Half februari werd de website DeBestedokter.nl gelanceerd. Medisch specialisten kunnen tegen betaling hier hun profiel op plaatsen. Er wordt geen vergelijking geboden, maar de zorgconsument kan zich dus wel oriënteren op specialisaties en de arts zelf. Het personal brand van de arts is daarmee in opkomst, maar maakt een erg voorzichtig start.

Weerbarstige werkelijkheid

Tergooiziekenhuizen, het Medisch Spectrum Twente en de individuele artsen blijven wel voorlopers. In andere zorgstellingen (niet alleen ziekenhuizen) is de publicatie van de naam van de specialisten lastig.  Voor de publicatie van foto's hoeft bij sommigen zelfs niet aangeklopt te worden. Een arts wil zich, zo lijkt het, voor en na de behandeling het liefst in een soort van anonimiteit dompelen. Zijn specialisme en ziekenhuis dienen wel online zichtbaar te zijn, maar als individu mag hij niet teruggevonden worden. De publicatie van naam, foto en eventuele contactgegevens wordt toegelaten op een extranet voor verwijzers. Dat is het dan wel, en dat is al veel.

Deze terughoudend is vreemd als we ons realiseren dat, zeker bij de topklinische en universitaire ziekenhuizen, veelvuldig de patiënt naar een specifieke arts wordt doorverwezen. Het is toch de toparts waar de patiënt voorkomt. Het feit dat de huisarts de naam van de specialist kent, doet er hierbij slechts ten dele toe. De naam van de arts kan ook naar voren gekomen zijn in gesprekken met familie en vrienden. De beperkte rol van de huisarts kwam vorig jaar al naar voren in de Trendwatch Zorgconsument. Het Internet en de directe omgeving van de patiënt bepalen zeer het het keuzegedrag voor zorgverleners.

Beoordelingen

De zoektocht naar herkenning van de arts beperkt zich niet tot vrienden en de website van de zorginstelling. Op fora (bijvoorbeeld bij de Crohn en Colitis Ulcerosa Vereniging Nederland) wordt openlijk gesproken over de gepercipieerde kwaliteit van de arts. Lotgenoten weten vaak maar al te goed hoe een arts in de omgang (en mogelijke medische kwaliteit) is. Deze recensies staan vaak openbaar en komen dus ook in de zoekresultaten van Google terug.

De beoordelingen in fora zijn slechts een klein begin van waar het naar toe kan groeien. In Amerika zijn al vergelijkingssites als RateMDs, DrScore en NursesRecommendDoctors. Op de Nederlandse site Yello Yello.nl kunnen bijvoorbeeld beoordelingen van huisartsen gegeven worden. Het is dan ook nog maar een kleine stap voor andere Nederlandse internetondernemers om een Kieskeurig.nl voor de arts te maken. Een zwarte lijst van mensen uit de gezondheidszorg is al enige tijd online.

Het is trouwens niet te hopen dat als de beoordelingssites in Nederland meer zichtbaar worden, het artsengilde met een tegenreactie komt, zoals in Amerika is gebeurt. Artsen kunnen zich daar al bij Medical Justice verzekeren tegen online beoordelingen. De patiënt dient dan wel even voor de behandeling te tekenen dat hij de zorgverlener niet negatief zal recenseren.

Arts staat in de etalage 

Hoe dan ook, de arts staat in de etalage. In de toekomst zal dit zich alleen maar verder gaan ontwikkelen. Vooral artsen met topkwaliteit kunnen rekenen op veel aandacht, niet alleen van de patiënt. In 2007 publiceerde het tijdschrift Elsevier bijvoorbeeld al een overzicht van topartsen per specialisme. Jaarlijks worden ook door het tijdschrift MedNet enkele  topartsen in de schijnwerpers gezet. Deze artsen zijn dan uitgekozen door hun vakbroeders.

Naast publicaties zien de zorgverzekeraars mogelijkheden voor deze bekwame medici. Achmea en CZ belonen hun patiënten al als ze naar een toparts gaan. Het eigen risico krijgen de verzekerden bij behandeling door zo'n arts terug. Dit scheelt toch al 155 euro. Daarnaast biedt CZ de mogelijkheid aan een second opinion aan te vragen bij een 'best doctor'. Het medisch dossier wordt dan doorgestuurd naar een arts uit een internationaal bestand van topspecialisten. Op deze manier kan de patiënt altijd terug vallen op topkwaliteit.

Naast corporate ook personal branding

Bij de marketing- en communicatieafdelingen dient zodoende niet alleen de corporate profilering en het corporate merkenbeleid op de agenda te staan. Een logische combinatie met personal branding moet gevonden worden.  Hierbij dient de zorgorganisatie faciliterend op te treden richting de arts. Er valt namelijk veel te bereiken met een goede positionering van de individuele arts. Met een uitgebreid profiel op de eigen website, een LinkedIn-profiel,  een weblog etc. zijn er mogelijkheden genoeg. De patiënt wil zijn arts herkennen en het web biedt hem die mogelijkheid.

Helaas is de werkelijkheid dus weerbarstig en zullen de communicatie- en marketingadviseurs eerst traditionele voorlichting moeten plegen. Het tonen van mogelijkheden en al geschreven recensies halen mogelijk enkele artsen over om anders te denken over hoe zij zich willen presenteren.  Schamele troost, als de arts of de communicatieafdeling het niet doet, dan is er nog altijd de patiënt. Hij richt tenslotte al lang zelf de etalage in.

Zelf mocht ik een inleidende presentatie houden over zorgnetwerken, ecommunities en health2.0. Dit maal koos ik voor een presentatie die zich vooral richtte op mentaliteit en maatschappelijke ontwikkeling in plaats van alle reeds aanwezige toepassingen.

Tijdens de forumdiscussie meldde NVEH-bestuursvoorzitter Pim Ketelaar dat zijn vereniging in samenwerking met Syntens het ondernemerschap gaat stimuleren. In het brancheprogramma van Nederland Digitaal in Verbinding gaan de leden en aspirantleden van de NVEH MKB ZorgICT ondernemers helpen bij de (door)ontwikkeling van ehealth-producten en diensten.

Ik hou u op de hoogte, hoop u snel te ontmoeten (misschien wel als nieuwe collega) en zie u sowieso terug online.

Tijdens het vorig jaar gehouden NPCF-congres ‘De zorgconsument aan zet’ deed IVF-arts dr. Jan Kremer van het UMC St Radboud al een belangrijke voorzet. In zijn ogen moesten ziekenhuizen niet meer bouwen aan fysieke aanwezigheid, maar zich richten op de virtuele zorgcentra. De zorg kan virtueel (buiten de zorginstelling en online), terug naar (t)huis en anders georganiseerd. Dit lijkt een tegenstrijdige visie met alle bouwactiviteiten en bouwplannen van ziekenhuizen.

Digitale poliklinieken

Met zijn digitale IVF-polikliniek (pdf) heeft dr. Kremer zelf ervaren dat online zorg mogelijk is. De resultaten zijn positief en het ziekenhuis in Nijmegen wil dit jaar met meerdere poliklinieken digitaal gaan. Ook het Erasmus MC start met een dergelijke online toepassing, waarbij individuele gezondheidsinformatie met elkaar gedeeld en besproken kan worden. Dit levert niet alleen een mogelijke winst op in arts-patiëntcontact en efficiency van het zorgproces, ook geven deze digitale poli’s, volgens NPCF-adjunct-directeur Atie Schipaanboord, de patiënten meer regie over hun leven, hun ziekte en hun behandeling. Zij worden daarmee meer centraal gezet in zorg en zorgbeleving.

Zorg op afstand

Ook waar de zorg op afstand via camera’s, videosystemen en online contact is, worden positieve resultaten behaald. Recent onderzoek van Nivel gaf aan dat het gevoel van veiligheid enorm vergroot wordt voor de deelnemers. Ook verwachten de ondervraagde zorgconsumenten dat zij langer thuis kunnen wonen en minder hulpverleners nodig hebben. In het algemeen is bekend (pdf) dat deze extramurale zorg (zorg in de thuissituatie) veel voordeliger is dan de zorg in verpleeg- en verzorgingshuizen. Ook hier levert de ‘virtuele’ zorg niet alleen voor nut voor de patiënt, maar ontstaan ook nodige oplossingen in een duurder wordend zorglandschap.

Slechts de eerste stappen

De mogelijkheden van zorg op afstand, digitale poli’s en het bekende emailconsult zijn slechts de eerste stappen tot verdere virtuele zorgtoepassingen. In de geestelijke gezondheidszorg is men iets verder. In deze zorgbranche worden al enige jaren met succes e-therapieën (e-mental health) toegepast. In online modules worden mensen met bijvoorbeeld alcoholverslaving of depressie geholpen, zonder dat er fysiek contact is tussen zorgverlener en cliënt.

Zelfs volledig virtueel ontstonden in de inmiddels enigszins uit het gratie geraakte wereld Second Life verschillende zorgtoepassingen. Eilanden voor lotgenotencontact en virtuele zorginstellingen zijn nieuwe plekken waar patiënt en zorgverlener elkaar voor zorgverlening ontmoeten.

Echte vervolgstappen vragen om herdefinitie van organisatie

Toch zijn bijna alle hier genoemde ontwikkelingen veelal initiatieven die vooral naast de fysieke zorgorganisatie plaatsvinden. Het zijn toepassingen die gecreëerd worden en moeilijk hun weg bij mens en organisatie vinden. De fysieke ontmoeting blijft leidend.

Slechts enkele organisaties durven hun bestuurlijke thema’s te laten confronteren met de mogelijkheden en kenmerken van online gezondheidszorg. Zij passen, al pionerend, de kenmerken van health2.0 toe op basale bouwblokken van het zorgproces.

Aansprekende voorbeelden hiervan zijn de Amerikaanse organsaties Hellohealth en American Well. Hellohealth is ontstaan onder leiding van de New Yorkse arts Jay Parkinson MD. Bewust van de hoge kosten aan kantoorruimte heeft hij zijn zorgverlening virtueel ingericht. Met behulp van sms, videochat, instant messaging en e-mail behouden hij en zijn collega’s contact met vele patiënten. Indien nodig en gewenst kunnen zij altijd bij de mensen fysiek langsgaan, maar de fysieke ontmoeting vormt geen uitgangspunt. Zij definieerden zodoende  een nieuw type zorgorganisatie. In navolging van Hellohealth startte deze maand American Well met vergelijkbare dienstverlening op Hawaii.

Een ander voorbeeld als de 3G Doctor toont aan dat op de sterk groeiende mobiele werkelijkheid virtuele zorg te ontwikkelen is. Met het basisprincipe van ‘anywhere, anytime’ schaffen ze de fysieke tocht naar het bouwwerk af.  De dokter is bij hen aanwezig wanneer je hem nodig hebt. De telefoon verwordt tot het enige fysiek kanaal tussen patiënt en arts.

In Nederland heeft mijns inziens een organisatie als de nieuwe huisartsenzorg-aanbieder SOS-arts de potentie om het model van de Amerikaanse voorbeelden te volgen. Waar zij zich nu nog richten op de fysieke ontmoeting bij de patiënten thuis, is het voor hen een kleine stap om te veranderen naar virtuele dienstverlening.

Waar aan te ‘bouwen’?

De vraag is dus waaraan zorgbestuurlijk Nederland momenteel bouwt. Het is opvallend te noemen dat de fysiek nieuwbouw zoveel positief optimisme oogst in de gezondheidszorg. De kosten van nieuwbouw dienen tegenwoordig doorberekend te worden in de prijsstelling van ziekenhuizen, waardoor hun concurrentiepositie verslechtert. Het verkrijgen van kredieten voor de bouw wordt steeds moeilijker. Menig ziekenhuis lijkt een bouwput wat de patiëntvriendelijkheid niet ten goede komt. En tenslotte tasten de bouwende zorginstellingen de eigen financiële positie enorm aan.

Nu is een volledige bouwstop niet hetgeen wat oplossingen biedt. Sommige verbouwingen zijn ten bate van goede zorg simpelweg noodzakelijk. De uitdaging is echter durf te hebben te gaan bouwen aan virtueel georiënteerde zorginstellingen. De confrontatie op de bestuurstafel van de dagelijkse thema’s met de kansen en visie van health2.0. Dit voert verder dan de leuke online toepassing. Het creëert vooral ruimte; iets waar in sommige overvolle gebieden ook  behoefte aan is.

De visie van health2.0 is dat het gedachtegoed van zorg2.0 de gezondheidszorg beter kan maken. De beter geïnformeerde en zelfmanagende patiënt zal zijn empowerment gebruiken om de zorg meer rondom hem gecentreerd te krijgen. Of nog sterker: health2.0 biedt de mogelijkheid te groeien naar collaborative care, iets wat net een stap verder lijkt te gaan dan de zorgketen. Echter deze vorm van zorg in een netwerk vereist veranderingen in zorparadigma's. ICT-toepassingen zijn hierbij een belangrijke hefboom, maar inzicht in de denkramen in de gezondheidszorg helpen in het veranderproces.

Vier paradigma's in de zorg

Ook al gaat elk abstract model mank op de totale overeenkomst met de werkelijkheid, desalniettemin biedt een model van Dan Rasmus (één van de visionairs bij Microsoft achter The New World of Work) aanknopingspunten. De door hem benoemde assen bieden inzicht in bestaande paradigma's in de gezondheidszorg. Rasmus gaat uit van de volgende twee assen:

• Organisatievorm: gecentraliseerd / topdown versus decentraal / bottom-up
• Vorm van organiseren: begrensd / lokaal georiënteerd versus zonder grenzen / wereld georiënteerd

Op basis hiervan zie ik vier grof te schetsen extremen zorgparadigma's:

1. Het paradigma van de grote zorgconcerns
In dit paradigma staan fusies, planning-control-cycli, topdown georiënteerde bedrijfsstructuren en vele indicatoren centraal. Dit paradigma lijkt vooral het denkkader van zorgbesturen en wet- & regelgevers. Zo vindt in de zorg nog steeds een fusiegolf plaats. Grote zorgconcerns ontstaan, waarbij sterk getrapte organisatiestructuren worden gecreëerd. Tegelijkertijd blijft de zorg overspoeld worden met nieuwe en verdergaande indicatoren. Het meten-om-het-meten lijkt sterker en irritanter dan dat er daadwerkelijk ook iets wordt geweten.

2. Het paradigma van de vakgroepen
Kenmerkend voor de zorg is de moeilijkheid van samenwerking tussen zorginstellingen en binnen zorginstellingen. Medische disciplines zijn in zichzelf gekeerd en geven niet graag autonomie uit handen. Zo zijn de voorbeelden legio waar de ene medisch specialist nauwelijks wil samenwerken met zijn collega uit een ander specialisme. Binnen het specialisme vindt daarnaast een hiërarchische topdown sturing plaats waarbij lang zittende artsen meer te zeggen hebben dan net begonnen collega's, laat staan arts-assistenten of co-assistenten.

3. Het paradigma van de 1-op-1-zorgrelatie
De mantelzorg, de huisarts, de medisch specialist, de thuiszorgmedewerker etc. richten zich individueel op de ene patiënt. In dit paradigma werken zij onafhankelijk (en mogelijk tegen elkaar in). De patiënt is hierbij wel de bottom-up zorgvrager, maar er wordt nauwelijks gekeken naar het zorgnetwerk waarin de patiënt zich bevindt. Ook vindt onvoldoende afstemming plaats. Dit is typisch een denkkader waarin bijvoorbeeld een mantelzorger wel voor de ene persoon in de straat zorgt, maar geen afstemming laat plaatsvinden met de behoeften van een buurman die ook een eigen mantelzorger heeft. Mantelzorgers delen hierbij niet hun taken, waardoor eerder overbelasting kan ontstaan.

4. Het paradigma van het zorgnetwerk
Niet verwonderlijk, maar in dit paradigma staat health2.0 centraal. Vanuit een netwerkgedachte wordt vanuit / door de patiënt zelf zijn zorg gearrangeerd. Hij of zijn naasten werken bottom-up richting de verschillende zorgorganisaties, waarbij met en tussen hen afstemming plaatsvindt, over de grenzen van de zorgorganisaties heen. Cocreatie, conversatie, informatiedeling en openheid vormen centrale begrippen. Het gemeenschappelijke doel ‘de zorg en gezondheid van de mens patiënt' is leidend.

Elk paradigma is waar, synergie er tussen biedt uitkomst

Het is niet zo dat elk hier beschreven paradigma alleen op zichzelf kan bestaan. De paradigma's kunnen namelijk ook in één organisatie aanwezig zijn. In menig ziekenhuis wordt namelijk gewerkt aan steeds meer indicatoren (1), is er nog duidelijke functiescheiding tussen poliklinieken (2), wordt de zorg alleen als iets van de ene medisch specialist met die ene patiënt gezien (3) en wisselt de patiënt via fora en community's ervaringen met zijn netwerk uit (4). Elk paradigma is daarmee waar.

Het is ook niet zo dat één paradigma per definitie beter is dan het andere. In een spoedeisende situatie is het gelukkig dat er een duidelijke hiërarchische taakverdeling is. Crowdsourcing via een wiki zou in een acute situatie de zorg niet ten goede komen. Toch?

Wel is het paradigma van health2.0 relatief nieuw. Dit paradigma kan, mijns inziens, de synergie tussen de andere paradigma's creëren. Immers in het paradigma van topdown-lokaal-georiënteerde-zorg wordt naarstig gezocht naar nieuwe vormen van samenwerking, omdat de patiënt niet meer tot de beperking van één specialisme behoort. In het paradigma van de grote zorgconcerns komt men er langzaam achter dat indicatoren weinig zeggen en nauwelijks sturing opleveren (laat staan dat de patiënt er op zat te wachten). En in het lokaal-topdown-paradigma ontstaan door beperkt afstemming vaak hoge kosten. Op eerder benoemde kansgebieden kan vanuit het health2.0-paradigma gewerkt worden aan de verbetering in deze andere paradigma's. Een shift in paradigma biedt dus mogelijkheden.

Veranderen met kennis van de paradigma's
De paradigmaverandering vraagt niet alleen om de aanwezige innovatie kracht van ict-gerelateerde zorg. Het vraagt naast techniek ook de volle aandacht voor mensen en organisaties.

Hierbij helpen de paradigma's. De kennis van deze paradigma's biedt namelijk houvast voor het veranderingstraject van mens en organisatie. Door bewust te zijn van het denkkader waarin de verschillende stakeholders zitten, kan effectief de verandering van zorgverlener gerichte zorg, naar patiënt-gecentreerde zorg, naar uiteindelijk cocreërende zorgnetwerken gerealiseerd worden.

Op basis van de paradigma's zijn voor een dergelijke verandering een aantal tips te geven:

• Benoem het vergezicht waaraan gewerkt gaat worden.
  Welk collectieve 2.0-ambitie hebben de mensen in de organisatie voor ogen? Vanuit deze visie kan in stappen worden teruggeredeneerd. Dit lange termijn perspectief wordt gewaardeerd binnen het paradigma van de zorgbestuurders.
• Leg de gedeelde waarden in de organisatie bloot en bekrachtig deze met de mensen in de organisatie.
  Matthieu Weggeman beschreef al in het managementboek van het jaar dat je aan professionals niet kan leiding geven, maar dat je ze wel kan binden.
• Zoek de verbinding met bestaande bestuursthema's, zoals efficiency, kwaliteit, veiligheid, financiering, resultaat en positionering.
• Zoek de katalysatoren en winnaars in de organisatie, en verbind.
  Binnen de organisatie zijn veelal mensen aanwezig die decentraal, informatiedelend, open, etc. (2.0-denkend) werken, maar niet binnen bestaande structuren opvallen. Door hen te koppelen aan ‘winnaars' (zij die ideeën kunnen realiseren) ontstaat er de dynamiek voor de 2.0-verandering.
• Focus in eerste instantie op de procesmomenten waar samenwerking, cocreatie en informatiedeling vitaal zijn voor het slagen van het proces.
  Op deze procesmomenten staan de silo's uit het lokaalgeoriënteerde paradigma al onder druk en kan gewerkt worden aan benodigde verbetering.
• Verander niet alleen het denkkader van de stakeholders, maar voer veranderingen ook door in ontwikkeling- en beloningsbeleid.
  In topdown georiënteerde organisaties is de beloningsstructuur nog steeds van grote waarde voor de aanwezige medewerkers, terwijl in een bottom-up paradigma het ontwikkelingsbeleid meer waarde krijgt.
• Behoud bestaande besluitvormingsstructuren in ere, maar ondersteun deze met 2.0-georiënteerde processen en technieken.
  Wanneer bijvoorbeeld voor een strategietraject een wiki wordt ingezet is het belangrijk niet de gehele organisatie te herdefiniëren, maar juist de wiki te gebruiken als kennismaking met een mogelijke nieuwe strategie.

Met Health2.0 op zoek naar de ‘sweet spot'.

Zoals eerder aangegeven is health2.0 niet in alle situaties het beste paradigma, tegelijkertijd biedt health2.0 vele kansen voor de noodzakelijke verbetering van de zorg. Het is dan ook, zoals Brafman en Beckstrom beschrijven, ‘de zoektocht naar de sweet spot' in de zorg. Deze ideale positie is in hun ogen de plek tussen decentrale en centrale organisatie. In de gezondheidszorg ligt deze plek ook in het verschiet. Door de kennis van de paradigma's, de health2.0-visie en door samenwerking wordt deze gevonden. Welke verandertips hebben jullie voor de verandering van bestaande paradigma's?

Tom, Jacqueline, Suzanne en Eric en dus ik: wij zoeken een (senior) health2.0-adviseur.

Wij gaan namelijk helemaal voor health2.0 en we kunnen dit niet alleen. De afgelopen tijd heb ik hard gewerkt aan vele mooie health2.0-intiatieven, -gesprekken, -opdrachten, maar in 2009 kan ik dat niet meer alleen. De wereld van health2.0 groeit en daarom zoeken we een toffe collega. Iemand die er helemaal bij past en die net als ons gaat voor de verdere realisatie van health2.0 in Nederland. We zoeken voor dit moment wel iemand met advieservaring in de gezondheidszorg. Of jij die persoon bent? Wel, check even onze vacaturetekst.

Leef je droom, wordt (senior) health2.0-adviseur
De gezondheidszorg verandert. De zorgconsument is zich een nieuwe positie in het zorgnetwerk aan het claimen. Als empowerde mens vertoont hij keuzegedrag, wil hij gefaciliteerd worden en richt hij samen met zijn zorgverleners zijn zorg in. De sociale en maatschappelijke ontwikkelingen van het web2.0 hebben en krijgen hun invloed op de gezondheidszorg. De zorgorganisaties kunnen veranderen naar nieuwe manieren van werken en samenwerken, waardoor ze hun organisatiedoelen kunnen blijven behalen. Mogelijkheden voor wat genoemd wordt health2.0 of zorg2.0 krijgen ruimte.

Vanuit deze gedachte van ruimte willen wij graag werken met mensen die niet op zoek zijn naar een baan, maar naar een invulling van hun droom. In dit geval, de droom van health2.0. Wij bieden je een omgeving waarin je jezelf en je ideeën samen met ons kunt realiseren.

Wat is je rol?
Op het snijvlak van organisatieadvies en cuttting-edge technologie adviseer je klanten over uiteenlopende vraagstukken. Iedere opdracht is hierbij een uitdaging. Je pioniert op een nieuw vakgebied. Nieuwsgierigheid en de wil om op zoek te gaan naar de vraag achter de vraag om een werkende oplossing te verzekeren, vormen een stimulans. Vanuit verschillende invalshoeken zet je de opties uiteen en helpt vervolgens de klant bij het maken van juiste afwegingen. Je herkent hierbij bredere organisatie en veranderkundige vragen. Het gebruiken van slimme innovatieve toepassingen wordt in de projecten gewaardeerd.

Je kunt verbinden: mensen en resultaat, maar ook proces en technologie. Daarnaast heb je een goed netwerk in de gezondheidszorg en weet je omzet te generen. Dit doe je niet alleen, maar het initiatief ligt mede bij jou.

Wat breng je mee?

• Afgeronde HBO/WO opleiding
• Gedegen kennis van en goed netwerk binnen de gezondheidszorg
• Goede contactuele en commerciële eigenschappen, leergierig en analytisch inzicht
• Een visie op health2.0 en daarbij behorende informatie- en organisatie vraagstukken en creatieve oplossingen
• Een oprechte interesse in nieuwe methoden en technieken
• Je hebt een pragmatische instelling en toetst deze innovatieve oplossingen aan de realiteit
• Hoge mate van zelfstandigheid 
• Enkele adviesjaren op bestuurlijk niveau

Waarom Hutspot?
Wij, Eric, Suzanne, Jacqueline, Tom en Martijn, zijn Hutspot. Wij zijn ervaren organisatie adviseurs binnen een klein en jong bedrijf. We werken in een netwerk met partners die ons aanvullen. Onze klanten zijn bereid op een innovatieve manier tegen bestaande (organisatie)vraagstukken aan te kijken. Samen met onze klanten werken we aan de oplossing. Ontwikkeling en plezier in je werk staat bij ons echt voorop. De cultuur is informeel, maar zeker professioneel. Er wordt veel gelachen, maar ook hard gewerkt. Wij creëren, delen, bouwen en inspireren samen aan Hutspot. Het is onze droom die wij een realistische invulling geven.

Wil jij jouw health2.0-droom verwezenlijken, herken je je in een of meer van deze beschrijvingen en wil je de volgende stap in je carrière verder bespreken, neem dan contact op met Martijn Hulst (06-21713189) of stuur je brief met cv naar info [a] hutspot.nl. Dan nemen wij contact met jou op.

De video is gemaakt door de organisatie 'Stay Smart Stay Healthy'.  Naast de video over de kosten van zorg is er bijvoorbeeld ook een video over het begrip 'Consumer Driven Healthcare'. Hun doel omschrijft de organisatie dan ook alsvolgt:

"to educate consumers on the healthcare system by removing the usual complexities and replacing them with an informative and engaging series of videos."

Of dit het enige echte doel is, is onduidelijk. De organisatie is namelijk opgericht door Humana: een zorgverzekeraar in Amerika. Desalnniettemin is het een leuk idee om de gezondheidszorg niet in saaie teksten uit te leggen, maar te kiezen voor de bewezen vorm van de Commencraft-video. Natuurlijk is het daarmee ook een beetje 'gejat', maar  misschien is het wel een inspiratie voor VWS, om bijvoorbeeld het landelijk elektronisch patientendossier goed uit te leggen. Toch?

De column is hier te lezen of op Scribd:

Wat is de overeenkomst tussen de Wikipedia, Skype, Marktplaats, Boober en Kazaa? Wat hebben deze online toepassingen voor respectievelijk encyclopedieën, telefonie, veilingen, leningen en muziekuitwisselingen bereikt?

Naast dat zij hebben ingespeeld op wensen van de consument, hebben ze vooral het businessmodel opnieuw gedefinieerd. Momenteel worden er op Marktplaats bijna 2.500 encyclopedieën aangeboden en slechts zes gezocht. De papieren versie is uit, de Encyclopedia Britannica verkeert in een crisis en de Wikipedia groeit door. De muziekindustrie ligt nog steeds wakker van partijen als Kazaa die ons in staat stellen om muziek uit te wisselen. Via Boober kunnen we geld aan elkaar uitlenen zonder dat er een bank aan te pas komt. Uitgeverijen, platenmaatschappijen, telefoonbedrijven en zelfs banken moeten nieuwe businessmodellen opzoeken, omdat nieuwe partijen online de paradigma 's herdefiniëren.

Ook in de gezondheidszorg ontstaan initiatieven die het bestaande zorgparadigma ter discussie stellen. De artspatiëntrelatie komt onder druk te staan door een enorm aanbod aan informatie. Patiënten vinden elkaar en wisselen onderling adviezen uit. Voor de huisarts ontstaan nieuwe rollen. De wijsheid komt in handen van de groep in plaats van de individuele zorgprofessional te liggen. Deze online werkelijkheid is even wennen in de spreekkamer. De vraag is echter of die huidige spreekkamer nog wel vol staat. In NewYork is dokter Jay Parkinson een goedlopende huisartsenpraktijk HelloHealth zonder fysiek gebouw begonnen. Hij gaat naar zijn patiënten toe en handelt veel contacten online af. Ook Minute Clinincs, praktijken in winkelcentra, passen nieuwe zorgverlening toe. Tegelijkertijd zien we in Nederland de komst van de SOS-arts en iemand als dokter Mol,die voortaan zijn e-consult volgens het model van 'waardebepaling achteraf' laat plaatsvinden. Het businessmodel van de huisarts krijgt een nieuwe invulling; een herdefinitie is aanstaande.

De gerechtigde vraag is dan ook of de huisarts met zijn praktijkgebouw en witte jas nog wel te behouden is. Wie durft de online werkelijkheid volledig in zijn dienstverlening te incorporeren? U?

Naast de ICMCC-site heb ik het artikel ook op Scribd en is daarmee in PDF-formaat te downloaden gezet. 

Eén van de workshops zal ik zelf verzorgen. In mijn workshop wil ik focussen op, hoe kan het ook anders, internet en de effecten daarvan:

Nieuws en berichtgeving over je zorginstelling is overal. Patiënten bloggen over de zorginstelling, filmen muizen in de centrale hal, schrijven recensies op fora en geven semimedisch medisch advies aan lotgenoten. Het medialandschap verandert in razend tempo. Waar een AD-top100 invloed lijkt te hebben, kan de invloed van een online publicerende patiënt vele malen groter zijn. Het web vraagt een nieuwe blik op het communicatiespeelveld, met nieuwe regels, nieuwe vragen en bovenal nieuwe kansen. In de workshop zal een beeld geschetst worden van de werkelijkheid van health2.0 en interactief met elkaar de uitdagingen verkend worden.

Naast mij zullen o.a. oud-collega Bram den Engelsen, AD-redacteur en verantwoordelijk voor de AD-top100 Ronald van Geenen, communicatieadviseur Jan Willem Bloemen (Rivierduinen) en Douwe de Joode een presentatie verzorgen. Meer informatie over het congres is te vinden in de flyer. Het aanmelden kan ook nog steeds.

Naast een aantal zaken over toegang, privacy, connectiviteit en uitwisselbaarheid van gegevens wordt ook een mening geven over Google Health:

Google Health is geen alternatief, want het is geen elektronisch patiëntendossier. Het is een website waar de patiënt medische gegevens kan invoeren. Dat gebeurt niet gestandaardiseerd en juist dat is zo belangrijk om fouten te voorkomen. De beveiliging van gegevens in Google Health laat te wensen over; het is onduidelijk wie ze bewaakt.

Deze mening klopt grotendeels. Wel trek ik het ontbreken van standaardisatie in Google Health in twijfel. Zowel Google als Microsoft met haar Healtvault hebben uitgebreid aandacht besteed aan standaardisatie, afstemming met de markt en koppelbaarheid aan bestaande door zorginstellingen gebruikte EPD's.

Daarnaast blijkt in het interview dat door VWS de behoefte van patienten aan het eigen beheer van het dossier niet echt onderkend wordt. Op de stelling 'Het dossier is niet van de arts, de patiënt is eigenaar en moet online toegang krijgen tot zijn gegevens' wordt de reactie gegeven dat de patiënt zeker toegang moet krijgen tot het dossier. VWS gaat in 2009 zelf al met een pilotgroep starten. Het eigenaarschap over het dossier, alsmede de mogelijkheid om zelf gegevens toe te voegen, wordt niet geregeld. Er wordt namelijk gesteld:

Wat betreft de eigenaar van het dossier: het gaat hierbij niet om eigendomsrecht, want niemand is eigenaar. De arts heeft de plicht om een dossier bij te houden en heeft gebruiksrecht van dit dossier. De patiënt heeft inzagerecht.

Juist de toepassingen van Google en Microsoft, als ook specifieke toepassing als Sugarstats geven wel een deel van het eigenaarschap aan de patient. De patient heeft daar de plicht om het dossier zelf (mede) te beheren. Hierdoor wordt hij een volwaardig partner in het zorgproces. Dit is iets wat VWS dus niet lijkt te erkennen als een enorme stap voorwaarts in zorgverlening. Zij zet de behandelaar nog op de leidende, sturende en bepalende rol, terwijl (passend bij de uitgangspunten van de veranderende werkelijkheid van health2.0) het partnerschap de toekomst van de arts-patientrelatie bepaalt.

Misschien is het een tactisch spel van VWS om de alleen leidende rol van de arts te onderschrijven, want ook de recente kritiek vanuit De Vrije Huisarts getuigt van een centraal opeisende rol door de arts zelf. Het lijkt er op alsof het 'partnerschap van de patient' opnieuw op de beleidsagenda's van de stakeholders gezet moet worden... , maar helaas was hier geen stelling over in Medisch Contact.

De campagne met de welluidende titel 'Het elektronisch patiëntendossier gaat ons allemaal aan' wordt gestart op een moment dat de discussie over het EPD nog stevig gevoerd wordt.

In een eerdere blogposting schetste ik al verschillende standpunten in de discussie. Het is echter duidelijk dat er voor Klink geen weg terug is. Ookal zeggen de huisartsen dat ze niet meer meedoen aan innovaties (zoals dus ook het EPD), toch zullen ze er alles aan moeten doen om in september te voldoen aan de wettelijke eis om aangesloten te zijn. Klink laat in een recent interview voor het NPCF-magazine Vraag in Beeld [PDF] duidelijk merken dat hij tegenwerking niet accepteert:

"Overmacht, onverwachte problemen met het systeem of de veiligheid kan nog tot enig uitstel leiden, maar onwil niet."

Onder het eeuwenoude motto 'wie niet wil, zal maar voelen' geeft hij aan wat er met de tegenwerkers gebeurt. Klink stelt slechts eenmalig en voor beperkte duur een subsidie ter beschikking aan huisartsen en apothekers. Wie hier geen gebruik van maakt, hoeft ook niet later op een zakcentje te rekenen. De structurele tegenwerkers kunnen meer problemen verwachten:

"Als een zorgverlener niet is aangesloten, volgen er sancties, die kunnen variëren van een boete tot het sluiten van een praktijk."

Hij vindt het dan ook onacceptabel als de huisartsen over de rug van de patiënt de financiële onenigheid uitvechten. Dit verwijt strookt volgens de huisartsen niet met de werkelijkheid. Zij vinden het huidige EPD-systeem niet gereed voor deze snelle landelijke invoering. 

De minister uit in ieder geval dreigende taal, maar het is dan ook voor hem meenens. De campagnetitel 'Het elektronisch patiëntendossier gaat ons allemaal aan' slaat toch vooral ook op voor het vierde kabinet Balkenende. In het regeerakkoord staat dat in 2009 het EPD er moet zijn. Hieraan wil Klink zich houden. Dit is dan altijd nog vijf jaar later dan oud-minister Borst in 2001 voorspelde. In september 2009 weten we of Klink de belofte uit de nu gehouden campagne kan houden.

Conceptueel denken

Persoonlijk vind ik het conceptueel denken het meest interessant. Scott Shreeve stelt over health2.0:

New concept of health care wherein all the constituents (patients, physicians, providers, and payers) focus on health care value (outcomes/price) and use competition at the medical condition level over the full cycle of care as the catalyst for improving the safety, efficiency, and quality of health care.

Hij plaatst hiermee health2.0 niet als een technologische ontwikkeling. Ook de stelling van Jane Sarasohn-Kahn dat health2.0 vooral de relaties tussen stakeholders in de gezondheidszorg verandert, biedt ruimte voor een sociaal-maatschappelijk perspectief binnen health2.0.

Health2.0 als content en community

Een beperktere focus brengen mede-nexthealth-ers Maarten den Braber en Jennifer McCabeGorman wanneer zij vooral health2.0 benoemen als de combinatie van content en community. Hiermee bedoelen ze dat huidige health2.0-toepassingen vooral draaien om de samenwerking tussen patiënten en de deling van informatie. In een goed betoog geven zij de vervolgstappen naar health3.0 en health4.0 weer.

Actieve en medeverantwoordelijke zorgpartner

Lodewijk Bos van ICMCC (the international council on medical & care compunetics) combineert de online informatie vooral ook met de mogelijkheid dat hierdoor patienten actief en medeverantwoordelijk worden in het zorgproces:

Health 2.0 defines the combination of health data and health information with (patient) experience through the use of ICT, enabling the citizen to become an active and responsible partner in his own health and care pathway.

Het partnerschap vormt hierbij een belangrijk uitgangspunt.

Kenmerken van health2.0

Ondanks een verschil in definitie lijkt er veel overeenstemming te zijn over de kenmerken van health2.0. Gebaseerd op de eigenschappen van de health2.0-organisatie beschrijven de volgende kenmerken health2.0:

• de nieuwe connectiviteit van patiënten onderling en patiënten met hun zorgverlener;
• de deling en transparantie van zorg-, gezondheidheid- en keuzeondersteunende informatie;
• het zelf beheer en toegangverlening tot gezondheidsinformatie van individuele patiënten;
• de interoperabiliteit van gezondheidsinformatie, die deling en toegangsverlening ten goede komt;
• de empowerment van de patiënt door de wijdheid en rijkheid van informatie;
• de open conversatie over en innovatie van de gezondheidszorg door samenspraak van alle stakeholders;
• de toepassing van nieuwe businessmodel, gebaseerd op waardecreatie, waarbij ‘waarde' meervoudig te definiëren;
• de groeiende rol en betekenis van infomediairs in de zorgmarkt, die zorgen voor en bijdragen aan de conversatie tussen zorgverlener en patiënt.

De stimulering en de verandering van de conversatie zijn typische kenmerken van health2.0. Hierdoor komt als het ware weer de mens achter de patiënt te voorschijn:

Veelal wordt dan ook health2.0 in relatie genoemd tot de stap naar echte patiënt gecentreerde zorg.

Geen definitie, maar visie

In mijn optiek is de zoektocht naar een definitie van health2.0 nodeloos. De zoektocht lijkt vooral ingegeven voor de zorgmarkt zelf. Zij hebben een label nodig. Health2.0 kan daardoor vervallen in de container van begrippen als ‘vraaggestuurde zorg', ‘vraaggericht werken' en ‘dual management'. Dit is niet de wens van de health2.0-denkers. Health2.0 behoeft in mijn ogen dan ook geen sluitende definitie:

Health2.0 is een visie.

Het is een visie op gezondheidszorg en zorgverlening door mensen (patiënten, zorgverleners, mantelzorgers, etc.). Het is een visieop moeilijk vatbare en bestuurbare zaken als netwerken en cocreatie. Deze visie wordt gedragen door eerder genoemde kenmerken. Vanuit deze visie kan gewerkt (geïnnoveerd / veranderd) worden op eerder benoemde prestatievelden.

In de voortdurende discussie over het Elektronisch PatientenDossier (EPD) doet het ziekenhuis ook mee. De advertentie doet vermoeden dat ze een perfect werkend EPD hebben, waar collega-instellingen tegen betaling best gebruik van kunnen maken. De opmerking over Google Health lijkt o.a. rechtstreeks voor hun buurman het Medisch Centrum Alkmaar te zijn. De bestuursvoorzitter van dit Noord-Hollandse ziekenhuis maakt de laatste tijd veel reclame voor het stopzetten van landelijke EPD-projecten en het overstappen naar Google Health.

Ik heb de mensen in het Westfriesgasthuis gemaild met een aantal vragen naar de redenen achter deze advertentie. Het is in ieder geval een leuke actie, die in mijn ogen het ziekenhuis sowieso als innovatief en met lef in de zorgmarkt zet.

(Via Jan Martens, Medblog)

--- Aanvulling: ---

In een vraaggesprek met ICTzorg geeft Mieke Boots aan dat de advertentie geen sneer is naar collega-ziekenhuizen. Het Westfriesgasthuis wilde vooral aan de buitenwereld laten zien hoe ver ze zijn. Verder blijkt dat het hier het EPD van Chipsoft betreft. Ook in een mail van bestuurslid Hugo Keuzenkamp wordt bevestigd dat het om een zogenaamd tweede generatie EPD gaat. Meer informatie over het Noord-Hollandse EPD-project is ook te vinden in een oud artikel op Sneller Beter.

Met de op handen zijn de fusie van twee grote webportalen, Revolution Health en Everyday Health, ontstond de discussie over de werkelijke toegevoegde waarde van online health2.0-toepassingen. Volgens sommigen getuigt de mogelijke ondergang van Revolution er op dat het echte businessmodel in health2.0 nog niet gevonden is. Health2.0-evangelist Matthew Holt stelt daarentegen dat health2.0 meer is dan een online toepassing. Het gaat volgens hem ook over hoe zorgconsumenten nieuwe relaties wensen met hun zorgverleners, hun empowerment en wat technologieën daarin betekenen. De discussie gaat  over de vraag naar de kansen voor health2.0. In mijn ogen zijn die er, zowel voor de eigen organisatie als voor de organisatie in relatie tot zijn omgeving.

De bekende kansen van health2.0
In recente blogpostings van Fard Johnmar (Envision Solutions) en Vijay Goel (Consumer focused care) worden een aantal prestatievelden van health2.0 benoemd.  Vooral de vijf velden van Goel bieden goede aanknopingspunten:

• Beslissingen door de zorgconsument
  De beschikbare informatie en onderzoeksdata bieden de patiënt een basis om beslissingen te nemen over hun gezondheid, preventie en zorg. 
• Beslissingen door zorgverleners
  Via het onderling delen van medische en onderzoeksinformatie en het aanbieden beslissingsondersteunende toepassingen kunnen zorgverleners een betere afgewogen keuze maken in het behandelproces. 
• Zorgcoördinatie
  Via de online registratie van gegevens als ook het creëren van afstemming tussen zorgverleners onderling en in relatie tot mantelzorgers kunnen de zorgactiviteiten rondom de patiënt beter afgestemd worden. 
• Verbetering van behandeling en therapie
  De technische en online mogelijkheden bieden nieuwe manieren zorg en verzorging. Via mobiele toepassingen, chat, e-mailconsult etc. worden behandelmethoden persoonlijker, efficiënter en effectiever. 
• Financiering
  Online mogelijkheden kunnen bepaalde overheadkosten en de herhaling van onderzoeken reduceren.

Deze genoemde prestatievelden zijn mijns inziens de reeds bekende kansen voor health2.0. Rondom deze velden wordt menig health2.0-site (site of toepassing?) gebouwd.

De communicatiekansen van health2.0
Goel gaat echter voorbij aan de communicatiekansen van health2.0. De online zorgconsument zoekt met grote regelmaat naar zorginformatie (30% tot 70% zoekt voor een bezoek aan de huisarts). In ongeveer 1 op de 3 gevallen baseert de patiënt zich eerder op de content van anderen, dan die van een zorgprofessioneel. Aangezien zo'n 14% van de internetgebruikers wel eens ervaringen met betrekking tot ziekte en medicijnen online publiceert, is deze kans ook serieus aanwezig. Bedenk hierbij ook eens dat een groot gedeelte van de user generated content niet foutief is. Ook de keuze voor een zorgverlener laat de zorgconsument veelal mede bepalen door het web.

De communicatiekans zit ondermeer in het verwerven van een positie in deze online wereld van de patiënt. De zorgverlener moet een waardevol onderdeel gaan vormen. Hij moet als het ware één van de beste hyves-vrienden van zijn klant worden. Ook zal de arts in de hernieuwde relatie met de proactieve zorgconsument nieuwe competenties moeten ontwikkelen. De zorgorganisatie kan daarnaast nieuwe vormen van communicatie en marketing richting doelgroepen ontwikkelen. Tenslotte geeft health2.0 een nieuwe invulling aan belangrijker wordend thema: reputatiemanagement van zorgorganisaties.

De andere kansen voor health2.0
Naast bovengenoemde kansen biedt het gedachtegoed van health2.0 mijns inziens ook andere kansen. Op de bestuurstafel van de zorgdirecteur liggen namelijk ook thema’s als besturingsmodellen, -structuren, innovatie en businessmodellen. Zoals oud-ziekenhuisdirecteur dr. dr. Jan Willem Brinkman onlangs nog voor Managementsite betuigde, vraagt de moderne zorgorganisatie om nieuwe inzichten op deze thema’s:

De meeste ziekenhuizen staan ver af van een intelligente besturing en inrichting. Er is sprake van een denkende top die met veel regels en procedures de uitvoerende professionals stuurt. De huidige marktwerking, de shoppende cliënt en de veranderende wet- en regelgeving dwingen echter tot meer flexibiliteit.

De onderliggende 2.0-gedachten van netwerken, cocreatie, open, nutoptimalisatie, informatiedeling en bottom-up bieden deze nieuwe  inzichten. Dit gaat verder dan de mede door Brinkman benoemde en opkomst zijnde resultaatverantwoordelijke eenheden. Dit vraagt ook het afstappen van een overmatige hoeveelheid indicatoren en beknellende jaarplancycli. Een aantal nieuwe opties voor hem zijn:

• Strategie en positionering door een open conversatie
• Stimulering van open innovatie
• Sturing op echt gedeelde waarden tussen alle stakeholders (intern en extern) 
• Onderzoeken van nieuwe businessmodellen gebaseerd op waardecreatie, waarbij waarde en de bepaling ervan verscheidene verschijningsvormen kent.
• Het doorbreken van bestaande structuren door niet afdelingen, maatschappen te faciliteren, maar de netwerken in zijn organisatie.

Visie en uit het eigen paradigma stappen
Uiteindelijk draagt health2.0 via de verschillende hier geschetste kansgebieden bij aan het uiteindelijk doel: een goede kwaliteit van zorg en zorgverlening voor de mens ‘patiënt’. Health2.0 in dergelijke totaliteit benaderen vergt  wel visie, durf en inzicht. De stap naar health2.0 is lastig. De bestaande paradigma's in de gezondheidszorg botsen met het paradigma van health2.0. In een volgende posting zal ik deze paradigma's verkennen. De botsing doet echter niets af aan de noodzaak tot verandering, want er liggen kansen te over.

Zo gaat het over netwerken en positie verwerven daarin, over elektronische patientendossiers, over nieuwe businessmodellen, over conservatieve houding, over therapietrouw, etc. etc. Ach, lees zelf maar: 

'Im-patient consument'

Zelf schrijft hij hierover:

I don't know how long our society will tolerate this lack of attention to people's real health care needs, but I hope that we begin to see the rise of the "im-patient consumer" to spark the care delivery system with a new sense of urgency about the need for deep reform on many levels.

Het gevoel van ongeduld herken ik wel. De online wereld, noem het Health2.0, gaat dermate hard en de wereld van de zorg hobbelt iets langzamer. Patiënten raken ongeduldig. Voortaan in presentaties dus maar eens wat vaker naar Seidman's term verwijzen als ik het over patienten, zorgconsument, im-patient consumers heb.

In één sheet kenmerken ze het zorgstelsel en bieden mogelijke oplossingen:

In de sheet verwerkten ze direct ook de standpunten van Obama en McCain. Een vluchtige blik leert snel wie van de twee de beste oplossingen voor de gezondheidszorg lijkt te hebben.

Het juist niet de techniek (het EPD bijvoorbeeld) wat centraal staat, maar mensen. Mensen staan via het internet steeds meer met elkaar in contact. Ze ontmoeten elkaar via Twitter, Hyves, weblogs of heel specifiek fora van patientenvereningingen of communities als Patientslikeme. In het contact en in de deling van informatie (vragen, antwoorden, ideeën, tips, mogelijkheden) ontstaat een interactie, die sinds 1999 de ouderwetse term 'conversatie' heeft meegekregen. In 1999 schreven Rick Levine, Christopher Locke, Doc Searls, and David Weinberger namelijk het Cluetrain Manifest. Zij legden vast wat het internet is geworden: een wereldwijde conversatie waar bedrijven (en dus ook zorginstellingen) niet meer om heen kunnen:

Een krachtige wereldwijde conversatie is begonnen. Door het internet ontdekken en ontwikkelen mensen nieuwe wegen om kennis met de snelheid van het licht te delen. Als een direct gevolg worden markten bijdehand - en worden sneller wijs dan de meeste bedrijven. Vernette markten zijn de markten die via het (inter)netwerk communiceren. Deze markten zijn conversaties. Hun deelnemers communiceren in een taal die natuurlijk, open, eerlijk, geestig en vaak schokkend is. Of het gaat om uitleggen of klagen, grappen maken of serieus zijn, de menselijke stem is onmiskenbaar echt en kan niet vervalst worden.

Aan de andere kant weten de meeste bedrijven alleen maar hoe ze moeten praten in de sussende, humorloze monotoon van het bedrijfsdoel, de marketing folder, en de "uw telefoontje naar ons is belangrijk" bezettoon. Dezelfde oude toon, dezelfde oude leugens. Niet verwonderlijk dat vernette markten geen respect hebben voor bedrijven die niet kunnen en willen spreken zoals de vernette markten zelf doen.

Deze tekst gebruik ik in menig presentatie. De tekst omschrijft zo goed wat vele mensen voelen en wat vele mensen herkennen in de zorg. In mijn werk, als het nu gaat om organisatieadvies, advies over toepassing van internet en/of intranet, draait het uiteindelijk om die conversatie. Mensen komen met elkaar in contact en door de kracht van de conversatie ontstaat iets nieuws, iets waar de verschillende stakeholders waarde aan toekennen, iets waar door de relaties tussen hen veranderen. En dit laatste is weer hetgeen waarmee health2.0 veelal in verschillende quotes omschreven wordt:

Met dank aan Jacqueline Fackeldey 
voor de foto en het meedenken over de tagline.

Het elektronisch patiëntendossier (EPD) haalde deze maand de troonrede. Voor de regering is het dit najaar er op of er onder: het landelijk dossier inclusief schakelpunt moet er komen. Een kaderwet met daarin de verplichtstelling dat op 1 september 2009 zorgverleners, huisartsen, apothekers en ziekenhuizen deel moeten nemen aan het landelijk schakelpunt, moet leiden tot het succesvol einde van een langlopend overheidsproject. De Tweede Kamer lijkt minister Klink te steunen, maar tegelijkertijd wijzen steeds meer marktpartijen het landelijk EPD af. Huisartsen, zorgbestuurders en zelf de Raad voor de Volkgezondheid plaatsen kritische kanttekeningen. Online dossiers als Google Health worden als oplossing genoemd. Health2.0-toepassingen lijken het bastion van het EPD te kraken. Een inzicht in de discussie.

Een paardentram

Voor de zomer kwam de discussie rondom de nieuwe kaderwet op gang.  Leo Ottes en Onno van Rijen (beide werkend bij de Raad voor de Volksgezondheid) stelden in een artikel in Medisch Contact dat de door Klink ondersteunde ontwikkeling van het EPD stil staat. De voorstellen van het ministerie van VWS gaan uit van een pre-internettijdperk, terwijl volgens Otten en Van Rijen het Web 3.0 al aanstaande is:

"Het is alsof er een hogesnelheidstrein beschikbaar is en de overheid het gebruik van de paardentram verplicht stelt."

Fijntjes wijzen de heren er op dat de kaderwet veel te duidelijk het protocol van gegevensuitwisseling beschrijft, terwijl je dit niet van een kaderwet mag verwachten. Ook zou de wet meer toekomstvisie moet bevatten en ruimte moeten laten voor nieuwe inzichten.

Andere werkelijkheden

Een week later stookte, eveneens in Medisch Contact, publicist en niet-praktiserend huisarts Jongejan het vuur verder op:

"Het EPD is een luchtkasteel."

Uitgebreid zet hij uiteen dat de invoering van het elektronisch dossier helemaal niet zo loopt als de minister het doet voorkomen. Huisartsen, apothekers en fysiotherapeuten hebben reeds in april van dit jaar al aangegeven de ambities voor 2009 bij te stellen. Pilots lijken namelijk in een slakkengang te verlopen en zeker nog niet alles is gereed voor de gewenste landelijke invoering. Jongejan stelt:

"Er lijken twee werkelijkheden te bestaan: die van de minister/ICT-managers bij VWS en die van de mensen op de werkvloer."

In antwoorden op kamervragen houdt de minister echter vast aan zijn werkelijkheid.

Huisartsen liggen dwars en zaaien onnodige onrust

Inmiddels beroepen de huisartsen zich via hun vereniging LHV op hun eigen werkelijkheid en verzetten zij zich tegen de plannen van de minister. Dit verzet lijkt echter niet alleen ingegeven door problemen met het landelijk EPD. Ook een lopend conflict rondom tarieven vormt aanleiding voor het dwarsliggen. Zorgverzekeraars Nederland en de Nederlandse Patienten Consumenten Federatie (NPCF) hebben hier in heldere taal op gereageerd. De huisartsen zaaien volgens hen onnodige onrust. Het verzet komt veel te laat:

"Het verzet van de LHV komt als mosterd na de maaltijd. Het is in het belang van de patiënten dat het Elektronisch Patiëntendossier zo snel mogelijk wordt ingevoerd. Er is ook al enorm veel geld ingestoken. De patiënt heeft er recht op dat er eindelijk eens resultaten worden behaald."

Vraagtekens bij privacy en patiënt-centraal

Ander soort vraagtekens werden door jurist Marie-José Bonthuis opgeworpen. In een vraaggesprek met ICTzorg.com meldde zij dat de privacy bij een landelijk EPD onvoldoende gewaarborgd is. De omgang met de mens 'patiënt' wordt onvoldoende centraal gezet. De Wet op de Geneeskundige Behandelovereenkomst lijkt namelijk te conflicteren met de kaderwet. Haar kritiek is onder meer dat pas achteraf gecontroleerd wordt wie bepaalde patiëntengegevens opvraagt in plaats dat vooraf toestemming wordt gegeven. Het medisch beroepsgeheim zou hierdoor uitgehold worden.

Het ontbreken van het perspectief van de patient werd onlangs ook in een opinie-artikel in NRC Handelsblad genoemd. Volgens Gert Jan Dijkmans van Gunst (Ynno) besteedt de kaderwet geen aandacht aan de patient. Hij richt zich in zijn opinie niet zo zeer op de privacy-aspecten, maar vooral het feit dat de patient niet zelf zijn dossier mag beheren. Online patientendossiers, zoals Google Health en Microsoft Healthvault bieden deze mogelijkheid wel. Het wetsvoorstel houdt volgens hem geen rekening met de ICT-situatie anno 2008.

Google Health wordt als alternatief genoemd

Ook Hans Kedzierski, bestuursvoorzitter van Medisch Centrum Alkmaar, ziet mogelijkheden in de dossiers van giganten Microsoft en Google. Hij stelt dat VWS maar beter kan stoppen met haar EPD-ontwikkelingen. Een overstap naar het aanbod van Google of Microsoft zou een betere keuze zijn. Hij kijkt hierbij naar grote Amerikaanse ziekenhuizen als Kaiser Permanente en de Cleveland Clinic. Deze zorgpartijen hebben hun dossiers reeds al aangesloten op de online dossiers. Kedzierksi vindt in zijn mening medestanders bij directeuren van een tiental Nederlandse ziekenhuizen.

Volgens EPD-regisseur Nictiz maken deze directeuren een cruciale denkfout. Beveiligingsvraagstukken, de mindere mate informatiestructurering en de beperkte mogelijkheden voor uitwisseling van patientgegevens zorgen er voor dat Google Health en Healthvault geen alternatief vormen. Wel ziet Nictiz deze persoonlijke dossiers als een welkome aanvulling. Dergelijke zorgkluisen kunnen voor patiënten de toegang vormen tot eigen medische informatie.  Voor echte toegang tot deze informatie kan de patiënt volgens Nictiz-directeur Gert-Jan van Boven nog wel even tien jaar wachten.

Geen technisch vraagstuk, maar een Health2.0-verandervraagstuk

Veel kritiek op de huidige landelijke EPD-ontwikkelingen zijn ingegeven door techniek of door macht. Technische vraagstukken over netwerken, onderliggende architectuur en data-uitwisseling vormen voer tot discussie. Tegelijkertijd vormt zich op de achtergrond een machtsstrijd. Wie in Nederland bepaalt het EPD: huisartsen, medisch specialisten, zorgverzekeraars, VWS, Nictiz of ICT-leveranciers? En nog belangrijker wie is eigenaar van het dossier: patiënt of zorgverlener?

De discussie gaat, behalve het opiniestuk van Gert Jan Dijkmans van Gunst, veelvuldig voorbij aan de maatschappelijke en sociale ontwikkelingen. Net zoals consumenten al lang de mogelijkheden van het web2.0 hebben ontdekt, zo beweegt de patiënt zich in een werkelijkheid van health 2.0. Hierin beheert hij zelf zijn zorgprofielen, deelt informatie met wie hij kiest, legt zelf contacten, registreert online zijn gezondheid en maakt keuzes. Zijn werkelijkheid steekt schrikbarend af tegen de werkelijkheid van kaderwetten en argumenten. Vanuit de voorbeelden van het web2.0 weten we dat mensen zich niet laten leiden door deze kaderwetten en procedures. Zij kiezen voor de mogelijkheden die hen de meeste waarde leveren, zelfs wanneer dit een marginale oplossing is als de medidata van de HEMA.

Het vraagstuk rondom het EPD botst dan ook keihard met de werkelijkheid van health 2.0. Dit vraagt niet zo zeer om een nieuwe technische aanpak of het omarmen van dossiers van Revolution Health, Keyose, Google en Microsoft. Dit vraagt om een organisatie- en cultuurverandering. In een presentatie tijdens het congres Innovatie Anders schetste Bettine Pluut van Zenc al het spectrum waarin de EPD-discussie zich beweegt.

Nu is het een vraagstuk van automatiseerders en managers, terwijl het juist een strategisch vraagstuk moet worden waarin bestuur, beleidsmakers, artsen én patiënten co-creëren en converseren over hoe patiënten willen dat met hun medisch profiel wordt omgegaan.  Dit vraagt om een verandertraject en zelfs bij sommige stakeholders een paradigmaverandering. Hier gaan de discussies met minister Klink niet over, waardoor in 2009 met dwang zorgverleners een paardentram implementeren, terwijl hun klanten reeds ver weg zijn in de hogesnelheidstrein; haal ze dan nog maar eens bij.

Later meer...

Tegelijkertijd met het verschijnen van het rapport geeft Fard Johnmar (van Envision Solutions) op The Healthcare Blog een mooie overzicht van verschillende verschenen artikelen over de medblogosfeer. De conclusie luidt simpel:

"...the state of the health blogosphere is strong. Millions of Americans are writing health blogs. In addition, many are operating ethically."

Het zou aardig zijn om ook eens de Nederlandse medblogs te onderzoeken. Eerder bleek al uit een onderzoek van Ruigrok | Netpanel dat zo'n 14% van de online-ers schrijft over hun ziekte en behandeling. Ik vind dit een gigantisch percentage, aangezien het percentage gelijk bleek aan het percentage online Nederlanders die een kookrecept publiceert. Ook de lijst van Nederlandse medblogs is het laatste jaar enorm gegroeid, waarbij de lijst nog maar (vermoed ik) een beperkt aantal toont. Kortom, ik durf, zonder onderzoek, de uitspraak wel aan:

'the Dutch health blogosphere is also going strong...'

Zo blogde Guus van den Brekel over een video, waarin zeer veel verschillende mogelijkheden worden getoond:

Virtuele hulp, lotgenotencontact, educatie, conferenties, training en simulatie: het kan dus allemaal nog steeds in Second Life . En het gebeurt ook. In het kader van simulatie en trainingsmogelijkheden publiceerde Bertalan Meskó een video over de omgeving van het Imperial College London:

SL is niet het marketingtool, maar wel het ondersteuningstool

Second Life is dan misschien niet het marketingtool voor zorgverleners. De wereld biedt nog steeds voldoende mogelijkheden om mee te experimenteren. Zo onderzoekt het obesitas onderzoekscentrum van de Universiteit van Houston de virtuele mogelijkheden om te dikke mensen te helpen bij hun eetgewoonten en bewegen. Door mensen met hun avatar te laten bewegen op fitness-apparaten en door hen virtueel in aanraking te brengen met gezonde maaltijden, hopen de onderzoekers dat de personen het nieuwe gedrag vertalen naar hun fysieke leven. Momenteel voert het centrum deze studie onder 500 mensen in verschillende landen. Als de uitkomsten positief zijn, dan is er een mooie connectie gemaakt tussen de online virtuele wereld en de allerdaagse fysieke wereld.

Second life, second healthcare

Bovenstaande voorbeelden tonen hopelijk aan dat een wereld als second life een nieuwe ('tweede') manier van gezondheidszorg kan betekenen. Terwijl menig ziekenhuis nog druk bezig is met bouwtekeningen, bakstenen en cement voor de realisatie van een modern groot ziekenhuis, is het virtuele ziekenhuis als ondersteuningsmechanisme dichterbij dan je denkt. Tijdens het NPCF-congres zei professor dokter Jan A.M. Kremer van de IVF-poli van het Radboud ziekenhuis het al: "iedere patient zijn eigen virtuele ziekenhuis". De uitdaging ligt misscihien dus wel in de 'virtual care'. Kremer werkt er al aan. Ik ben nog steeds benieuwd welk Nederlands ziekenhuis het aandurft om voor patienten een virtuele omgeving in een 3d-wereld in te richten...

Voor artsen die de online werkelijkheid angstig zien ontstaan, gloort hoop aan de horizon.

In een recente column haalt Susannah Fox (onderzoekster bij Pew Research Center's Internet & American Life Project) verschillende data over het gebruik van online zorgmogelijkheden. Belangrijke constatering daarbij is dat de online zorggebruikers zich nog steeds afvraagt of de informatie op internet wel juist. Waar de deskundige bronnen op gebieden als onderwijs, belasting, veiligheid en ouderenzorg steeds minder status hebben, blijken medische professionals de belangrijkste bron en de te vertrouwen bron te zijn voor actuele vragen over gezondheid en zorg. De arts telt dus als informatiebron zeker nog mee.

Dit heuglijk nieuws betekent echter niet de arts nu op zijn lauweren kan rusten. Het betekent dat er kansen voor hem liggen om een belangrijke rol gegund te krijgen in het online sociale netwerk van de patient. Verschillende 2.0-achtige sites bieden de mogelijkheid om artsen als een van de volgers en mede-discussieleden toe te voegen. Hier past geen terughoudendheid bij. Het digitale voetstuk wordt door de patiënt voor de arts klaar gelegd. Via communities, online gegevensdelers, blogs en jazelfs Twitter, kan de arts in contact komen met de veranderende patiënt. Het is nu alleen wel zo dat de tijd begint te dringen, want als de wisdom of the crowds steeds krachtiger wordt, dan is de wisdom of de professional steeds minder nodig. Sleutelbegrippen hierbij zijn misschien wel 'co-creatie' en 'wederzijds begrip'. Begrippen die ook ver voor het virtuele tijdperk centraal stonden in het zorgproces.

Allereerst de doelstelling:

"aims to help physicians enter the web 2.0 era with personalized Medicine 2.0 Packages; step-by-step tutorials; webinars and online image building solutions".

 Ten tweede laat hij in een afbeelding zien dat Webicina de logische som moet vormen van medicatie, ehealth, beveiliging en toepassingen:

Ik kan me er nog weinig bij voorstellen, maar als iemand als Meskó in de health2.0-wereld stapt met een online toepassing, dan is het het volgen en aanmelden waard.

Begin dit jaar vertelde ik over de online werkelijkheid voor de gezondheidszorg op een bijeenkomst voor de Raad voor de Volksgezondheid. Mijn verhaal ging niet alleen over Internet en leuke toepassingen, maar vooral ook wat de sociale ontwikkelingen zijn die vormgeven aan nieuwe behoeften en nieuwe modelen voor de gezondheidszorg. Het gaat daarbij om veranderende relaties tussen de stakeholders in de gezondheidszorg. Nieuwe relaties, nieuwe rollen die gegund worden en nieuwe deskundigheid bepalen voor een deel de toekomst van de zorg. 'Nutsoptimalisatie' en 'Waardebepaling achteraf' benoemde ik ook. Maar kan dit ook in de gezondheidszorg?

Ja.

Emaildokter doorbreekt systeem met waardebepaling achteraf 

Voor mijn vakantie werd ik benaderd door de 'emaildokter' van Nederland, Robert Mol. Mol is al jaren bezig met ehealth. Hij doet, hij pioneert en schopt tegen menig heilig huisje. Als huisarts heeft hij nog zijn eigen fysieke praktijk, maar is ook online aanwezig. Tussen alle drukte van de fysieke en virtuele spreekuren was hij ook bij de bijeenkomst van de Raad voor de Volksgezondheid. Hij werd geraakt door mijn presentatie (wat altijd leuk is ) en in zijn recent verschenen jaarverslag schrijft hij uitgebreid hierover. In de dagen na de bijeenkomst werd hij door de Nederlandse Zorgautoriteit gesommerd geen nota's meer te schrijven naar patiënten die niet bij hem ingeschreven stonden. Mol dacht na en koos voor 'waardebepaling achteraf'. In zijn jaarverslag schrijft hij hierover:

De Nederlandse Zorg Autoriteit berichtte mij in het voorjaar, dat het schrijven van een nota naar cliënten, die niet bij mij als huisarts op naam stonden ingeschreven, per 1 juli 2008 niet meer getolereerd werd. Ik gaf gebruikers zodoende vanaf medio april de gelegenheid om een vrijwillige bijdrage over te maken. 30 procent van het totaal aantal behandelde e-mails werd beantwoord met een betaling. Het percentage was gemiddeld 1,4 emails per dag. In de voorgaande periode was dit 1,1 per dag (met een betalingsrate van 65% na toezenden van een nota).

Natuurlijk, minder mensen gingen betalen en meer mensen gingen mailen ('het is gratis!'), maar toch... op het moment dat de NZa op basis van richtlijnen van de KNMG star vasthoud aan het paradigma dat in deze virtuele tijd artsen patiënten altijd eerst fysiek gezien moet hebben, heb je als emaildokter geen andere keuze dan het bestaande systeem te verlaten. Mol deed dit en, mijns inziens, met succes. Na zijn pionierswerk op het gebied van emailconsult en voor de Nederlandse vereniging voor ehealth, zet hij een nieuwe stap en herdefinieert hij de arts-patiënt-relatie.

Kan het elders? 

Interessante vraag is natuurlijk waar de gedachte van waardebepaling achteraf nog meer zou kunnen in de gezondheidszorg. Ik kan me iets voorstellen rondom zorgverzekeringen, of bij fysiotherapeiten en wat te denken van de thuiszorgorganisaties, die sowieso op zoek moeten naar andere businessmodellen.

Of de vraag iets gemakkelijker genomen: waar kan het bestaande vergoedings- en betalingssyteem een herdefinitie krijgen? Dit lijkt namelijk beter te kunnen (ja, volgens sommigen is zelfs meer winst in de zorg mogelijk). Bijna alweer een jaar geleden leek het er op dat de mannen van Tango en Route Mobiel ook de zorg zouden laten opschudden. Marc Schröder en Michiel Muller zouden met Simia iets nieuws gaan doen. Met hun eerste aanval wisten ze de benzinepomp-branche te veranderen. Met hun tweede project Route Mobiel wisten ze zelfs een soort 'aardschok teweeg te brengen bij de ANWB. Tot op heden is echter over Simia niets meer vernomen. Dit betekent echter niet dat een verschuiving in de zorg kan plaatsvinden. In Amerika hebben de huisartsen de winkelcentra overgenomen en schieten minute clinics uit de grond. Vele zorgverzekeraars kunnen zich de introductie van Unive-label Zekur nog wel herinneren.

Anders gezegd: Emaildokter Robert Mol loopt opnieuw ver voor de troepen uit. Tegelijkertijd ligt er vast ruimte voor andere innovatieve businessmodellen. Een goede mix van de ideeen uit boeken als Redefining Healthcare, Wikinomics en The Long Tail moet in co-creatie leiden tot een meer 2.0-achtig ziekenhuis. Welke ideeën leven er bij u voor next healthcare?

Tijdens het seminar zal ook gefocust worden op de digitale patient en de implicaties daarvan. Zenc-adviseur, onderzoekster en actief medblogger Bettine Pluut zal een presentatie verzorgen. Zelf mag ik een presentatie over health2.0 geven. Het seminar draait niet alleen om presentaties. Het gaat vooral om de dialoog. De opstelling van de zaal en het gebruik van prikkelende stellingen zullen het gesprek bevorden. Naast mij zullen vermoedelijk ook andere mensen van Nexthealth aanwezig zijn.

Meer informatie over kosten, aanmelding en locatie zijn terug te vinden op de site Innovatieanders.nl.