशज.

कै. रामचंद्र परुळेकर

कै. जानकीबाई परुळेकर