Manager 360° Magazine

มุมมองของ ดร.สุรินทร์ พิศสุวรรณ ต่อโอกาสและความท้าทายของเศรษฐกิจไทย

Suwatcharee Pormbunmee — Wed, 25 Nov 2015 08:21:33 +0000

ช่วงเวลาท้ายปีหลายหน่วยงานมักนิยมจัดงานเสวนา งานสัมมนา และหัวข้อที่มักจะถูกหยิบยกขึ้นมาเป็นประเด็นหลักของงานคงหนีไม่พ้นเรื่องเศรษฐกิจไทย หรือความพร้อมของไทยในการเข้าสู่ประชาคมอาเซียนที่กำลังจะเกิดขึ้นปลายปีนี้

ประกอบกับสถานการณ์เศรษฐกิจไทยที่ไม่มั่นคง ซึ่งมีเหตุมาจากการขาดเสถียรภาพทางการเมืองภายในประเทศ และผลกระทบจากสภาวะการชะลอตัวของเศรษฐกิจภายนอกประเทศ ทำให้หลายฝ่ายมีคำถามขึ้นในใจว่า ประเทศไทยพร้อมเพียงใด และยังรวมไปถึงแนวทางที่ควรปฏิบัติ

เมื่อวันที่ 11 พฤศจิกายน 2558 ที่ผ่านมา มีการจัดสัมมนาและเสวนาพร้อมกันสองงาน ซึ่งหัวข้อของทั้งสองงานนี้คล้ายเป็นการตั้งคำถามในทิศทางเดียวกัน ทั้งสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทยที่จัดสัมมนาในหัวข้อ “อนาคตเศรษฐกิจไทยปี 2559 โอกาสและความท้าทาย” และนิโอ ทาร์เก็ตจัดเสวนาเรื่อง “ก้าวสู่เออีซี โอกาสและความท้าทาย”

ซึ่งบุคคลที่เป็นแม่งานทั้งสองฝ่ายเล็งเห็นว่าผู้ที่จะให้คำตอบ แนวคิด หรือคำนิยามที่ดีและเหมาะสมที่สุดคือ ดร.สุรินทร์ พิศสุวรรณ อดีตเลขาธิการอาเซียนและประธานสถาบันนวัตกรรมแห่งอนาคต (FIT)

“คนรุ่นใหม่เป็นความหวังของชาติ รู้จักแปรเปลี่ยนปรับวิธีคิด ท่ามกลางกระแสที่เกิดขึ้นรอบด้าน” ดร.สุรินทร์กล่าว อีกทั้งยังแสดงทัศนะต่อว่า อาเซียนเป็นโอกาสและเวทีในการแข่งขัน นับเป็นพื้นที่พิเศษที่ถูกบูรณาการเข้าหากัน ประเทศไทยต้องอาศัยความหลากหลายที่มี โดยเฉพาะตำแหน่งที่ตั้งของไทยที่อยู่กึ่งกลางของ GMS Corridors

ปัญหาเศรษฐกิจที่กำลังรุมเร้าไทยอยู่ในขณะนี้เป็นผลมาจากการขาดเสถียรภาพทางการเมือง ซึ่งแตกต่างจากประเทศอื่นที่เมื่อประสบกับสภาวะเศรษฐกิจย่ำแย่ ปัญหาเหล่านั้นจะมีผลต่อความมั่นคงทางการเมือง

นอกเหนือไปจากปัญหาเศรษฐกิจ ความพร้อมด้านภาษาของคนไทยถือได้ว่าเป็นปัญหาที่สำคัญอย่างยิ่ง “เราต้องปรับตัว อย่ายึดติดกับอดีตมากเกินไป ไม่อย่างนั้นไทยจะไม่สามารถต่อสู้กับทั่วโลกได้”

คนไทยบางส่วนยังขาดความสามารถด้านภาษา ซึ่งภาษาอังกฤษถือว่าเป็นภาษาทางการของประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน หากแต่หลายคนยังให้คำตอบต่อประเด็นนี้ว่า เพราะประเทศไทยไม่เคยเป็นเมืองขึ้นของชาติใด ไม่ตกอยู่ภายใต้อาณานิคมของใคร จึงไม่แปลกที่เราจะพูดภาษาอังกฤษไม่ได้

นี่เองที่ทำให้ ดร.สุรินทร์มองว่าคนไทยบางส่วนยังยึดติดอยู่กับอดีตจนเกินพอดี อีกทั้ง “เราต้องไม่พอใจความเป็นอยู่ในตอนนี้ ไม่เช่นนั้นจะไม่เกิดการพัฒนา” ในขณะที่ประเทศเพื่อนบ้านกำลังก้าวไปข้างหน้าและเศรษฐกิจกำลังเติบโตอย่างรวดเร็ว แต่ไทยกลับไม่สามารถก้าวไปข้างหน้าได้อย่างที่ควรจะเป็น เพราะความอิหลักอิเหลื่อ และกีฬาสีในประเทศที่ทำให้เราสะดุด

ทั้งนี้ ดร.สุรินทร์ยังแนะให้มองประเทศเพื่อนบ้านอย่างเวียดนาม ที่กำลังถูกจับตามองจากประเทศรอบนอกอาเซียน และประเทศในอาเซียนเอง เพราะเสถียรภาพทางการเมืองที่มีความมั่นคงกว่า และการพัฒนาที่จะเสริมสร้างศักยภาพของประเทศให้เหมาะแก่การแข่งขัน

ตำแหน่งอันดับหนึ่งที่ไทยเคยได้รับในหลายๆ บริบท เช่นที่เวียดนามเคยชนะไทยในเรื่องการเป็นผู้ส่งออกข้าวสู่ตลาดโลก ทั้งที่ไทยมีสินค้าเกษตรเป็นสินค้าส่งออกอันดับต้นๆ ของโลก

อย่างไรก็ดี ดร.สุรินทร์แสดงความคิดเห็นที่สะท้อนความเป็นไปของสังคมไทยได้ดี ทั้งในเรื่องการเพิ่มทักษะด้านเทคโนโลยี ที่เป็นตัวแปรสำคัญซึ่งสามารถนำมาปรับใช้เพื่อเพิ่มศักยภาพของการผลิต ทั้งในหมวดของสินค้าเกษตร อุตสาหกรรมขนาดเล็กถึงขนาดใหญ่

กระนั้นการเพิ่มขีดความสามารถด้านเทคโนโลยีของไทยนั้น แท้จริงแล้วเป็นผลพวงมาจากค่านิยมทางสังคมในเรื่องของการศึกษา ที่ให้ค่ากับการศึกษาในสายสามัญมากกว่าสายอาชีพ ทั้งที่แรงงานไทยยังขาดแคลนผู้มีความชำนาญด้านเทคโนโลยีอยู่อีกมาก

SMEs ขนาดย่อม และขนาดกลางจะเข้ามามีบทบาทมากขึ้นใน AEC ซึ่งสัดส่วน SMEs ในประเทศที่มีอยู่ถึง 2 ล้านรายนั้น ต้องกล้าที่จะก้าวออกมาหาโอกาสใหม่ในประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน ซึ่งเวลานี้ทีมเศรษฐกิจของรัฐบาลพลเอกประยุทธ์ จันทร์โอชา มีนโยบายออกมาสนับสนุนธุรกิจขนาดย่อม ดังนั้นถึงเวลาที่ต้องอาศัยโอกาสอันดีนี้รุกตลาดใหม่

นอกจากนี้ ดร.สุรินทร์ยังเน้นย้ำว่า ประชาคมเศรษฐกิจอาเซียนจะเริ่มอย่างเป็นทางการในเดือนธันวาคมนี้ ด้วยการรวมตัวกันทางเศรษฐกิจที่จะเกิดขึ้น จะทำให้ภูมิภาคนี้มีลักษณะเป็นตลาดร่วม มีฐานการผลิตร่วมกัน เกิดการไหลเวียนของสินค้า เงินทุน บริการ และแรงงานอย่างอิสระในภูมิภาค ด้วยประชากรทั้งหมดรวม 600 ล้านคน จะทำให้อาเซียนเป็นตลาดใหญ่ในภูมิภาคและเวทีโลก

เศรษฐกิจในอนาคตจะต้องเติบโตนอกประเทศของตนเองให้มากขึ้น ดังนั้นการกำหนดนโยบายให้การสนับสนุนในภาคการเงิน ให้มีการลงทุนในต่างประเทศจึงเป็นสิ่งสำคัญอย่างยิ่ง และที่สำคัญไม่ยิ่งหย่อนไปกว่ากันคือการทำให้สินค้าของไทยเป็นที่ยอมรับ การสร้างชื่อเสียงของสินค้าให้คำว่า Made in Thailand เป็นที่ยอมรับกว้างขวางในระดับโลกเป็นเรื่องจำเป็นและต้องทำ

การปรับเปลี่ยนทัศนคติในเรื่องการแข่งขันที่เน้นค่าแรงขั้นต่ำ การควบคุมคุณภาพอย่างไม่เป็นระบบและไม่มีประสิทธิภาพ ไม่ลงทุนและไม่มีการใช้เทคโนโลยีที่ทันสมัยในระบบการผลิตหรือการเพิ่มผลผลิต ซึ่งล้วนเป็นปัจจัยหลักในการยกระดับการผลิตในระดับสากลด้วย

ไม่เพียงแต่เรื่องการผลิตเท่านั้น ระบบโลจิสติกส์และการกระจายสินค้าในต่างประเทศให้เป็นระบบและมีประสิทธิภาพก็เป็นเรื่องที่ต้องทำความเข้าใจอย่างยิ่ง รวมไปถึงการพัฒนาบุคลากรให้มีคุณสมบัติแบบมัลติฟังก์ชั่นนัล มีความสามารถด้านภาษาเพื่อพร้อมสำหรับการเปลี่ยนแปลง

อีกทั้งยังเชื่อมั่นว่าประเทศไทยยังสามารถที่จะเพิ่มความสามารถในการแข่งขันไม่น้อยหน้าประเทศอื่นในอาเซียน หากมีการปรับกระบวนการศึกษา ปรับวิธีการเรียนการสอนใหม่ เลิกสอนให้เด็กจำ เด็กไทยสามารถแข่งขันวิชาการ คณิตศาสตร์ วิทยาศาสตร์ได้ในระดับโลก แต่พอถึงเวลาใช้งานจริง กลับไม่สามารถนำความรู้ที่ได้มาใช้ประโยชน์ได้อย่างเต็มที่

“ต้องเลิกคิดว่าตัวเองเป็นข้อยกเว้น ไทยชกต่ำกว่าน้ำหนักของตัวเองมานาน 5 ปี ต้องเน้นลงทุนด้านการศึกษา งานวิจัย สนับสนุนสร้างทรัพย์สินทางปัญญาให้มากกว่าปัจจุบัน ถึงเวลาเลิกยืมจมูกคนอื่นหายใจได้แล้ว หยุดทะเลาะ อย่าเอาเปรียบประชาธิปไตย หยุดเอาประชาธิปไตยเป็นข้ออ้าง

โลกไม่มีพรมแดนแล้ว พัฒนาและก้าวขึ้นไปยืนบนเวทีโลกด้วยความสง่างาม สร้าง Confident สร้าง Reputation ให้เกิดขึ้นในไทย” ดร.สุรินทร์ทิ้งท้ายในการปาฐกถา

ดูว่ามุมมองของ ดร.สุรินทร์ พิศสุวรรณ อดีตเลขาธิการสหประชาชาติ กับแนวทางการดำเนินนโยบายเศรษฐกิจไทยของ ดร.สมคิด จาตุศรีพิทักษ์ รองนายกรัฐมนตรี จะมีความคิดเห็นและแนวทางปฏิบัติไม่ต่างกันนัก หากขั้นตอนการปฏิบัติเป็นไปอย่างที่กล่าวน่าจะทำให้ประชาชนคนไทยหายใจได้สะดวกขึ้น หากเศรษฐกิจไทยมีวี่แววฟื้นตัวแม้จะเล็กน้อยก็ตาม

Category:

Cover Story

Tags:

ดร.สุรินทร์ พิศสุวรรณ

เศรษฐกิจไทย

Economic

ประชาคมเศรษฐกิจอาเซียนหรือเออีซี (AEC)

อนาคตเศรษฐกิจไทยปี 2559

ครบรอบ 3 เดือนของ ดร.สมคิด กับการฟื้นฟูเศรษฐกิจแบบ S-Curve

Suwatcharee Pormbunmee — Mon, 23 Nov 2015 08:09:17 +0000

สถานการณ์เศรษฐกิจไทยและทั่วโลกกำลังประสบกับภาวะซบเซาอย่างต่อเนื่อง กระทั่งพลเอกประยุทธ์ จันทร์โอชา ตัดสินใจให้ ดร.สมคิด จาตุศรีพิทักษ์ มานั่งเก้าอี้รองนายกรัฐมนตรีด้านเศรษฐกิจ เพื่อหวังจะใช้ความสามารถในด้านเศรษฐศาสตร์มาแก้ปัญหาเศรษฐกิจภายในประเทศให้ดีขึ้น

ปัญหาเศรษฐกิจที่มีมาอย่างต่อเนื่องทำให้ประเทศไทยอุดมไปด้วยนโยบายในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจ มาตรการกระตุ้นการเติบโต และกลยุทธ์ที่จะสร้างความมั่นใจต่อนักลงทุน กระนั้นการเข้ามาของ ดร.สมคิด ยังคงดำเนินไปในแนวทางเฉกเช่นเดิม

จนกระทั่งวันนี้ 23 พฤศจิกายน 2558 ครบรอบ 3 เดือนของการเข้ามาทำงานของคณะทำงานด้านเศรษฐกิจ โดยมีภารกิจที่สำคัญประการแรกคือ หยุดยั้งภาวะการทรุดตัวทางเศรษฐกิจอันเนื่องมาจากสภาวะเศรษฐกิจโลกที่กำลังถดถอย ภาวะปัญหาราคาสินค้าเกษตรตกต่ำ ความมั่นใจของนักลงทุนและผู้บริโภคลดลง

ซึ่งทันทีที่ ดร.สมคิดเข้ามาทำงานก็มีทั้งมาตรการและนโยบายออกมาอย่างชัดเจน แต่กระนั้นนโยบายที่ออกมาก็ถูกวิพากษ์วิจารณ์ไปในแนวทางเดียวกันว่า “นโยบายประชานิยม” ทั้งมาตรการเกี่ยวกับกองทุนหมู่บ้าน จัดสรรเงินให้แก่ตำบล ตำบลละ 5 ล้านบาท และเร่งรัดการลงทุนโครงการที่มีขนาดต่ำกว่า 1 ล้านบาท มาตรการให้ความช่วยเหลือเอสเอ็มอี และมาตรการสุดท้ายคือการสนับสนุนภาคอสังหาริมทรัพย์ โดยเบื้องต้นงบประมาณที่รัฐส่งเข้าระบบเศรษฐกิจสูงถึง 5 แสนล้านบาท และมีผลในการใช้จ่ายเศรษฐกิจถึง 2 เท่า

โดย ดร.สมคิดกล่าวถึงกรณีดังกล่าวอย่างน่าสนใจไว้ในปาฐกถาพิเศษ “ยกเครื่องเศรษฐกิจใหม่ Thailand’s New S-Curve” ว่า นโยบายดังกล่าวจะไม่ทำให้สูญเสียงบประมาณโดยเปล่าประโยชน์ การมองว่าเป็นประชานิยมนั้นไม่มีตรรกะและไม่เป็นความจริง ตอนนี้เศรษฐกิจไทยไม่ค่อยดี แต่ไม่ควรห่อเหี่ยว เศรษฐกิจไทยจะฟื้นขึ้น แต่จะมากน้อยเพียงใดนั้นไม่ใช่เพียงแค่อาศัยมาตรการกระตุ้นจากรัฐบาลเพียงอย่างเดียว ทุกภาคส่วนจำเป็นที่จะต้องให้ความร่วมมือด้วย

อย่างไรก็ดี มาตรการดังกล่าวดูจะได้ผลจนทำให้รองนายกรัฐมนตรีด้านเศรษฐกิจใจชื้นขึ้นมาเมื่อสภาพัฒน์ประกาศตัวเลข GDP ของไตรมาส 3 ปี 2558 ว่ามีอัตราการเติบโต 2.9 เปอร์เซ็นต์ เมื่อเทียบกับไตรมาส 2 ปี 2558 ที่ตัวเลข GDP อยู่ที่ 2.8 เปอร์เซ็นต์

ซึ่งการขยับขึ้นแม้จะเพียง 0.1 เปอร์เซ็นต์ ทำให้ ดร.สมคิดประมาณว่าเป็นดัชนีที่ชี้วัดความมั่นใจต่อเศรษฐกิจของประเทศในช่วงเวลาที่เงียบเหงาเช่นนี้ เพราะตัวเลขดังกล่าวถือว่าดีมากแล้วสำหรับสถานการณ์ของประเทศไทย

กระนั้นปัจจัยหลายๆ อย่างที่ส่งผลให้ตัวเลข GDP ดีดตัวขึ้นมาอย่างแผ่วเบานี้ น่าจะมาจากเสถียรภาพที่ค่อนข้างจะมีความมั่นคงทางการเมือง และการยุติกิจกรรมกีฬาสีภายในประเทศ แต่เหตุผลดังกล่าวอาจจะไม่เพียงพอที่จะให้เศรษฐกิจของไทยเติบโตอย่างต่อเนื่อง

เม็ดเงินที่ภาครัฐส่งลงไปพร้อมนโยบายดังกล่าวนั้นจะลงไปถึงพื้นที่ทั้งหมดภายในเดือนตุลาคมถึงธันวาคม ซึ่งนี่เองที่ทำให้ ดร.สมคิดไม่กังวลมากนักกับไตรมาสสุดท้ายของปี อีกทั้งยังคาดหวังว่า มีความเป็นไปได้ว่า GDP ในไตรมาสหลังของปีนี้อาจจะโตได้ถึง 3 เปอร์เซ็นต์ หากไม่มีสถานการณ์ที่น่าจะเป็นห่วงจากจีนจนกระทบมาถึงไทย ถึงกระนั้นทีมเศรษฐกิจก็ยังไม่วางใจ

เดิมทีตัวแปรสำคัญทางเศรษฐกิจที่หลายฝ่ายตั้งความหวังคือ เรื่องการส่งออกและคาดหวังว่าทีมเศรษฐกิจจะมีนโยบายหรือมาตรการเพื่อกระตุ้นตัวแปรสำคัญที่ขับเคลื่อนเศรษฐกิจไทยตลอดมา หากแต่ในห้วงเวลานี้การส่งออกของไทยกลับเป็นสิ่งสุดท้ายที่ทีมเศรษฐกิจของรัฐบาลพลเอกประยุทธ์ให้ค่า เมื่อมองไม่เห็นว่าจะมีหนทางใดที่จะทำให้ตัวเลขการส่งออกดีขึ้น เพราะผลพวงจากเศรษฐกิจโลกชะลอตัว

และตัวเหตุนี้เองที่ทำให้รัฐบาลออกมาตรการที่จะกระตุ้นให้เกิดการลงทุนภายในประเทศให้มากกว่าเดิม นับเป็นโจทย์หลักที่ทีมเศรษฐกิจต้องเร่งดำเนินการ เพราะหากย้อนไป 10 ปีที่ผ่านมาการลงทุนในประเทศเติบโตอย่างต่อเนื่อง 7-10 เปอร์เซ็นต์ต่อปี แต่ปีที่แล้วภาคการลงทุนโตเพียง 2 เปอร์เซ็นต์ แน่นอนว่ามาจากความมั่นใจของนักลงทุนและการรอมาตรการกระตุ้นจากทางภาครัฐ

ทั้งนี้หัวหน้าทีมเศรษฐกิจอย่าง ดร.สมคิดกลับมองว่า ปีหน้าต้องเป็นปีแห่งการลงทุน เมื่อรัฐบาลมีมาตรการออกมาแล้ว แต่หากไม่มีการลงทุนมาตรการต่างๆ คงไม่มีความหมาย ฉะนั้นถึงเวลาที่นักธุรกิจต้องอัพเกรดตัวเอง พัฒนาสินค้าให้แข่งขันในตลาดได้ เพราะอีกสาเหตุหนึ่งที่ทำให้การส่งออกของไทยประสบปัญหาอย่างต่อเนื่องนั้น เพราะการที่สินค้าขาดคุณภาพ ไม่มีจุดแข็ง ดังนั้นทางแก้ที่จะนำความยั่งยืนคือต้องพัฒนาสินค้าให้มีคุณภาพมากยิ่งขึ้น เข้าใจความต้องการของตลาด อย่าปล่อยให้สินค้าล้าสมัย และต้องไม่อาศัยหรือรอคอยการอ่อนค่าลงของเงินบาท

นอกเหนือไปจากการลงทุนที่ภาครัฐคาดหวังให้เกิดขึ้นแล้ว สิ่งหนึ่งที่จะเกื้อหนุนให้การลงทุนนั้นสัมฤทธิผลได้ดีขึ้น คือการพัฒนาสินค้า

มาตรการแต่ละอย่างที่รัฐบาลประกาศออกมานั้นจะมุ่งเน้นไปที่การพัฒนาเศรษฐกิจภายในประเทศ โดยจุดเริ่มต้นอยู่ที่โครงการกองทุนหมู่บ้าน โครงการตำบลละ 5 ล้านบาท ซึ่งการดำเนินงานจะเป็นไปในแนวดิ่งระดับจังหวัด ถึงตำบล ถึงหมู่บ้าน เพื่อให้เกิดการขับเคลื่อนของสังคมท้องถิ่นในแนวระนาบ

จะเห็นว่ามาตรการที่รัฐบาลส่งออกมากระตุ้นเศรษฐกิจทั้งในระดับท้องถิ่นและในส่วนกลางนั้นจำเป็นต้องใช้เม็ดเงินมหาศาล ดังนั้นคำถามที่ตามมาแบบอัตโนมัติคือ เงินที่รัฐบาลนำมาหมุนเวียนในระบบนั้นมาจากแหล่งใด

ซึ่งล่าสุด ดร.สมคิดกล่าวในงานเปิดเวทีสัมมนาเรื่อง “Thailand Economic Outlook 2016” ว่าเม็ดเงินที่ได้จากการประมูลคลื่นความถี่ 4G นั้น บางส่วนจะนำมาใช้ยกระดับฐานรากการเกษตร ที่อยู่อาศัยของคนรายได้น้อย

ดังนั้นอาจจะพอสรุปความได้ว่ามาตรการทางเศรษฐกิจของรัฐบาลพลเอกประยุทธ์นั้นมุ่งเน้นเพื่อให้เกิด Local Economy ซึ่งถูกละเลยมานาน

กระนั้นประเด็นสำคัญที่หัวหน้าทีมเศรษฐกิจต้องการที่จะยกเครื่องใหม่นั้น คือ S-Curve ซึ่งคืออุตสาหกรรมหลักของไทย ได้แก่ อุตสาหกรรมสิ่งทอ อุตสาหกรรมเกษตร อุตสาหกรรมประกอบชิ้นส่วน หากแต่ปัจจุบันอุตสาหกรรมเหล่านี้กำลังถดถอย

ทั้งนี้บรรดานักลงทุนต่างชาติมองว่า ไทยต้องพัฒนาต่อยอดอุตสาหกรรมหลักเดิม โดยการสร้างเสริมนวัตกรรมใหม่ให้มีมากขึ้น เช่น การใช้หุ่นยนต์ในโรงงานอุตสาหกรรม ยกระดับอุตสาหกรรมการบินที่จะสามารถรองรับ AEC ได้, Medical Hub ส่งเสริมความเข้มแข็งทางการแพทย์ และยา, Bio Tech

อย่างไรก็ตาม ดร.สมคิดยังอธิบายเพิ่มเติมว่าจะจัดตั้งกองทุนเพื่อคัดสรร เชิญชวน ต่อรองกลุ่มนักธุรกิจที่จะเข้ามาสร้างอุตสาหกรรมในไทย และจะต้องตรึงกลุ่มนักลงทุนจากญี่ปุ่นให้อยู่ในไทยต่อไป เพื่อให้นำเทคโนโลยีที่ทันสมัยเข้ามา

นอกจากปีหน้าจะเป็นปีแห่งการลงทุนแล้ว ทีมเศรษฐกิจกำลังจะเปลี่ยนโครงสร้างการผลิตของไทย การเกษตรต้องมีคุณภาพมากขึ้น เปลี่ยน S-Curve ใหม่เพื่อสร้างอนาคตข้างหน้า สร้างระบบ Infrastructure ใหม่เพื่อการแข่งขันกับต่างประเทศได้ ซึ่งทุกอย่างต้องเร่งดำเนินการก่อนการเลือกตั้งทั่วไปที่จะเกิดขึ้น

คงต้องจับตาดูกันต่อไปว่านโยบายกระตุ้นเศรษฐกิจที่มีเพิ่มขึ้นจากรัฐบาล จะสร้างแรงกระเพื่อมให้กับระบบเศรษฐกิจไทยได้มากน้อยขนาดไหน นโยบายใหม่ที่ให้กลับไปบำรุงฟันเฟืองเดิมนั้น จะช่วยให้ไทยขับเคลื่อนไปข้างหน้าได้ไกลเพียงใด รวมไปถึงความเชื่อมั่นจากนักลงทุนจะเพิ่มมากขึ้นหรือไม่ เพียงไตรมาสสุดท้ายของปีคำตอบคงจะปรากฏให้เห็น

Category:

Cover Story

Tags:

S-Curve Economic

ดร.สมคิด จาตุศรีพิทักษ์

Thailand Economic Outlook 2016

เศรษฐกิจ

รู้สึกอย่างไรกับ Manager 360˚ เวอร์ชั่นใหม่?

Manager 360 — Sat, 04 Aug 2012 12:49:56 +0000

ชอบ

88% (7 votes)

ไม่ชอบ

0% (0 votes)

เฉยๆ

13% (1 vote)

Total votes: 8

Rio+20 Earth Summit for Sustainable Development คืออะไร

Patcharapim Sathaputra — Wed, 04 Jul 2012 11:05:16 +0000

"Sustainable Development" (SD) มีความหมายอย่างไรกันแน่ แม้จะเป็นคำที่มีความหมายลึกซึ้ง เป็นหลักคิดแนวใหม่ในวงการบริหารปกครองและวิชาการ แต่ในสังคมของคนธรรมดาทั่วไปก็มีน้อยคนนักที่จะเข้าใจความหมายอันแท้จริง

SD หรือ "การพัฒนาที่ยั่งยืน" คือ แนวทางการพัฒนาประเทศชาติที่สนองความต้องการทั้งของคนรุ่นปัจจุบัน คำนึงถึงคนรุ่นต่อไปในอนาคต SD จะต้องรักษาคุณภาพของทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมไว้ให้คงอยู่สืบต่อไป โดยการใช้ทรัพยากรอย่างมีประสิทธิภาพและควบคุมให้อยู่ในขีดจำกัดที่ให้ได้ของแหล่งทรัพยากร ขณะที่การพัฒนายังคงเจริญก้าวหน้าต่อไปได้อย่างไม่หยุดยั้ง

SD สามารถนำไปปฏิบัติได้ถ้ามีการ วางแผนอย่างรอบคอบ บูรณาการกิจกรรมและการพัฒนาต่างๆ ให้สอดคล้องต้องกัน โดยหาวิถีทางดำเนินการให้เกิดสมดุลทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม

ฟังดู! แม้จะเป็นอุดมการณ์ที่เข้าใจยาก เข้าถึงได้ยาก แต่ในช่วงหลายปีที่ผ่าน มามีการนำหลักการนี้มาปฏิบัติกันบ้างแล้วทั่วโลก ถึงจะไม่สัมฤทธิผลตามเป้าหมายแต่ก็ก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่ามากขึ้น มีการพัฒนาเทคโนโลยีใหม่ขึ้นมาขับเคลื่อน เช่น Rene-wable energy technologies ต่างๆ และกลไกทางการค้าทางเศรษฐกิจขึ้นมา เช่น eco-taxes และ carbon trading, carbon-footprint

การดำเนินงานของ Rio Earth Summit ที่ผ่านมา และที่จะเป็นไปในอนาคต

Earth Summit เริ่มจัดตั้งขึ้นโดย องค์การสหประชาชาติและกลุ่ม NGOs
ต่างๆ เมื่อปี 1992 ด้วยความพยายามที่จะให้เกิดความร่วมมือจากนานาประเทศ ช่วย กันขจัดปัดเป่าปัญหาความยากจน ปัญหาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมที่ก่อตัวขึ้นจากการพัฒนาและการขยายตัวของประชากรอย่างรวดเร็ว การประชุมครั้งแรก มีขึ้นที่กรุงริโอ เด จาเนโร ประเทศบราซิล

จากปี 1992 จวบจนถึงปัจจุบัน คือ 20 ปีต่อมาได้มีการเปลี่ยนแปลงและความก้าวหน้าอะไรเกิดขึ้นบ้าง

เพื่อตอบโจทย์นี้จึงได้มีการศึกษารวบรวมข้อมูลการเปลี่ยนแปลงและความก้าวหน้าจากการดำเนินงาน สรุปผลเพื่อ
แลกเปลี่ยนความคิดเห็นและกำหนดแนว ทางปฏิบัติร่วมกัน จึงเป็นที่มาของการจัดประชุม Rio+20 ใน ค.ศ.นี้

ครั้งกระโน้น การประชุม Rio Earth Summit 1992 ได้ตั้งธงไว้ให้ทุกประเทศรับ Agenda 21 เป็นแนวทางปฏิบัติที่จะเข้าถึง "การพัฒนาที่ยั่งยืน" โดยเน้นการพัฒนาทางภาคเกษตรและชนบทเป็นสำคัญ การปฏิบัติจะต้องเป็นไปในลักษณะ บูรณาการ (ประสานให้สอดคล้องกัน) ทั้งในระดับท้องถิ่น ระดับชาติ และระดับประชาคมโลก มีการจัดตั้ง UN Commission on Sustainable Development ขึ้นมาตรวจสอบติดตามผล

อีก 20 ปีต่อมาหลังจากมีการศึกษา ข้อมูลความก้าวหน้าที่ผ่านมา คณะกรรมการ ได้ตั้งธงไว้ว่าต่อนี้ไปจะต้องมุ่งเน้น "Green Economy" ซึ่งเป็นแนวทางที่มีการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติสิ่งแวดล้อม และการพัฒนาเศรษฐกิจอุตสาหกรรมไปพร้อมๆ กัน ความคาดหวังที่เป็นเป้าหมายก็คือ การใช้ทรัพยากรได้อย่างยั่งยืนชั่วลูกชั่วหลาน ประชากรทั่วโลกมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น ความ ยากจนลดลง มีความมั่นคงมากขึ้น

สภาวการณ์โลกที่เปลี่ยนไป
จากปี 1992 ถึง 2012

ประชากรโลกเพิ่มขึ้นจาก 5 พันล้าน เป็น 7 พันล้านคน หรือประมาณ 26% โดยเพิ่มขึ้นมากน้อยต่างกันในแต่ละภูมิภาค เช่น แอฟริกามีประชากรเพิ่มมากขึ้นถึง 53% เอเชียแปซิฟิก 26% ในขณะที่ยุโรปเพิ่มขึ้นเพียง 4%

สภาพภูมิอากาศเกิดการเปลี่ยน แปลงทั่วโลก (Global Climate Change) ทำให้เกิดผลตามมาคือ ภัยพิบัติรุนแรงต่างๆ อันเป็นผลจากอากาศร้อนขึ้น แผ่นน้ำแข็งขั้วโลก และธารน้ำแข็งตามภูเขาสูงละลาย ระดับน้ำทะเลเพิ่มขึ้น อุณหภูมิเหนือ ท้องทะเลมหาสมุทรสูงขึ้น กระแสน้ำเปลี่ยน ทิศทาง ฤดูกาลเปลี่ยนแปลงไปในทางสุดขั้ว ทั้งนี้มีต้นเหตุมาจากการใช้เชื้อเพลิงฟอสซิล มากเกินไป จนทำให้เกิดก๊าซคาร์บอนได ออกไซด์ในบรรยากาศสูง ความสมดุลของบรรยากาศที่ปกคลุมผิวโลกจึงเปลี่ยนไป ขณะนี้อัตราการเพิ่มขึ้นของคาร์บอนได ออกไซด์ในบรรยากาศสูงขึ้นอย่างรวดเร็วถึง 36% เพราะการเพิ่มขึ้นของประชากรและการพัฒนาอุตสาหกรรม

เมื่อวิเคราะห์เปรียบเทียบเป็นรายหัวของประชากรในประเทศต่างๆ พบว่าในประเทศกำลังพัฒนามีอัตราปลดปล่อยคาร์บอนต่อหัวประชากรสูงขึ้นจากปี 1992 ถึง 29% ส่วนประเทศที่พัฒนาแล้วกลับมีอัตราปลดปล่อยต่อหัวลดลง -18% ซึ่งสอด คล้องกับตัวชี้วัดการพัฒนาเศรษฐกิจ (ชี้วัดเป็นรายได้มวลรวมต่อหัวประชากร หรือ GDP) ที่เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วในประเทศกำลัง พัฒนา เช่น จีน ไทย เวียดนาม กัมพูชา แม้ว่าจะทำให้ GDP ในประเทศเหล่านี้สูงขึ้น มองเผินๆ ทำให้เศรษฐกิจดี ประชากร ร่ำรวยขึ้น แต่ก็ไม่ได้เป็นไปอย่างยั่งยืนเพราะ ต้นทุนหลักคือทรัพยากรและสิ่งแวดล้อมเสื่อมโทรมและลดคุณภาพลงอย่างมาก

ด้านสิ่งแวดล้อมธรรมชาติและระบบ นิเวศมีการประเมินชี้วัดของนักวิจัยโลกพบว่า โดยเฉลี่ยทั่วโลกระบบนิเวศมีความสมบูรณ์ ลดลง 12% ในจำนวนนี้เขต tropics หรือบริเวณร้อนชื้นแถบศูนย์สูตรของโลกเป็นเขต ที่มีความสมบูรณ์ของป่าเปลี่ยนแปลงไปมาก ที่สุด คือลดลงประมาณ 30% ทั้งนี้เนื่อง จากบริเวณนี้มีการตัดไม้ทำลายป่าธรรมชาติ มากเพื่อใช้พื้นที่ในทางเกษตรกรรม เพราะจำนวนประชากรที่เพิ่มขึ้น และเพื่อเพิ่มผลผลิตเพื่อการส่งออกเห็นได้ชัดจากป่าอะเมซอนที่ถูกแผ้วถางในอเมริกาใต้ และป่าในเขตเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

กำหนดทิศทางเพื่อบรรเทาปัญหา

มีนักวิชาการระดับโลกหลายกลุ่มมองความพยายามในการดำเนินงานตามแนวทาง SD ของประเทศต่างๆ ที่ผ่านมานับแต่ปี 1992 มองปัญหาในปัจจุบัน คาดการณ์ถึงความต้องการในอนาคต ต่างลงความเห็นร่วมกันว่า ต้นตอของวิกฤตการณ์ ที่เกิดขึ้นในหลายๆ ประเทศมาจากปัญหาเศรษฐกิจ และการเมืองการปกครอง

การประชุม Rio+20 ครั้งนี้ จึงร่วมกันกำหนดทิศทางให้ "Green Economy" เป็นแนวทางหลักที่จะเข้าถึง SD โดย Green Economy เป็นระบบเศรษฐกิจที่การผลิตมีการใช้เชื้อเพลิงและทรัพยากรอย่างมีประสิทธิภาพและคุ้มค่า อนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ในขณะเดียวกันมีการควบคุมจำนวนประชากร เพื่อลดความยากจนและยกระดับคุณภาพ ชีวิตให้ดีขึ้น

Green Economy จะทำได้แค่ไหน ต้องอาศัยความร่วมมือของประชาคมโลก ที่สำคัญจะต้องเอาชนะปัญหาความเอาเปรียบของนายทุน และการทุจริตกินสินบน ของผู้บริหารผู้ปกครองประเทศ ประชาชนจะต้องรู้จักเลือกผู้นำที่จะนำพาประชากรส่วนใหญ่ไปในทิศทางที่พัฒนาอย่างยั่งยืนและมั่นคง Green Economy อาจจะมีการ กระตุ้นให้มีความเป็นไปได้มากขึ้น โดยการออกกลไกขับเคลื่อน เช่น eco-taxes ซึ่งเป็นภาษีเพิ่มขึ้นที่เก็บจากผู้ประกอบการ หรือผู้ใช้ธรรมชาติที่เป็นของส่วนรวมมากกว่าระดับปกติ ภาษีที่เก็บเพิ่มขึ้นนี้จะผลักดันให้ผู้ใช้ทรัพยากรประหยัดและใช้อย่างคุ้มค่า การเก็บภาษีแบบนี้ยังเป็นธรรมต่อคนส่วนรวมตามหลักประชาธิปไตยด้วย

มีการเสนอแนะล่วงหน้าการประชุม Rio+20 ให้ตั้งวาระไว้ที่การปฏิบัติเพื่อความอยู่รอด หรือ the survival agenda ให้เป็นการปฏิบัติที่มีเป้าหมายต่ำที่สุด หวังให้เกิดผลปฏิบัติได้จริงที่จะบรรเทาเบาบางปัญหาวิกฤตที่คุกคามประชากรโลก อยู่ให้จงได้

สำหรับประเทศไทย แนวทาง Green Economy หรือ SD นั้นเป็นแนวทางเดียวกับ "แนวทางพระราชดำริเศรษฐกิจพอเพียง" ของในหลวงของเรานั่นเอง เรามีของดีเลิศอยู่ในมือแล้ว และมีคนส่วนหนึ่งรับไปปฏิบัติแล้ว แต่ก็ยังมีคนบางกลุ่มหวังเอาประโยชน์ส่วนตน เอาเปรียบผู้อื่นด้วยลัทธินายทุน แต่อ้างหลักการเลือกตั้งของประชากรส่วนใหญ่ในระบบประชาธิปไตยและมุ่งล้มล้างสถาบันที่คำนึงถึงความอยู่ดีกินดีของประชาชน

ในช่วงนี้ประชาชนคนไทยจึงต้องใช้วิจารณญาณอย่างหนักในการเลือกข้างที่คำนึงถึงประชาชนและความอุดมสมบูรณ์ของประเทศอย่างแท้จริงหรือข้างที่จะหลอก ให้ประชาชนหลงเชื่อในสิ่งที่เป็นมา

Category:

Green Mirror

Eco Town มีอยู่จริง...หรือเปล่า

Manager 360 — Wed, 04 Jul 2012 10:56:23 +0000

อุตสาหกรรมกับชุมชนอยู่รวมกันได้จริงหรือ ในที่นี้หมายถึงอุตสาหกรรมหนักประเภทโรงกลั่น ปิโตรเคมี ไม่ใช่แค่อุตสาหกรรมรีไซเคิล ซึ่งจะสะท้อนโอกาสของการสร้างอีโคทาวน์ (Eco Town) ในไทยว่าจะเป็นไปได้จริงไหม

“จะเป็นอีโคทาวน์ควรจะคิดตั้งแต่ 30 ปีที่แล้วที่เริ่มโครงการมาบตาพุด แต่ตอนนี้แม้แต่ที่รัฐบาลบอกว่าควรจะลดเขตอุตสาหกรรมเก่า แต่พื้นที่อุตสาหกรรมยังขยายเพิ่มขึ้น” พัชรี ชาวบ้านจากบ้านชาก ลูกหญ้า หนึ่งในชุมชนของมาบตาพุด สะท้อนปัญหามาบตาพุด

เธอเป็นหนึ่งในกลุ่มคนมาบตาพุดที่รวมตัวกันแจ้งปัญหามลพิษจากนิคมต่อรัฐบาลเมื่อปี 2550 ร่วมยื่นฟ้องชะลอโครง การอุตสาหกรรม 76 โครงการ รวมถึงเรียกร้องให้การนิคมอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย ประกาศเขตควบคุมมลพิษ แต่จนถึงตอนนี้ก็ยังไม่ได้ตามข้อเรียกร้อง เพียงแค่มีการปรับเปลี่ยนเป็นแผนลดและขจัดมลพิษของคนมาบตาพุดแทน

ส่วนการควบคุมมลพิษและเฝ้าระวัง ที่เห็นเป็นรูปธรรมคือการติดตั้งสถานีตรวจคุณภาพอากาศเพิ่มขึ้นในพื้นที่รอบนิคม เป็น การตรวจวัดกลุ่มสารอินทรีย์ระเหยง่าย หรือ VOC โดยกลุ่มอุตสาหกรรมร่วมกันเป็นผู้สนับสนุนงบประมาณ แต่กระนั้นสถานีตรวจ วัดเหล่านี้ก็ไม่ได้สร้างความไว้วางใจให้กับประชาชนในพื้นที่อย่างพัชรีเท่าไรนัก

‘ตอนโรงงานบีเอสซีระเบิด สถานีตรวจวัดยังโชว์สัญลักษณ์หน้ายิ้ม (แสดงว่าอยู่ในภาวะปกติ) อยู่เลย” พัชรีบอก

สิ่งที่เธอกังขามาตลอดในการอาศัยอยู่ในชุมชนใกล้นิคมก็คือเพราะเหตุใดหน่วย งานต่างๆ ยังทนเห็นความเจ็บป่วยของคนมาบตาพุดอยู่ได้ เธอบอกว่าทุกวันนี้พื้นที่ชุมชนมาบตาพุดยังมีค่าของสารเคมี 3 ตัวที่เกินมาตรฐานมาตลอด ได้แก่ ไวนีลคลอไรด์ ไดคลอโรอีเทน และเบนซีน

“3 ตัวนี้วัดกี่ครั้งก็ไม่เคยต่ำลง แต่ก็ยังคงมีโรงงานใหม่เกิดขึ้นในมาบตาพุด กรณีสารโทรูอีนรั่วไหลจากโรงงานบีเอสซีที่เกิดอุบัติเหตุล่าสุด ถึงไม่มีผลต่อมะเร็งแต่ก็ยืนยัน ว่ามีผลทำให้คลอดก่อนกำหนด ลูกสาวดิฉันอายุครรภ์ตอนนี้ 34 สัปดาห์ มีแนวโน้มคลอดก่อนกำหนด ถึงหมอบอกว่าพยายามประคองให้ถึง 37 สัปดาห์ก็ยังคลอด ก่อนกำหนดอยู่ดี แล้วแบบนี้อีโคทาวน์ที่บอกไว้จะมีจริงได้หรือเปล่า” นี่คือคำถามตรงๆ จากคนในพื้นที่มาบตาพุด

ขณะที่อาจารย์กอบกุล รายะนคร นักวิจัยกฎหมายสิ่งแวดล้อมและนโยบายสาธารณะ อดีตอาจารย์คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ เล่าประสบการณ์ไปค้นหาอีโคทาวน์ถึงญี่ปุ่นว่า

“ดิฉันมีโอกาสไปดูเมืองคิตะคิวชู ที่เขาพูดกันว่าเป็นเมืองอีโคทาวน์ของญี่ปุ่น ก็ตั้งความหวังจะดูว่าเขาจัดการอุตสาหกรรม ของเขาอย่างไรถึงเรียกว่าอีโคทาวน์ ไปถึงเจอแต่อุตสาหกรรมรีไซเคิล ข้อเท็จจริงคืออดีตเขาเคยมีอุตสาหกรรมหนัก แต่ย้ายฐานการผลิตออกไปหมดแล้ว ฉะนั้นจริงๆ ที่บอก ว่าอีโคทาวน์เป็นเมืองสะอาด เมื่อดูวิธีการแก้ไขปัญหาจริงๆ ก็พบว่าการแก้ไขปัญหาของเขาคือย้ายอุตสาหกรรมหนัก อุตสาห-กรรมที่สกปรกออกไป”

ดร.โมโมโกะ ชิบะ ผู้เชี่ยวชาญด้านโรคที่เกิดจากมลพิษของญี่ปุ่น เคยทำคดีสาร ซารินที่ลัทธิโอมชินริเคียวนำไปปล่อยในรถไฟ ใต้ดินจนมีผู้เสียชีวิต ก็เคยมาเยี่ยมชมมาบตาพุดแล้วเล่าวิธีการหนึ่งของการจัดการปัญหามลพิษที่เมืองมินามะตะ ซึ่งเป็นต้นกำเนิดของโรคประหลาดชื่อเดียวกันให้ฟังว่า ที่มินามาตะใช้วิธีกำจัดสารปรอทตกค้างในดินเลนบริเวณอ่าวด้วยการขนไปทิ้งที่อื่นและต้องใช้เวลาในการกำจัดถึง 12 ปี (อ่านมาบ ตาพุดในมุมมองของคนตรวจโรค นิตยสารผู้จัดการ 360 ํ ฉบับมิถุนายน 2554)

อย่างไรก็ดีทีมงานนิตยสารผู้จัดการ 360 ํ เคยไปดูอีโคทาวน์ของญี่ปุ่นเห็น ว่ามีระบบการจัดการที่สามารถควบคุมมลพิษได้อย่างมีประสิทธิภาพ และเป็น เมืองอุตสาหกรรมหนักอย่างปิโตรเคมี แต่สามารถอยู่ร่วมกับชุมชนได้ ถ้าสามารถเข้าถึงหัวใจของการอยู่ร่วมกันอย่างจริงใจ นั่นคือโรงงานดำเนินงานด้วยความโปร่งใส จริงใจต่อการป้องกัน และแก้ไขปัญหา ขณะที่ชุมชนต้อง เข้มแข็งร่วมแรงร่วมใจช่วยกันสอดส่องดูแล ไม่นิ่งดูดาย อีโคทาวน์ก็มีโอกาสเกิดได้จริงเช่นกัน (อ่านบทเรียนคาวา ซากิและอิจิฮารากับโลกทัศน์ของมาบตาพุด นิตยสารผู้จัดการ 360 ํ ฉบับกรกฎาคม 2553)

การพาไปดูตัวอย่างอีโคทาวน์ในญี่ปุ่นของเอสซีจีครั้งนั้นก็เพื่อให้เห็นต้นแบบที่ทำสำเร็จมาแล้ว เป็นแนวทางที่บริษัทจะนำ มาใช้สร้างอีโคทาวน์ให้เกิดขึ้นในเมืองไทย เพื่อทำให้การอยู่ร่วมกันระหว่างอุตสาหกรรม และชุมชนเป็นไปได้ตามวิสัยทัศน์ของเครือเอสซีจีที่ว่า อยู่ที่ไหนก็ต้องดำเนินธุรกิจด้วยความเป็นธรรม และต้องอยู่บนความสมดุลระหว่างธุรกิจ สิ่งแวดล้อม และสังคม

“เราเชื่อว่าอุตสาหกรรมสามารถอยู่ร่วมกับชุมชนได้และจะผลักดันเรื่องอีโคทาวน์ ที่เราทำก็คือการดูแลเรื่องสิ่งแวดล้อมโดยเริ่มจากการเป็นอีโคแฟคตอรี่ เพื่อให้มั่นใจว่าโรงงานเราดูแลสิ่งแวดล้อมจากตัวเรา และป้องกันผลกระทบที่จะเกิดกับชุมชนให้น้อยที่สุด” สมชาย หวังวัฒนาพานิช ผู้ช่วยกรรมการผู้จัดการใหญ่-ปฏิบัติการ เอสซีจี เคมิคอลส์ กล่าว

โรงงานอุตสาหกรรมในเครือเอสซีจีเคมิคอลส์ในพื้นที่มาบตาพุดมีอยู่ประมาณ 14 บริษัท รวม 20 กว่าโรงงาน มีทั้งหมด 7 ไซต์ทุกไซต์จะมีโรงงาน แนวคิดอีโคแฟคตอรี่จะทำกับทุกโรงงาน แต่ก็ต้องยอมรับว่าทำได้เต็มรูปแบบเฉพาะกับโรงงานใหม่ เพราะสามารถควบคุมและเลือกใช้นวัตกรรมสิ่งแวดล้อมมาออกแบบโรงงานให้เป็นไปตามหลักอีโคตั้งแต่ต้น

ผลงานโชว์ในครั้งนี้คือโรงงานผลิต ผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมีของบริษัท มาบตาพุด โอเลฟินส์ จำกัด (MOC) ในเครือเอสซีจีเคมิคอลส์ ซึ่งเพิ่งก่อสร้างเสร็จและเริ่มเดินเครื่องเมื่อปี 2533 ตั้งอยู่ในเขตนิคมอุตสาห-กรรมอาร์ไอแอลที่เอสซีจีซื้อต่อมาจากเอกชน แล้วขอผนวกเข้ากับนิคมมาบตาพุด ปัจจุบัน เป็นโรงงานต้นแบบที่ต้องคอยต้อนรับชาวต่างชาติทั้งญี่ปุ่นและชาติตะวันตกที่เข้ามาขอดูงานอยู่เรื่อยๆ

“เพราะเราเอามาตรฐานที่เข้มที่สุดจากหลายประเทศมาใช้ทั้งจากอเมริกา ญี่ปุ่น แม้แต่ประเทศเพื่อนบ้านอย่างสิงคโปร์”

ภายใต้หลักการอีโคแฟคตอรี่ของ MOC ประกอบด้วย หนึ่ง-5S ได้แก่ Sight/Sound/Smell/Sickness/Safety สอง-VOC ดีโปรแกรม สาม-3R reduce/reuse/recycle สี่-ปราศจากขยะฝังกลบ ห้า-มีการแลกเปลี่ยน และซินเนอยี่การใช้ของเสีย หก-ทำแนวป้องกันสีเขียวรอบพื้นที่นิคม (Protection Stripe) และเจ็ด-ทำซีเอสอาร์และสร้างการมีส่วนร่วมกับชุมชน

สมชายอธิบายความสำคัญของอีแฟค ตอรี่ว่า จำเป็นที่โรงงานยุคใหม่ต้องเริ่มป้องกันตั้งแต่ออกแบบไม่ต้องรอมีปัญหาแล้ว ค่อยทำ ถ้าเดินโรงงานแล้วยังไม่สมบูรณ์ก็ต้องปรับปรุงเพื่อให้เกิดผลกระทบน้อยที่สุด

เพราะฉะนั้นอีโคแฟคตอรี่ของ MOC ต้องมีหลักการดำเนินงานอยู่หลายประการ

5S เป็นเรื่องของมลภาวะที่สัมผัสง่าย ที่สุด MOC ออกแบบหัวเผาที่ช่วยลดไนโตร เจนออกไซด์ (NOx) ทำให้สามารถนำอากาศ หมุนเวียนกลับมาใช้ใหม่ ลดอุณหภูมิในการเผาไหม้ต่ำกว่าปกติ ทำให้ค่า NOx ต่ำลง และออกแบบถังเก็บผลิตภัณฑ์ลักษณะเหมือน ฝาชีครอบเพื่อไม่ให้มีสารอินทรีย์ระเหยง่ายหลุดออกมา ซึ่งเป็นรูปแบบที่ได้มาจากสิงคโปร์ ที่โรงงานตั้งอยู่ติดกับชุมชนเช่นกัน

อุปกรณ์ในโรงงาน เช่น ตัวปั๊มและวาล์ว ถ้าสังเกตก๊อกน้ำที่บ้านใช้ไปนานๆ ก็มีน้ำรั่วซึมได้ แต่ในโรงงานเป็นสารไฮโดร คาร์บอนถ้ารั่วอาจจะติดไฟและกระทบสิ่งแวดล้อม MOC ออกแบบให้มีระบบห่อหุ้มสองชั้นเป็นการป้องกันสาร VOC ออกสู่บรรยากาศด้วย โดยวาล์วที่ใช้จะยาวกว่าและทนกว่าวาล์วทั่วไปสิบเท่า

“ตาม EPA ของอเมริกากำหนดค่า VOC ไว้ที่ 500ppm แต่เราตั้งเป้าภายใต้ VOC ดีโปรแกรมไว้ต้องไม่เกิน 250ppm โดยเอ็นเคอเรจให้พนักงานทุกคนมีส่วนร่วม เอาเครื่องเช็กไปวัดแก๊ส ถ้าเกินก็จะต้องรีบทำกิจกรรมที่จะช่วยลดไม่ให้เกิน”

อุตสาหกรรมปิโตรเคมีระดับเวิลด์คลาสกำหนดค่า VOC ไว้ว่า จะต้องอยู่ที่ประมาณ 0.6-10.0 กิโลกรัมต่อตันเอทิลีน ปี 2553 ที่เริ่มเดินเครื่องโรงงาน MOC มีค่า VOC อยู่ที่ 2.92 และเมื่อทำกิจกรรมภายใต้ อีโคแฟคตอรี่อย่างต่อเนื่อง สามารถลดลงไปได้อีก 0.57

ระบบหมุนเวียนน้ำในโรงงาน ปกติหอผึ่งเย็นหรือ Cooling tower ของโรงงานในนิคมมาบตาพุดจะมีรอบการใช้น้ำประมาณ 5 รอบแล้วปล่อยทิ้ง ที่ MOC เพิ่มเป็น 8-9 รอบ เพื่อลดปริมาณน้ำทิ้งให้น้อยที่สุด หมุน เวียนน้ำใช้ในระบบให้นานขึ้น แล้วนำน้ำทิ้งไปผ่านระบบ RO (Reverse Osmosis) ให้เป็นน้ำดี ทำให้ไม่ต้องปล่อยน้ำทิ้ง

ขณะที่ของเสียอื่นๆ ที่เกิดขึ้นจะต้อง ไม่มีการฝังกลบ การกำจัดให้เหลือศูนย์มีทั้งส่วนที่ประสานงานกับอุตสาหกรรมอื่นของเอสซีจีนำของเสียที่เป็นของแข็งไปเผาเป็นเชื้อเพลิงในโรงปูน ส่วนถ่านกัมมันซึ่งต้องใช้ในกระบวนการผลิต ก็พัฒนาปรับปรุงจากเป็นกรดมาใช้แบบเป็นเม็ด เพื่อส่งกลับไปให้ ผู้ผลิตฟื้นฟูสภาพเมื่อใช้จนเต็ม แล้วนำกลับมาใช้ใหม่ได้โดยไม่ต้องไปฝังหรือเผาทิ้ง ขณะที่หากเลือกใช้ถ่านกัมมันแบบเกล็ดจะได้ราคา ถูกแต่เมื่อใช้จนอิ่มตัวก็ต้องไปเผาทิ้งหรือฝังกลบเท่านั้น

ขณะที่ของเสียบางอย่างสามารถนำไปแลกเปลี่ยนกับโรงงานใกล้เคียงนำไปพัฒนาผลิตภัณฑ์ได้อีก เช่น กรณีที่ MOC ต่อท่อจากปล่อง Flare ระหว่างโรงงานกับโรงงานในเครือ PTTCG เพื่อนำสารไฮโดร คาร์บอนซึ่งเดิมต้องเผาทิ้งทุกครั้งเมื่อเริ่มสตาร์อัพ หรือหยุดเดินเครื่อง หรือฉุกเฉินไฟฟ้าดับ ต่อท่อไปอีกโรงงานหนึ่งเพื่อนำสาร ไฮโดรคาร์บอนดังกล่าวไปเป็นวัตถุดิบในขั้นตอนการผลิตถัดไป ซึ่งกรณีต้องหยุดเครื่อง อย่างน้อยเมื่อเดินเครื่องไปได้ 3-5 ปี เพื่อพักทำความสะอาดอย่างน้อย 30-45 วัน การดึงไฮโดรคาร์บอนไปใช้งานแทนการเผาทิ้งสามารถลดการเกิดคาร์บอนไดออกไซด์ได้ครั้งละ 2,800 ตัน

“เราตัดสินใจเดินท่อระหว่าง MOC กับโรงงานในเครือ ปตท.ในนิคมเดียวกัน โชคดีที่สภาพภูมิศาสตร์ทำได้ ระบบนี้ต้องคิดตั้งแต่ออกแบบโรงงาน มูลค่าของเสียที่แลกเปลี่ยนเพิ่มเป็นผลผลิตได้เท่าไร กำไรหารสองเป็นซินเนอยี่โปรเจ็กต์ที่วิน-วิน เพราะปกติเปิดปิดโรงงานแต่ละครั้งก็มีค่าใช้จ่าย ต้อง Flare ทิ้งเยอะมากอยู่แล้ว”

MOC ถือว่าการต่อท่อ Flare เพื่อนำของที่ต้องถูกเผาทิ้งไปใช้งานแค่คิดเรื่องสิ่งแวดล้อมก็คุ้มทันทีที่จะทำ เพราะถ้าปล่อย Flare ก็ต้องมีมลพิษทั้งแสงและเสียง ซึ่งปัจจุบันปล่อง Flare ที่มาบตาพุดมีมากกว่า 100 ปล่อง บางปล่องปล่อย Flare ทุกวันซึ่งไม่รู้ว่ามีสารพิษอะไรปนออกมาบ้าง ในหลายประเทศจึงออกฎหมายให้ปล่อยได้เฉพาะกรณีฉุกเฉิน หยุดเดินเครื่อง หรือเริ่มเดินเครื่องเท่านั้น

MOC ยังอยู่ระหว่างการวิจัยหาวิธีกำจัดของเสียประเภทอื่น เช่น ของเสียทางด้านชีวภาพที่เกิดจากกระบวนการหมักในระบบบำบัดน้ำเสีย ซึ่งจะมีตะกอนซึ่งปกติต้องเอาไปเผาทิ้ง แต่นำมาพิจารณาแล้วเมื่อเป็นตะกอนจากปฏิกิริยาชีวภาพจึงเอาไปเลี้ยงหนอนให้หนอนย่อยสลาย เมื่อหนอนถ่ายก็ได้ปุ๋ยไปทำกิจกรรมกับชุมชน

สำหรับกิจกรรมซีเอสอาร์ MOC มีนโยบายชัดเจนว่าไม่ใช่หน้าที่ของคนใดคนหนึ่ง แม้เอสซีจีเคมิคอลส์จะมีทีมซีเอสอาร์อยู่กว่า 30 ชีวิต แต่ซีเอสอาร์ถือเป็นหน้าที่ของพนักงานทุกคนที่ต้องมีส่วนร่วมและเรียน รู้ว่ากิจกรรมใดที่ทำแล้วชุมชนไม่เห็นด้วยองค์กรก็จะไม่ยั่งยืนเช่นกัน

“เราต้องเริ่มต้นเป็นคนดีให้เขาเห็นก่อน แล้วค่อยให้เขามีส่วนร่วม มีชุมชนที่อยู่ รอบๆ บริษัทในเครือ 30 กว่าชุมชน ชุมชนในมาบตาพุด 80-90 ชุมชน ที่อยู่ในพื้นที่อาร์ ไอแอล 13 ชุมชน ช่วงก่อสร้างก็ไปแต่ละชุมชน แจ้งว่าจะขึ้นโรงงาน จะเป็นอย่างไร เราทำอะไรบ้าง ที่อาจจะส่งผลกระทบชุมชนแล้วเราจะทำอย่างไร ชุมชนมีความต้องการอย่างไร เราพยายามไปสร้างความสัมพันธ์และทำให้ชุมชนเห็นว่าเรามีความตั้งใจดี ผมคิดว่าตรงนี้เป็นสิ่งที่ทำแล้วทำให้เกิดความยั่งยืน แต่ทั้งนี้ทั้งนั้นต้องใช้เวลา เพราะการสร้างความเข้าใจไม่ใช่เรื่องง่าย การเริ่มต้นจากความตั้งใจดีและเป็นคนดีก่อน อันนี้ผมคิดว่าน่าจะเป็นคำตอบขั้นต้น”

ส่วนสำคัญที่ทำให้ MOC วางกรอบอีโคแฟคตอรี่ไว้อย่างละเอียด เพราะบริษัทมีประสบการณ์ในอุตสาหกรรมปิโตรเคมีมากกว่า 30 ปี พร้อมๆ กับการเกิดมาบตาพุด จึงนำประสบการณ์ที่ได้มาออกแบบเพื่อสร้างอีโคแฟคตอรี่ เพื่อเป็นขั้นตอนแรกก่อนจะพัฒนาไปสู่การเป็นอีโคทาวน์ที่กินพื้นที่กว้างขึ้น

“ชุมชนรอบๆ นิคมอุตสาหกรรมอาร์ไอแอลมีอยู่จำนวนมาก เราอยากจัดเป็น อีโคคอมมูนิตี้ทั้งหมด แต่ใหญ่เกินกว่าจะทำคนเดียวสำเร็จ อยากให้ทั้งผู้ประกอบการอื่นและชุมชนเป็นแนวร่วม โดยเราพยายามทำชุมชนต้นแบบขึ้นมาก่อน ตอนนี้เริ่มแล้วที่ชุมชนห้วยโป่ง”

นอกจากผลักดันให้คนนอกเข้ามาสร้างอีโคคอมมูนิตี้ร่วมกัน แต่สำหรับพนักงาน MOC จะต้องเจอกับภาคบังคับเมื่อผู้จัดการหนึ่งคนจะต้องมีชุมชนที่ดูแลประจำหนึ่งชุมชน

เรื่องสำคัญที่ต้องใกล้ชิดกับชุมชนให้มากที่สุดเท่าที่ทำได้ ก็เพื่อสร้างความรู้ความเข้าใจระหว่างกัน เพราะอย่างน้อยโรงงานในเครือเอสซีจีเคมิคอลส์ที่เริ่มก่อสร้าง ในนิคมอาร์ไอแอลมาตั้งแต่ปี 2549 ก็ใช้เงินลงทุนไปแล้วไม่ต่ำกว่า 7 หมื่นล้านบาท จะทำให้เป็นเงินลงทุนที่จะเดินหน้าสร้างการเติบโตต่อไปด้วยดี ก็ต้องเป็นที่เข้าใจและยอมรับของชุมชน

ขณะเดียวกันทุกภาคส่วนก็มีหน้าที่ต้องทำ ราชการบังคับใช้กฎหมาย หน่วยงาน รับผิดชอบหน้าที่อย่างตรงไปตรงมา ประชาชนร่วมกันตรวจสอบดูแลเป็นหูเป็นตา ภายใต้ความร่วมแรงร่วมใจกัน เพียงเท่านี้โอกาสของการพัฒนาอีโคทาวน์ให้เกิดขึ้นจริงในเมืองไทยสักแห่ง ก็คงจะไม่ใช่เรื่องไกลเกินฝัน

Category:

Green Enterprise

อาหาร GMO ปัญหาใกล้ตัวและใหญ่ระดับโลก

Jerome Rene Hassler — Fri, 22 Jun 2012 19:01:47 +0000

เมือง Dendermonde ในเบลเยียม มีการเปิดพิจารณาคดีเกี่ยวกับพืชดัดแปลงตัดแต่งพันธุกรรม (genetically-modified organism (GMO) เมื่อเดือนพฤษภาคม มีนักเคลื่อนไหว 11 คนถูกฟ้องร้องในข้อหา ทำลายแปลงทดลองปลูกมันฝรั่ง GMO? คดีนี้ไม่เพียงเป็นที่สนใจในเบลเยียม แต่ยังเป็นที่สนใจไปทั่วโลก และเป็นปัญหาสำคัญที่ส่งผลต่อภาคการเกษตรของไทยด้วย ทั้งที่เป็นคดีความที่เกิดขึ้นในประเทศที่ห่างไกลจากไทย เพราะสาเหตุดังต่อไปนี้

คำถามที่โยงคดีความที่เกิดขึ้นในเบลเยียมกับสถานการณ์ด้านอาหารในไทย คือคำถามที่ว่า

“เราจะสร้างความมั่นคงทางอาหารและต่อสู้กับความหิวโหยที่เกิดขึ้นทั่วโลกได้อย่างไร โดยไม่สูญเสียการควบคุมการผลิตและจัดจำหน่ายอาหาร”

ประเด็นความมั่นคงทางอาหารเป็นประเด็นสำคัญมากในประเทศอย่างเช่นไทย เพราะความอยู่ดีกินดีของคนไทยจำนวนมากขึ้นอยู่กับภาคเกษตรกรรมที่จะต้องให้ผลผลิตสูงเพื่อให้เพียงพอต่อการบริโภคภายในประเทศและการส่งออก ด้วย บริบทเช่นนี้จึงมีคำถามเกิดขึ้นอยู่ตลอดเวลาว่า ทำอย่างไรเราจึงจะสามารถเพิ่มประสิทธิภาพและความมั่นคงในการผลิตพืชพาณิชย์ ซึ่งไม่ใช่ปัญหาใหม่

การเกษตรกำเนิดขึ้นในโลกเมื่อประมาณ 5,000-6,000 ปีล่วงมาแล้ว บนผืนดินอันอุดมสมบูรณ์ระหว่างแม่น้ำไทกริส และยูเฟรติสในตะวันออกกลาง สมัยนั้น สังคมมนุษย์เกิดการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ทั้งด้านสังคม เศรษฐกิจและสิ่งแวดล้อม มนุษย์เปลี่ยนวิถีจากการใช้ชีวิตเป็นนักล่าและนักเก็บ ที่ต้องย้ายถิ่นที่อยู่ตลอดเวลาเพื่อหาอาหาร เรียนรู้ที่จะอยู่กับที่และดำรง อยู่ได้ด้วยการเลี้ยงสัตว์และเพาะปลูก

ยิ่งไปกว่านั้น เมื่อการพัฒนาเกษตร ก้าวหน้ามากขึ้น การผลิตอาหารเหลือกิน สามารถนำไปเลี้ยงคนอื่นๆ ได้ ก่อให้เกิดอาชีพหลากหลาย ทั้งหมดนี้คือกระบวนการ ที่หากขาดไปก็คงจะไม่มีเมืองและชีวิตทันสมัยในเมืองเกิดขึ้น

อย่างไรก็ตาม ผลเก็บเกี่ยวที่ไม่ดี และการเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วของประชากร รวมถึงเหตุผลอื่นๆ ทำให้มนุษย์ต้องเผชิญปัญหาขาดแคลนอาหารอยู่ตลอดเวลา ดังนั้น ความพยายามที่จะพัฒนาพืชสายพันธุ์ ใหม่ๆ และการผสมพืชข้ามสายพันธุ์จึงมีมานานแล้ว

จุดประสงค์ก็เพื่อเพิ่มผลผลิตการ เกษตร แต่แล้วเทคนิคต่างๆ ที่มนุษย์เคยใช้เพิ่มผลผลิตการเกษตรก็พบกับขีดจำกัดในที่สุด จนกระทั่งต่อมาเกิดการค้นพบความรู้ใหม่ทางด้านชีววิทยาและการวิจัยทางพันธุกรรม ทำให้มนุษย์พัฒนาเทคนิควิธีการในการพัฒนาพืชสายพันธุ์ใหม่ที่ให้ผลผลิตสูงยิ่งกว่าที่เคยเป็นมา หรือ GMO ก่อนจะเข้าสู่ GMO ขอย้อนกลับไปยุคแรก เริ่มของการพัฒนาพันธุ์พืช ซึ่งต้องมีชื่อของ Gregor Mendel อยู่ด้วย

ในช่วงทศวรรษ 1860 Mendel ซึ่ง เป็นทั้งพระและนักวิจัยอาศัยอยู่ในประเทศ ที่ขณะนี้คือสาธารณรัฐเชค ค้นพบกฎสำคัญ 3 ข้อของการถ่ายทอดพันธุกรรม ซึ่งเป็นรากฐานของพันธุวิศวกรรมศาสตร์สมัยใหม่ในด้านการพัฒนาสายพันธุ์พืช และ 150 ปีหลังจากการค้นพบของเขา ได้ก่อให้ เกิดนักวิจัยรุ่นใหม่หลายรุ่นที่นำกฎของ Mendel ไปพัฒนาต่อยอดจนค้นพบโครง สร้างทางพันธุกรรมหรือยีนของพืช

การค้นพบนี้เปิดทางไปสู่การควบคุม และปรับเปลี่ยนโครงสร้างของพืช สร้างพืชสายพันธุ์ใหม่ๆ ขึ้นมามากมาย และทำให้หลายคนเชื่อมั่นว่าอาหารปรับเปลี่ยน พันธุกรรม (gene-modified food) คือคำตอบสุดท้ายของปัญหาความมั่นคงทางอาหารของโลก

ทุกอย่างก็ดูดีในช่วงแรก

ระหว่างปี 1950-1985 ผลผลิตอาหารเพิ่มสูงมากโดยเฉพาะในเอเชีย เรียกกันว่า การปฏิวัติเขียว (Green Revolution) เมล็ดพืชสายพันธุ์ใหม่ที่เกิดจากการผสมข้ามสายพันธุ์บวกกับปุ๋ยเคมีชนิดใหม่ ให้ผลผลิตสูงลิ่วอย่างน่าอัศจรรย์ เมล็ดพันธุ์ชนิดใหม่ให้ผลเก็บเกี่ยวมากขึ้น 2-3 เท่าของเมล็ดพันธุ์ดั้งเดิม ส่งผลให้ช่วงปี 1965-1980 ผลผลิตข้าวสาลีและข้าวเจ้าในชาติกำลังพัฒนาเพิ่มขึ้นถึง 75% ในอินเดีย ผลผลิตข้าวสาลีเพิ่มขึ้น 3 เท่าในช่วงปี 1966-1981 ทำให้มีข้าวเลี้ยงประชาชนได้มากถึง 184 ล้านคน

อย่างไรก็ตาม ในที่สุดเทคนิคนี้ต้อง พบกับขีดจำกัด เมื่อพืชต่างชนิดกันไม่สามารถผสมข้ามสปีชีส์กันได้ เนื่องจากความเข้ากันไม่ได้ทางเพศ (Sexual compatibility)

ขีดจำกัดดังกล่าวเปิดช่องให้วิทยาศาสตร์สมัยใหม่อย่างพันธุวิศวกรรมหรือการดัดแปลงตัดแต่งยีนก้าวเข้ามาแก้ปัญหานี้ มีการนำยีนแปลกปลอม (foreign gene) มาใส่เข้าไปในพืช เพื่อทลายกำแพง สปีชีส์ได้ ทำให้เกิดพืชพันทาง (hybrid plant) ชนิดใหม่ขึ้นมา ซึ่งสามารถนำไปขยายพันธุ์ต่อไปได้

การนำยีนแปลกปลอมใส่เข้าไปในพืชประสบความสำเร็จเป็นครั้งแรกในปี 1983 กับต้นยาสูบ ผลสำเร็จนี้ก่อให้เกิดอุตสาหกรรมชนิดใหม่มูลค่านับแสนๆ ล้าน ดอลลาร์ในสหรัฐฯ “สิ่งมีชีวิตดัดแปลงพันธุกรรม” (genetically modified organism: GMO) ชนิดแรกในโลกที่ผ่าน การดัดแปลงตัดแต่งพันธุกรรมได้รับการอนุมัติในสหรัฐฯ ให้มนุษย์บริโภคได้เมื่อปี 1996 ส่งผลให้มีการใช้พืช GMO เป็นส่วน ประกอบในอาหารอย่างแพร่หลายไปทั่วสหรัฐฯ โดยที่ผู้บริโภคแทบไม่เคยรู้เลยว่า ได้บริโภคอาหารชนิดใดที่มี GMO เป็นส่วนประกอบ

ผลการศึกษาของศาสตราจารย์ Mary Crouch ศาสตราจารย์ด้านชีววิทยา ซึ่งเกษียณอายุงานแล้วจากมหาวิทยาลัย Indiana State และเป็นผู้เขียนหนังสือเกี่ยวกับ GMO พบว่ามีผลิตภัณฑ์ GMO 20 ชนิดที่ได้รับอนุมัติในสหรัฐฯ นับตั้งแต่ช่วงกลางทศวรรษ 1990 เป็นต้นมา

อาจจะดูเป็นตัวเลขไม่มาก แต่ผลิตภัณฑ์ GMO เหล่านี้เป็นอาหารจำเป็น ในชีวิตประจำวันที่ซื้อหรือหารับประทานได้ง่ายในซูเปอร์มาร์เก็ตและร้านอาหาร สิ่ง ที่น่ากังวลคือ ผู้คนส่วนใหญ่ยังปราศจากความรู้หรือความเข้าใจอันถ่องแท้ว่า GMO จะส่งผลกระทบต่อนิเวศวิทยาและต่อชีวิตมนุษย์อย่างไร

ตัวอย่างที่เกิดขึ้นในสหรัฐฯ ต่อไปนี้ อาจพอชี้ให้เห็นถึงความเสี่ยงของการเกษตร สมัยใหม่ที่เรากำลังเผชิญจากพืช GMO

ในแถบ Midwest และภาคใต้ของสหรัฐฯ มีการปลูกข้าวโพด ถั่วเหลืองและฝ้าย GMO มากถึง 170 ล้านเอเคอร์ เช่น 85% ของข้าวโพดที่ปลูกในรัฐอินเดียนาของ สหรัฐฯ เป็นข้าวโพด GMO ซึ่งก่อให้เกิดผลข้างเคียงไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาฆ่า หญ้าเพิ่มขึ้น เมื่อเกิดวัชพืชดื้อยารุกรานไปทั่วพื้นที่เพาะปลูก ในขณะที่พืชอื่นๆ ตายหมด

วัชพืชบางอย่างเป็นอาหารของสัตว์ อย่างเช่น ผีเสื้อ นี่คือตัวอย่างผลกระทบของพืช GMO ที่มีต่อสิ่งแวดล้อม ซึ่งเรายังไม่มีความเข้าใจดีพอ ความเสี่ยงอื่นๆ ก็อย่างเช่นพืช GMO อาจฆ่าไม่ตาย และอาจกลายเป็นวัชพืชที่คุกคามพื้นที่เพาะปลูก พืชอื่นๆ รวมถึงสิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติ นอกจากนี้ พืช GMO อาจไปผสมกับพืชป่าต่างสปีชีส์ และถ่ายทอดรหัสพันธุกรรมไปยังพืชป่าจนเกิดเป็นพืชพันทางสายพันธุ์ใหม่ที่อาจเป็นอันตรายใหม่ในระบบนิเวศ

ส่วนอันตรายต่อสุขภาพจากการบริโภคพืช GMO มีสิ่งที่น่าวิตก 2 ข้อใหญ่ คือ พืช GMO อาจทำให้เกิดอาการแพ้ในมนุษย์มากขึ้น และอาจทำให้แบคทีเรียที่อยู่ในลำไส้ของเราเกิดการต้านยาปฏิชีวนะ ซึ่งยังเป็นยาเพียงชนิดเดียวที่เราใช้เป็นอาวุธ ในการต่อสู้กับโรคร้ายที่คุกคามชีวิต และกว่าเราจะเข้าใจอย่างถ่องแท้ถึงอันตรายต่อ สิ่งแวดล้อมและผลกระทบทางลบของพืช GMO เมื่อนั้นก็อาจสายเกินไปแล้ว

นอกจากอันตรายต่อสิ่งแวดล้อมและ สุขภาพแล้ว Barbara van Dyck และนักเคลื่อนไหวต่อต้าน GMO อื่นๆ ยังกลัวว่า เราอาจจะสูญเสียการควบคุมการผลิตและจัด จำหน่ายอาหาร เพราะเทคโนโลยี GMO ทำให้เอกชนสามารถเป็นเจ้าของเมล็ดพันธุ์พืชผ่านการจดสิทธิบัตรมี ราคาแพง จึงมีแต่บริษัท ยักษ์ใหญ่ข้ามชาติด้านธุรกิจเกษตรและเทคโน โลยีชีวภาพเท่านั้นที่จะได้รับผลประโยชน์ในด้านการเงินจาก GMO

ความเสี่ยงของพืช GMO ดังที่กล่าวมา ทำให้ประชาชนในประเทศพัฒนาแล้วต่อต้านอย่างหนักหน่วง

Monsanto บริษัทข้ามชาติยักษ์ใหญ่ของสหรัฐฯ และมีบทบาทสำคัญในเรื่อง GMO ได้พัฒนามันฝรั่ง GMO และ ตั้งชื่อว่า “New Leaf” เพื่อนำไปทำเป็นเฟรนช์ฟราย แต่ต้องยกเลิกไปเพราะถูกต่อต้านอย่างหนักจากผู้บริโภคชาวอเมริกัน ในยุโรปก็หนักไม่แพ้กัน โดยเฉพาะในฝรั่งเศส ซึ่งเคยเป็นประเทศที่ทดลองปลูกพืช GMO มากที่สุดในยุโรป แต่ถูกสาธารณชนต่อต้านอย่างหนักจนต้องยกเลิก ไปเกือบหมด ในเบลเยียมเคยมีการทดลอง ปลูกพืช GMO อย่างกว้างขวางในช่วงทศวรรษ 1990 โดยบริษัทเอกชน แต่หลังจากปี 2000 ก็ไม่มีการทดลองอีกเลยจนเกือบ 10 ปีต่อมา เนื่องจากถูกประชาชนต่อต้านอย่างหนัก เพิ่งจะเริ่มกลับมาทดลอง ใหม่อีกครั้งในปี 2009

ส่วนในเยอรมนี การต่อต้าน GMO กลายเป็นข่าวฉาวโฉ่ เมื่อบริษัท BASF บริษัท เคมีภัณฑ์และเวชภัณฑ์ยักษ์ใหญ่ของเยอรมนีถึงกับต้องย้ายสำนักงานใหญ่บริษัทวิจัยด้าน GMO ของตัวเองไปยังสหรัฐฯ เพราะไม่อาจต้านกระแสต่อต้าน GMO อย่างหนักของผู้บริโภคชาวยุโรปได้ จึงเลิกคิดจะทำการตลาดพืช GMO ในยุโรป และเปลี่ยนใจไปทำตลาดในสหรัฐฯ แทน รวมถึงในเอเชียด้วย

นับว่าผู้มีสิทธิ์ออกเสียงในยุโรปประสบความสำเร็จในการเรียกร้องรัฐบาลของตนและสถาบันทางการเมืองของยุโรป ให้ระมัดระวังการรับเทคโนโลยี GMO แม้จะทำให้เกิดสงครามการค้ากับสหรัฐฯ หลายครั้งก็ตาม เพราะผู้บริโภคในสหรัฐฯ ยอมรับ GMO ได้มากกว่ายุโรป

Barbara van Dyck ได้เข้าไปเกี่ยวข้องกับการต่อต้านการผลิตอาหาร GMO จนถูกไล่ออกจากงาน เธอเป็นนักวิจัยด้านการวางผังเมืองของมหาวิทยาลัย KU Leuven มหาวิทยาลัยที่มีชื่อเสียงในเบลเยียม เมื่อปีที่แล้วกลุ่มนักเคลื่อนไหวต่อต้าน GMO บุกเข้าไปทำลายแปลงสาธิต การปลูกมันฝรั่ง GMO ในเบลเยียม การทดลองดังกล่าวเป็นกิจการร่วมทุนระหว่างสถาบันวิจัยของรัฐบาลเบลเยียมกับบริษัทไบโอเทคของเอกชน

Barbara ชี้ว่า โครงการทดลองปลูก มันฝรั่ง GMO นี้ เกิดขึ้นในบริบทที่ว่า ขณะนี้หลายประเทศทั่วโลกกำลังต้องการสร้างเศรษฐกิจที่เรียกว่า “เศรษฐกิจฐานความรู้” (knowledge-based economy) และเทคโนโลยีชีวภาพ (Bio-technology) กับเทคโนโลยีพันธุวิศวกรรม ก็คือลงทุนที่ดูมีอนาคตสดใสมากที่สุด สำหรับการสร้าง เศรษฐกิจฐานความรู้ในอนาคต ดังนั้นไม่ว่า ประเทศพัฒนาแล้วหรือกำลังพัฒนาต่าง ก็ทุ่มเทงบประมาณของรัฐเพื่อเริ่มการลงทุนให้ได้มาซึ่งนวัตกรรมเหล่านี้

แต่บรรดานักเคลื่อนไหวอย่างเช่น Barbara กลัวว่าในที่สุดแล้วจะมีแต่เพียงบริษัทยักษ์ใหญ่ข้ามชาติเท่านั้น ที่จะได้ผล ประโยชน์ทางการเงินจากการลงทุนเหล่านั้น เพราะบริษัทข้ามชาติเป็นเจ้าของสิทธิบัตรนวัตกรรมต่างๆ ด้านเทคโนโลยีชีวภาพและ คิดค่าธรรมเนียมสิทธิบัตรในราคาแพง ทำให้เกษตรกรรายย่อยอยู่ไม่ได้ เนื่องจากไม่มีเงินพอจะจ่ายค่าสิทธิบัตรแพงๆ นั้น ไทยควรตระหนักถึงความสำคัญของประเด็นนี้ เพราะภาคเกษตรกรรมของไทย มีหัวใจหลักอยู่ที่เกษตรกรรายย่อยและรายกลาง

Barbara van Dyck ไม่ได้เกี่ยว ข้องกับการทำลายแปลงทดลองปลูกมันฝรั่ง GMO โดยตรง เพียงแต่พูดสนับสนุนและปฏิเสธไม่ยอมถอนการสนับสนุนกลุ่มนักเคลื่อนไหวที่ทำลายแปลงปลูกมันฝรั่งในเบลเยียม ทำให้เธอถูกมหาวิทยาลัยไล่ออก จากงาน โดยกล่าวหาว่าเธอทำลายเสรีภาพ ของการวิจัย แม้ว่าทางมหาวิทยาลัยจะไม่ได้เกี่ยวข้องกับการทดลองดังกล่าวก็ตาม Barbara เชื่อว่าทางมหาวิทยาลัยกลัวว่าจะอดได้รับเงินจากบริษัทเอกชนในอนาคต เนื่องจากขณะนี้มหาวิทยาลัยต่างๆ ในยุโรป ถูกกดดันให้ต้องร่วมมือกับธุรกิจเอกชน สิ่งนี้ต่างหากที่ Barbara เห็นว่า คือการทำลายเสรีภาพของการวิจัยอย่างแท้จริง และยังเป็นการหลบเลี่ยงการถูกวิพากษ์วิจารณ์เรื่อง GMO ด้วย

อย่างเช่นกรณีแปลงทดลองปลูกมันฝรั่ง GMO ดังกล่าว ผู้ที่เกี่ยวข้องกับการทดลองนี้ใช้เงินงบประมาณของรัฐในการรณรงค์การตลาดส่งเสริมอาหาร GMO ในเบลเยียมและเนเธอร์แลนด์ ทั้งๆ ที่ถูกประชาชนจำนวนมากต่อต้าน ปัญหาหลักคือการที่อาหาร GMO มักไม่มีการติดฉลาก แจ้ง ทำให้ผู้บริโภคถูกลิดรอนสิทธิ์ในการเลือกที่จะบริโภค หรือไม่บริโภคอาหาร GMO

คดีของ Barbara เป็นที่สนใจวิพากษ์วิจารณ์ในสื่อกระแสหลักทั่วยุโรป นักวิจัยในมหาวิทยาลัย 4,000 คน เข้าชื่อสนับสนุน Barbara และนักเคลื่อนไหวอีก 11 คนที่ต้องคดีครั้งนี้ Barbara เชื่อว่าคดี ของเธอได้ช่วยจุดพลุให้เกิดการถกเถียงเรื่อง GMO ขึ้นมาอีกครั้ง อย่างไรก็ตาม แม้ว่าทั้งสื่อและชาวยุโรปจะสนับสนุนการต่อต้านการปลูกมันฝรั่ง GMO แต่พวกเขา ไม่เห็นด้วยกับการบุกเข้าไปทำลายแปลงปลูกซึ่งเป็นทรัพย์สินของเอกชน

การที่ Barbara และนักเคลื่อนไหว อีก 11 คนต้องถูกฟ้องร้องเรียกค่าเสียหาย ถึง 200,000 ยูโรและต้องขึ้นศาล นับเป็นความเสี่ยงสูงที่นักเคลื่อนไหวต่อต้าน GMO ต้องเผชิญ เพราะโทษมีตั้งแต่จำคุกไปจน ถึงค่าปรับที่สูงลิ่ว ตัว Barbara เองก็ยื่นฟ้องร้องมหาวิทยาลัยอดีตนายจ้างของเธอต่อศาลแรงงาน ว่าเธอถูกไล่ออกอย่างไม่ถูกต้องตามกฎหมาย แต่ศาลแรงงานจะยัง ไม่พิจารณาคดีที่เธอฟ้องร้องจนกว่าคดีของ เธอกับอีก 11 นักเคลื่อนไหวจะมีคำตัดสิน ของศาลออกมาเสียก่อน การพิจารณาคดีทั้ง 2 คดีอาจยืดเยื้อไปอีกนานหลายปี

แล้วคดีของ Barbara สำคัญต่อไทยอย่างไร DEVGEN ซึ่งเกี่ยวข้องกับหนึ่ง ในสถาบันวิจัยที่ร่วมฟ้องร้องเธอและนักเคลื่อนไหวคนอื่นๆ มีความสัมพันธ์ทางธุรกิจกับ Monsanto ซึ่งกำลังคิดจะเพิ่มบทบาทของตนในตลาดข้าวของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ นอกจากนี้ยังมีความพยายามอย่างยิ่งยวดที่จะพัฒนาพันธุ์ข้าว GMO ในเอเชีย ขณะนี้มีแปลงทดลองปลูก พืช GMO เกิดขึ้นมากมาย เพียงแต่ยังไม่ถึงขั้นผลิตเป็นอาหารขายในท้องตลาด แต่ อีกไม่นานอาจจะได้เห็น การวิจัยพืช GMO ยังเกี่ยวข้องกับพืชเกษตรหลายชนิด ดังนั้น ถึงเวลาแล้วที่คนไทยจะต้องเริ่มลุกขึ้นมาถกเถียงถึงผลกระทบจาก GMO

หมายเหตุผู้เขียน: เว็บไซต์ข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับคดีความข้างต้น http://fieldliberation.wordpress.com/ และผู้ประสงค์จะสนับสนุนการสู้คดีของกลุ่มนักเคลื่อนไหวสามารถบริจาคเงินได้ที่ Name: van Crop Resistance (Triodos BIC: TRIOBEBB),account-number: BE59 5230 8045 6626

Category:

Think Urban