http://www.complesson.info Complesson.info - Dərslər az lessonhttp://feedburner.google.com http://complesson.info/view_lessons.php?id=255 Virtual maşına qonaq (guest) əməliyyat sistemini yüklədikdən sonra genişlənmə paketini quraşdırmaq tövsiyə olunur. Onun üstünlüyü aşağıdakı siyahıda verilmişdir: əsas (host) əməliyyat sistemindən qonaq (guest) əməliyyat sisteminə faylların siçan vasitəsilə daşınması (aparılması) və əksinə, ümumi qovluğun istifadəsi imkanı və s. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=255 http://complesson.info/view_lessons.php?id=254 C virtual sərt diskinin yaradılması prosesi bitdikdən sonra OK düyməsini sıxırıq. Bu zaman virtual maşın yenidən yüklənəcək. 1-ci məhz bu hissədə bitir. Və virtual maşın yenidən yükləndikdən sonra aşağıdakı görsənəcəkdir (əgər Goldsoft3.iso-nu daxil etmisinizsə): admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=254 http://complesson.info/view_lessons.php?id=253 Əvvəlki dərsdə virtual maşını yaratdıq. Bu dərsdə isə yaratdığımız həmin virtual maşında qonaq əməliyyat sistemi kimi Windows 98-i yükləyəcəyik. İlk növbədə Microsoft Virtual PC proqramını açırıq. Virtual PC Console pəncərəsi açılır. Açılan pəncərədə Start düyməsini sıxırıq: admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=253 http://complesson.info/view_lessons.php?id=252 Use default settings to create a virtual machine - parametrləri susma halına uyğun təyin edilmiş virtual maşının yaradılması. Bu halda virtual maşın virtual sərt disk qoşulmadan yaranır və 0, (virtual sərt disk) sonra əlavə edilir. Add an existing virtual machine - mövcud virtual maşının əlavə edilməsi. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=252 http://complesson.info/view_lessons.php?id=251 Virtual PC üçün istifadə edilmiş texnologiya Connectix kompaniyası tərəfindən hazırlanmışdır, lakin Microsoft 2003-cü ildə Virtual PC məhsulunu alaraq proqrama aid hüququ ələ keçirdi. İlk dəfə Microsoft markası altında Microsoft Virtual PC 2004 kimi buraxıldı. Sonradan isə bəzi əlavələr edildi və Microsoft Virtual PC 2007 kimi buraxıldı. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=251 http://complesson.info/view_lessons.php?id=250 Virtual maşın - bu, proqramdır, hansı ki siz əməliyyat sisteminizdə icra edə bilərsiniz. Proqram fiziki kompüterin emulyasiyasıdır, ona görə də virtual maşında aşağıdakı sadalananlar mövcuddur: admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=250 http://complesson.info/view_lessons.php?id=140 Qonşu elementlər selektoru dedikdə, veb səhifə elementlərinin sənədin kodunda bilavasitə bir-birinin ardınca gəlmələri başa düşülür. Bəzi nümunələri nəzərdən keçirək. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=140 http://complesson.info/view_lessons.php?id=139 Veb səhifənin yaradılması vaxtı tez-tez bir teqi digərinin daxilində yerləşdirmək lazım olur. Bu teqlər üçün stillərin düzgün istifadə olunmasına yalnız müəyyən kontekstdə işləyən selektorlar kömək edəcək. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=139 http://complesson.info/view_lessons.php?id=138 İdentifikator (həmçinin ID selektor da adlandırılır) elementin stilini dəyişmək üçün onun (elementin) unikal adını və skript vasitəsi ilə ona müraciəti təyin edir. İdentifikatorun tətbiq edilmə sintaksisi aşağıdakı kimidir. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=138 http://complesson.info/view_lessons.php?id=137 Klasslar veb səhifənin fərdi elementi üçün stil müəyyən etmək və ya bir teq üçün müxtəlif stillər təyin etmək lazım olduqda tətbiq edilir. Teqlərlə birgə işləndikdə klassın sintaksisi aşağıdakı kimidir admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=137 http://complesson.info/view_lessons.php?id=136 İlk əvvəl stilini dəyişmək istədiyimiz teqin adını göstəririk, böyük və ya kiçik simvolla olmasının fərqi yoxdur. Mötərizə daxilində stil xüsusiyyəti və iki nöqtədən sonra onun qiyməti yazılır. Xüsusiyyətlər dəsti bir-birindən admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=136 http://complesson.info/view_lessons.php?id=135 Faiz yazısı adətən qiyməti üst elementə nisbətən dəyişmək və ya ölçülər xarici şərtlərdən asılı olduqda tətbiq edilir. Məsələn, cədvəlin eninin 100% olması onu bildirir ki, cədvəl səyyah pəncərəsinin ölçülərinə uyğun olacaq və pəncərənin eni ilə birlikdə cədvəlin ölçüləri də dəyişəcək. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=135 http://complesson.info/view_lessons.php?id=134 Stil qaydaları HTML-dən fərqli olaraq öz formatında yazılır. Əsas anlayış kimi selektor çıxış edir. Selektor qismində teqlər, klasslar və identifikatorlar çıxış edir. Sintaksisi aşağıdakı kimidir: admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=134 http://complesson.info/view_lessons.php?id=133 Müxtəlif platforma və qurğuların geniş inkişafı developerlərdən onlar üçün saytların müxtəlif versiyalarını hazırlamağı tələb edir. Bu isə kifayət qədər zəhmət tələb edən işdir. Bununla belə vaxt və tələblər dəyişdikcə, müxtəlif qurğular üçün saytların yaradılması onun inkişafının labüd və lazımi hissəsi sayılır. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=133 http://complesson.info/view_lessons.php?id=132 Əlaqəli stillərdən istifadə etdikdə selektorlar və onların qiymətləri ayrı faylda (.css genişlənməsi) saxlanılır. HTML sənəddə isə həmin fayl (.css genişlənməsi) ilə əlaqə yaradılması üçün link teqindən istifadə olunur. Link teqi mütləq sənədin başlıq hissəsində, head konteyner teqləri daxilində yerləşməlidir. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=132 http://complesson.info/view_lessons.php?id=131 Stillər mətn, bağlantı, şəkil və digər elementlərin, həmçinin veb səhifə maketinin hazırlanmasında (verstka) əlverişli, praktiki və effektiv texnologiyadır. İdealda, veb səhifə yalnız məntiqi formatlama teqlərindən ibarət olmalı, elementlərin görünüşü (tərtibatı) isə stillər (CSS) vasitəsilə təyin edilməlidir. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=131 http://complesson.info/view_lessons.php?id=130 CSS (Cascading Style Sheets - Kaskadlı stil cədvəlləri) - sayt yaratmaq üçün əsas (baza) texnologiyalarından biridir. Hal-hazırda CSS texnologiyanın istifadə edilmədiyi sayt, demək olar ki yoxdur. CSS kod - bu, səyyahda (brauzer) veb elementlərin necə və harada göstərilməsi üçün əmrlər siyahısıdır. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=130 http://complesson.info/view_lessons.php?id=116 İlk əvvəl onu qeyd etmək istəyirəm ki, diskdəki informasiyanı pozmaq üçün disk kobud dillə desək pozulub-yazılan xüsusiyyətinə (CD-RW, DVD-RW, BD-RE) malik olmalıdır. Sonra isə pozmaq istədiyimiz diski sürücüyə daxil edirik. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=116 http://complesson.info/view_lessons.php?id=115 Diskin ISO surətini yaratmaq üçün CDBurnerXP proqramını açırıq. Açılan pəncərədə (proqramın başlanğıc görünüşü) Copy or grab disc bölməsini seçib OK düyməsini sıxırıq. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=115 http://complesson.info/view_lessons.php?id=114 Diskdəki informasiyanın tamamilə eyni surətini (kopyasını) yaratmaq üçün (həmçinin ISO surət yaratmaq üçün) CDBurnerXP proqramını açırıq. Açılan pəncərədə (proqramın başlanğıc görünüşü) Copy or grab disc bölməsini seçib OK düyməsini sıxırıq. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=114 http://complesson.info/view_lessons.php?id=113 ISO surəti diskə yazmaq üçün CDBurnerXP proqramını işə salırıq (işçi masadakı CDBurner XP nişanı (icon) vasitəsilə admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=113 http://complesson.info/view_lessons.php?id=112 Verilənlər (informasiya) kompüterdə müxtəlif formatda (.txt, .mp3, .html, .doc və s.) ola bilər. İlk əvvəl yazmaq istədiyimiz diski sürücüyə (disk oxuyan (yazan) qurğu) daxil edirik admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=112 http://complesson.info/view_lessons.php?id=111 CDBurnerXP proqramının kompüterə yüklənməsi üçün əməliyyat sistemində .NET komponenti olmalıdır. Əgər sistemdə .NET komponenti yoxdursa, install paketini yükləməklə həmin komponenti internetdən yeniləyə bilərsiniz. CDBurnerXP proqramını burdan yükləyə bilərsiniz. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=111 http://complesson.info/view_lessons.php?id=110 CDBurnerXP – CD və DVD, Blu-Ray və HD-DVD diskləri yazmaq üçün pulsuz proqramdır. Proqram ISO surətin yazılması və yaradılmasını dəstəkləyir, bir çox dilləri dəstəkləyən interfeysə malikdir. Proqram Adware (ing. Ad, Advertisement – Reklam və Software – proqram təminatı, yəni reklam daxil edilmiş proqram təminatı) və digər bu kimi komponentlərdən azaddır. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=110 http://complesson.info/view_lessons.php?id=85 Perfokartlar uzun müddət kompüter dünyasında verilənlərin saxlanılması üçün əsas qurğu olub. Perfokart latın sözüdür, perforo - dəlirəm, charta - papirus vərəqi, kağız deməkdir. Nazik kartondan hazırlanan perfokart informasiyanı kartın müəyyən mövqelərində dəliklərin olub-olmaması ilə təqdim edir. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=85 http://complesson.info/view_lessons.php?id=84 USB (ing, Universal Serial Bus - universal ardıcıl şin, yu-es-bi kimi ifadə olunur) - hesablama texnikasında orta və aşağı sürətli periferiya qurğuları üçün verilənlərin ardıcıl, yəni bit-bit ötürülməsi interfeysidir. 1994-cü ildə 7 kompaniya - Compaq, DEC, IBM, Intel, Microsoft admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=84 http://complesson.info/view_lessons.php?id=83 ATA-8 standartının yaranması ilə elə görünə bilərdi ki, 10 ildən çox istifadə edilən paralel ATA interfeysinin istehsalı artıq dayanacaq. Verilənlərin yastı kabel ilə 133 Mbayt/s sürətlə ötürülməsi siqnalın sinxronlaşdırılması admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=83 http://complesson.info/view_lessons.php?id=82 ATA (ing., Advanced Technology Attachment - inkişaf etmiş birləşmə texnologiyası) - daşıyıcıların kompüterə qoşulmasının paralel interfeysidir. 1990-cı illərdə IBM PC platformasında standart olub; hal-hazırda öz davamçısı - SATA tərəfindən sıxışdırılır admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=82 http://complesson.info/view_lessons.php?id=81 2001-ci il ərzində Arapahoe Work Group adını almış şirkətlər qrupunun mütəxəssisləri 3GIO (Third Generation I/O - üçüncü nəsil giriş-çıxış şini) kod adlı yeni sürətli şin spesifikasiyası layihəsinin üzərində işləyirdilər. 2001-ci ilin avqust ayında PCI-SIG (PCI Special-Interest Group) xüsusi qrupu 3GIO arxitektura spesifikasiyasının növbəti nəsil admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=81 http://complesson.info/view_lessons.php?id=80 AGP (Accelerated Graphics Port - sürətləndirilmiş qrafiki port) - 1997-ci ildə Intel kompaniyası tərəfindən hazırlanan AGP şini videokart üçün 32 bit sistem şinidir. Intel Pentium MMX üçün hazırlanan çipsetlər (MVP3 və MVP5 Super Socket 7 ilə) ilə eyni vaxtda yaranmışdır. Yaradıcıların əsas məqsədi məhsuldarlığın artırılması və videokartın qiymətinin aşağı olması idi. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=80 http://complesson.info/view_lessons.php?id=79 PCI (Peripheral component interconnect - periferiya komponentlərinin qarşılıqlı əlaqəsi) - periferiya qurğularının ana lövhəyə birləşdirilməsi üçün şindir. 1991-ci ilin yazında Intel kompaniyası PCI şininin ilk model versiyasının hazırlanmasını başa çatdırır. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=79 http://complesson.info/view_lessons.php?id=78 EISA (Extended Industry Standart Architecture - Genişləndirilmiş standart sənaye arxitekturası) şini 1988-ci IBM kompaniyası tərəfindən yaradılmış və istifadəsi bağlı elan edilmiş MCA şininə cavab olaraq 9 (AST Research, Compaq Computer, Epson, Hewlett-Packard, NEC, Olivetti, Tandy, WYSE və Zenith Data Systems) kompaniya tərəfindən yaradılmışdı. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=78 http://complesson.info/view_lessons.php?id=77 32 bit mikrosxemlərin yaranması ilə əlaqədar ISA şini yeni nəsil prosessorların imkanlarına cavab vermirdi. 386 prosessoru 32 bit verilənlər ilə eyni zamanda əməliyyat apara bilirdi, ISA şini sə belə əməliyyat apara bilmirdi. ISA şininin imkanlarını artırmaq əvəzinə IBM kompaniyası yeni standart arxitektura hazırladı. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=77 http://complesson.info/view_lessons.php?id=76 ISA (Industry Standart Architecture - Sənaye Standart Arxitekturası) standartına (8 və ya 16 bit) uyğun gələn platalar bu şin slotuna birləşdirilir. Konstruksiya cəhətdən ana lövhə üzərində 62 pin (kontakt) və 98 pin (kontakt) formasında hazırlanmışdır. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=76 http://complesson.info/view_lessons.php?id=75 Əgər prosessor obrazlı şəkildə desək fərdi kompüterin ürəyidirsə, şinlər isə onun elektrik siqnalları dövr edən arteriya və venalarıdır. Şin - kompüter arxitekturasında kompüter elementləri arasında informasiya ötürən alt sistemdir. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=75 http://complesson.info/view_lessons.php?id=74 DDR3 SDRAM (Double Data Rate three Synchronous Dynamic Random Access Memory) informasiyanın ötürülmə sürəti 2 dəfə artırılmış sinxron (eyni zamanda, eyni vaxtda) dinamik ixtiyari seçimli yaddaş modulunun 3-cü nəslidir. DDR2 SDRAM yaddaş tipini (növünü) əvəz etmişdir. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=74 http://complesson.info/view_lessons.php?id=73 DDR2 SDRAM (Double Data Rate two Synchronous Dynamic Random Access Memory) informasiyanın ötürülmə sürəti 2 dəfə artırılmış sinxron (eyni zamanda, eyni vaxtda) dinamik ixtiyari seçimli yaddaş modulunun 2-ci nəslidir. DDR SDRAM yaddaş tipini (növünü) əvəz etmişdir. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=73 http://complesson.info/view_lessons.php?id=72 DDR SDRAM (Double Data Rate Synchronous Dynamic Random Access Memory) informasiyanın ötürülmə sürəti 2 dəfə artırılmış sinxron (eyni zamanda, eyni vaxtda) dinamik ixtiyari seçimli yaddaş moduludur. SDRAM yaddaş tipini (növünü) əvəz etmişdir. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=72 http://complesson.info/view_lessons.php?id=71 SDRAM (Synchronous Dynamic Random Access Memory) sinxron (eyni zamanda, eyni vaxtda) dinamik ixtiyari seçimli yaddaş moduludur. SDRAM-ın kütləvi istehsalı 1993-cü ildə başlanıb. İlk əvvəl bu yaddaş tipi (növü) bahalı olan videoyaddaşa (VRAM) alternativ kimi təqdim edilmişdi. Sonradan isə SDRAM tədricən digər admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=71 http://complesson.info/view_lessons.php?id=70 SIMM - 30 pin (kontakt) yaddaş modulu. 1990-cı ilin kompüter sistemlərində geniş istifadə olunmuşdur. Bu yaddaş modulunun aşağıdakı modifikasiyaları olmuşdur. Bu yaddaş modulunun tutumu admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=70 http://complesson.info/view_lessons.php?id=69 Əməli yaddaşdan əlavə daimi yaddaş da mövcuddur. Daimi yaddaşdakı informasiya dəyişdirilə bilməz, kompüterdə icra olunan proqramlar yalnız onu oxuya bilər. Belə yaddaş ROM (Read Only Memory) - yalnız oxunan yaddaş) adlanır. Kompüteri söndürdükdə belə ordakı informasiya dəyişilməz qalır. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=69 http://complesson.info/view_lessons.php?id=68 Sanki mikroprosessor ilə əməli yaddaş arasında yerləşir. Əməli yaddaşda tez-tez istifadə olunan informasiyanın surəti keş yaddaşda saxlanılır. Prosessor əməli yaddaşa müraciət etdikdə (informasiyanı oxuduqda) əvvəlcə lazımi informasiya keş yaddaşda axtarılır. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=68 http://complesson.info/view_lessons.php?id=67 Əməli yaddaş – bu, kompüter prosessorunun işçi sahəsidir. Əməli yaddaşda prosessorun əməliyyat apardığı proqram və məlumatlar saxlanılır. Əməli yaddaş sanki müvəqqəti anbardır, çünki ondakı məlumat və proqramlar yalnız kompüter işlədikdə saxlanılır. Əməli yaddaşı bəzən ixtiyari müraciətli yaddaş (Random Access Memory - RAM) da adlandırırlar. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=67 http://complesson.info/view_lessons.php?id=66 AMD prosessorları üçün yuvalar (soketlər). Super Soket 7, Soket A (Soket 462), Soket 563 və s. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=66 http://complesson.info/view_lessons.php?id=65 Intel prosessorları üçün yuvalar (soketlər). Intel 80486 və digər istehsalçıların soketə uyğun gələn prosessorları admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=65 http://complesson.info/view_lessons.php?id=64 Ana lövhədə əsas elementlərdən biri, onun "beyni" prosessordur. Prosessorlar müəyyən nömrələrlə nişanlanırlar. Bu nömrələr vasitəsilə onların texniki parametrləri haqqında məlumat əldə etmək olur. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=64 http://complesson.info/view_lessons.php?id=63 Ana lövhə form faktoru - fərdi kompüter üçün ana lövhənin ölçülərini, onun korpusa bərkidilmə yerlərini, lövhə üzərindəki şin interfeyslərinin, giriş-çıxış portlarının, prosessor soketinin, yaddaş slotlarının yerləşməsini təyin edən standartdır. Standart form faktorlara uyğun gəlməyən ana lövhələr də var. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=63 http://complesson.info/view_lessons.php?id=62 Kompüterdə ən böyük elektron plata ana lövhədir (motherboard). Ana lövhə üzərində prosessor, əməli yaddaş, şinlər, BIOS və digər elementlər yerləşir.Ana lövhə qida bloku, monitor, klaviatura və disk qurğuları olmaq şərtilə işləyir. Ana lövhəni seçən zaman çipsetin (chipset - baza mikrosxemlərinin toplusu) istehsal olunduğu firmaya və onun funksional imkanlarına diqqət yetirmək lazımdır. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=62 http://complesson.info/view_lessons.php?id=61 Sistem bloku fərdi kompüterin əsas hissələrindən biridir. Sistem blok daxilində aşağıdakı kompüter qurğuları (hissələri) yerləşir: qida bloku, ana lövhə, prosessor və s. Həmçinin sistem bloka əlavə qurğular quraşdırıla bilər; bu üsulla kompüterin funksionallığını artırmaq mümkündür. Əlavə qurğular xarici və daxili ola bilər. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=61 http://complesson.info/view_lessons.php?id=60 Stiv Voznyak 70-ci illərin ortalarında tipik texno-qik (texnika, kompüter detalları ilə maraqlanan) idi. O, gündüzlər Hewlett Packardda işləyir, gecələr isə Altair kimi kompüter konstruksiyalarının üzərində çalışırdı. Günlərin birində Stiv Voznyaka aydın oldu ki, əsas kompüter detalları (hissələri) o qədər ucuzlaşıb ki aylıq maaş ilə kompüter üçün lazım olanları (hissə, qurğu) əldə etmək olar. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=60 http://complesson.info/view_lessons.php?id=59 Fərdi kompüter və onun hissələri adlanan elektron dərslik hələ hazırlanmaqdadır. Saytda dərsliyin müəyyən bölmələri yerləşdirilib. Dərsliyin hazırlanmasına yaxından kömək edən ADNA-nın İstehsalat Proseslərinin Avtomatlaşdırılması fakültəsinin (İnformasiya işlənilməsinin və idarəetmənin avtomatlaşdırılması sistemləri ixtisası) 4-cü kurs tələbəsi Fərid Əliyevə öz dərin minnətdarlığımı bildirirəm. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=59 http://complesson.info/view_lessons.php?id=41 Formadakı sahələrə daxil edilənlər skript (CGI proqram) vasitəsilə emal edildikdən sonra nəticə HTML formasında geri qaytarılır. Lakin emaledici skriptin yaradıcısının istəyinə əsasən nəticə geri qaytarılmaya da bilər, yəni serverə göndərilən verilənlərin idarə edilməsi skript yaradıcısından asılıdır. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=41 http://complesson.info/view_lessons.php?id=40 Radio düymənin əsas xüsusiyyətiverilən radio düymələrdən yalnız birini seçməyin mümkün olmasıdır. Bunun üçün radio düymələrin adları (name parametri) eyni olmalıdır. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=40 http://complesson.info/view_lessons.php?id=39 Seçmə qutusunun əsas xüsusiyyəti verilən seçmə qutularını istənilən sayda seçməyin mümkün olmasıdır. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=39 http://complesson.info/view_lessons.php?id=38 Gizli sahə yaratmaq üçün Input teqindən istifadə edilir. Gizli sahə yaratmaq üçün Input teqinin sintaksisi. Gizli sahə veb səhifədə görsənmir. Gizli sahə vasitəsilə texniki informasiyanı bir veb səhifədən digərinə istifadəçi bilmədən belə ötürmək mümkündür. Parametrləri aşağıdakı cədvəldə göstərilib: admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=38 http://complesson.info/view_lessons.php?id=37 Şifrə sahəsi yaratmaq üçün Input teqindən istifadə edilir. Şifrə sahəsi yaratmaq üçün Input teqinin sintaksisi: admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=37 http://complesson.info/view_lessons.php?id=36 Birsətirli mətn sahəsi yaratmaq üçün Input teqindən istifadə edilir. Birsətirli mətn sahəsi yaratmaq üçün Input teqinin sintaksisi: admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=36 http://complesson.info/view_lessons.php?id=35 Formalar istifadəçi ilə server arasında verilənlərin (informasiyanın) mübadiləsi üçün istifadə edilir. Formalar form konteyner teqi vasitəsilə yaradılır. Form konteyner teqi cüt teqdir, yəni son teqə malikdir. Form konteyner teqinin əsas parametrləri aşağıdakılardır: admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=35 http://complesson.info/view_lessons.php?id=34 Bgcolor parametri. Bu parametr vasitəsilə xananın fon rəngini təyin etmək olur. Susma halında xananın fon rəngi ağ rəngdir. Width parametri. Bu parametr vasitəsilə xananın uzunluğunu təyin etmək olur. Qiyməti piksel (px) və faizlə (%) verilir. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=34 http://complesson.info/view_lessons.php?id=33 Cədvəl başlığı vasitəsilə cədvəldə verilənlərin mahiyyəti haqqında qısaca məlumat vermək olur. Cədvəl başlığı caption teqi vasitəsilə yaradılır. Cüt teqdir, yə'ni başlanğıc və son teqlərdən ibarətdir. Caption teqi mütləq table teqindən sonra gəlməlidir. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=33 http://complesson.info/view_lessons.php?id=32 Bgcolor parametri. Bu parametr vasitəsilə cədvəlin fon rəngini təyin etmək olur. Qiyməti piksellə (px) verilir. Align parametri. Bu parametr vasitəsilə cədvəlin veb səhifədə mövqeyini təyin etmək olur. Align parametrinin aldığı qiymətlər aşağıdakılardır. Width parametri. Bu parametr vasitəsilə cədvəlin uzunluğunu təyin etmək olur. Qiyməti piksellə (px) verilir. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=32 http://complesson.info/view_lessons.php?id=31 Veb səhifədə cədvəllərin rolu böyükdür. Cədvəllər vasitəsilə mətni, şəkli, bağlantını, siyahını və s-ni veb səhifənin istənilən hissəsində yerləşdirmək olar. Həmçinin cədvəllər vasitəsi ilə veb səhifənin maketi yaradıla bilər. Cədvəl yaratmaq üçün table konteyner teqindən istifadə olunur, yə'ni ki cədvəlin yaranmasında istifadə olunan digər teqlər table teqinin daxilində yerləşir. Hər bir cədvəl sətir və sütundan ibarətdir. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=31 http://complesson.info/view_lessons.php?id=30 İzahlı siyahılar dl konteyner teqi vasitəsilə yaradılır. Digər siyahı növlərindən fərqli olaraq izahlı siyahılar 2 elementdən: termin və izahdan ibarətdir. Termin dt teqi, izah isə dd teqi vasitəsilə yaradılır. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=30 http://complesson.info/view_lessons.php?id=29 ol konteyner teqindən istifadə olunur. Siyahının elementi li teqi vasitəsilə yaradılır. Əvvəlki dərsdə qeyd etmişdim ki, type parametri ol konteyner teqi daxilində də işlənə bilər. OL konteyner teqi daxilində type parametri aşağıdakı qiymətləri ala bilər. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=29 http://complesson.info/view_lessons.php?id=28 ul konteyner teqindən istifadə olunur. Siyahının elementi li teqi vasitəsilə yaradılır. Siyahı elementinin vizual görünüşünü təyin etmək üçün type parametrindən istifadə olunur. Parametr ul və ol konteyner teqlərinin, həmçinin də li teqinin daxilində işlənə bilər. Sonrakı dərsdə ol konteyner teqi barəsində məlumat verilmişdir. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=28 http://complesson.info/view_lessons.php?id=27 Alt parametrinə daxil edilən qiymət (mətn) istifadəçi siçanı (mausu) şəklin üzərində bir neçə saniyə saxladıqda görsənir. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=27 http://complesson.info/view_lessons.php?id=26 Şəkil ətrafında məsafə yaratmaq üçün hspace və vspace parametrlərindən istifadə olunur. Hspace parametri. Bu parametr vasitəsilə şəklin həm sağ, həm də sol tərəfindən eyni ölçüdə məsafələr təyin etmək olur. Qiyməti piksellə (px) verilir. Vspace parametri. Bu parametr vasitəsilə şəklin həm aşağı, həm də yuxarı tərəfindən eyni ölçüdə məsafələr təyin etmək olur. Qiyməti piksellə (px) verilir. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=26 http://complesson.info/view_lessons.php?id=25 Şəkli əhatə edən mətn üçün align parametrinin qiyməti aşağıdakılardır. bottom - mətnin birinci sətri şəklin ən aşağı sərhəddi ilə nizamlanır, digər sətirlər isə şəklin aşağısından verilir (susma halına uyğundur). admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=25 http://complesson.info/view_lessons.php?id=24 Şəklin mövqeyinin veb səhifədə təyin edilməsi üçün align parametrindən istifadə olunur. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=24 http://complesson.info/view_lessons.php?id=23 Şəkli çərçivə ilə əhatələmək üçün img teqinin border parametrindən istifadə olunur. Çərçivənin qiyməti piksellə (px) verilir. Əgər şəkil bağlantı kimi istifadə edilirsə, o zaman səyyah avtomatik olaraq şəkli qalınlığı 1 piksel olan çərçivə ilə əhatələyir. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=23 http://complesson.info/view_lessons.php?id=22 Şəklin ölçülərini dəyişmək üçün img teqinin width və height parametrlərindən istifadə olunur. Width parametri şəklin uzunluğunu təyin edir. Qiyməti piksel (px) və faizlə (%) verilir. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=22 http://complesson.info/view_lessons.php?id=21 Veb səhifələrdə daha çox .gif və .jpeg formatından istifadə olunur. GIF (Graphics Interchange Format - qrafik mübadilə formatı) formatlı şəkillərdən veb səhifənin qrafik tərtibatlarında istifadə edilir. GIF formatlı şəkillərdə rənglərin sayı 2-dən 256-ya kimi ola bilər. Şəklin sıxılma prosesində təsvirdə itkilər olmur. GIF formatı vasitəsilə həmçinin sadə animasiya hazırlanır. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=21 http://complesson.info/view_lessons.php?id=20 Şəkli veb sənədə daxil etmək üçün img teqindən istifadə olunur. IMG - image (şəkil) sözünün qısaldılmış variantıdır. IMG teqi tək teqdir, yə'ni son teqi yoxdur. Teqin əsas parametri - src (şəklin ünvanını təyin edən parametr) vardır. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=20 http://complesson.info/view_lessons.php?id=19 Məsələn, elektron HTML dərsliyi hazırlanmış və onun tutumu 1 html faylında yerləşdirilmişdir. Dərslik 10 bölmədən ibarətdir, bölmələr isə bağlantılarla verilmişdir. Bölmələrin adları isə 1-ci, 2-ci, 3-cü bölmə......, sonuncu isə 10-cu bölmə adlanır. Əgər istifadəçi "10-cu bölmə" bağlantısını seçərsə, cari veb səhifə daxilində dərsliyin həmin hissəsinə keçid ediləcəkdir. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=19 http://complesson.info/view_lessons.php?id=18 Elektron poçt ünvanı ilə bağlantı yaradılması admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=18 http://complesson.info/view_lessons.php?id=17 Title parametrini title teqi ilə səhv salmaq lazım deyil. Title parametrinə daxil edilən qiymət istifadəçi siçanı (mausu) bağlantının üzərində bir neçə saniyə saxladıqa görsənir. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=17 http://complesson.info/view_lessons.php?id=16 A teqinin target parametri vardır. İstifadəçi bağlantını seçərkən susma halında veb səhifə səyyahın cari pəncərəsinə yüklənir. Target parametri vasitəsilə bunu dəyişdirmək olar. Parametrin aldığı qiymətlər aşağıdakılardır. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=16 http://complesson.info/view_lessons.php?id=15 Mətndən başqa, şəkildən də bağlantı kimi istifadə etmək olar. Susma halında şəkil-bağlantı səyyahda göy çərçivədə görsənir. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=15 http://complesson.info/view_lessons.php?id=14 Biz artıq bilirik ki, BODY teqinin link, alink və vlink parametri vardır. Məhz bu parametrlər vasitəsilə bağlantının rəngi təyin edilir.LINK parametri. Bu parametr vasitəsilə hələ baxılmamış (sadə) bağlantının rəngini təyin etmək olur. Susma halında sadə bağlantının rəngi göy rəngdir. Susma halı dedikdə link parametrinin olmadığı hal başa düşülür. ALINK parametri. Bu parametr vasitəsilə aktiv (sıxılmış) bağlantının rəngini təyin etmək olur. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=14 http://complesson.info/view_lessons.php?id=13 Veb səhifələri bir-birilə əlaqələndirmək üçün bağlantılardan istifadə olunur. Bağlantılar vasitəsilə veb səhifədən digər veb səhifəyə keçid yaradılır. Bağlantı a teqi vasitəsilə yaradılır. A teqi başlanğıc və son teqlərdən ibarətdir. Teqin əsas parametri - href vardır. URL (Universal Resource Locator - universal mənbə göstəricisi) bağlantı vasitəsilə keçid ediləcək veb səhifənin ünvanıdır. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=13 http://complesson.info/view_lessons.php?id=12 HR teqi vasitəsilə yaradılır. HR teqi təkdir, yə'ni son teqi yoxdur. HR teqinin width, align, size, color və noshade parametrləri vardır. Width parametri. Bu parametr vasitəsilə üfüqi xəttin uzunluğunu təyin etmək olur. Parametrin qiyməti piksel (px) və faizlə (%) verilir. SIZE parametri. Bu parametr vasitəsilə üfüqi xəttin qalınlığını təyin etmək olur. Parametrin qiyməti piksellə (px) verilir. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=12 http://complesson.info/view_lessons.php?id=11 Bu teq vasitəsilə mətnin istənilən hissəsində yeni sətrə keçid yaratmaq olur. Sadəcə yeni sətrə keçmək istədiyimiz hissədə BR yazmaq kifayətdir. Tək teqdir, yə'ni son teqi yoxdur. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=11 http://complesson.info/view_lessons.php?id=10 B teqi daxilində verilən söz və yaxud mətnin hər hansı hissəsi səyyahda qalın şriftlə görsənir. I teqi daxilində verilən söz və yaxud mətnin hər hansı hissəsi səyyahda maili şriftlə görsənir. BIG teqi daxilində verilən söz və yaxud mətnin hər hansı hissəsi səyyahda böyük şriftlə görsənir. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=10 http://complesson.info/view_lessons.php?id=9 Font teqi vasitəsilə şriftin ölçüsünü, rəngini və şrift dəstini dəyişmək olur. Teqin size, color və face parametrləri vardır. SIZE parametri. Bu parametr vasitəsilə şriftin ölçüsünü təyin etmək olur. Şriftin ölçüsü 2 üsulla verilə bilər: mütləq və nisbi. Şriftin mütləq ölçüsünün qiyməti 1(ən kiçik) - 7(ən böyük) aralığında dəyişir. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=9 http://complesson.info/view_lessons.php?id=8 HTML hipermətn nişanlama dilində redaktorda kodu yığarkən bir-birinin ardınca çoxlu sayda boşluq simvolundan istifadə edilməsinə baxmayaraq, veb səhifədə yalnız bir boşluq simvolu görsənir. PRE teqi bu baxımdan istisnadır. PRE teqi cüt teqdir, yə'ni son teqə malikdir. PRE teqi daxilində verilənlər necə formatlanıbsa (nə cür verilibsə), səyyahda da o cür görsənir. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=8 http://complesson.info/view_lessons.php?id=7 Paraqraf p teqi vasitəsilə yaradılır. Hər dəfə bu teqdən istifadə etdikdə teq daxilində verilənlər yeni abzasdan daxil edilir. P teqi daxilində verilənlərin nizamlanması üçün align parametrindən istifadə olunur. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=7 http://complesson.info/view_lessons.php?id=6 HTML dilində 6 səviyyəli sərlövhə teqi mövcuddur: H1, H2, H3, H4, H5, H6. H1 ən böyük sərlövhə, H6 isə ən kiçik sərlövhə teqləridir. Ən böyük sərlövhə brauzerdə iri və qalın şriftlə göstərilir. Bu teq daxilində verilənlərdən həm əvvəl, həm də sonra boş məsafə yaranır. Sərlövhələrin köməkliyi ilə mətnin strukturunu təyin etmək olur. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=6 http://complesson.info/view_lessons.php?id=5 HTML səhifəsinin gövdə hissəsi BODY konteyner teqi daxilində verilənlərdən ibarətdir. Veb səhifənin tutumu gövdə hissəsində, yə'ni BODY konteyner teqi daxilində verilir və verilənlər brauzerdə əks olunur. Səhifənin tutumuna mətn, şəkil, bağlantı, siyahı, cədvəl və s. aiddir. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=5 http://complesson.info/view_lessons.php?id=4 HEAD konteyner teqi daxilində verilənlər sənədin başlıq hissəsinə daxildir. Bu hissədə sənəd haqqında texniki məlumatlar verilir. HEAD teqi konteyner teqdir. Konteyner teq o deməkdir ki, bu teq daxilində digər teqlər yerləşə bilər. Teqlər tək və cüt olur. Cüt teqlər 2 hissədən - başlanğıc və son teqlərdən ibarətdir. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=4 http://complesson.info/view_lessons.php?id=3 HTML 4.01 versiyasında html sənədi 3 hissədən ibarətdir: sənədin versiyası haqqında informasiyanı bildirən sətir, sənədin başlıq hissəsi, sənədin gövdə hissəsi. Düzgün hazırlanmış HTML sənədində onun versiyası haqqında informasiyanı bildirən teq olmalıdır. Bu teq vasitəsilə HTML sənəddə hansı versiyadan istifadə edildiyi səyyaha bildirilir. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=3 http://complesson.info/view_lessons.php?id=2 HTML dilini öyrənmək üçün lazım olan proqramlar aşağıdakılardır: redaktor, səyyah (Brauzer) - istifadəçilərin veb serverlər üzərindəki HTML sənədlərinə baxmasına imkan verən proqram təminatıdır.HTML sənədini istənilən mətn redaktorunda, həmçinin Windows əməliyyat sisteminin standart bloknotunda hazırlamaq olar. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=2 http://complesson.info/view_lessons.php?id=1 1986-cı ildə Beynəlxalq Standartlaşma Təşkilatı (İnternational Organization for Standardizations, ISO) SGML (Standart Generalized Markup Language - standart ümumiləşdirilmiş nişanlama dili) adlandırılan ilk ISO-8879 standartını qəbul etdi. SGML geniş yayılmadı, lakin onun ideologiyası HTML-in yaradılmasında istifadə edildi. admin@complesson.info http://complesson.info/view_lessons.php?id=1