یکی از راه‌های معرفت به متاورس و دنیای واقعیت مجازی، فهم «واقعیت[1]» و رویکرد صحیح در مسیر فهم عمومی به واقعیت است. واقعیت چه بصورت آشکار و چه نهان، همیشه بخش بزرگی از دغدغه اندیشمندان و فیلسوفان تاریخ بوده و خواهد بود و شاید به تعبیری «فلسفیدن درباره واقعیت» مهمترین رکن و بنیاد هر مکتب فکری را تشکیل داده است. ژوانگ ژو[2] در معروف‌ترین خطابه‌اش، پس دیدن خواب یک پروانه زیبا با یک پرسش بنیادین فلسفه واقعیت را مورد پرسش قرار داده و می‌گوید:

آیا پروانه‌ای در رویای من بوده یا من فقط رویای یک پروانه هستم.

تقریباً در همان دوران، افلاطون در کتاب سترگ خود جمهور[3] در تبیین جهان‌شناسی خود از غاری سخن می‌گوید که همه فقط سایه‌هایی از آنچه که واقعی است روی دیوار غار می‌بینند و همان را واقعیت می‌انگارند تا اینکه فردی موفق می‌شود خود را آزاد کند و متوجه می‌شود عالم واقعی بسیار متفاوت از آن چیزی است که می‌پنداشته است.

ولی بنظر من هیجان‌انگیزترین کلام در این خصوص را رنه دکارت در آزمایش «شیطان فریبکار[4]» بیان کرده است: «شاید شیطان نابغه و توانمندی وجود داشته باشد که بزرگترین پروژه فریب وی، این باشد که نگذارد واقعیت دنیا را درک کنیم. من فرض می‌کنم که بهشت، هوا، زمین، رنگ‌ها، شکل‌ها، صداها و همه چیزهای بیرونی چیزی جز بازی‌های فریبکارانه در رویاهای من نیستند».

آنچه که مشخص است دغدغه فهم واقعیت جهان بیش از آن‌که فکر می‌کنیم کلیدی است. در طول 60-70 سال اخیر که با توسعه توانمندی کامپیوترها یکی از اولین رویاپردازی‌ها در خصوص چشم‌انداز این پدیده عجیب، ساخت دنیاهای شبیه‌سازی شده[5] بوده است که این با آنچه در متاورس گفته می‌شود کمی متفاوت است و بطور کلی واقعیت مجازی[6] تا قبل از دهه 90 میلادی واژه کمتر شناخته شده‌ای بود و بعد از کتاب علمی-داستانی «تصادف برفی[7]» نوشته نیل استفانسون[8] بود که توجهات بدین سو و این ترکیب جلب شد. باید توجه داشت که واقعیت شبیه‌سازی شده و واقعیت مجازی تفاوت‌هایی با یکدیگر دارند که با فهم درست این تفاوت برخی ابعاد محتمل برای متاورس به صورت‌بندی جدیدی خواهند رسید، که در ادامه کمی در اینبار بیشتر صحبت خواهیم کرد.

حال بیاییم از منظر دیگری مسئله واقعیت را ببینم، سینما!

متاسفانه یا خوشبختانه بخش بزرگی از فهم فلسفی عامه مردم از مواجهه با مفهوم فلسفی واقعیت، ناشی از دیدن آثار سینمایی برجسته‌ای بوده است که مهم‌ترین آن آثار عمدتاً پرفروش و پرمخاطب بوده‌اند و برخی مانند ماتریکس[9]، حتی به شکلی ساختارشکنانه بر باورهای بنیادین مردم در این موضوع اثر گذاشته‌اند. مهمترین این آثار در 30 سال گذشته سری فیلمهای ماتریکس، طبقه سیزدهم[10]، تلقین[11]، بازیکن شماره یک آماده[12] و در نهایت فیلم اخیرا اکران شده مرد آزاد[13] بوده است. مطمئناً آثار دیگری هم می‌توانند در لیستی طولانی‌تر قرار بگیرند ولی نقطه مشترک اکثر فیلم‌های این حوزه نگاه پادآرمان‌شهری آن‌ها است. متاسفانه سینما برای فروش بیشتر نیازمند تعلیق و تحریک یکی از حس‌های لذت یا درد (ترس) است که البته معمولا گزینه دوم را انتخاب می‌کند. بدین معنی که بخشی از ذهنیت فلسفی مردم جهان بخصوص توسط سری فیلم‌های ماتریکس (که فیلم چهارم بنظر من بهترین خروجی این جریان بود) شکل گرفته است که بیش از آنکه نمایشگر یک دنیای مبتنی بر واقعیت مجازی بوده باشد یک دنیای شبیه‌سازی شده است. اجازه بدهید یک فیلم بظاهر بی‌ربط دیگر هم در این لیست اضافه کنم: نمایش ترومن[14]

نمایش ترومن نزدیک‌ترین توصیف به آزمایش شیطان فریبکار دکارت است، اگر فرض کنیم این فیلم‌ها واقعی باشند، مردم در همه فیلم‌ها اگر از وضعیت خود آگاه شوند یک جمله ثابت خواهند گفت:

چه وحشتناک! هیچ چیز زندگی من واقعی نبوده است! زندگی من بی معنی است!

ولی یک تفاوت میان ماتریکس و نمایش ترومن این است که ماتریکس نمایشگر یک دنیای شبیه‌سازی‌شده است که ماشین‌ها انسان را کنترل می‌کنند و ترومن بیشتر یک واقعیت مجازی بود که توسط عواملی فریبکارانه طراحی شده و مرتباً دستکاری می‌شود. هیچ اتفاقی در هر دو فیلم اصیل و «واقعی» نیست ولی در ترومن مرتباً دخالت و هدایت رخ می‌دهد و اگر از مردم بپرسید کدام سناریو برایشان ناراحت‌کننده‌تر است احتمالاً نمایش ترومن رای‌های بیشتری دریافت می‌کند و همچنین احتمالاً مشمئز‌کننده‌تر به نظر بیاید. و البته بشکل جالبی ما در فیلم ماتریکس 1 شاهد هستیم که کاراکتر سایفر[15] می‌گوید با آنکه می‌داند ماتریکس یک دنیای ساختگی است ولی مایل است حتی به قیمت خیانت به دوستانش به آن برگردد و شهرت و ثروت (مجازی) هم داشته باشد. ولی بعید است کسی به پیشنهاد جایگزینی در سناریویی مشابه فیلم نمایش ترومن پاسخ مثبت دهد.

حال بیاییم از منظر دیگری به مفهوم واقعیت بنگریم:

واقعیت به تعبیری، توصیفی از انعکاس پدیده‌های اطراف ما نسبت به آگاهی ما است.

علیرغم اینکه تعریف بالا کمی سابجکتیو است ولی بسیاری همین تعریف را معتبر می‌دانند. پاترشیا چرچلند در کتاب نوروفلسفه[16] گفته است که اگر می‌خواهیم معرفت بیشتری به مغز (و آگاهی) داشته باشیم نیاز است که به کمک نوروساینس سئوالات فلسفی پرسیده و از آن سو نیز به کمک نوروساینس پاسخی برای سئوالات فلسفی بیابیم. ایشان در دهه هشتاد بیان می‌کرد به کمک دانش نوروساینس شاید بتوان معرفت بالاتری نسبت به آگاهی و در نتیجه واقعیت پیدا نمود. سئوالات بنیادین خانم چرچلند این بود: ذهن و آگاهی چیست و چه ارتباطی به بدن دارد؟ و ذهن چگونه آگاهی را شکل می‌دهد؟

بشکل جالبی آقای دیوید چلمرز[17] که مشهورترین فیلسوف حوزه فلسفه ذهن است نیز در کتاب ساختن جهان[18] ضمن تایید این رویکرد، بطور خاص تاکید کرده است که دنیاهای مجازی مهم‌ترین بستری است که میتوان برای فهم بهتر آگاهی یافت و در روش‌شناسی جدیدی که تحت عنوان تکنو-فلسفه[19] ارائه کرده است نیز بیان کرده است که فلسفه بستری برای تاباندن نور به موضوعات و دغدغه‌های فناورانه و آثار اجتماعی-اخلاقی آن است و فناوری نیز برای تاباندن نور به سئوالات سنتی فلسفه است. وی همچنین در کتاب جدید خود واقعیت+[20] می‌گوید فناوری واقعیت مجازی کمک می‌کند تا به چند سئوال بنیادین دیگر نیز پاسخ دهیم:

واقعیت چیست؟ ما چگونه به آن معرفت می‌یابیم؟ زندگی خوب (خوشبختی) در واقعیت چیست؟

برای اینکه پیچیدگی فهم واقعیت را بفهمیم ذکر چند نکته الزامی است. دانشمندان می‌گویند که جایی میان وضوح تصویر 5K و 6K دیگر چشم انسان قادر به تمیز دادن واقعیت از مجاز نیست، گوش انسان نیز سال‌هاست که به کمک هدفون‌های پیشرفته قادر نیست صدای واقعی و ساختگی را از یکدیگر تشخیص دهد. انبوهی از ابزارهای مبتنی بر فناوری‌های لمسی و بساوشی[21] می‌توانند حس واقعی حرکت و فشار و دما را برای ما ایجاد کنند. اجازه بدهید از سمت دیگری هم مسئله را ببینیم، همین اکنون وقتی شما تصویری از منظره یا فردی را به کمک موبایل خود ثبت می‌کنید، در ذهن خود فکر می‌کنید واقعیت آن رخداد را ثبت نموده‌اید ولی بیش از 70 درصد آنچه که موبایل شما نمایش می‌دهد غیرواقعی! و ساخته تراشه‌های قدرتمند و الگوریتم‌های آن‌ها است. و شاید برایتان تعجب‌برانگیز باشد ولی حتی تصویر درون آینه هم نگاشتی دقیقی از واقعیت بیرونی نیست!! مرز میان واقعیت ذهنی و واقعیت ساخته شده هرروز کمرنگ‌تر می‌شود و شاید سال‌هاست که بدون آن‌که بدانیم درون متاورس زندگی می‌کنیم و سهمی از دنیای واقعی! ما درون آن ایجاد شده است.

یک سئوال جذاب دیگر که می‌تواند به گزاره‌ها و سئوالات آقای چلمرز اضافه شود این است که حال «کدام واقعیت اصیل است»؟ مگر نه آن است که مغز (آگاهی) مرجع تصمیم برای واقعی بودن یک پدیده است؟ چه کسی می‌تواند با اطمینان بگوید که واقعیت کدام است، شاید همین واقعیت دیجیتالی (مجازی) واقعیت اصلی ما باشد. شاید سئوال درست‌تر این باشد: «واقعی‌ترین دنیا کدام است؟»

بسیاری از فیلسوفان متاخر از جمله خود آقای چلمرز و نیک بوستروم[22] و دانشمندانی نظیر آقای جرج اسموت[23] از طرفداران نظریه شبیه‌سازی[24] هستند و می‌گویند احتمال اندکی وجود دارد که ما همه در یک شبیه‌سازی زندگی می‌کنیم. این که این نظریه چقدر اثبات‌پذیر باشد یک مسئله است ولی از آن مهم‌تر این است که ما فاقد دلایل کافی برای رد کردن آن هستیم و این نکته برای تمامی هویت‌های درون متاورس صدق خواهد کرد.

دکارت جمله معروفی دارد که می‌گوید: می‌اندیشم، پس هستم[25] که آقای جرج لیختنبرگ[26] در مقابل آن گفته است گزاره درست‌تر شاید این می‌بود که «می‌اندیشم، پس تفکر وجود دارد»، زیرا دلیلی ندارد که اندیشیدن نیاز به متفکر داشته باشد و از کجا معلوم که وی یک موجود [ماشین] خودکار بی‌فکر نیست و اگر حداقل راجع به اندیشیدن مطمئن است، نباید نسبت به خودش مطمئن می‌بود.

بنظر من در آینده‌ای نزدیک وقتی تمایزی بین دنیاها نباشد، برای افرادی که غرق در متاورس هستند و همچنین افرادی که آگاهانه و اختیارمند میان دنیای غیرمتاورسی و متاورسی در حرکت هستند و البته افرادی که به متاورس پا نخواهند گذاشت، این سئوال پیش خواهد آمد که در کدام دنیا آزادی، احترام، اختیارات و حقوق من رعایت می‌شود؟ یا قواعد کدام دنیا را منطبق بر نظام ارزشی خود خواهند یافت؟ و البته این‌که من لایق کدام واقعیت هستم؟

بنظر می‌آید پاسخ این سئوالات هرچه باشد همان واقعیت اصیل خواهد بود. هرکس بتواند پاسخ دقیقی به این سئوال بدهد از غار افلاطون بیرون آمده و نقشه شیطان دکارت را شکست داده و معرفتش به اینکه ژوانگ ژو است یا پروانه، کامل می‌شود.

در یکی از بخش‌های فیلم مرد آزاد، کاراکتر بادی که خودش یک شخصیت غیرقابل‌بازی[27] است خطاب به گای (دیگر شخصیت غیرقابل بازی) می‌گوید:

«هی، من اینجا کنار بهترین دوستم نشسته‌ام، و دارم بهش کمک می‌کنم سختی‌های زندگی‌اش رو پشت سر بگذاره، اگر این واقعی نیست، دیگه نمیدونم چی واقعی هست؟»

هرچقدر که این جمله بنظر ساده می‌آید بخوبی نشان می‌دهد که، متاورس و دنیای مجازی در کنار همه پیچیدگی‌های اخلاقی و اجتماعی‌اش و ناشناخته‌های پیش‌رو، شاید فرصتی باشد برای بشر که واقعیت واقعی و اصیل خود را بسازد و زندگی خوب (خوشبختی) را بازتعریف و تجربه کند.

—

زمان نگارش: 2 اسفند 1400

زمان انتشار: 4 شهریور 1401

پینوشت 1: نشریه ترجمان، در گذشته شاید برای من خیلی جذاب بود بخاطر ترجمه‌های دقیق و مقالات جالبش، ولی خب در ادامه رویکرد این نشریه خیلی برای من جذاب نبوده و نیست، بخصوص که همواره در حال مبارزه‌ای دائمی و شاید کورکورانه با نظام ارزشی غربی است که از باب نقد حتماً ارزشمند است ولی لزوما هرآن‌چیزی که مکاتب فکری غربی تولید می‌کنند بی‌ارزش نیست و نباید با این عینک دنیا را تحلیل کرد، این را از این باب گفتم که برای ویژه‌نامه نوروزی 1401 این نشریه درباره متاورس از من خواسته شد که مقاله‌ای دیباچه مانند به نگارش دربیاورم که این مقاله نخستین نوشته‌ای بود که برای ایشان ارسال شد ولی فرمودند که زیادی فلسفی است و با خطوط و چارچوب‌های ایشان انطباق ندارد. من مقاله دیگری تهیه کردم که خلاصه‌تر و خیلی نگاه فنی‌تری داشت که آن چاپ شد، ولی متاسفانه 6 ماهی طول کشید تا وقت مناسب برای انتظار مقاله نخست در بلاگ خودم بیابم، امیدوارم به بزرگی خودتان ببخشید و برای عزیزان مفید واقع شود.

پینوشت 2: با این عینک این متن را بخوانید که پیش از سال 1401 نگارش شده است

پینوشت 3: عنوان مقاله از شعر بسیار زیبای مولانا گرفته شده است:

از جمادی مردم و نامی شدم — وز نما مردم به حیوان برزدم

مردم از حیوانی و آدم شدم — پس چه ترسم کی ز مردن کم شدم

حملهٔ دیگر بمیرم از بشر — تا بر آرم از ملایک پر و سر

وز ملک هم بایدم جستن ز جو — کل شیء هالک الا وجهه

بار دیگر از ملک قربان شوم — آنچ اندر وهم ناید آن شوم

که به زعم من در مسیر Transhumanism و ترابشریت بنظر می‌اید داریم برهمین الگو گام برمیداریم و گام نخست «مردن از بشر» خواهد بود!

[1] Reality

[2] ژوانگ ژو (کتاب معروف ایشان ژوانگ زی است) فیلسوف چینی و یکی از بنیان‌گذاران تائویسم که 350 سال قبل از میلاد می‌زیست.

[3] Republic

[4] Evil Demon

[5] Simulated World

[6] Virtual Reality

[7] Snow Crash

[8] Neil Stephanson

[9] Matrix

[10] The Thirteenth Floor این فیلم تقریباً هم‌زمان با ماتریکس اکران شد و در سایه آن فیلم کمتر مورد بررسی و پرداخت قرار گرفت.

[11] Inception (2010)

[12] Ready Player One (2018) – فیلم بر پایه رمانی به همین نام از ارنست کلاین ساخته شده است. ثروتمندترین فرد جهان جیمز هلیدی پس از مرگش وصیت کرده‌است که هرکس تخم مرغ طلایی مخفی‌اش (Easter egg) را در یک بازی و دنیای واقعیت مجازی بیابد، وارث ثروت او خواهد شد.

[13] Free Guy (2021) – یک کارمند معمولی بانک که به روزمرگی دچار شده‌ است متوجه می‌شود که در واقع یک NPC (شخصیت غیرقابل بازی) در یک بازی ویدیویی اکشن و جهان باز است.

[14] The Truman Show (1998) – فیلم زندگی مردی را نمایش می‌دهد که زندگی‌اش بدون اطلاع وی و با بازی تعداد زیادی بازیگر، به صورت ۲۴ ساعته از شبکه تلویزیونی برای میلیون‌ها نفر در سراسر جهان در حال پخش است.

[15] Cypher

[16] Neurophilosophy: Toward a Unified Science of the Mind-Brain. (1986)

[17] David Chalmers

[18] Constructing The World (2012)

[19] Techno-Philosophy

[20] Reality+: Virtual Worlds and the Problems of Philosophy (2022)

[21] Haptic technology

[22] Nick Bostrom

[23] George Fitzgerald Smoot III برنده جایزه نوبل فیزیک سال 2005

[24] Simulation hypothesis

[25] Cogito ergo sum

[26] Georg Christoph Lichtenberg فیلسوف آلمانی قرن 18

[27] NPC (non-player character)

I shall die once again as a man

to rise an angel perfect from head to foot[i]

One way to comprehend the Metaverse and the world of virtual reality is to understand “reality” and the right approach to public conception of it. Reality, both overtly and covertly, has always been and will continue to be a major concern for thinkers and philosophers across history, and perhaps in a sense, “contemplating on reality and the relating philosophy” has been the foundation of any school of thought. In his famous speech, Zhuang Zhou^[1] addressed the philosophy of reality with a fundamental question after dreaming of a beautiful butterfly:

Now I do not know whether it was then I dreamt I was a butterfly, or whether I am now a butterfly dreaming I am a man.

Around the same era, Plato, in his masterpiece Republic, demonstrates his worldview through an allegory. He speaks of a cave where everyone sees only shadows of what is real on the wall. They take it as reality until one succeeds in liberating oneself and realizes the real world is far different from what they imagined.

In my opinion, the most compelling saying around the subject is what René Descartes framed in the experiment Evil Demon:

Perhaps an evil demon of utmost power and cunning has employed all his energies to deceive me. I shall think that the sky, the air, the earth, colors, shapes, sounds, and all external things are merely the delusions of dreams which he has devised to ensnare my judgment.

Today, the concern for understanding the reality of the world is more crucial than we think. In the last 60-70 years, with the development of computation capabilities, a futuristic idea emerged regarding the vision of this novel phenomenon: to create simulated worlds – slightly different from what is promised in Metaverse. Generally, virtual reality was a less known term until the 90s and it was probably after the science-fiction book Snow Crash by Neal Stephenson that attention was drawn to this notion.

It should be noted that simulated reality differs from virtual reality. Considering these differences some possible dimensions of the Metaverse will reach a new formation.

Let’s look at the issue of reality from another perspective, the cinema!

Fortunately, or unfortunately, a significant part of the public perception of the philosophical concept of reality has emerged from outstanding cinematic production, the most significant of which have been mostly bestsellers. Even some, such as the Matrix, have deconstructivity affected people’s fundamental beliefs. Naming a few of the most notable productions of the recent 30 years, I can shortlist the Matrix series (1999-2021), the Thirteenth Floor (1999)^[2], Inception (2010), Ready Player One (2018)^[3], and the recently released Free Guy (2021)^[4].

Of course, other productions deserve to be included in a longer list, but the shared view in most of the mentioned movies is the dystopian vision they demonstrate. Unfortunately to sell more, cinema needs to suspend and stimulate one of the feelings of pain (fear) or pleasure; it usually chooses the first thought. This has expectedly led people to think and share ideas on the Metaverse and virtual world through a pessimistic mindset. Whether the cinema as a medium can be a proper platform for outreaching philosophy or not, part of the philosophical mentality of the world on the subject of reality has been composed specifically by the Matrix series – I believe the fourth was the best outcome. It is more of a simulated world than a world based on virtual reality. Let me add another seemingly irrelevant movie to the list: The Truman Show (1998)^[5].

The Truman Show is the closest description to Descartes’ experiment with the Evil Demon. If we take these films as reality, humans at the moment of enlightenment would say a never-changing sentence:

“How horrifying! Nothing in my life has been real! My life is meaningless!”

A major difference between the Matrix and the Truman Show is that the Matrix represents a simulated world in which machines have control over humans to some extent – however, they have more powerful control over the environment, and their interventions occur only when conditions turn unbalanced – and the Truman Show is more of a virtual reality designed by deceitful agents, constantly manipulating its conditions. Not one occasion in both scenarios is genuine and “real”, but in the Truman Show, interventions and conductions repeatedly occur, and if you make a poll on which scenario is more upsetting – and disgusting – the Truman Show will probably win the majority of the votes. Ironically, we watch Cypher in the first Matrix, expressing that although he knows the Matrix is ​​a fabricated world, he yearns to return to it even at the expense of betraying his companions. He prefers virtual fame and fortune to the other world. But it is unlikely that anyone would accept a similar offer in a scenario such as in The Truman Show. The divergence partially stems from the potential of authority and control in the Matrix, whereas in the Truman Show we are constantly deprived.

Now let’s look at the concept of reality from another perspective:

Reality is, in a sense, a description of our surrounding phenomena reflecting on our consciousness.

Although it is a bit of a subjective definition, many consider it valid. Patricia Churchland in her book, Neurophilosophy: Toward a Unified Science of the Mind-Brain (1986), suggests that if we desire to have more insight into the brain (as well as consciousness), we need to propose philosophical questions employing neuroscience, and in return acquire answers to the philosophical questions, utilizing neuroscience. In the 80s, she argued that through neuroscience perhaps we could obtain a higher knowledge regarding consciousness and consequently, reality. Following are Churchland’s fundamental questions:

What are mind and consciousness and what is their relation to the body? And how does the mind shape consciousness?

David Chalmers, the most famous philosopher in the field of philosophy of mind, confirms this approach in his book Constructing the World (2012), emphasizing that virtual worlds are the most important platform to reach a better understanding of consciousness. In his new methodology called Techno-Philosophy, he declared that philosophy is a platform for shedding light on technological issues and concerns as well as their socioethical effects, and technology is a platform for shedding light on traditional philosophical questions. In his new book, Reality+: Virtual Worlds and the Problems of Philosophy (2022) he adds that virtual reality helps with providing new answers to a few fundamental questions: What is reality? How do we get to know it? What is a good life (happiness) in reality?

To understand the complexity of reality perception, it is necessary to mention a couple of points. Scientists state that somewhere between 5K^[6] and 6K resolution, the human eye can no longer distinguish reality from virtuality. Similarly, the human ear, thanks to the assistance of advanced headphones, has not been able to distinguish between real and man-made sounds for decades. A heap of haptic technological tools can create a real sense of movement, pressure, and temperature. Let’s look at it from a different angle. Right now, when you capture an image of a scene or a person with your mobile phone, you consider it recording the reality of that event, but more than 70% of what your phone displays are unreal and forged by powerful chips and sophisticated algorithms. And it may come as a surprise to you, but even the image in the mirror is not an exact mapping of external reality. The line between mental reality and fabricated reality is blurring every day. So perhaps we’ve been living inside the Metaverse without knowing it, and a share of our real world has been created within it.

Another fascinating question to add to Chalmers’s statements and questions is, “Which reality is genuine?” Isn’t it true that the brain (consciousness) is the reference for deciding whether a phenomenon is real? Who is to say with certainty which is the reality? Perhaps this digital (virtual) reality is our principal reality. Perhaps the more accurate question is: “Which one is the most real world?”

Many later philosophers, including Chalmers and Nick Bostrom, and scientists such as George Fitzgerald Smoot II^[7], have been proponents of the simulation hypothesis, saying there is a chance that we all live in a simulation. Yet it is a question that to what extent this hypothesis is provable, but more importantly, we are not equipped enough to reject it, and this point will apply to all identities within Metaverse.

Descartes has a well-known saying: “I think, therefore I am.” which Georg Lichtenberg^[8] opposed as the more accurate proposition may have been, “I think, therefore there is thinking,” as there is no reason for thinking to require a thinker. How can it be proven that he (Descartes) is not a mindless automatic being, if he is at least certain about thinking, he should not be sure of himself. Assigning originality to the concept of thinking (and perhaps in a sense consciousness) and not the owner of the thought might be an appropriate formulation imagined for the Metaverse worlds.

In my opinion, in a near future, when there is no distinction between the worlds, a question will arise among people immersed in Metaverse and people who consciously and voluntarily move between non-Metaverse and Metaverse worlds, as well as people who will never set foot in Metaverse:

“In which world is my freedom, respect, authority, and rights regarded the most? Which one incorporates the set of rules that is more compatible with my value system? And of course, which reality do I deserve?”

Whatever the answers to these questions are, it seems to be the original reality. Anyone who can find an accurate answer to these questions will step out of Plato’s cave and defeat Descartes’ demon conspiracy, and they will eventually know whether they are Zhuang Zhou or the butterfly.

In a scene of Free Guy, enlightened Buddy, an NPC (non-playable character), addresses Guy (another NPC):

“Hey, I’m here with my best friend, trying to help him through a tough time. If that ain’t real, I don’t know what is.”

Although it seems a simple phrase, it indicates that Metaverse and the virtual world, with all their ethical and social complexities and upcoming unknowns, might be an opportunity for human beings to construct (choose) their authentic reality and redefine and experience the good life (happiness).

^[1] Chinese philosopher and one of the founders of Taoism, living 350 BC.

^[2] This movie was released almost at the same time as The Matrix. That’s why it did not catch much attention. 

^[3] The movie is based on a novel under a similar name, written by Ernest Cline. The story illustrates James Halliday as the richest person on earth, who bequeathed that whoever finds his easter egg in a game or in a virtual world, will take his entire leftover money.

^[4] A bank teller who suffers from job routines suddenly realizes that he is a non-player character in action and an open-world video game.

^[5] The movie illustrates the life of a man whose life has been streaming 24/7 through international TV channels for millions of people without letting him know.

^[6] In simple words, 5K means there are 5000 pixels on the horizontal edge. So having around 15 million pixels, the resolution of a 5k screen is almost seven times more than common full-HD TVs that are out there today on the market.

^[7] Laureate of the Nobel prize in physics, 2006.

^[8] German philosopher in the 18th.

[i] The title is part of a famous poem by Rumi:

I died as inanimate matter and arose a plant,

I died as a plant and rose again an animal.

I died as an animal and arose a man.

Why then should I fear to become less by dying?

I shall die once again as a man

To rise an angel perfect from head to foot!

Again when I suffer dissolution as an angel,

I shall become what passes the conception of man!

Let me then become non-existent, for non-existence

Sings to me in organ tones, ‘To him shall we return

اول بگویم که چطور نوشتن این متن شروع شد، من چند مدتی بصورت آزاد تحولات پساکرونای چین را دنبال می‌کردم و چندین بار میان متن‌ها و گفته‌ها، اتفاقات حوزه مسکن در چین برایم برجسته و جالب توجه شد ولی خب در حد همون مطالعه آزاد بهش نگاه میکردم تا اینکه یک توییت روز پنج‌شنبه 29 مهرماه 1400 توجهم را جلب کرد.

من هرکس دیگری این توییت رو زده بود شاید خیلی توجهی نمیکردم ولی چون یک ژورنالیست اقتصادی این را نوشته و کلی هم ریتوییت و لایک شده یکم حساس شدم چون بنظرم مطلب اصلاً ژورنالیستی نیست و حتی عوام‌فریبانه هم می‌تواند تصور شود. فلذا حس کردم حق مطلب ادا نشده است و اخلاق حکم میکند اگر جوری دیگری فکر و تفسیر میکنم برای دیگران بازگو و منتشر کنم.

کلا این یک اشتباه متداول هست که همه فکر می‌کنیم معمولاً اول نانوایی و پمپ بنزین و قصابی باید باشد تا مردم بیایند اطرافش خانه بخرند، درصورتیکه در بسیاری موارد دسترسی‌های دور به برخی امکانات و یا حتی بدون هیچ دسترسی به امکانات ولی با آپشن مسکن ارزان باعث خواهد شد اول مردم بروند مستقر شوند و سپس براساس تقاضا بقالی و ماست‌بندی و درنهایت باشگاه بیلیارد! و … شکل بگیرد، در واقع بیشتر خدمات عمومی در اثر تقاضای واقعی و پنهان شکل میگیرند و معمولاً اینجوری نیست که چون اینجا یکی نانوایی زده پس بریم دورش خانه بسازیم.

کلاً مسکن و صنعت ساختمان بدین دلیل از صنایع استراتژیک هست که خودش محرک گردش اقتصادی و پویایی پول در دیگر صنایع می‌شود که البته این نیز همیشه صادق نیست و در حالت‌های نرمال رخ میدهد و در ادامه برخی از ماجراهای ابنرمال ذکر میشود.

در مورد پرونده صنعت ساختمان و مسکن چین هم انتظار من این هست که سردبیر یک رسانه اقتصادی به ریشه‌های اصلی (که اتفاقا احتمال وقوع آن در ایران بیشتر است بپردازد) تا اینکه اینقدر سطحی آن را تحلیل کند، از کنار مسئله بگذرد. خب حالا بریم سراغ توضیح دقیق اینکه چرا در چین شهرهای ارواح وجود دارد:

در شهریور و مهر ماه 1400 ماجرای ورشکستگی شرکت Evergrande نقل رسانه‌ها بود؟ و اینکه اثرات اقتصادی این ورشکستگی فراتر از آن 300-400 میلیارد دلار خواهد بود و کلی هم درباره‌اش صحبت شد، ولی فهم چگونگی این اتفاق به فهم دلایل ایجاد شهرهای ارواح کمک زیادی میکند پس قصه را شروع می کنیم:

 رشد سرسام آور بازار مسکن چین از سال 2000 شروع شد:

که از منظر همه رفتاری طبیعی از دوران گذار از یک اقتصاد کشاورزی محور به اقتصادی صنعتی بود، صدها میلیون کشاورز خانه‌های خود را رها کردند تا برای زندگی بهتر به شهرهای بزرگ بیایند، این موجب شد که افزایش نمایی تقاضای مسکن، قیمت‌ها را در همان سال اول و در مواردی 3-4 برابر کند، و شرکت‌های ساختمانی نهایت استفاده را از این فرصت بردند و کلی سود کردند و اسمی برهم زدند.

البته در سال 2005 تعداد از کارشناسان منتظر از کنترل خارج شدن این موضوع و بادکنکی شدن آن بودند، و اتفاقا همین سال آغاز باد شدن حباب بود، مردم خوش شانسی که توانسته بودند در شهرهای بزرگ مثل شانگهای و بیجینگ (بخوانید تهران و مشهد و …) مسکن داشته باشند براحتی پس از چند سال میلیونر شده بودند و پیمانکارانی که زودتر ورود کرده بودند هم میلیاردر شدند (همه به دلار و نه یوآن). همه مردم هر آن چیزی که داشتند برای خرید و سرمایه گذاری در مسکن هزینه می‌کردند، اقتصاد در حال رشد بود ولی خانه‌ها خیلی سریعتر از رشد درآمد مردم گران می‌شدند و خانه خریدن بسیار ناممکن شده بود، بصورتی که خانه داشتن یکی از نشانه‌های پرستیژ بود (چه جالب!) این فشار باعث میشد مردم وام‌هایی بگیرند که عمدتا قدرت پرداختش را نداشتند به صورتی که بطور متوسط بیش از 50 درصد درآمد هر خانواده (مجموع زن و مرد) صرف پرداخت اقساط می‌شد. طبیعتا مثل خیلی جاهای دیگر، مردمی که خانه داشتند، برای استفاده از موقعیت خانه دوم و سوم را خریدند. ولی اوج این فشارها در شهرهای بزرگ مثل شانگهای بود، بصورتی که قیمت مسکن در شانگهای از 2003 تا 2010 بیش از 14 برابر شده بود (اینم چه جالب!)

خب تا اینجا بیشتر به تحولات سمت تقاضا پرداخته شد و حالا باید بریم سراغ بخش عرضه: حالا علاوه بر شرکتهای عمرانی سابقه دار کلی شرکت الکترونیکی و نساجی و شیمیایی و … هم رفتند یه شرکت ساختمانی برای خودشون زدند و شروع کردند به ساختن! ولی خب چون شایستگی کلیدی و اصلیشون این نبود گرون در می اومد و برای جبران چینی بازی درآوردند و از کیفیت زدند که از لحاظ استانداردهای ایمنی فاجعه می‌شد و حادثه می‌افرید که مردم هم به سرعت این ملک‌ها رو تحریم و بایکوت می‌کردند و می‌ماند روی دست صاحبش…

اگر بحران سال 2008 آمریکا هم یادتان باشد که از مسکن شروع شد و ناتوانی بانک‌ها در ارزیابی صحیح ریسک املاک منجر به بحران جهانی شد. در آن دوره قیمت متوسط املاک با یک کاهش 30 درصدی در قیمت ملک مواجه شد:

چین هم در برابر بحران جهانی مصونیت خاصی نداشت و موج این بحران به آن‌ها هم رسید:

ولی به شکل غریبی سریع خودشون رو جمع و احیا کردند، در این هنگام چین فهمیده بود که بازار مسکن چقدر کلیدی است و اگر سوتی بدهند اوضاع افکار عمومی خلق مبارز خیلی بد میشه و البته رکود به همه صنایع رسوخ می‌کند. آنها در سال 2008 یک محرک 586 میلیارد دلاری! برای تقویت اقتصاد چین تخصیص دادند، که اگر میخواهید حس پیدا کنید، در سال 2020 تولید ناخالص داخلی ما حدود 190 میلیارد دلار بوده است! و اگر حس بهتری میخواهید داشته باشید بسته محرک اقتصادی اوباما در همان زمان 800 میلیارد دلار بود و البته اقتصاد آمریکا سه برابر چین هم بود!

بخش کوچکی از این محرک چین، به تقویت زیرساختهای عمومی داده شد ولی بخش بزرگتر آن به شرکت‌های خصوصی زیرنظر دولت (همان خصولتی خودمان، بخدا اینهمه شباهت تصادفی است) برای آنکه آن را صرف ساخت و ساز مسکن بکنند و واقعیت این هست که این استراتژی عجیب جواب هم داد و شما اثر خیلی بزرگی از بحران جهانی در GDP این کشور نمی‌بینید:

خب از حدود 2010 سرعت رشد اقتصاد بالاتر می‌رفت و به تبع آن بخش مسکن هم دلاورانه به فتوحاتش ادامه می‌داد، ولی همچنان خیلی پارتویی‌طور، هشتاد درصد اصل داستان رشد در همان 4 شهر اصلی بیجینگ، شانگهای، شنزن و گوانگ‌ژو بود، بطور مثال در سال 2010 در بیجینگ حتی بالاتر از هنگ‌کنگ، میانگین قیمت مسکن 45 برابر میانگین درآمد شده بود (یعنی 45 سال با متوسط حقوق کار کنید تا خانه با قیمت متوسط بخرید که هم اکنون در ایران فکر میکنم حدود 26-28 سال است و اگر پوستتان اذیت نمی‌شود در عربستان سعودی 3 سال است) و نسبت قیمت به اجاره 500 برابر بود (در تهران فکر میکنم سال 99 حدود 35 بود و اگر هنوز پوستتان اذیت نمی‌شود این شاخص در عربستان سعودی 10 است) این یعنی که قیمت بقدری بالا است که درآمد حاصل از اجاره توجیه‌پذیر نیست و اصلا نمی‌صرفد خانه‌تان را برای درآمد اجاره بدهید. و همانطور که گفتم اغلب افراد فقط با این نیت که در آینده مسکن خود را با قیمت بیشتری بفروشند خریداری می‌شد و انگیزه‌ای برای حتی اجاره دادن (و بنوعی توی سر مال خوردن و کلید خوردن در اصطلاح) نداشتند. اصلاً آژانسها و کارگزارهای فروش اینقدر خانه خالی وجود داشت که پرونده‌ها و فایل‌های اجاره‌ای را برای فروش عملیاتی نمی‌کردند و اولین اجاره دادن منجر به هیچ‌وقت فروش نرفتن مسکن می‌شد.

خب حالا به اون نقطه‌ای رسیدیم که ما یکجورایی سر مسکن مهر تجربه‌اش کردیم و قراره دولت آقای رئیسی هم همین بلا رو مجدداً تجربه کند! بخش بزرگی از بودجه محرک اقتصادی صرف توزیع شدن در شرکت‌های ساخت و ساز شده بود و گرانی و هیجان سود بردن باعث شد که دولت‌های محلی زمین‌های خودشان را برای ساختمان سازی به این شرکتها بفروشند و وقتی زمین مرغوب تموم شد رفتن سراغ بیابون و جنگل و منابع طبیعی و اینا (چه جالب)

خب شهرهای بزرگ خیلی گران شدند و کلی از سازندگان رفتند شهرهای کوچک، و شروع کردند زمینها حاشیه‌ای شهرهای کوچکتر را خریدن و وسط ناکجاآباد شهرک‌های مخوف و عظیم ساختن… افراد معدودی در این ساختمان‌ها زندگی میکنند ولی اتفاقاً همه واحدها خریداری میشد به این امید که قیمتش افزایش یابد… (شبیه همین منطقه 22 خودمان)

در واقع این شهرهای ارواح که ذکر شد همین‌ها هستند که بعضا میلیارد دلاری برای هرکدام هزینه شده است ولی هیچ ارزش اقتصادی خلق نکرده‌اند… مردم ساختمان نیمه کاره را خریده و رهایش می‌کنند تا قیمتش افزایش یابد، و این رهاشدگی اثر منفی فوق العاده‌ای دارد زیرا وقتی کسی ساکن نیست، پولی برای آب، برق و نان و موکت و مبلمان و … نمی‌دهد و سرریز سکتور مسکن وارد دیگر صنایع و خدمات نمی‌شود.

خب حالا سازندگان که اوضاع طلایی دارند و بسیار خوش‌بحالشان شده، میخواهند به سرعت پروژه را تمام کنند و بروند سراغ بعدی و حتی پیش می‌آمد که برجی که 5-6 سال قبل خودشان ساخته‌اند را مجدداً خریداری، تخریب کرده و دوباره می‌سازند و بازهم پیش فروش و سود می‌کردند و دقت کنید که همه این واحدها با وام از بانک‌ها تامین می‌شد.

این بازی یا به تعبیر زیبایی «تردمیلی پشت به جهنم» بسرعت ادامه داشت ولی خب در اینجور طرح‌های پانزی‌گونه (Ponzi scheme) معمولاً بالاخره یه جایی از نفس می‌افتید و اونوقت هست که تردمیل به سرعت ما را پرتاب می‌کند به قعر جهنم… خب حالا این هم اضافه کنیم که ساخت و ساز و صنعت ساختمان در آن سالها معمولاً چیزی حدود 40-50 درصد اقتصاد و تولید ناخالص چین بود (و هست) و دولت فخیمه چین عمراً راضی نمیشد تا با اصلاح و جراحی غدد سرطانی متعدد این بخش، رشد اقتصادی خود را مخدوش کند و اعداد تلخ در کنگره خلق و نشست‌های حزب به نمایش دربیاید و همه مقامات‌شان مثل کشور گینه بیسائو فقط تلاش می‌کنند اعداد مثبت‌تر و بزرگتر نمایش دهند و اگر عددی منفی شود یعنی بی‌عرضگی و بی کفایتی… فلذا قیمت مسکن همچنان افزایش یافت…

یک نقب تاریخی هم بزنیم به کشور آفتاب تابان و اینکه در اواخر دهه هشتاد حادثه مشابهی در ژاپن رخ داد و تبعات این زیان انباشته نامشهود! با یک کاهش عظیم در قیمت مسکن مواجه شد که هنوز که هنوزه پس از سی سال! بازار مسکن ژاپن هنوز نتوانسته از آن اتفاق کمر راست کند:

خب برگردیم به چین، نمودار قیمت‌ها همواره رو به آسمان بود و البته بعضا این تورم قیمت مسکن در سال‌هایی یکم شل می‌شد ولی در نهایت بدلیل افزایش نرخ شهرنشینی مجدداً خودش را احیا می‌کرد:

هرساله ده‌ها میلیون نفر (مقیاس رو ببینید تو رو خدا!) از روستاها عازم شهرها می‌شوند و این تقاضا، نرخ افزایش قیمت را ثابت نگاه خواهد داشت ولی به همان اندازه بخش بزرگی از سرمایه (که همانطور که در بالا ذکر شد، می‌بایست گردش داشته و مولد باشد) را بیش از گذشته در بخش مسکن حبس می‌کند و اینقدری هم منابع وجود نداشت که دولت به مردم وام مسکن بدهد، یعنی وام هم اگر می‌داد تناسبی با قیمت مسکن نداشت (چه جالب)

حالا از آن طرف قوانین دولت چین اجازه نمیدهد ملت در بورس خارج از کشور سرمایه‌گذاری کنند و در بورس خودشان هم مثل اینکه بلاتشبیه دولت گینه بیسائو خیلی اعداد دستکاری می‌شوند و مردم بی اعتماد به شرکت‌های متداول، از لحاظ روانی ذاتاً گرایش دارند که سهام شرکت‌های ساختمان‌سازی را بخرند که علی الظاهر و در ویترین وضعشان واقعاً خیلی خوب است. فلذا خلق مبارز چین در بورس هم سهام غول‌های ساخت و ساز نظیر Evergrande را می‌خریدند و می‌فروختند.

حالا سال 2020 هست و حباب قیمت مسکن در بزرگترین حالت خودش قرار دارد، دولت چین برای فرار از تبعات این حباب، قوانینی محدود کننده برای شرکت‌های ساختمانی و البته بانک‌هایی که به مردم و این شرکت‌ها وام می‌دهند وضع کرد، این قوانین باعث شد اورگرند مجبور شود بسیاری از املاک خود را زیر قیمت بفروشد که ذاتاً کار درستی بود و اثر تورم زدایی داشته و بازار را تنظیم می‌کرد. (البته خیلی زودتر باید این محدودیت‌ها اعمال می‌شد و این هم از اون نقاطی هست که واقعاً اقتصاددانان دو سر طیف با هم بحث کنند که حد دخالت قانون‌گذار و تنظیم‌گر در چنین مواردی کجا است) ولی خب سیگنال این کار موجب هجوم مردم برای فروش سهام این شرکت شد و شد آنچه نباید می‌شد:

با اینحال یک نکته ریز در این میان وجود داشت، اورگراند تنها نبود و تقریباً همه شرکت‌های ساختمانی (دقت کنید با ده‌ها شرکت هرکدام با ارزش چند ده میلیارد دلاری مواجه هستیم) بدهی‌های هنگفت و بعضا زیان انباشته بزرگی داشتند که با امید به افزایش قیمت دارایی‌ها  و نقد شدن ساختمان‌ها و مگاپروژه‌های‌شان تا همین یکی دوسال پیش خیلی نگران نبودند.

شرکتهایی مثل Country Garden  که حتی از اورگرند هم بزرگتر هستند (از لحاظ فروش) که احتمالا سر اون جزیره مصنوعی مخوف در مالزی اسمشان را شنیده‌اید که بدلایل سیاسی و کوویدی از 700،000 نفر ظرفیت مسکونی موجود، تنها 500 نفر!!! در آن زندگی می‌کنند که یک فاجعه به تمام معنا است. پیش‌بینی می‌شود کانتری گاردن سال آینده با بدهی 400 میلیارد دلاری مواجه شود.

نکته: شما فقط به حجم ریسکی که شرکت کانتری گاردن برداشته است دقت کنید (این هم از تبعات بازارهای اینچنینی است که آسیب تورمی‌اش فقط به مردم وارد نمی‌شود و شرکتها هم از حرص سود و طمع رشد یک‌شبه، در شناسایی و تبیین ریسک‌هایشان بشدت خطا خواهد داشت)

بهترین سناریو برای چین این خواهد بود که با یک شیب ملایم رشد بخش مسکن را تعدیل و البته برای این‌کار رشد اقتصادی خود را کاهش دهد (مثلاً برای 8-10 سال زیر 3 درصد نگاه دارد و شاید حتی منفی کند) و سناریو خطرناک این است برای خوشایند حزب و کنگره ملی خلق، ترمز دستی را نکشیده و ده‌ها بمب ساعتی دیگر مثل اورگرند (با 310 میلیارد دلار بدهی) طی چند سال آینده در کشور چین منفجر خواهند شد. دقت داشته باشید که فکر نکنید خب حالا چین میترکه ما اینور نان و ماست خودمان را می‌خوریم، تبعات این اتفاقات اگر بیشتر از بحران سال 2008 در سطح جهان نباشد کمتر از آن نیز نخواهد بود، بنابراین تصمیمات چین بسیار بسیار مهم و اثرگذار در مقیاس جهانی خواهد بود.

حالا برگردیم سر شهر ارواح، و مواظب باشید به شما آدرس غلط ندهند و همین الان کلی مسکن مهر خالی در کشور داریم که توجیه خالی بودنشان معمولا کیفیت پایین و نبود امکانات و خدمات است ولی واقعیت پس پرده و البته با نگاه سیستمی خیلی متفاوت از آنچه در چین گذشته است و می‌گذرد، نیست و نخواهد بود.

پینوشت: اومدم شروع کنم گفتم 5 خط بنویسم همونجا توییت کنم و برم بخوابم ولی تا الان 8 صفحه در ورد نوشته شده است!

پینوشت 2: من ادعای ژورنالیستی ندارم و شاید این تحلیل از لحاظ کمّی و آماری خیلی دقیق نباشد و من ادعایی روی آن ندارم، ولی استخوان‌بندی و چارچوب نظری آن بشدت قابل دفاع است.

پینوشت 3: هرجا نوشته‌ام (چه جالب) از باب تشابهات تصادفی با کشور گینه بیسائو بوده است.

—-

منابع:

گوگل!

ویکی پدیا!

سایت Federal Reserve Bank of St. Louis

کانال یوتیوب How money Works

کانال یوتیوب Wall Street Millennial

سایت https://www.numbeo.com

طبیعتاً همه آن‌چیزی که می‌خوانید نوشته خود من نیست و 90 درصد آن گردآوری و دسته‌بندی محتوای خوب دیگران است که تا حد امکان لینک و ریفرنس خواهم داد:

مقدمه و چند نکته

نکته 1: من چند بار در شبکه‌های اجتماعی نظرم رو نوشتم و بازهم تکرار میکنم که در میان سه رویکرد تولید واکسن، تولید دارو و تولید ابزار تشخیص بیماری، در کوتاه مدت فقط به ابزار تشخیص قابل اتکا بعنوان راهکار پایدار مثبت است. با این‌حال هیچ یک از این سه حوزه اونجوری که باید و شاید نتونسته‌اند در 6 ماه گذشته عملکرد مناسبی رو به نمایش بگذارند. لذا فعلاً روی واکسن تمرکز می‌کنم و اگر عمری بود درباره دارو و کیت‌ها و ابزارهای تشخیص هم خواهم نوشت.

نکته 2:  سرعت پیشرفت بالای توسعه فناوری در این حوزه‌ها هست که شاید این نوشته رو 6 ماه بعد بی‌ارزش کند و یا نیاز باشد تمام داده‌های آن مورد بازبینی قرار گیرد و یا اصلاً کلی نکته مغفول مانده باشد، لذا با این فرض بخوانید که نوشته‌های ذیل خروجی دو ماه مطالعه و یادداشت‌برداری پراکنده بوده و در روز 9 مرداد 1399 نوشته شده است.

نکته 3: همین امروز که این پست منتشر می‌شود خبری درباره واکسن شرکت کداک هم منتشر شد که من در اینجا درباره‌اش ننوشتم.

نکته 4: من متخصص این حوزه نیستم و فقط دانش عمومی اندک نسبت به این مهم دارم، گزاره‌های من رو از منظر یک علاقه‌مند به فناوری و مدیریت فناوری بخوانید و هزاران اتفاق می‌تونه بیفته که اعتبار این گزاره‌ها در آینده بشدت مخدوش بشود، لذا اگر بعداً! این مطلب را می‌خوانید به ظرف زمان و مکان توجه داشته باشید.

نکته 5: این نوشته با سرعت و فقط برای بیات نشدن حس و اطلاعات من نسبت به موضوع هست و حتماً کلی وجوه ندیده و بررسی نکرده و از کف رفته در آن مستتر است که به بزرگی خودتان ببخشید.

چهار مانع اساسی در مسیر توسعه و توزیع موثر واکسن برای مقابله با کووید-19

1 – امکان تولید در مقیاس بالا و مقیاس‌پذیری

با توجه به جمعیت بزرگسالان (افراد بالای 14 سال) ما نیاز به حدود 4.4 میلیارد واکسن برای بزرگسالان در جهان داریم، اگر بخواهیم بچه‌ها را هم واکسن بزنیم طبیعتاً این مقدار افزایش پیدا خواهد کرد و البته اگر بیش از یک دوز برای هر نفر نیاز شود هم این عدد مجدداً افزایش خواهد داشت. برخی از دانشمندان معتقدند که به دو دوز از واکسن نیاز خواهد بود:

یک واکسن پایه و یک تقویت کننده و Booster که چند هفته بعد از تزریق اولیه باید تزریق شود.

این بدان معنی است که در بهترین سناریو 4.7 میلیارد واکسن نیاز خواهد بود و در بدبینانه‌ترین حالت نزدیک به 16 میلیارد واکسن باید تولید شود! لذا همه تولیدکنندگان واکسن باید توان خود را روی همدیگر گذاشته و طی 12 الی 18 ماه آینده روز و شب تولید داشته باشند که نشدنی نیست ولی اصلاً هم آسان نیست.

برخی از بهترین کاندیداهای واکسن نظیر آکسفورد، مودرنا و فایزر تعهد کرده‌اند که حداقل 100 میلیون واکسن تا پایان 2020 تهیه کنند و البته هر کمپانی هم قول تولید یک میلیارد واکسن دیگر در 2021 را داده است. کوواکس هم گفته سه ماهه اول 2021 صد میلیون می‌دهد و بعد از آن طی یکسال 1 میلیارد دوز دیگر تولید خواهد کرد. که البته هیچکدام کافی نیست.

2.    استفاده از پلتفرم‌‌های قابل اتکا و تجاری شده، برای تولید واکسن

یک مشکل جالب ولی جدی این است که تعداد زیادی از کاندیداهای اصلی تولید واکسن می‌خواهند از پلتفرم‌های تولیدی برای واکسن استفاده کنند که هنوز عملکرد تجاری آن‌ها به اثبات نرسیده یعنی پلتفرم مناسب است ولی صحت کارکرد و مقیاس‌پذیری آن برای تولید انبوه تست و ایجاد نشده است، لذا نمی‌توانند در ابتدا دوز بالایی برای تولید داشته باشند.

به عنوان مثال، مودرنا و فایزر هرکدام بصورت جداگانه روی واکسن‌هایی بر پایه m-RNA کار می‌کنند، که کارکرد این پلتفرم روی انسان‌ها هنوز تایید و اثبات نشده است! و البته که امکان مقیاس‌پذیری این پلتفرم‌ها نیز در این پنجره زمانی محدود (12 تا 18 ماهه) مورد شک و تردید است.

لذا آن‌هایی که مثلاً روی واکسن‌های پپتیدی که سالانه چندین میلیارد دوز از آن برای انسان‌ها و حیوانات تولید می‌شود کار می‌کنند کار راحت‌تر و البته قابل‌اتکا‌تری پیش‌روی خودشان دارند، زیرا نیاز نیست زیرساخت خود را تغییر جدی بدهند و مقیاس‌پذیری آنها هم اثبات شده است.

3.    قابلیت اطمینان به مکانیزم‌های توزیع واکسن

بهترین و قابل اعتمادترین واکسن‌های دنیا هم تا وقتی به بیماران نرسیده باشند به هیچ دردی نمی‌خورند! خب حالا واکسن تولید شد، استراتژی و مکانیزم توزیع را چه کنیم؟

یک مشکل اساسی دیگر که من با واکسن‌های برپایه mRNA دارم این هست که باید آن‌ها را در دمای بسیار پایین منفی 80 درجه سانتی‌گراد نگهداری کرد! و در غیر اینصورت اثربخشی آن به شدت کاهش یافته و بسرعت فاسد می‌شوند. برای رسیدن به این دما باید از مخازن نیتروژن مایع استفاده کرد.

خب این شرایط رو راحت میشه توی آزمایشگاه و کارخانه ایجاد کرد ولی تقریباً هیچ کلینیک، مطب دکتر و درمانگاهی چنین امکانی ندارد و به این بیاندیشید که بخش اعظمی از میلیاردها انسان نیازمند به واکسن در شهرها زندگی نمی‌کنند و مثلاً در روستاها و یا مناطق دورافتاده شرایط به مراتب سخت‌تری حتی برای دسترسی به نیازهای پایه‌ای‌تر دارند. (2 میلیارد انسان به آب تمیز دسترسی قابل اتکا ندارند و 300 میلیون کودک حتی مدرسه‌ای برای رفتن ندارند). در دنیا به هم متصل و پیچیده فعلی همه‌گیری جهانی یعنی همه جهان با آن درگیر هستند و اینکه مثلاً اروپای غربی و یا آمریکای شمالی ایمن شود اصلاً امکان‌پذیر نیست و عزم جهانی باید برای ریشه‌کنی جهانی باشد.

اگر به مورد قبل برگردیم امثال واکسن‌های پپتیدی که فقط باید در یخچال معمولی نگهداری شوند و البته گزینه بهتری خواهند بود.

4.    اخلاق‌مندی در توزیع عادلانه واکسن

از منظر اقتصادی بحث واکسن کورونا از آن دست مسایلی نیست که بقول غربی‌ها برنده صاحب همه چیز می‌شود (Winner Takes it all). تقاضا بقدری بالا هست که هرکسی که کار کند و خروجی صحیح بدهد تمام تولیدش را می‌نواند بفروشد چه در مقیاس منطقه‌ای و چه در مقیاس جهانی، لذا همه برنده خواهند بود و بعید می‌دونم رقابت عجیبی بین شرکت‌ها رخ بدهد.

ولی از منظر دیگری هم به ماجرا نگاه کنیم:

چه کسانی اول باید واکسن‌ها را دریافت کنند؟

فعالان حوزه سلامت؟ معلمان؟ سالمندان؟ افراد با ریسک بالای مرگ در صورت ابتلا؟ پیشخدمت‌ها و صندوق‌داران فروشگاه‌ها؟ یا بهتر بگویم مدیر عامل شرکت یا دربان شرکت؟

سئوالات بسیار سختی و جدی است که متاسفانه تا وقتی واکسن نیاید به هیچ‌یک از آن‌ها پاسخ درستی داده نخواهد شد و مواجهه هر جامعه با این الگوی اخلاقی، نمایانگر نکات و ظرایف بسیاری خواهد بود و نیاز است اتفاقا هر جامعه‌ای از همین الان دستورالعمل شفاف و واقعی سیاست‌گذاری خود در این حوزه را مشخص و منتشر کند. ضمناً من بغیر از شرکت کوواکس ندیدم کسی در تیم توسعه واکسن خودش بگه که اقتصاددان و جامعه‌شناس و متخصص اخلاق و سیاست‌گذار هم از همین اول ماجرا در توسعه محصول دخیل باشند.

این از آن حوزه‌هایی است که فکر می‌کنم خیلی خیلی در کشورهایی ایران مسئله‌ساز شود! ولی بیاییم واقع‌بین باشیم، ما بدیلی فقدان زیرساخت‌های اجتماعی و قانونی برای مفهوم عدالت! مطمئن خواهیم بود که ابتدا صاحبان قدرت و ثروت و نزدیکان آن‌ها در موج اول رسیدن واکسن مورد عنایت قرار خواهند گرفت. یک اتفاق تلخ برای ما این خواهد بود که واکسن به منزله کسب درآمد برای دولت و برخی! محسوب شود. از نظر من توزیع و تزریق واکسن می‌بایست مجانی و بدون دریافت یک ریال پول باشد و همه مردم ایران می‌بایست بصورت یکسان از این خدمت بهره‌مند شوند. ولی در عمل افراد زیادی خواهند بود که پول زیادی خرج خواهند کرد که چه برای سلامت و چه برای پرستیژ! واکسن را زودتر دریافت کنند که این نیز ضربه بدی به شاخه تکیده و خشکیده سرمایه اجتماعی در ایران خواهد زد.

در مورد اینکه مکانیزم عملیاتی آن چگونه خواهد بود هم طبیعتاً بدیل ضعف مدیریتی بنیادین و فقدان سیستم صحیح ترکینگ بنظر من از همین الان باید برایش فکری کرد، ابتدا گروه‌های اصلی و خط مقدم باید درمان شوند و سپس مثل فیلم Contaigon قرعه‌کشی باید برگزار شده و برای هر فرد که واکسن دریافت می‌کند نیز شکلی از ناهمانندی و تمایز ایجاد شود، مثلاً دست‌بند و یا تتوی دیجیتال و یا کارت! که فرد بتواند هم برای سلامت خودش و هم دیگران مطمئن باشد در مکانی که حضور دارد چند نفر واکسینه شده‌اند.

جمع بندی و پیش‌بینی برای ایران

حس ضمنی! من این است که توزیع واکسن در سه فاز انجام خواهد شد که بترتیب به کشورهای توسعه‌یافته تا کشورهای در حال توسعه ارائه خواهد گردید، یا اگر بهتر بگویم دسترسی برای آن‌ها برتیب یک صف مشخص خواهد شد. برای برخی مناطق مثل اروپا البته این ماجرا کمی یکنواتر خواهد بود و حتی کشورهایی مثل آلبانی و رومانی هم همانند کشورهای توسعه یافته به واکسن دسترسی پیدا خواهند کرد. من بر این اساس و اینکه کشورهای سازنده واکسن اولویت با مردم خودشان خواهد بود و اینکه میزان جمعیت و تولید ناخالص داخلی آن‌ها چقدر خواهد بود، یک سورتینگ و دسته‌بندی انجام دادم به این شکل:

در جدول ذیل هم برنامه تولید برخی از شرکت‌های جهان را می‌بینید:

که بحول و قوه الهی ما احتمالا در دسته «اولویت 2» خواهیم بود و با عنایت به برنامه تولید جدول بالا و فرض تولید همگن در هر چهار فصل سال و درایت حاکم بر کشور! قاعدتاً در حالت معقول و طبیعی در تابستان و پاییز 1400 واکسن به دست ما مردم! خواهد رسید.

امید که در دسته سوم نباشیم و امید که همه این محاسبات غلط از کار دربیاید و پیش از نوروز 1400 حداقل همه کادر درمان و دیگر زحمتکشان جامعه پزشکی واکسینه شده باشند.

و البته دقت داشته باشید که همه این‌ها با این فرض است که واکسن دو مرحله‌ای نباشد و یا اینکه واکسن واقعاً ایمنی ایجاد کند و نیاز به تکرار واکسیناسیون هر 12 یا 18 ماه نباشد!

منابع:

https://www.nature.com/articles/d41573-020-00073-5

https://www.statnews.com/2020/06/23/sanofi-a-straggler-in-the-covid-19-vaccine-race-accelerates-its-plans

https://www.pfizer.com/news/press-release/press-release-detail/pfizer-and-biontech-announce-agreement-us-government-600

https://www.pharmaceutical-technology.com/projects/novavax-covid-19-vaccine-manufacturing-facility/

https://www.fiercepharma.com/manufacturing/novavax-hires-new-manufacturing-to-take-covid-19-flu-vaccine-hopefuls-across-finish

https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-moderna-catalent/moderna-eyes-third-quarter-for-first-doses-of-potential-covid-19-vaccine-with-catalent-deal-idUSKBN23W1SI

https://www.businesswire.com/news/home/20200625005262/en/Moderna-Catalent-Announce-Collaboration-Fill-Finish-Manufacturing-Moderna%E2%80%99s

http://ir.inovio.com/news-releases/news-releases-details/2020/INOVIO-Receives-71-Million-Contract-From-US-Department-of-Defense-To-Scale-Up-Manufacture-of-CELLECTRA-3PSP-Smart-Device-and-Procurement-of-CELLECTRA-2000-for-COVID-19-DNA-Vaccine/default.aspx

https://www.marketwatch.com/story/race-for-a-covid-19-vaccine-has-drug-makers-scaling-up-manufacturing-before-one-is-developed-2020-06-25

https://www.bloomberg.com/news/features/2020-07-15/oxford-s-covid-19-vaccine-is-the-coronavirus-front-runner

برای برخی این اپلیکیشن و امثال آن چنان در تاروپود زندگی‌شان نفوذ کرده که شاید بدون آن بسیاری قادر با تعریف تمامی هویت خود نباشند و اگر زبانم لال دست کسی روی دکمه‌ای بلغزد! شاید عده زیادی دچار بحران‌ها و اختلالات روحی و جسمانی شوند. در باب اینکه این اپلیکیشن به هر دلیل عارضه‌ها و نابهنجاری هایی هم در الگوی سبک زندگی ما (ایرانی‌ها) ایجاد کرده و اینکه شکل جدید از زندگی نمایشی را بتدریج درون توده‌ها القاء و جانمایی کرده است، میتوان صدها مقاله و کتاب خواند و پیدا کرد. از اثرات «حباب فیلتری – Filter Bubble» گرفته تا Fake Newsهایی که ترمیم و اصلاح اثرات و آسیب‌های اولیه و آتی آن‌ها شاید ده‌ها سال بطول انجامد.

ولی موضوع این نوشته تحلیل این موضوع نیست، و می‌خواهیم از منظری نوین به پدیده‌ای که بخش بزرگی از خواسته‌ها، سبک‌زندگی، ارزش‌ها و الگوی فکری ما را تحت تاثیر قرار داده است صحبت کنیم.

نزدیک به 10 سال پیش و در یک روز جمعه گرم تابستانی در 25 تیر سال 1389 اولین پست اینستاگرام توسط Mike Krieger (هم‌بنیان‌گذار اینستاگرام) منتشر شد که عکسی از سگ وی و پای دوست دخترش بود. شاید این هم طنز تاریخی باشد که نخستین عکس این شبکه نه منظره‌ای فوق‌العاده و نه سلفی و نه حتی یک کادربندی استاندارد و یا خلاقانه داشت، فقط یک سگ و یک پا با صندل!!!

14 مهر همان سال (1389) این اپلیکیشن در پلتفرم iOS منتشر شده و بدلیل نوآوری‌های خودش در طراحی ساده و البته بهره‌گیری صحیح از اثر شبکه‌ای در مدت کوتاهی به یکی از پرطرفدارترین اپ‌های بازار تبدیل شد. بطوریکه ظرف یکسال و در سه مرحله بیش از 100 میلیون دلار سرمایه جذب کرد و ارزش آن در بازار نزدیک به 500 میلیون دلار تخمین زده می‌شد.

اتفاق مورد نظر ما در 21 فروردین 1391 یعنی 2 سال پس از انتشار اولیه این اپلیکیشن رخ داد، در این روز بدون اعلان قبلی اینستاگرام نسخه اندروید خودش را هم منتشر کرد و یک هفته بعد هم در یکی روزهای تاریخی دنیای اینترنت، فیس‌بوک این شرکت را با قیمت یک میلیارد دلار خریداری کرد و دوره جدیدی در زندگی این اپلیکیشن آغاز شد. ولی در همان روزهای نخست اتفاق عجیبی در این شبکه و دیگر شبکه‌های اجتماعی افتاد.

در آن سال‌ها اپل با فاصله برترین تولیدکننده گوشی‌های هوشمند بود و شرکت‌های نظیر سامسونگ، موتورولا و اچ تی سی و بطور کلی اکوسیستم اندروید توان مقابله با اپل را نداشت. این موجب شده بود که این شرکت‌ها با رویکرد تولید گوشی‌های نسبتاً ارزان‌قیمت سعی در کسب سهم بازار داشته باشند (آن موقع از پرچمدارهای کنونی سامسونگ، هواوی و امثالهم خبری نبود و در بهترین حالت سامسونگ سالی یکبار یک گوشی خوب معرفی می‌کرد) و بخشی از بازار را هدف بگیرند که قدرت خرید آیفون را نداشت و لذا بتدریج یک برداشت عجیب در دنیای واقعی و فضای مجازی بوجود آمده بود که دارندگان گوشی‌های اندرویدی افرادی کم‌پول و یا متعلق به اقشار ضعیف جامعه هستند. بعنوان مثال و جهت یادآوری در آن زمان شاید بهترین گوشی اندرویدی که می‌توانستید پیدا کنید Galaxy S2 و یا موتورولا Atrix بودند که با قیمت 340 دلار عرضه شده بودند که بسیار ارزانتر از آیفون 4S با قیمت 650 دلاری‌اش بودند[1].

از طرف دیگر ناپایداری‌ها و ضعف‌های امنیتی و کارکردی اندروید و پیچیدگی‌های بروزرسانی نسخه‌های و تفاوت‌های بعضاً بنیادین در معماری آن‌ها هم مزید بر علت شده بود که بسیاری از توسعه‌دهندگان حدی اپلیکیشن‌ها، پلتفرم اندروید را کلاً‌ کنار گذاشته و فقط در فضای اکوسیستم اپل محتوای خود را منتشر کنند. اینستاگرام هم از این قاعده مستثنی نبود و و به همین دلیل یکی از نقاطی شده بود که کاربران آیفون توسط آن به اندرویدی‌ها فخر می‌فروختند و داشتن آیفون حتی یک کلاس و طبقه جدید اجتماعی هم ایجاد کرده بود.

عصر فخرهای فناورانه

با خبر انتشار نسخه اندروید ناگهان موجی از اعتراضات در فضای مجازی و جهان و البته ایران به پا شد با این مضمون که چه نشسته‌اید که آن مردم بی‌پول و بی کلاس! اندرویدی هم میخواهند به شبکه اجتماعی وزین و بنوعی کلوب اختصاصی ما بیایند و این غیر قابل تحمل است. برخی اینستاگرام را پاک کرده، برخی گفتند ما به سرزمین‌های دست‌نخورده‌تر دیگر نظیر پینترست کوچ می‌کنیم. برخی می‌گفتند که صاحبان اندروید فاقد درک زیبایی‌شناسانه استفاده از فیلترهای اینستاگرام هستند و فضا پر خواهد شد از عکس‌های بی‌کیفیت! برخی دیگر تهدید می‌کردند اگر اندرویدی! هستید من را در اینستاگرام دنبال نکنید. فضای بشدت تنفرانگیزی از انبوه توییت‌هایی شکل گرفت که با انزجار از ورود گروهی بی‌نام و نشان که بهره‌ای از زیباشناسی نبرده‌اند خبر می‌دادند و به همدیگر هشدار می‌دادند مبادا پست‌های آن‌ها را لایک کنید!

الان و با گذشت 10 سال از آن روز شاید همه چیز به نظر شما مسخره بیاید ولی واقعیت این است که ما هرروز بیشتر و بیشتر در این الگوی ذهنی غرق می‌شویم و ناامیدانه در جستجوی نقطه (نقاط) تمایزی برای تعریف هویت و دلیل وجودی خودمان در این دنیا و تعاملات پیچیده و ارتباطات سخت‌گیرانه آن هستیم. ما هنوز در درک رفتارهای انسان مدرن ناتوان هستیم، توسعه علوم شناختی و در کنار آن شاخه‌های از اقتصاد نظیر اقتصاد رفتاری که به کنش‌ها و واکنش‌های جامعه می‌پردازند باعث شده پیشرفت‌های چشم‌گیری در فهم انسان داشته باشیم ولی همه این پیشرفت شاید تنها پوسته این ناشناخته عظیم را خراشی داده‌اند.

سنت تمایزطلبی

البته رفتارهای اینچنین زاده این عصر نیستند و شاید حتی بتوان این‌گونه رفتارها را باستانی هم دانست. حدود 10 الی 12 هزار سال پیش بشر توانست به لطف نوآوری در کشاورزی یکجانشین شود و هسته اولین روستاها و شاید شهرهای جهان را بنا نهد. نزدیک به 9هزار سال پیش جایی در دشتهای آناتولی و در کشور ترکیه کنونی و در منطقه «چاتال‌هویوک» قدیمی‌ترین شهر کشف شده جهان ایجاد شده است.

اولین شهر دنیا هیچ کوچه‌ای نداشت و خانه‌هایش به هم چسبیده و بدون پنجره بودند و تنها راه ورود به خانه از طریق سقف خانه‌ها بود. البته این شهر فقط بدون کوچه و پنجره نبود، در این شهر هیچ قصری هم نبود، همه خانه‌های یکسان و یک شکل بودند، هیچ گروهی به دیگری برتری نداشت و 1 درصدی‌ها ( 4 درصدی در نسخه داخلی!) هنوز وجود نداشتند. باستان‌شناسان نشانه‌های زیادی یافتند که حتی سبد و رژیم غذایی این مردم یکسان بود و تفاوتی در غذاها وجود نداشت. هرچند که نمی‌توان بصورت قطعی گفت ولی بنظر می‌آید نیاکان ما الگوی رفتاری و ارزشی بسیار متفاوت‌تر و بدون سوءگیری و اختلال نسبت به همدیگر داشته‌اند. البته شاید انسان‌شناسان و جامعه‌شناسان هیچوقت هم نتوانند جواب این سئوال را پیدا کنند که تمایزطلبی و تمایزجویی از چه هنگام در رفتار بشر نهادینه شده و چگونه به بخش بزرگی از سبک زندگی‌اش تبدیل شده است ولی چیزی که مسلم است الگویی بتدریج حاکم شده و حتی می‌توان گفت به نوعی «آموزش» داده شده که همواره داشتن کنترل بر یک منبع و محدود کردن دسترسی دیگران به آن و تمایزآفرینی براساس آن را جزئی از رفتار طبیعی خود می‌داند.

واقعیت این است که در طول 40 هزار سال گذشته که گونه انسان خردمند بتدریج تبدیل به توانمندترین گونه حیات در کنترل طبیعت شده است یک اصل را با گوشت و پوست خود احساس کرده است:

منابع محدود است و هرکسی منابع و دسترسی به آن را کنترل کند، قدرتمند (و مشهور) خواهد شد.

منابع شامل غذا، سرپناه، آب تمیز و البته فناوری (آتش، چرخ، ریسندگی و …) بوده است. بدلیل محدود بودن ذاتی بسیار از منابع، بشر اینگونه تمرین دیده است که هرگاه منبعی یافت به سرعت دور آن حصاری بکشد، نشانی (تابلویی) بالای آن بگذارد و از آن محافظت کند. این الگو در طول همانطور که گفته شد در هزاران سال گذشته در مغز ما نهادینه شده و شاید بجز تعداد معدود عارف و مصلح و پیامبران الهی هیچکس بر ضدارزش بودن این رفتار گزاره‌ای نگفته است. عقلا بدرستی فهمیده بودند که اینگونه منش‌ها باعث خواهد شد در درازمدت جوامع دچار یک نوع قبیله‌گرایی پوچ شده و بدون فهم دقیق، قدم در راهی بگذارند که مانع از اعتلای جامعه و یا رسیدن به آرمان‌های آن می‌شود. حتی ساختارهای توتالیتر هم تلاش می‌کردند که جامعه‌ای خلق کنند و داشته باشند که افراد مزیت‌های کمی نسبت به یکدیگر داشته باشند و فقط التزام و باور و حرکت در راستای آرمان‌های آن ساختار محل تمایز انسان‌ها باشد.

در این‌که ریشه‌های این رفتار از کجا نشات گرفته است من متخصص جامعه‌شناسی نیستم و شاید تحلیل و فروکاستن ابعاد این پدیده به چندین عامل ساده از منظر من درست نباشد، پس بهتر است به سراغ متخصصان برویم:

«پی‌یر بوردیو» اندیشمند، جامعه‌شناس و مردم شناس بزرگ قرن بیستم در اثر سترگ خود با نام «تمایز؛ نقد اجتماعی قضاوت‌های ذوقی – Distinction: A Social Critique of the Judgement of Taste» نتیجه نزدیک به 20 سال مطالعه و پیمایش آماری دقیق خود از رفتارهای طبقات مختلف جامعه و نگاه آن‌ها به ابزار، زبان، تحصیلات، هنر و … را به رشته تحریر درآورده است، هرچند که محدود بودن این اثر به جامعه فرانسه شاید تا حدی زیادی امکان نگاشت یک به یک آن به جوامع دیگر با فرهنگ، سبک زندگی، سطوح رفاه، دموگرافی، پیشینه تاریخی و … متفاوت را نداشته باشد ولی مفاهیم منتج از آن بشدت می‌تواند برای فهم دقیق برخی رفتارهای ذکر شده به ما کمک کند.

وی عقیده دارد که طبقات اجتماعی براساس یک خصوصیت ساخته نمی‌شوند و حتی براساس زنجیره‌ای از خصوصیات بنیادی هم شکل نگرفته‌اند، بلکه طبقات با ساختار روابط میان همه خصوصیات ذیربطی تعریف می‌شوند که ارزش مختص به هریک از آن‌ها تعیین می‌کند و تاثیراتی را که بر کردوکارها وارد می‌کند رقم می‌زند. یعنی شما نمی‌توانید یک طبقه را صرفا براساس درآمد و یا نژاد و … بنامید و بسنجید و این برساخته دوران طولانی و البته روابط بسیار پیچیده است. این برساخت در بزرگترین بخش اثرگذاری خود یعنی در کودکی شکل می‌گیرد، نه اینکه شما به کودک بگویید فلان موسیقی وزین است و فلان تابلو زیباست، بلکه کودک یاد میگیرد براساس همین الگوها طبقه خود را «متمایز» کند، و ارزش را در آن طبقه جستجو کند. تمامی حس تنفر، انزجار ما از دیگران ناشی از همین الگوی غلط آموزش در کودکی است، که بوردیو تجمیع این «ذوق‌ها» را مهمترین عامل هژمونی فرهنگی و تسلط و تحمیل ارزش‌های گروهی از جامعه بر دیگران و سرکوب دیگر طبقات می‌داند. بوردیو می‌گوید بازتولید ساختار اجتماعی از عادوت‌واره‌های[2] افراد منتج می‌شود. که شاید علیرغم جبرگرایی مستتر در این نظر، که انسان را به مثابه موجودی تماماً پیشبینی‌پذیر و ربات‌گونه می‌پندارد همچنان ایده منطقی برای تعریف رفتار انسان (مدرن) باشد.

هیچ‌کس در امان نیست

بنابراین نباید اینستاگرام را علت این پدیده قوم‌گرایی و طبقه‌گرایی نسبتاً نوین فناورانه نباید دید و چه بسا که ناخواسته تنها معلولی از این روند مضمحل کننده بشر است. واقعاً خیلی دوست داشتم اساتیدی همچون بوردیو یا دیگر بزرگان، دنیای کنونی را هم تجربه می‌کردند تا شاید تفسیر متمایزتری! از این پدیده برای ما بیان می‌کردند.

من به عنوان یک علاقه‌مند به فناوری و کسی که سال‌هاست تلاش می‌کند تا با استخراج روند‌ها، پازل ذهنی خودم از آینده فناوری و بشر را ترسیم کنم یک رهیافت دیگر هم بر این موضوع دارم. همانطور که در متن اشاره شد برخی از این رفتارها ناشی از همان الگوی کهن کنترل منابع است. یعنی ما تلاش می‌کنیم با محدودیت دسترسی و مداخله در یک منبع قدرت خود، و طبقه اجتماعی خود را حفظ کرده و یا تمایز بخشیم. حال این الگو در طول 7000 سال گذشته بر تمامی شئونات زندگی ما حاکم بوده است. ما همچنان «کمبود – Scarcity» یک کالا را می‌خریم و نه بودن آن را، بدین معنی که هرچقدر یک کالا/سرویس بیشتر در دسترس باشد قیمت و شاید حتی ارزش آن پایین‌تر بوده و درصورتی‌که نایاب باشد گران‌بها تلقی می‌گردد. این کمبود-محوری در دنیای ما موجب شده است که ما اساساً خود را هم براساس کنترلی که برای این چیزهای! محدود داریم تعریف کنیم. حال فناوری در بسیار از حوزه‌ها عملکرد عجیبی در پیش گرفته است، بسیار از کالا‌ها/سرویس‌های تا پیش از این محدود بتدریج در حال فراوانی و کثرت (Abundance) هستند[3]. شما در خانه فعلی خود امکاناتی دارید که شاهان در 50 سال گذشته حتی رویای آن‌ را هم نداشتند، دسترسی به یک مکان، به یک ابزار، به یک خوراک دیگر انحصار نیست و بزودی بشر با دنیایی مواجه خواهد شد که ابزار تمایز‌ در آن، هرروز بیش از روز قبل انتزاعی‌تر و پوچ‌تر می‌شود.

انقلاب «ساخت افزایشی – Additive Manufacturing» باعث خواهد شد دیگر کسی نتواند بگوید فلان ساعت مکانیکی رولکس با آن تعداد چرخ دنده ظریف، موجب تمایز من است، زیرا نوجوانی در گاراژ خانه‌اش با چاپگر سه‌بعدی می‌توان همانند آن را در یک روز بیافریند.

اقتصاد اشتراکی و توسعه روبوتیک کاری خواهد کرد که کسانی که «مالک» اتومبیل هستند همواره به دیده تمسخر نگاه شوند و شاید فقط کلکسیونرها این کار را انجام دهند.

انقلاب اطلاعات باعث شده است که بزودی دیگر هیچ فردی به دیگری برتری اطلاعاتی محسوسی نداشته باشد و فقط هنر استفاده درست از موتورهای جستجو محل تمایز خواهد بود.

انقلاب هوش مصنوعی و ربوتیک منجر به این خواهد شد که والاترین! آثار هنری جهان در کنار مخلوقات ماشین، شبیه نقاشی و کاردستی‌های کودکان باشند.

در مورد بسیاری از مواد کانی و غذایی و … هم هزاران فناوری در راه هستند که آن منبع بظاهر کم را تبدیل به منبعی کثیر و در اختیار همگان کند.

این تنها محدود به ابزارها و اشیاء ‌نیست بلکه حرفه‌ها و طبقات اجتماعی شکل گرفته از آن‌ها را هم تهدید می‌کند. انقلاب اینترنت اشیاء و گسترش سلامت دیجیتال بزودی پزشکان بیشتری به عقب خواهد راند و توسعه روبوتیک و هوش مصنوعی شاید در بازه 15 ساله کل آنچه که ما به عنوان پزشکی مدرن می‌شناسیم نابود خواهد نمود، زیرا پزشک دیگر یک موجود! نایاب نخواهد بود، برای فهم بهتر می‌توان به وضعیت فعلی معلم‌ها و اساتید نگاه کرد که به لطف تهدید کرونا و خانه‌نشینی مردم، هر روز بیش از روز قبل نقش و جایگاه کلاسیک خود را به پلتفرم‌های آموزش از راه دور می‌بازند.

فناوری به مثابه نردبانی که باعث خواهد شد دسترسی ما به شاخه‌های بسیار بلند درخت منابع گسترش یابد (فارغ از اینکه رفتار مصرف‌زده ما و الگوی حریصانه ما در استخراج از طبیعت چگونه خواهد بود) و مطمئناً بسیار از الگوهای فکری ما را عوض خواهد کرد.

بواقع همه ما در خطر فناوری و کثرت هستیم و هیچ‌کس در امان نیست، خطر نه فقط از باب آثار سوء آن[4]، خطر از این منظر که بزودی ما بخش بزرگی از زیربنای هویتی خودمان را که براساس تخصص (کمبود متخصص)، مالکیت (دسترسی به یک منبع)، ذوق درک و خلق آثار هنری! و مهارت در استفاده از ابزار تعریف می‌کردیم، از دست خواهیم داد و بشر آسیب‌پذیرتر از هر دوره‌ای در تاریخ مبهوت و مسخ شده به دنیای پیش‌رویش نگاه می‌کند و بسیار منفعل خواهد شد.

حتماً براساس الگوهایی که بوردیو مطرح کرده ما تلاش خواهیم نمود تمایز‌های دیگری برای خود بیافرینیم، مثال خوب آن در سال 2008 و انتشار اپلیکیشن 999 دلاری «I am Rich» در پلتفرم iOS بود که هیچ کارکردی نداشتند و فقط یک الماس قرمز را به شما نمایش می‌داد که وقتی روی آن را لمس می‌کردید جملات ذیل را نمایش می‌داد:

I am rich,

I deserve it,

I am good, healthy & successful

که اتفاقا تعدادی آن اپلیکیشن را خریداری کردند و جالب اینکه علاوه بر تفاخرفروشی ثروت خود، آن را یک اثر هنری هم می‌نامیدند! و چه بسا اگر اپل این اپلیکیشن را حذف نمی‌نمود، جزو پرطرفدارترین اپ‌های خاص! بازار می‌شد که Rich Kidsهای جهان اسکرین‌شات آن را در اینستاگرام نمایش می‌دادند.

یا همچنان براساس الگوی بوردیو انبوهی از چیزها! و رفتارهای ساختارشکن و غیرمتعارف محل تمایز خواهد شد و طبقه‌ای که الگوهای خود را از دست داده‌اند، برای آن‌ها فرم‌های زیبایی‌شناسی جدید تعریف خواهند نمود و با برچسب هنر مدرن!، فهم و ادراک خود از زوایای آن ‌را به عنوان یک نقطه تمایز برای طبقه خود تعریف خواهند نمود و شاید این دور باطل بازهم ادامه یابد.

ولی در آینده‌ای نزدیک و در نهایت همه این‌ها رنگ خواهند باخت و با اینکه پیش‌بینی سخت است ولی بزودی نیاز خواهیم داشت تا گروهی از اندیشمندان بواقع طرحی نو دراندازند و هویت بشر را به شکلی دیگر و براساس الگویی متناسب با جهان فعلی ترسیم کنند. ایجاد تمایز در دنیای کثرت و دنیای فراوانی سخت و سخت‌تر خواهد شد و یا ما باید الگوی فکری ایجاد تمایز را اصلاح کنیم و فلسفه وجودی طبقات اجتماعی را از بین ببریم و در غیر اینصورت باید بتدریج شاهد فزون شدن بهایی باشیم که برای تمایز می‌پردازیم، تمایزی که شاید حتی روزی به بهای جان ما تمام شود.[5]

[1] یک مطالعه و پیمایش اینترنتی در سال 2012 در آمریکا نشان داد که اگر مرز ثروتمندی را درآمد 200هزار دلار در سال بدانیم، دارندگان گوشی‌های اندرویدی از لحاظ تعداد و شاخص‌های اقتصاد اجتماعی نسبت به دارندگان آیفون فقیر یا پولدار محسوب نمی‌شوند و هیچ‌یک به دیگری برتری ندارد.

[2] «عادت‌واره – Habitus یا ریختار یا خصلت، یک مجموعه از طبیعت‌های مجَسّم و امیال است، که چگونگی ادراک شخص از جهان اجتماعی اطراف خود و واکنش شخص به آن را سازماندهی می‌کند.» ویکی‌پدیا

[3] ارزش‌های (حتی بنیادین) افراد یا جامعه می‌تواند این الگو را تحت تاثیر قرار دهد و شاید حتی «ممانعت از دسترسی مردم عادی به یک منبع و ایجاد محدودیت در استفاده از آن»!!! و قبیله‌ای و الیگارشی شدن آن، امری ارزشمند و اخلاقی محسوب شود که شاید مسئله را برای شما پیچیده کند.

[4] ژان بودریار در کتاب «جامعه مصرفی» به تفصیل در باب آسیب‌های نگاه مصرف‌زده به دنیا و این‌که هرچیزی را مثابه ارزش مصرفی و کمبود و کثرت آن طبقه‌بندی کنیم، صحبت کرده‌ است.

[5] این نوشته‌ها در مقام قضاوت نوشته نشده است و اگر قضاوتی درون آن است سهوی و البته نامعتبر است و فقط بحث آگاهی‌سازی از ریشه برخی رفتارهای ما هست که شاید برای مارکتینگ و پرسونال برندینگ و قدرت‌مند شدن شما تاکنون کارآ بوده و حتی لذتبخش! بوده باشد ولی من نگران آسیب‌های روانی پسین آن برای افرادی هستم که با این نظام ارزشی زندگی می‌کنند. کلاً فناوری حتی در شکل ابزاری خودش خیلی بی‌رحم است و باید مراقبش باشید… هیچکس در امان نیست.

این مقاله در شماره 35 و تیرماه ماهنامه عصر تراکنش و با همراهی عزیزان راه‌پرداخت چاپ شده است.

اوصیکم به شنیدن این قسمت از بادیوکرانه…

چند روزی است که با خودم کلنجار می‌روم این مطلبی که در ادامه می‌آید را بنویسم یا نه… این تردید یک دلیل بزرگ دارد آن‌هم احتمال دلگیری انبوه دوستان و عزیزانی است که در این اکوسیستم فسقلی کسب و کارهای نوپای ایران دارم، واقعیت این است که متاسفانه شکل گلایه‌های این دوستان از اکوسیستم و دولت ناراحتم کرده است و ریشه‌های آن را در مسائلی می‌بینم که دقت نکردن به آن‌ها می‌تواند موجب اشتباهات استراتژیک در مسیر توسعه کارآفرینی در ایران و البته اقتصاد کشور باشد.

آنچه در ادامه گفته می‌شود خدای‌ناکرده نه نقد و نفی زحمات عزیزانی است که با چنگ و دندان کسب و کار خود را جلو می‌برند و نه نگاه بالا به پایین و عقل کلی از سمت من دارد و نه منکر زحمات کارشناسان و مدیران دلسوزی است که در لایه‌های تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری کشور فعالیت می‌کنند، بلکه صرفاً یک هشدار نسبت به اصلاح نگاه همگی ما به اقتصاد و کارآفرینی و کسب و کارهای نوپا است.

در بخش اولیه این نوشته مشکلات و آسیب‌ها ذکر خواهد شد و در ادامه بخشی از کج‌فهمی‌های متداول شفاف‌سازی شده و راهکار نیز ارائه خواهد شد. (طبیعتاً براساس ذهن ناقص و سواد نیم‌بند من)

نکته مهم اینکه برای همه عناوین مورد بحث، عنوان یک فیلم نیز ذکر شده است که صد البته نکات مستتری در آن وجود دارد.

1 – آه و ناله (اگه می‌تونی منو بگیر)

چند سالی است که بسیاری فعالان حوزه کسب و کارهای نوپا به ویژه حوزه فناوری اطلاعات به شکل‌های مختلف و از کانال‌های متنوع (جلسات، نشست‌ها، سایت‌ها، گروه‌های تلگرامی) از وضعیت مبهم اقتصاد و یا مشکلات کسب و کاری خود می‌نالند (به معنای کلمه) و بعضاً انتظارات حمایتی خاصی از دولت و نهادهای متولی دارند. از طرف دیگر به انحاء مختلف مشکلات مالیاتی و تعاملی خود با ادارات بیمه را به صورت یک بحران نشان داده و از لختی و کج‌فهمی نهادهای ذیربط می‌نالند!

این مسئله در یکسال اخیر شدت گرفته است، زیرا بخش بزرگی از از کسب و کارها یا آنقدر بزرگ شده‌اند که بیش از 10-15 نفر کارمند دارند و یا تعداد و مبالغ قراردادهای آن‌ها فراتر از حداقل‌های سال‌های گذشته شده است.

به تجربه 15 ساله من در تعامل با این دوستان در حوزه‌های مختلف (فناوری اطلاعات، نانو و زیستی) نشان داده است عمده این چالش‌ها ناشی از دو مسئله مهم است:

اول آنکه دوستان (بویژه ای‌-کامرسی‌ها) در هنگام طراحی کسب و کار خود نقش مالیات پرداختنی خود را بالکل نادیده می‌گیرند و یا در طراحی مدل کسب و کار خود با فرض حمایت‌های نهادها (که در ادامه اشتباهات آن نیز ذکر خواهد شد) آن را کمرنگ و بی‌اهمیت تلقی می‌کنند. دوم آنکه به هیچ‌وجه متوجه نیستند که درست یا غلط قوانین بیمه پیچیده است (چه در تعامل با نیروها و چه در بخش قرادادی) و بدون گرفتن مشورت و یا حتی استخدام افراد آگاه قراردادها را تنظیم کرده و در نهایت هنگامی که مشکلی پیش می‌آید، ناکارآمدی و فساد نهاد مرتبط را دلیل اصلی مشکلات خود می‌شمارند.

به هیچ‌وجه توهمِ دانستن تمامی ابعاد حقوقی مالیاتی و بیمه خود را نداشته باشید زیرا به چشم خودم دیده‌ام صندوقی حمایتی! با گردش بیش از 100 میلیارد تومان و یا نهادی خصولتی مطالعاتی، با وجود داشتن چندین فرد مدعی متخصص اشتباهات و البته جرائم وحشتناکی را تجربه کرده‌اند. شرح این قصه برای استارت‌اپها که مثنوی هفتاد من خواهد بود. بسیاری از دوستان را دیده‌ام که پس از اولین علی‌الراس شدن عملا کار را تعطیل کرده‌اند و یا بیش از یک‌سال است که درگیر گرفتن مفاصاحساب تامین‌اجتماعی هستند و عملاً دریافتی قرارداد آن‌ها با در نظر گرفتن نرخ تورم به صفر میل کرده است!

دوست عزیز کارآفرین من! اگر کسب و کار شما با گرفتن مالیات دیگر توجیه‌پذیر نیست خب بهتر است انجامش ندهی که همین الان هم بسیاری از فعالیت‌های اقتصادی آنلاین کشور واجد این شرایط هستند.

 و اگر بلد نیستی اسناد و فاکتور و دفاتر خود را استاندارد تهیه کنی و درک درستی به مالیات ارزش افزوده نداری، اینقدر به کارشناس مالیات مملکت گیر نده که بی‌سواد و مغرض و فاسد است و زورش به فلانی‌ها نمی‌رسد و ما را آزار می‌دهد. تجربیات شخصی من می‌گوید کارشناس و ممیز مالیاتی احتمال خیلی کمی دارد اگر همه دفاتر و حساب‌های شما صحیح و درست باشد بخواهد شما را بازی دهد.

یاد بگیرید بجای اینکه کارهای مالی دفتر خود را به دخترخاله‌تان که ترم سوم حساب‌داری است بسپارید از کارشناس یا افراد و شرکت‌های با تجربه استفاده کنید.

من هروقت کسی پیش من از مالیات و بیمه می‌نالد، فرض اولیه‌ام کم‌سوادی و خطاهای خودش است تا بیمار و مفسد بودن دارایی و بیمه مملکت…

2 – سندرم واکارآفرینا!! (دار و دسته‌های نیویورکی)

من همیشه گفته‌ام ما در اکوسیستم ایران، مهارت ویژه‌ای در به لجن کشیدن و خیانت به واژه‌ها داریم، ایزو، مدیریت کیفیت، EFQM، بازاریابی، مدل کسب و کار، بازاریابی دیجیتالی و البته کارآفرینی همه و همه واژه‌هایی هستند که حمله فرصت‌طلبان به آن‌ها موجب قلب معنی و استحاله آن به مفاهیمی بسیار دم‌دستی و سخیف شده است. واژه «کارآفرینی» البته یکم وضعیت متفاوتی دارد و همه تلاش می‌کنند در بخشی از معرفی رسمی و غیررسمی خود به شکلی به آن اشاره کنند و حتی برای آن تخصص قائل شوند. همیشه در رسانه وقتی می‌خواهیم از کسی تقدیر کنیم یک برچسب کارآفرین هم به آن می‌زنیم و یواش یواش بدلایلی که برای من مشخص نیست هر کارخانه‌دار و حجره‌دار و هر صاحب استارت‌آپی را کارآفرین نامیدیم و دریغ از یک نفر که بپرسد واقعاً شاخص کارآفرینی پول درآوردن کسب و کار و یا کارکردن افراد زیاد برای آن است یا چی؟ یک هاله تقدس و تشخص هم بدور کارآفرینان می‌کشیم و آن‌ها را مجاز به هر کار و هر تصمیمی می‌دانیم و وقتی کسی به بدیع‌ترین شکل‌های ممکن در استثمار و برده‌داری نوین کارگران کارخانه خود عمل می‌کنید فریاد «واکارآفرینای»! همه بلند می‌شود که «صاحب چسب فلان» کارآفرین است و اینجوری کارفرماهای دیگر می‌ترسند و دیگر کسی کارآفرینی نمی‌کند و یا اگر فلان سایت یا اپلیکیشن قوانین انحصارطلبانه محتوایی یا دسترسی‌های غیرمعمولی دارد می‌گوییم طرف کارآفرینی می‌کند و کاری نکنید که کارآفرین خسته و دلمرده شود…

 واقعیت این است که کارآفرینان حتماً افراد بسیار محترم و ارزشمندی برای هر جامعه‌ای هستند ولی همیشه از دو نکته خیلی مهم غفلت می‌کنیم:

نکته اول آنکه هرکس با انجام هر کاری نمی‌تواند کارآفرین باشد (مثلا اگر شما مواد مخدر می‌فروشید و 130 نفر ساقی برای شما فعالیت می‌کنند لزوما کارآفرین نیستید، بلکه فقط یک کسب و کار غیرقانونی بدون ایجاد هرگونه ارزش برای جامعه دارید) و چه خوشمان بیاید و چه نه تعاریف استانداردی برای این موضوع وجود دارد که شامل هر کسب و کاری نمی‌شود.

نکته دوم آن‌که شما مهمترین شهروند جامعه نیستید و اتفاقاً قرار نیست همه منابع کشور و جامعه صرف حمایت از شما شود و به شکل جالبی برخلاف تصور عزیزان کارآفرین، اتفاقاً شما نقش خیلی کلیدی در توسعه اقتصاد کشور ندارید! و اتفاقاً این جامعه است که بر سر شما منت دارد.

یکم باورش سخت است ولی در ادامه این مطلب دلایل اقتصادی و منطقی این گزاره نیز توضیح داده می‌شود.

3 – ای دولت ناکارآمد؛ حمایت حمایت (مرثیه‌ای بر یک رویا)

در چند سال اخیر با کاهش درآمدهای نفتی دولت و همچنین ورود نسل جدید دهه 60-70 به حوزه کسب و کار اتفاقات عجیب و بدیع و هیجان‌انگیزی در کسب و کار کشور رخ داده است. (توضیحش واضح و طولانی است که رشد فناوری و پیوستگی اطلاعات و افزایش قدرت شبکه‌سازی و نمونه‌های موفق خارجی از جمله مهمترین دلایل آن است). دولت به عنوان علاقه‌مندترین و حریص‌ترین «موجود» برای داشتن کنترل بر روی همه‌چیز، هیجان‌زده از این‌که زمین بازی جدید برای خودنمایی یافته است با تمام زلم‌زیمبوها و وزنه‌های آویزان به لباس و بدنش (این بهترین توصیفی هست که به ذهنم رسید، توضیح ضروری این‌که خود من سه سال و نیم در ستاد ویژه توسعه فناوری نانو کار کرده‌ام)  به سمت این میدان بازی حمله می‌کند. با الگوبرداری از کشورهای خارجی کلی قوانین حمایتی (برای پز دادن و یا واقعا برای خدمتش، مرز باریکی دارد) را ندانسته کپی می‌کند و عملاً تیشه به ریشه آن‌ها می‌زند. یکی از احمقانه‌ترین این قوانین حمایتی ممکن معافیت‌های مالیاتی است!

چه معنی دارد که کسی مالیات ندهد، یا معاف باشد، چرا از روز اول ژن بد و عادت غلط را به درون شرکت‌های نوپایمان تزریق می‌کنیم. شرکت از روز اول باید مالیات بدهد و یاد بگیرد و نباید بزور آمپول سرپا بایستد. شما نباید الگوی یک کشور توسعه یافته را بدون فکر برای اینجا پیاده کنید. اتفاقاً برای کشور ما بهترین راه آن است که مالیات اخذ شود و اگر می‌خواهیم کمکی کنیم مثلاً بعد از یک‌سال همان مبلغ مالیات یا کسری از آن را بصورت بلاعوض به خود شرکت بدهیم تا وجدان‌درد هم نگیریم هرچند که این هم از نظر من چندان صحیح نیست.

بطور دقیق در مورد اتریش که میدانم اگر برای شرکت نوپا معافیتی هم هست میزان آن معافیت بصورت بدهی شما به دولت لحاظ می‌شود و باید در سال‌های آتی آن را تسویه نمایید. در واقع ما هدف را گم کرده‌ایم، ما به سمت اقتصاد دانش‌بنیان رفته‌ایم که از اقتصاد نفتی نجات پیدا کنیم و با استقرار نظام مالیاتی عادلانه بتوانیم هم شکل مانا‌تری به اقتصاد بدهیم و در ضمن گفتمان مدنی و مشارکت اجتماعی تقویت‌شده‌تری را پیاده‌سازی کنیم ولی بصورت عکس عمل می‌کنیم.

نتیجه اینکه معافیت مالیات به عنوان یک مورد از موارد طلبکاری شرکت‌های نوپا از دولت، درخواست غلطی است و دولت هم نباید به این سمت حرکت می‌کرد که متاسفانه کرده است. بحث خیلی طولانی است و استدلال‌های زیادی هم برایش دارم که اگر نیاز شد مطرح می‌کنم.

نکته ریز دیگر که خیلی ناراحتم می‌کند این است که نهادهای حمایتی، اقتصاد دانش‌بنیان را با تعداد اشتغال موثر ایجاد شده می‌سنجند، عزیزان من هرچقدر یک کسب و کار از دانش پیشرفته‌تری بهره می‌برد در واقع احتمال بسیار بالایی وجود دارد که خیلی کمتر Labour-Intensive باشد. در واقع شما اگر نیاز به اشتغال انبوه دارید باید کمتر به فکر فناوری‌های پیشرفته باشید و باید بروید سراغ LowTech، لذا خواهش می‌کنم توجه کنید که اقتصاد دانش‌بنیان اشتغال‌زا نیست و نخواهد نبود و کارآفرینان عزیز هم توجه داشته باشند منت خاصی در این خصوص بر سر جامعه ندارند.

4 – اقتصاد پویا چیست؟ (خون به پا خواهد شد)

من بشدت طرفدار اقتصاد آزادم، حتی اعتراف می‌کنم در بخش‌های از زندگی‌ام بصورت افراطی دست نامرئی بازار و سیاست‌های مرتبط با آن را می‌پرستیدم!. در این مکتب اصالت با تولید ثروت است، یعنی هرکس ثروت بیشتری کسب و ایجاد کند خودبه‌خود در هرم اجتماعی بالاتر می‌روند. هرچند که بشدت اعتقاد دارم کج‌فهمی‌های زیادی نسبت به آن وجود دارد، به عنوان مثال از لحاظ فلسفی ما به این مکتب «کاپیتالیسم» می‌گوییم در صورتی‌که کاپیتال و سرمایه خروجی فرآیند آن است و اتفاقا اسمی است که دشمنان و منتقدانش به آن داده‌اند، درواقع مکتب کاپیتالیسم به برابری فرصت‌ها برای ایجاد شبکه و ارتباط می‌پردازد و شما هرچه بتوانید شبکه ارتباطی وسیع‌تر و قدرتمندتری داشته باشید امکان موفقیت بالاتری خواهید داشت. در واقع من اگر می‌خواستم اسمی برای کاپیتالیسم انتخاب کنیم «نتورکیسم – Networkism» را بیشتر می‌پسندیدم.

عرض کردم که خیلی شیفته کاپیتالیسم بودم، ولی گذر زمان و مطالعه بیشتر به من نشان داده است که خیلی هم نباید مطلق و قطعی به دستاوردهای این مکتب نگاه کرد، یکی از نقدهای جدی من به فهم غلط از آن، به این برمی‌گردد که همیشه این توهم وجود دارد که سرمایه‌داران و کارآفرینان مرکز ثقل جامعه بوده و این‌ها هستند که اقتصاد را به پیش می‌برند و باید دست و پای آن‌ها را بوسید و نباید کاری کرد که آن‌ها مکدّر شوند و اگر آن‌ها نباشند چرخ اقتصاد نمی‌چرخد.

5 – طبقه متوسط زیبای من (راشومون)

قبلاً در این بار مبسوط نوشته‌ام که اتفاقا کارآفرینان و سرمایه‌داران کمترین اثر مستقیم را بر شکوفایی اقتصادی دارند، مهمترین رکن رشد اقتصادی جامعه وجود طبقه متوسط بزرگ و قدرتمند است، هر جامعه و کشوری که طبقه متوسط بزرگی داشته باشد می‌تواند اطمینان داشته باشد که چرخش و حرکت مثبت اقتصادی‌اش تضمین شده است. سرمایه‌داران و کارآفرینان شکل مصرف سرمایه‌شان به شکلی است که اثر مستقیم روی اقتصاد ندارد و بخش عمده آن یا مصارف لوکس و غیرمولد دارد و یا در خارج از کشور هزینه می‌شود و اتفاقا کارمندان آن‌ها هستند که اقتصاد را پویا نگاه‌ میدارند، زیرا با درآمد خود کفش می‌خرند، مسافرت می‌روند و به کسب و کارهای دیگر رونق می‌بخشند.

بیاییم یک فرض عجیب و نشدنی بکنیم!! فرض کنیم کشوری داریم که بخش بزرگی از مردم آن به لفظ درست «بازرگان» و به لفظ غلط «دلال» هستند و جنس‌های یک کشور دیگر را می‌خرند مقداری سود روی آن کشیده و به کشور دیگر می‌فروشند، فرض می‌کنیم وضعیف اقتصادی خوبی حاکم است و بازرگانان درآمد خوب و به تبع آن کارمندان (طبقه متوسط) نیز درآمد مناسبی دارند. در این کشور هیچکس به معنای کلاسیک خود کارآفرینی نمی‌کند ولی اقتصاد گردش مناسبی دارد. نکته جالب این‌که این فرض شدنی است و به طور خاص این فرض درباره کشورهایی نظیر هنگ‌کنگ و امارات صدق کرده و برخی مناطق و شهرهای چین و بخش‌هایی از اروپا نیز از همین روند تبعیت می‌کنند.

خب متوجه می‌شویم که کارآفرین عزیز ما لزوم بودنش نیست که مولد و محرک اقتصاد است، بلکه شکل تعامل دولت با وی (لزوم اخذ مالیات) و شکل تعامل وی با کارمندان (پرداخت حقوق مناسب) است که گردش اقتصادی موثر بوجود می‌آورد. اگر وی مالیات ندهد و یا بهرشکل بخشی از حقوق کارمندانش را بدرستی پرداخت نکند نه تنها موثر نیست بلکه مخل اقتصاد بوده و هست. بنابراین اگر مدیر کارآفرین ما به شکلی در حال پیچاندن مالیات یا استفاده از معافیت مالیاتی است در واقع بشکل غیرمستقیم سر کارمندان خود را بریده است و کمکی به چرخش اقتصادی کشور نمی‌کند.

6 – بررسی موردی مرحوم ریگان (چه کسی برای راجر رابیت پاپوش دوخت؟)

من در این پست (نابرابری برای همه) به شکل مبسوط به این مسئله پرداخته‌ام، ولی مجبورم دوباره یک قصه برای عزیزان تعریف کنم: در اوایل دهه هشتاد و در اوج جنگ سرد گروهی در آمریکا فریاد واسرمایه‌دارا  و واکارآفرینا سردادند و گفتند آقا قلب تپنده اقتصاد ما هستیم و چرا از ما اینقدر مالیات می‌گیرید و اگر ما نباشیم اقتصاد به فنا می‌رود و این‌ها و دست ما را در تعامل با کارمندان و حقوق‌بگیران بیشتر باز بگذارید، نتیجه این که قوانین مالیاتی به شکلی اصلاح شد که شما با ثروتمندتر شدن درصد مالیات کمتری بپردازید و کف حقوق سال‌ها تثبیت گردید (و همیشه با خون و دعوا کمی افزایش می‌یابد) و البته قدرت اتحادیه‌ها و سندیکاهای اقتصادی بشدت کاهش یافت (در یک مورد تا مرز اخراج 13000 کارکنان صنعت هوایی بخاطر اعتصاب پیش رفت –لینک) و از همان زمان کلید نابرابری اقتصادی و اختلاف طبقاتی در آمریکا زده شد. خروجی این ماجرا وضعیت نابسامان و اختلاف طبقاتی و البته نارضایتی اجتماعی موجود در آمریکا است (اسمایلی مجریان خبر ساعت 20:30، 21، 22:30 و بقیه) که در مقایسه با اروپا و کانادا شاخص‌های عدالت اجتماعی بشدت ضعیفی دارد و البته تبعات دیگری هم برایش داشته است.

من احساس می‌کنم فارغ از واقعیاتی نظیر اینکه در ایران بنابر برخی گزارشات بیش از 50 درصد اقتصاد کشور مالیات نمی‌دهد (هر چقدر زودتر نفت تمام شود این نسبت بهبود می‌یابد) الان در حال شکل دادن به تصمیماتی هستیم که شبیه همان دوران اقتصاد آمریکاست… معافیت و تخفیف مالیاتی برای شرکت‌ها و کسب و کارهای دانش‌بنیان در صورتی‌که به نظر من اتفاقا همین عزیزان هستند که باید مالیات برابر و در برخی موارد بیشتری به دولت پرداخت کنند. ما باید هرکاری می‌توانیم بکنیم که هیچکس از مالیات معاف نباشد، اونهایی‌ هم که زورمان نمی‌رسد مالیات بگیریم از طریق فشار به نمایندگان‌مان و افزایش مشارکت اجتماعی امید داریم! که روزی محقق شود.

7 – زندگی خیلی سخت است (گرگ وال استریت)

یک بحث خیلی جالب برای من میزان داد و فریاد و شکایت از سختی کار و کارآفرینی در ایران است، بطوریکه بعضا دوستان در برخی گروه‌ها با طنازی، دزدی و راهزنی را کار به مراتب راحت‌تر و کم‌دردسرتری نسبت به کارآفرینی می‌دانند. همیشه همه شاکی هستند که فلان پروانه و فلان مجوز و فلان انحصار و فلان قانون و فلان پسرخاله و فلان فلان، مانع از آن می‌شود که خیلی شیک کسب و کارمان را راه‌بیندازیم و پایدار نگه‌داریم. من معمولاً خیلی جواب ساده‌ای برای این فلان فلان‌ها دارم:

دوست عزیز من، هیچ جای دنیا کارافرینی کار راحتی نیست، هیچ جای دنیا ریسک صفر نیست، هیچ جای دنیا امکانات و فرصت‌ها عادلانه توزیع نشده است و شاید هیچ‌ جای دنیا هم به اندازه ایران وضعیت بدی در این حوزه‌ها نداشته باشد، ولی این دلیل نمی‌شود که هی ناله کنیم. قبل از شروع هر کاری اگر به اندازه کافی تحقیق کنید می‌توانید لیست نسبتاً کاملی از ریسک‌های پیش‌رو تهیه کنید (بغیر از مورد پسرخاله و آقازاده که معمولاً در تحقیقات درنمی‌آید و وسط کار متوجه می‌شوید!!) خب ریسک‌هایش را ببین و بعد تصمیم بگیر و اگر تصمیم گرفتی دیگر اینقدر داد و فریاد نکن، تلاش کن شرایط را تغییر بدهی ولی از من انتظار نداشته باش، دلم برای تو و شکست‌هایت بسوزد و من هم برای تو آه و ناله کنم.

در بلاد کفر و سیلیکون ولی که بهترین نمونه است، بیش از 85 درصد استارت‌آپها در همان ابتدای راه شکست می‌خوردند و متوسط طول عمر 90 درصد از شرکت‌ها کمتر از 7 سال است. بنابراین بخشی از این تلاطمی که می‌بینید، جهانی و همه‌گیر است و بنظر من وقتی راهی را انتخاب می‌کنید حتماً باید ریسک‌های متصور را نیز تا حد قابل توجهی احصاء کنید که خب در ایران ریسک‌ها طبیعتا خطرناک‌تر و پیچیده‌تر هستند.

8 – کارآفرین خوب، کارمند بد (روزی روزگاری در غرب)

کافی است برای چند روز هم که شده در دوره‌هایی که با عناوین مختلف می‌خواهند کارآفرینی و موفقیت و این‌ها را بیاموزند گشتی بزنید و یا پست‌های اینستاگرامی و تلگرامی عزیزان فعال در این حوزه و البته مصاحبه‌های مدیران دولتی را بخوانید، تا حس کنید فضای اکوسیستم کارآفرینی ما در حال الغای این مطلب است که کارآفرینان فرشته و قهرمان و کارمندان تعدادی آدم بی‌عرضه و از همه رانده و در همه جا مانده هستند که تا آخر عمر هیچ کدام از آرزوهایشان را نمی‌توانند محقق کنند.

مطمئناً هرچقدر تعداد افرادی که بهرشکل می‌توانند استقلال مالی بدست آورده و کاری را که دوست دارند انجام دهند، بیشتر شود برای جامعه بهتر خواهد بود و من یکی از سناریوهای مورد علاقه‌ام برای تثبیت دموکراسی همین قدرت‌مندتر شدن افراد از لحاظ مالی در سنین پایین و جوانی است تا هم عزت نفس بهتری پیدا کنند و جامعه احساس کند برون‌داد موثری داشته است. میلیاردرهای جوان خودساخته (نه امثال دوستان کلاه‌بردار که بیل‌بورد می‌زنند و …) حتماً Role Modelهای خوبی برای جوانان خواهند بود و امید (به عنوان سرمایه‌ای گران‌بها) را در جامعه تزریق می‌کنند.

ولی سئوال مهم آن است که آیا واقعاً کارمندان و کارگران شهروند درجه دو ما هستند و خواهند بود؟

واقعیت این است همانطور که گفته شد اتفاقاً مهمترین سرمایه هر جامعه طبقه متوسط و همین کارمندان ما هستن، زیرا نزدیک به 100 درصد پول دریافتی خود را مجدداً دربخش‌های دیگر اقتصادی مملکت که عمدتاً مولد هستند (مسکن، پوشاک، تغذیه، سفر، تفریح و …) هزینه می‌کنند که شانس بالایی برای تامین عمده آن‌ها در داخل مرز‌های کشور است و به تبع آن باعث گردش اقتصادی می‌شوند در صورتیکه کارآفرینان عزیز ما در صورت این‌که به ثروت برسند عمدتاً رو به خرید کالاهای لوکس (با فرض صحیح تولید نشدن کالا و خدمات لوکس در ایران)  که به احتمال زیاد گردش موثری در اقتصاد داخل کشور ندارند، هزینه کرده و یا در صورت امکان حتی بخشی از آن را به خارج از کشور هدایت می‌کنند.

بدیهی است که کسی نمی‌گوید کدام بد و کدام خوب است (که حرف احمقانه‌ای است) ولی اینکه کارآفرین را مرکز پویایی و مانایی اقتصاد (که احتمالا هدف اصلی! دولت‌ها است) بدانیم متاسفانه باید به شما خبر بدهم که طبقه متوسط در مرکز و محور اقتصاد قرار دارد. لذا خواهشمند است! اگر مقام دولتی این نوشته را می‌خواند در نوع نگاه خود به جامعه و تقسیم‌بندی کارمند/کارآفرین، تصویر واقعی‌تری از پیامدهای حضور هریک در جامعه داشته باشند.

9 – اخلاق داشته باشیم (به خاطر چند دلار بیشتر)

در هفته‌های گذشته شاهد بودیم که کسب و کارهای نوپا و کارآفرینان بعد از مدت‌ها فکر کردن و خلاقیت زدن، سبک جدید از هرزه‌نگاری در قالب تبلیغ را مد کرده‌اند که اخیرا برای نمونه می‌شود به سفارش غذا، بیمه و آموزش آنلاین اشاره کرد. عزیزان دل هیچ هدفی وسیله را توجیه نمی‌کند و اخلاق حتی اگر نسبی هم باشد در خصوص برخی مسائل نظیر توهین‌های جنسیتی و تبعیض‌آمیز و استفاده از محتوای ج*نس*ی و یا بکار بردن الفاظ زشت در مدیومی که احتمالا کودکان و نوجوانان زیادی مخاطب آن خواهند بود (که بنظر میاد اتفاقاً در مورد آموزش آنلاین دقیقاً هدف تهییج همین نوجوان‌ها بوده است) در هیچ فرهنگی و جامعه‌ای کار درستی نیست.

ما هر جایی که می‌نشینیم از کم‌کاری دولت در بخش فرهنگ می‌نالیم و می‌گوییم دروغ و بی‌اخلاقی و خیانت در جامعه بی‌داد می‌کند و از نابرابری و توهین جنسیتی به نیمی از جامعه نقد داریم و مطمئن هستیم خودمان خوبترین موجودات عالم هستیم، در صورتیکه تا دستمان می‌رسد و برای بی‌ارزش‌ترین اهداف، براحتی اصول پایه‌ای را زیرپا می‌گذاریم.

از آن کسی که این نوع تبلیغات را می‌سازد انتظاری نمی‌شود داشت، چون اتفاقاً دوستمان، رو و عیان بازی می‌کند و ادعایی هم ندارد و حتی خود را محملی برای نقد اجتماعی می‌داند!!! مشکل من با عزیزانی است که احتمالاً خودشان خانم هستند و یا کودک دارند، واقعاً بنظر شما خانم محترمی که این تبلیغ را سفارش داده‌اید توهین به زنان امر روز‌مره و عادی است؟ و یا خوشتان می‌آید فرزند شما و نزدیکانتان با ادبیات مشابه این تبلیغات با شما سخن بگویند؟

بشکل طنزی ما داریم همان اشتباهاتی را می‌کنیم که پدران ما در سال‌های گذشته مرتکب شده‌اند و بجای مصلحت‌اندیشی و ساختن آینده، فقط حال خود را می‌بینیم و منفعت روز خودمان را می‌سنجیم. عزیزان من که احتمالا همه تحصیلکرده و از بهترین دانشگاه‌های کشور هستید واقعاً انتظار ما از شما بیش از این است و حتماً یک جایی را بد جوری اشتباه رفته‌ایم که من مجبور می‌شوم این متن و موضوعات بدیهی را گوشزد کرده و یا بنویسم.

من در همان گروهی که عزیزان حضور داشتند یکبار این مطلب را گفتم و مجدداً آن را تکرار می‌کنم:

اگر کسانی هستند که بهر دلیل بی اخلاق بازی می‌کنند یا رانتی (نظیر تبلیغ در ماهواره و هرجا) دارند هیچ توجیهی برای ما نیست که کار غیراخلاقی بکنیم هرچند که غیرقانونی نباشد.

نباید استدلال کنیم که تبلیغات بی‌رحم است و مثال خودمان را از ده‌ها برندی که این‌کارها را کرده‌اند و موفق شده‌اند بیاوریم، مثل این می‌ماند که من خشونت و جنگ را تجویز کنم چون حتماً جایی در تاریخ کسی از آن بهره‌ای برده است. اینکه کسی کار بدی کرده و موفق شده است هیچوقت نباید مانع ذهنی ما برای انجام کارهای غیراخلاقی را از بین ببرد.

من وقتی که همچین استدلال‌هایی رو می‌شنوم دو نکته خیلی برام روشن میشه:

اول ناتوانی و عجز در خلاقیت! یعنی شما بجای این‌که بشینید ساعت‌ها و روزها فکر کنید چجوری مخاطب رو با پیام درست برای کسب و کارت جمع کنی، خیلی شیک میای تصمیم می‌گیری که امثال فلان اینفلوئنسر اینستاگرامی یا انیمیشن ساز هزل‌محور برایت تبلیغ کنه و تو غافل از این هستی که محملی شده‌ای برای گسترش ابتذال و اعتماد به نفس به آن دوست عزیز اینستایی برای تکرار ویدیوهای زشت خود…

دوم اینکه مطمئنتم هیچ‌کدوم از این کسب و کارها مانایی و پایداری ندارند، چون تجربه به من نشون داده اصول درست هست که پابرجا می‌ماند نه ضد فرهنگ و ضد عقل سلیم!

من مطمئنم که شما عزیزان (امثال بیمه و آموزش آنلاین) هیچ  وقت موثری برای طراحی کمپین و پیام و محتوای تبلیغاتی خود نگذاشته‌اید، خواهش من این است که بیش از این برای این موضوعات فکر کنید و حداقل کپی خوبی از نمونه‌های موفق خارجی بکنید.

10 – و پایان (بازگشت به آینده بخصوص قسمت سوم)

بیاییم اینقدر کارمندی را تقبیح و تحقیر نکنیم، هیچ کسب و کاری بدون کارمندان و فیری‌لنسر‌ها نمی‌تواند بوجود بیاید و رشد کند.

بیاییم اینقدر بی‌هوا نوجوان و جوان و دانشجویمان را هل ندهیم سمت کارآفرینی، چون زمین ما اینقدر بارور نیست که برای هر نشایی، درختی تنومند داشته باشیم. هیچ‌کدام از شما برای عمر از دست رفته و وقت هدر شده و پول برباد رفته این عزیزان پاسخگو نخواهید بود ولی همیشه موفقیت‌ها را نشانه درایت و هدایت‌گری داهیانه خود می‌دانید.

بیاییم اینقدر بدون تجربه کردن برای دیگران نسخه نپیچیم، آقای مسئول دولتی که می‌خواهی برای کارآفرین و دانشجویی که پس از شنیدن قصه‌های مختلف شیفته کارآفرینی و استارت‌آپ زدن شده است، سیاست‌گذاری و تصمیم‌سازی کنی، لطفا موقع نوشتن قوانین از 4 تا بلد این مسیر سئوال بپرس، و نه لزوما از برنده‌ها و اتفاقاً حتماً از زندان هم یکی از این کارآفرینان نگون‌بخت بدشانس یا اشتباه کرده بیاورید برای کمک کردن به نوشتن قوانین و آیین‌نامه‌ها (این کپی‌رایتش مال من است، پس فردا از زندان کسی را آوردید نگید ابتکار خودتان بوده است هاااا)

بیاییم اقتصاد را آن‌گونه که هست ببینیم و نه آنگونه که دوست داریم، از تجربیات دیگران درس بگیریم و اشتباهات آن‌ها را تکرار نکنیم.

بیاییم اخلاق‌مدار باشیم و اخلاق‌مداری را ترویج کنیم و بی‌اخلاقی را نقد بی‌رحمانه و تقبیح کنیم و برای هر موفقیت غیراخلاقی توجیه اقتصادی نیاوریم.

بیاییم اگر خلاق نیستیم،سرچ اینترنتی‌مان را قوی کنیم و حداقل خوب کاپی! کنیم.

در نهایت بیاییم مثل مسعود زمانی نباشیم و اینقدر مطلب طولانی ننویسیم و مختصر و مفید حرف بزنیم و یادداشت کنیم…

نکته مهم: یکسال و اندی پیش با چندی از دوستان و برای دل خودمان، شروع کردیم هر هفته دور همدیگر می‌نشستیم و راجع به تحولات فناوری و ابعادش صحبت می‌کردیم و صدایمان را ضبط کردیم، اسمش هم گذاشتیم «رادیوبادیو» و همیشه ناراحتیم که چرا بخشهای زیادی از بحث‌های اولیه را خوب ضبط نکردیم و یا تعداد زیادیش هیچوقت منتشر نکردیم، ولی الان که این پست را می‌نویسم 82 هفته هست که پشت سرهم و بدون توقف هر هفته، بدون ادعا و شلوغ‌کاری، یک پادکست خوب و تقریباً استاندارد (از نظر خودم) برای دوستان منتشر می‌کنیم. فکر نمی‌کنم هیچ پادکستی در وب فارسی اینقدر منظم و پایدار توانسته باشه منتشر و البته مخاطب داشته باشد. اگر تابحال گوش ندادید که خب حتماً ما کم‌کاری کردیم، ولی اگر گوش داده‌اید و یا گوش ‌می‌دهید ما را از نظرات و بازخوردهای خودتان محروم نکنید.

http://budio.ir

https://t.me/radiobudio

اگر دوست دارید گزیده مناسبی از نشریات معتبر جهان درحوزه آینده‌پژوهی، فناوری‌های پیشرفته، مدیریت و فلسفه را در تلفن همراه و یا کامپیوتر خود، به همراه یک توضیح مختصر درباره آن مطالعه کنید و البته هر هفته به پادکست‌های رادیوبادیو درباره تکنولوژی گوش بدهید، پیشنهاد می‌کنم کانال من را در تلگرام دنبال کنید.

https://t.me/MasoudSharings

پیروز و سربلند باشید

9 دی 1396

مسعود زمانی

–

–***–

«اگر از طریق فید (خوراک) من این نوشته را مطالعه می‌کنید، برای دسترسی مستقیم از این لینک استفاده کنید»

–***–

سلام

—

بعد از قریب به 2 سال دارم یک پست جدید می‌نویسم! و جالب این‌که بعد از مدت‌ها درباره یک فیلم می‌نویسم…

فیلم «دانکرک – Dunkirk» آخرین ساخته «کریستوفر نولان – Christopher Nolan» بقدری جذاب و خوش ساخت بود که تقریباً 5 ثانیه پس از پایان فیلم به همسر گفتم می‌خوام یک پست درباره‌اش بنویسم.

بدیهی است که احتمال دارد بخش‌هایی از آنچه در ادامه می‌آید، داستان فیلم را برای خوانندگانی که فیلم را ندیده‌اند افشا کنند که خب تلاش من این است که به مفاهیم اشاره کنم و نه به داستان…

نکته مهم اینکه احتمالاً درباره فیلم زیاد خوانده‌اید و خواهید خواند و ابعاد فنی و یا شکل پردازش داستان توسط منتقدان و دیگر دوستان و علاقه‌مندان بارها بیان خواهد شد، لذا تلاش من این خواهد بود که ابعادی از فیلم را که شاید دیگران به آن نپردازند را بیان کنم.

من فیلم‌های جنگی یا مرتبط با جنگ خوب زیادی دیده‌ام، شاهکارهایی در مذمت جنگ یا شرح دلاوری و یا روایت بی‌طرفانه از خشونت احمقانه بشر… بسیاری از آن‌ها در جمله شاهکارهای همیشه ماندگار سینما بوده و خواهند بود و تقریباً اکثر کارگردان‌های مورد علاقه من حداقل یک فیلم جنگی بزرگ و ماندگار ساخته‌اند:

اینک آخرالزمان از کاپولا، راه‌های افتخار، دکتر استرنج‌لاو و غلاف تمام فلزی از کوبریک و خط باریک سرخ از ترنس مالیک و جوخه از الیور استون و البته نجات سرباز رایان از اسپیلبرگ از جمله بهترین فیلم‌ها با مضمون و ته‌مایه‌های جنگی و ضدجنگی هستند.

نکته مشترک در تمامی این فیلم‌ها این است که بهرشکل روایت داستان متکی به انجام یک ماموریت یا شرح حال یک یا چند فرد در گیرودار جنگی است که در بیشتر موارد دوگانه خیر و شر در آن شکل گرفته است. که البته در برخی از فیلم‌ها مرز باریکی در این میان است و بعضاً بیننده در نهایت نمی‌تواند به سادگی به این پرسش پاسخ دهد که طرف برحق کیست و تلاش کدام گروه برای کشتن دیگران (یا زنده ماندن) راستین و ستودنی است.

نکته مهم دیگر این است که بهرشکل در اکثریت فیلم‌های شکل پردازش به قهرمان الگوی ثابتی دارد، یا بسیار با گذشت است و یا بسیار دلاورانه و زیکانه می‌جنگد و در هر حادثه‌ای اخلاق را زیرپا نمی‌گذارد و موارد مشابه…

بعد از مدت‌ها و شاید برای اولین بار فیلمی دیدم که در آن شخصیت اصلی فیلم نه آدم‌ها و سربازان و بلکه خود «زندگی» است. جالب اینکه هرکس به شکلی به این زندگی نگاه می‌کند: گروهی فرگشتی و براساس بقا و دیگری براساس همدلی و همدردی و یکی دیگر براساس وظیفه و همه به شکلی واقعی و با حداقل شعارزدگی مسخره متداول در این‌گونه فیلم‌ها…

ولی فصل مشترک قصه همه آدم‌های این فیلم احیای مفهوم زندگی است:

ناخدای ساده‌ای غیرنظامی که مفهوم مرگ را بخوبی درک کرده و حتی به خلبان PTSD شده هم نگاه شفقت‌آمیز و همدلانه به رفتارهای نابخردانه وی دارد.

دریاسالار کارکشته که میان آینده جنگ (حفظ کشتی‌ها و هواپیماها برای جنگ‌های بعدی) و آینده سربازانش (و حتی سربازان متحدانش) انتخاب سختی می‌کند.

سربازی که با هر ترفندی تلاش دارد «به خانه برگردد» و حتی در این مسیر از دروغ گفتن یا قربانی کردن هم ابایی ندارد.

انبوهی از آدم‌های گونه‌گون که برای حیات و زنده‌ماندن خیلی در چارچوب اخلاق نمی‌مانند و برای زنده ماندن حتی حاضرند انگ خیانت به همرزمان خود بزنند.

و خود زندگی که بزرگترین بازیگر و راوی داستان است.

فیلم از لحاظ بصری تجربه فوق‌العاده‌ای بود و مثل همه کارهای نولان فیلمبرداری (بخصوص در نمای مربوط به هواپیماها) بسیار غنی و بعضاً برخی کادرها بنظر من ساختارشکنانه بود، رنگ‌آمیزی فیلم در هر گروه از نماها با دیگری تفاوت داشت و بازی و تناقض‌های جالبی از نورپردازی در صحنه‌های ساحل و قایق و هواپیما شاهد بودیم.

صحنه‌های درگیری به کمک تکنیک‌های غریب موسیقیایی هانس زیمر کبیر بشدت دلهره‌آور از کار درآمده‌اند، با وجود آنکه حتی یک صدم خون و خونریزی‌های فیلم نجات سرباز رایان و افتتاحیه تاریخ‌سازش در این فیلم وجود نداشت ولی دلهره و اضطراب در تمامی صحنه‌های کلیدی فیلم موجب می‌شود تا تماشاچی حتی پلک هم نزند.

در این ویدیو (لینک) با تکنیک جدید صداگذاری و موسیقیایی هانس زیمر در فیلم‌های نولان بیشتر آشنا خواهید شد.

از لحاظ تدوین بخصوص کات‌های گیج‌کننده بین 4 بخش اصلی داستان (خلبان، قایق، لنگرگاه، سربازان) یک شاهکار به تمام معنی را شاهد هستیم که یادآور برخی توان‌مندی‌ها و نوآوری‌های نولان در روایت غیرخطی در فیلم یادگاری و تلقین بود.

برای من 15 دقیقه پایانی فیلم بسیار شورانگیز و جذاب بود و پیشنهاد اکید می‌کنم فیلم را با کیفیت مناسب و صدای خوب تماشا کنید تا اثربخشی‌های سکانس‌های زیبای آن دوچندان شود.

در پایان بازهم تاکید میکنم که این فیلمی درباره جنگ نیست، فیلمی در ستایش زندگی است و یکی از دلایلی که این برداشت را داشته‌ام نمایش ندادن حتی یک سرباز آلمانی و یا نمایش کشته‌شدن یکی از طرفین با حضور دشمن است. بجز دو ثانیه در سکانس آخر فیلم آن‌هم بصورتی که صورت سربازان مشخص نیست، شما هیچ بخشی از روایت را له یا علیه آلمانی‌ها نمی‌بینید. تنها خلبانانی ناپیدا در هواپیماها و تیر‌هایی که شلیک‌کننده آن مشخص نیست موید حضور دشمن! در صحنه است. در هیچ سکانسی کسی برای پیروزی و آسیب به دشمن نمی‌جنگد و هر هواپیمای نابود شده بیش از آن‌که فتحی افتخارآمیز باشد، دفاعی حداقلی و مانع از آسیب رساندن بیشتر به «زندگی» است.

در همان چند ثانیه اول فیلم یکی از کاراکترهای اصلی تفنگ خود را از دست می‌دهد و تا پایان فیلم هم سلاحی در دست نمی‌گیرد، و نولان این سیگنال را به ما داده است که قرار نیست انبوه شلیک‌های هدفمند و المپیکی (معمولاً در این فیلم‌ها اکثر تیرهای دشمن به خطا می‌رود و تک تیر‌های خودی‌ها دقیقا به هدف می‌خورند) صحنه‌های فیلم را پر کند.

من همیشه یک تئوری داشتم که فیلم «بین‌ستاره‌ای – Interstellar» به همان اندازه که یکی فیلم علمی-داستانی است یک فیلم مذهبی  نیز است که خب خیلی سخت می‌تونستم اثباتش کنم. ولی در مستندی که درباره موسیقی این فیلم دیدم، هم نولان و هم هانس زیمر بر این امر صحّه گذاشته و انتخاب «ارگ» بعنوان ساز اصلی موسیقی را ناشی از این امر و فضاسازی مربوطه دانسته‌اند.

درباره فیلم دانکرک نیز حدس می‌زنم با فیلمی غیرمذهبی و بطور خاص اگزیستانسیالیستی طرف هستیم، هرچند که برخی رفتارهای خلبان می‌تواند نقض این رفتار باشد ولی حتی یک‌بار هم در فیلم یک دیالوگ مذهبی نمی‌شنویم و در بحرانی‌ترین وضعیت‌ها هم کسی مسیح یا خدا را صدا نمی‌کند که می‌تواند تایید مفهوم اصلی نوشته من باشد که فیلمی دانکرک، فیلمی درباره انسان و فیلمی در ستایش زندگی است.

پینوشت 1: طبق معمول حسرت دیدن فیلم‌های اینچنین از جنگ‌های خودمان را باید داشته باشیم.

اگر دوست دارید گزیده مناسبی از نشریات معتبر جهان درحوزه آینده‌پژوهی، فناوری‌های پیشرفته، مدیریت و فلسفه را در تلفن همراه و یا کامپیوتر خود، به همراه یک توضیح مختصر درباره آن مطالعه کنید و البته هر هفته به پادکست‌های رادیوبادیو درباره تکنولوژی گوش بدهید، پیشنهاد می‌کنم کانال من را در تلگرام دنبال کنید.

https://t.me/MasoudSharings

–

پیروز و سربلند باشید همیشه

17 آذر 1396

مسعود زمانی

–

–***–

«اگر از طریق فید (خوراک) من این نوشته را مطالعه می‌کنید، برای دسترسی مستقیم از این لینک استفاده کنید»

–***–

—

سلام

—

چند روز پیش داشتم طبق معمول هر روز و هنگام صرف صبحانه با همسر عزیز برنامه دیلی شو (با ارائه مجری جدید و بسیار جسورش «ترور نوآ – Trevor Noah») را مشاهده میکردم، میهمان برنامه آقای «دن پرایس  – Dan Price» بود.

ایشان به عنوان موسس، شرکت Gravity Payments یکی از موفقترین استارت‌آپهای حوزه پرداخت (در امریکا) را ایجاد کرده‌اند و خوب طبیعتاً زندگی مرفه و موفقی دارند، روزی طی یک مکالمه کوتاه متوجه می‌شود که یکی از کارمندانش بخاطر کمبود 200 دلار تمام برنامه‌های مالی‌اش بهم خورده است و ناتوان از بازپرداخت اقساط خود بسیار مستاصل است، وی متاثر از این واقعه تصمیم می‌گیرد که با بررسی روند‌های موجود و مطالعه کتب مرجع سعی کند تا علل این مشکل را بفهمد.

این کارآفرین 31 ساله متوجه می‌شود که براساس تحلیل‌های اقتصاددانان و جامعه‌شناسانی نظیر «دنیل کانه‌مان – Daniel Kahneman» برای اینکه بدون دغدغه (طبیعتاً دغدغه‌های غیرمعمول! جایی در این تحلیل ندارند، مثلاً اینکه من دغدغه و نگرانی‌ام شنا کردن در استخر پر از شیر گونه نادری از بزهای کوهی ساکن هیمالیا است خب یکم خاص هست!) بخواهیم در آمریکا و در یک کلان شهر زندگی کنیم، می‌بایست حداقل 70هزار دلار درآمد سالانه داشته باشیم.

وی از ابتدای بهار امسال (1394) برنامه‌ای در شرکت خودش اجرا کرده است که طی سه سال حداقل حقوق هیچ کارمندی کمتر از 70 هزار دلار در سال نشود. بسیار وی را تمسخر کرده‌اند ولی بنظر می‌آید نرخ بسیار بالای رضایت شغلی و بهره‌وری و البته حجم نوآوری‌های ایجاد شده در شرکت وی گواه از چیز دیگری می‌دهد.

وی در دفاع از تصمیم خود بیان کرده است که من براساس داده‌های اقتصادی و بازار تصمیم گرفته‌ام اگر شما داده دیگری دارید به من ارائه کنید… البته این‌هم مهم است که وی برای کمک به این روند تصمیم گرفته است حقوق 1.5 میلیون دلاری خود را نیز به 70،000 دلار در سال کاهش دهد.

وی خودش را رابین‌هودی می‌داند که برای کمک به طبقه متوسط از خودش! سرقت می‌کندو علیرغم تحسین‌های مردمی و رسانه‌ای برخی رسانه‌های سنتی بخش سرمایه‌دار نظیر فاکس‌نیوز کمپین تبلیغاتی سنگینی علیه وی راه‌انداخته و موجی از استهزاء و تکفیر! (بدلیل خیانت به آرمان‌های کاپیتالیسم) علیه وی صورت گرفته است.

در خصوص اهمیت و نقش طبقه متوسط پیش از این یک مطلب در سایت خودم نوشته بودم که مطالعه آن را به همه عزیزان پیشنهاد میکنم:

برادر وی آقای لوکاس پرایس که شریک 30 درصدی کمپانی است پس از این تصمیم از وی به دادگاه شکایت کرده که رای دادگاه بدوی این بوده که دن می‌بایست سهام وی را با قیمت عادلانه بخرد و یا شرکت را منحل کند که تاکنون بدلیل عدم قبول این شرایط از سوی دن، کار به دادگاه ایالتی کشیده است.

وی گفته است که بسیار از مردم “paycheck to Paycheck” زندگی می‌کنند و فرصتی برای پس‌انداز ندارند، حال من تصمیم‌ گرفته‌ام تقریباً هرچه دارم بفروشم و در شرکت تزریق کنم (از جمله خانه 1.2 میلیون دلاری‌اش) و نزدیک به سه میلیون دلار به نقدینگی شرکت افزوده است. دن در دفاع از این تصمیماتش بیان کرده است که اتفاقاً آنچه نوآوری را نابود می‌کند همین حاشیه‌های امن است که نداشتن آن باعث می‌شود تمرکز من روی کسب و کار اصلی خودم، افزایش یابد.

علی ایحال وی تصمیم گرفته است در دو مرحله (که اولی‌ آن شروع شده است) ابتدا کف حقوقی شرکت را به 50،000 دلار و در یکسال آینده به 70،000 دلار افزایش دهد.

خروجی‌های اجرای شش ماهه این طرح از این قرار بوده است:

نرخ رشد درآمد شرکت (بدون افزایش نرخ خدمات و یا محصولات) تقریباً دو برابر و سود شرکت نیز حدوداً دو برابر شده است.

برخی مشتریان این شرکت بدلایل مخالفت با این روش نیز از دست رفته‌اند، به نظر من واقعاً اصول‌گرایی یعنی این، بخاطر حفظ ارزشهای خود (کاپیتالیسم) حاضر نیستند با شرکتی که این اصول را زیرپا می‌گذارد کار کنند.

جالب این بود که دن پرایس این حرکت خود در افزایش حقوق کارمندان را بصورت یک اقدام اخلاقی انجام داده ولی اثرات استراتژیک و راهبردی برای شرکت حاصل آورده است. ولی یک هدف بلندمدت برای تغییر فضای کسب و کار جهانی نیز دارد که نظر می‌آید گام‌های اولیه برای آن را برداشته است. هم‌اکنون انتشارات Penguin با همکاری چند دانشگاه قصد دارند با مطالعه اتفاقات و روندهای جاری در این شرکت در کتابی با عنوان Force of Gravity به مستندسازی این تصمیم متهورانه بپردازند.

پیشنهاد میکنم برای اینکه حس بهتری نسبت به مطالب گفته شده داشته باشید، دو مصاحبه ویدیویی زیر را نیز مشاهده کنید:

ویدیو مصاحبه ترور نوآه با آقای دن پرایس

“پیشنهاد اکید دارم به مشاهده این ویدیو”

ویدیو مصاحبه آقای دن پرایس با INC.com

اول این را بگم که خیلی خیلی با گرایشات و تفکرات چپی در اقتصاد زاویه دارم و سمپات این نوع تفکرات نیستم… خب حالا در پایان این مطلب خیلی رک برم سراغ اون چیزی که احتمالاً مخاطب فارسی زبان من توی ذهنش سعی می‌کنه بهش پاسخ بده:

70،000 دلار (تقریباً ماهی 21میلیون تومان با دلار 3600 تومان) برای من که در تهران زندگی میکنم مفهوم خیلی عمیقی ندارد، من در نیویورک و در مثال بالا،  در شهر سیاتل زندگی نمی‌کنم که هزینه‌های زندگی رو بفهمم. این مبلغ در تهران و ایران چقدر است؟ مرتباً میخوانیم که تحلیل‌هایی منتشر می‌شود که حداقل درآمد ماهانه در تهران (فکر میکنم برای خانواده 3 نفره) 3 میلیون تومان است و نظایر آن، ولی واقعاً چند نفر از مدیران ما این جسارت را دارند که کف حقوق خود را تا این حد پایین بیاورند و یا حقوق همه کارمندان خود را تا این اندازه ارتقاء دهند…

بارها در ارائه‌هایم به این نکته اشاره کرده‌ام که تقریباً تمامی تصمیمات اقتصادی، مدیریتی و فرهنگی ما براساس اصولی بناشده‌اند که آنقدر قدیمی هستند که خیلی از خالقان آن سال‌هاست که مرده‌اند، بویژه در ساختارهای مدیریتی، همچنان مبانی و اصول بر پایه نظریاتی است که خیلی از آن‌ها بیش از صدسال عمر دارند، واقعاً چرا؟

ما موجوداتی بشدت علاقه‌مند به اینرسی هستیم، در واقع دوست داریم زحمت جور دیگر فکر کردن را دیگران بکشند و همه در چرخه‌ای از اتفاقات به دام می‌افتیم که فکر می‌کنیم بهترین شرایط موجود همین هست واقعاً با این حجم از تغییرات در محیط پیرامونی خودمان هنوز هم فکر می‌کنیم که بهترین کار تکرار الگوهای کهنه و نخ‌نمای قدیمی است؟

—

پینوشت 2:

احتمالاً شما وقت زیادی در روز برای مطالعه ندارید و البته دسترسی مناسبی هم به نشریات و مجلاتی همچون New Scientist ، American Scientific، Economist، Science و ده‌ها نشریه معتبر دیگر را ندارید. ترکیب این دو باعث می‌شود که کلی مطلب خوب و یا حتی مناسب برای کسب و کار خودتان را از دست بدهید.

خب یک پیشنهاد خوب برای شما دارم:

اگر دوست دارید هر روز گزیده مناسبی از نشریات معتبر جهان درحوزه آینده‌پژوهی، فناوری‌های پیشرفته، مدیریت و فلسفه را در تلفن همراه و یا کامپیوتر خود، به همراه یک توضیح مختصر درباره آن مطالعه کنید، پیشنهاد می‌کنم کانال من را در تلگرام دنبال کنید.

https://telegram.me/MasoudSharings

–

پیروز و سربلند باشید همیشه

30 آبان 1394

مسعود زمانی

–

–***–

«اگر از طریق فید (خوراک) من این نوشته را مطالعه می‌کنید، برای دسترسی مستقیم از این لینک استفاده کنید»

–***–

خلاصه‌ای از مناظره اول جمهوری خواهان برای ریاست جمهوری 2016 ایالات متحده

—

—

روز پنج‌شنبه مورخ 15 مرداد 1394 (6 آگوست 2015) اولین دور از مناظره‌های حزب جمهوری‌خواه برای یافتن رقیب اصلی کاندیدای قطعی حزب دموکرات یعنی خانم هیلاری کلینتون (خیلی بعیده یکی دو نفر دیگه‌ای که مدعی هستند شانسی در دموکرات‌ها داشته باشند) برگزار شد. من هرچی منتظر شدم حداقل در استریم‌هایی که دنبال میکنم ندیدم در وبلاگستان فارسی کسی به این مناظره به زعم من مهم، اشاره‌ای بکنه، با توجه به رسالت شخصی‌ام برای به اشتراک‌گذاری دانسته‌هایم، تصمیم گرفتم خلاصه‌ و فرازهای مهم این مناظره را برای دوستان قرار دهم.

نکته مهم این است که امسال با ترافیک عجیبی از کاندیداها در GOP مواجه هستیم که الان تعدادشون به 18 نفر رسیده است که بی سابقه است. برگزاری مناظره میان 17 نفر کار عجیب و شاید نشدنی است به همین دلیل تصمیم گرفته شد دو مناظره برگزار شود، براساس رنکینگ مجبوبیت فعلی کاندیدها در نظرسنجی‌ها، ده نفر اول در مناظره اصلی و هفت نفر دیگر در مناظره‌ای دیگر که قبل از مناظره اصلی برگزار شد، شرکت کنند. جالب‌ترین نکته حضور خانم کارلی فیورینا در مناظره فرعی بود که مدت‌ها مدیر شرکت HP بودند!!! در کل دیدن این مناظره‌ها برای حضراتی که مناظره‌های ریاست جمهوری اخیر خود ما را با آن شکل خنده‌دار برگزار کردند کلاس درس خوبی هم محسوب می‌شود.

من سعی میکنم تا جای ممکن برخلاف روال همیشگی‌ام فرض را بر آشنایی حداقلی مخاطبان و خوانندگان با ساختار قدرت در ایالات متحده قرار دهم و مطلب خیلی طولانی نشود.

در درجه اول بگم که احتمالا من در نوشته‌هایم کمی جانبدارانه و متعصبانه نقد کنم و بنویسم که طبیعتاً حق من است ولی خب خواننده باید آگاه باشد که بطور طبیعی من هیچوقت نتوانسته‌ام با آدمها و حرف‌های این حزب ارتباط برقرار کنم و قاعدتاً نباید تنها صحبت‌های من را ملاک تشخیص قرار ندهد.

همچنین در تاریخ 3 آگوست یک مناظره رادیویی میان 14 نفر از این تعداد برگزار گردید که فراز خیلی مهمی نداشته گویا ولی من چون خودم آن برنامه را نشنیده‌ام قضاوتی نمی‌کنم.

کاندیداهای اصلی دور اول مناظره‌های GOP بترتیب آرای نظرسنجی اولیه قبل از مناظره:

دانلد ترامپ – Donald Trump

جب بوش – Jeb Bush

اسکات والکر – Scott Walker

مایک هاکبی – Mike Huckabee

بن کارسون – Ben Carson

تد کروز – Ted Cruz

مارکو روبیو – Marco Rubio

رند پاول – Rand Paul

کریس کریستی – Chris Christie

جان کاسیچ – John Kasich

در مورد پست‌های اجرایی و تشریفاتی فعلی و سوابق این افراد براحتی می‌توانید از طریق لینک‌ها و گوگل اطلاعات کافی کسب کنید.

میزبان این دور از مذاکرات شبکه فاکس بود که مجریان مشهور خود برت بایر، مگان کلی و کریس والاس را مسئول مدیریت این مناظره قرار داده بود که بنظر من بغیر از مگان اون دو تا خیلی بی‌عرضه و منفعل بودند. مناظره در شهر کلیولند از ایالت اوهایو برگزار می‌گردید.

با توجه به توضیحات فوق نکاتی که بنظرم جالب می‌رسید را با شما عزیزان به اشتراک می‌گذارم:

نکته 1

دانلد ترامپ بعنوان یک میلیونر و صاحب شبکه‌ هتل و کازینو بخوبی یاد گرفته است که چگونه صحنه را از آن خود کند. اعتماد به نفس بالا، حرف‌های تقریباً بدون ملاحظه و البته عامه پسند وی، باعث شد که به محض کاندید شدن توجه همه رسانه‌ها و مردم را به خود جذب کند. نگاه از بالا به پایین و بعضاً کوته‌اندیشانه‌اش باعث تمسخر وی می‌شود ولی هیچ وقت حاضر نیست از اشتباهات گفتاری و رفتاری‌اش کوتاه بیاید و یا معذرت خواهی کند. در این مناظره نیز ترامپ از همان ابتدا با حضور ذهن بالای خود مسیر خودش را از دیگران جدا ساخت و با بیان اینکه بدون قید و شرط حاضر است به نفع کاندیدای منتخب حزب کنار کشیده و کمپین شخصی برای پیروزی در انتخابات راه نیاندازد، همه را شگفت‌زده کرد.

نقطه نظرات جنجالی‌اش راجع به مهاجران مکزیکی و به طور کلی لاتین در نطق اعلام کاندیداتوری‌اش باعث نشد از موضع خودش کوتاه بیاید، این بار هم وی دولت مکزیک را متهم کرد که عامدانه خلاف‌کاران خود را به سمت مرزهای آمریکا روانه میکند.

در کل مثل همیشه جنجالی و البته پوپولیستی عمل کرد و حرف زد ولی واقعاً نشون داد که بلده چجوری توجه همه رو بخودش جلب کنه… بلاتشبیه یاد یکی می‌انداخت من رو که البته قیاس مع الفارغ هست… بماند.

نکته 2

مارکو روبیو همه را شگفت زده کرد. نطق‌های بدون تپق و محکم، ریزبینی و حضور ذهن خوب وی باعث شد که شانس بالایی برای وی در این کارزار قائل شوم.

برای من که در چند وقت اخیر وقت زیادی گذاشته‌ام که مفهوم فناوری‌های برهم‌زننده و رشد نمایی فناوری را برای همکارانم شرح دهم خیلی خیلی جذاب بود که در چند بخش از سخنان این سناتور بخصوص در ابتدای مناظره اشاراتی به این موضوع را بشنوم. پیشنهاد میکنم ویدیوی زیر را حتماً ببینید:

در کل بنظر من بالاترین نمره ممکن در این مناظره را مارکو روبیو خواهد گرفت.

نکته 3

کلاً مثل احزاب!! ایرانی جمهوری‌خواهان هم چند تا موضوع دارند که تا دویست سال دیگر هم راجع به ان‌ها بحث خواهند کرد، حق سقط جنین، مهاجران غیرقانونی، دگرباش‌ها و قص علیهذا… کلاً هم هیچوقت چیز تازه‌ای به این موضوعات اضافه نخواهند کرد و همون شعارهای مذهبی و روتین خودشون رو خواهند داد، این مناظره هم از این امر مستثنی نبود.

نکته 4

هرچند که پزشکان در ایران به دلایل زیادی که خودشان بزرگترین مقصرش هستند، جایگاه اجتماعی خودشون را از دست داده‌اند ولی بهرشکل باید قبول کنیم که پزشک به عنوان کسی که درمان و تسکین آلام انسان رو بعنوان شغلش انتخاب کرده نگاه متفاوتی به انسانیت دارد یا حداقل من اینجوری برداشت میکنم.

اینکه دکتر بن کارسون که تخصص اصلی‌اش حراجی مغز و اعصاب کودکان در بیمارستان جان هاپکینز بوده است، براحتی و بدون حتی یک لحظه تالم از لزوم شکنجه (بطور خاص Waterboarding) زندانیان و افراد مشکوک به دست داشتن در تروریسم، سخن میگوید حقیقتاً یکم ترسیدم.

نکته 5

تقریباً همه انرژی و تمرکز جمهوری‌خواهان در مناظرات روی هیلاری کلینتون و حمله به برنامه‌ها و سوابق وی متمرکز شده است، این مسئله از یکسو خیلی ریسک بزرگ محسوب میشود، زیرا باعث می شود هرآنچیزی که بر علیه کلینتون وجود دارد در همین مناظرات رو شود و استراتژیست‌های دموکرات براحتی می‌توانند تاکتیک‌های آن‌ها را برای دور نهایی پیش‌بینی کنند.

از سوی دیگر اینکه شما بخش بزرگی از فلسفه و دلیل حضور و وجودتان را تهدیدات آمدن فرد دیگر، قرار می‌دهید خب خیلی چیز جالبی نیست.

نکته 6

من به شخصه احترام زیادی برای «ران پاول – Ron Paul» قائل بودم و هستم، نگاه ضد جنگ و انسان‌دوستانه و البته صلح‌طلبانه وی نسبت به ایران در انتخابات قبلی ریاست جمهوری خیلی خیلی جالب و متفاوت بود.

کلاً خیلی ایشان را جمهوری‌خواه نمی‌بینم هیچوقت، نطق تاریخی و فراموش نشدنی وی در مجلس سنا چیزی نیست که براحتی از یادها برود. پیشنهاد اکید دارم نسخه‌ای که هوادارن ران پاول برای این سخنرانی تصویرسازی کرده‌اند را حتماً ببینید:

پسر وی رند پاول با وجود اینکه از لحاظ فن بیان و سخن‌وری حتی از پدر هم ماهرتر و توانمندتر است ولی عقاید متفاوتی از پدر را دنبال می‌کند. البته یادمان هم باشد که بییشتر و فعال‌تر از همه جمهوری‌خواهان وی پایبندی واقعی‌تری به اصول قانون اساسی ایالات متحده داشته و دارد. مثلا در مورد قانونی نظیر Patriot Act که جمهوری خواهان و دموکرات‌ها بدلیل اینکه دستشان را برای جاسوسی و شنود مردم آمریکا باز می‌کند، هردو موافق این قانون بودند، تنها کسی که علیرغم مخالفت حزبش یک تنه مانع از تمدید این قانون شد همین رند پاول بود.

بنظر من علیرغم اینکه قابل احترام‌ترین فرد میان این افراد همین رند پاول است، ولی بدلیل غیرقابل پیش‌بینی بودن و اخلاق‌گراییش احتمالاً کاندید مورد تایید جمهوری‌ خواهان نخواهد بود.

نکته 7

کریس کریستی برخلاف انتظار خیلی خیلی خوب در مناظرات بحث‌ها را هدایت می‌کند،‌علیرغم فشارهایی داخلی و بیرونی حزب بنظر من که خیلی خیلی خوب و حرفه‌ای خودش رو به عنوان یک کاندیدای جدی مطرح کرده. فن بیان و حافظه خیلی خوب در خصوص اطلاعات و آمار اقتصادی، بشدت در این بخش اون رو از بقیه متمایز کرده بود.

نکته 8

اینکه سفر قاسم سلیمانی به روسیه بعنوان یک بخش طولانی و سئوال کلیدی از کاندیداها مطرح میشه یکم نگران‌کننده هست. خیلی از این کاندیداها برای هر مشکلی در جهان گزینه لشکرکشی را انتخاب می‌کنند، حساسیت‌های اینچنینی در صورت به قدرت رسیدن خیلی برای ما ایرانی‌های اتفاق خوبی نخواهد بود. ولی در کل برای من که خیلی جای سئوال داشت که چرا نزدیک به ده دقیقه از وقت این مناظره به سفر سردار سلیمانی اختصاص پیدا کرده بود.

نکته 9

تقریباً همه کاندیداها با توافق اتمی مخالف بودند و این یعنی که با فرض اینکه ما اطلاعات صحیحی از منافع دو طرف در اختیار داریم، همچنان گزینه دموکرات‌ها یعنی خانم هیلاری کلینتون بهترین انتخاب برای ایران و اقتصادش خواهد بود.

نکته 10

این نوشته می‌تونست ده‌ها برابر این مقداری که نوشته شده، حجم داشته باشه ولی من با خودم عهد کردم که زیر 1500 کلمه باشه که تابحال اینجوری شده. کلی جزئیات و تاریخچه پیرامون هرکدام از کاندیداها وجود داره که من به سختی بر نفس خودم غلبه کردم و چیزی درباره‌شان ننوشتم.

پینوشت ضروری: جای خالی دیلی شو و جان استوارت خیلی خیلی احساس میشه…

—

پیروز و سربلند باشید

مسعود زمانی

20 مرداد 1394

—

–***–

«اگر از طریق فید (خوراک) من این نوشته را مطالعه می‌کنید، برای دسترسی مستقیم از این لینک استفاده کنید»

–***–

–

از انتظار تا واقعیت در دروازه براندنبورگ

سلام

ضمن عرض پوزش بابت این همه تاخیر در نوشتن پست جدید که البته دلایل نسبتاً منطقی هم دارد، خیلی سریع بریم سراغ مطالب جدید:

همانطور که احتمالاً شنیده‌اید و یا دیده‌اید از تاریخ 14 الی 16 خردادماه گذشته کنفرانسی تحت عنوان کنفرانس کارآفرینی پل در برلین برگزار شد که بسیار مورد توجه رسانه‌ها و اهالی حوزه کارآفرینی قرار گرفت، درباره کنفرانس کلی خبر می‌توانید پیدا کنید و کلی تحلیل مثبت و منفی هم بخوانید.

من قصد ندارم خیلی مسائل اصلی و علمی کنفرانس را بشکافم و توضیح بدهم، بنظر من بقدر کافی پوشش زنده ویدیویی و البته رسانه‌ای این رویداد اخبار را به اطلاع همگان رسانیده است. من فقط قصد دارم برداشت های کوتاه و موردی خودم رو از اتفاقات و فضای کنفرانس در وبلاگ شخصی‌ام بنویسم و طبیعی است که این موارد موضع شخصی و برداشت من از این فضا بوده و هست و ربطی به کسی و گروهی ندارد. من گذاشتم یک ماهی از رویداد بگذرد تا تب و تاب فروکش کند و کمی از جوزدگی های اولیه کاسته شود تا بتوانم بهتر پیرامون این رویداد واقع بینانه صحبت کنیم.

فقط قبل از ورود به بحث 5 مورد را ذکر کنم:

• مورد خیلی مهم این که سابقه تحصیلاتی و تجربیات کاری من به شکلی بوده است که به خودم این اجازه را میدهم که راجع به این مسائل نظر بدهم، حداقل این هست که در چند بخش کارهایی در این حوزه کرده ام که در مقیاس جهانی جزو پیشروترین فعالیت های ممکن بوده است و خدا رو شکر کسانی که از نزدیک من را می شناسند بخش بزرگی از آن را تایید می کنند.
• مورد خیلی مهم بعدی اینکه من با هزینه شخصی در این کنفرانس شرکت کرده ام پس حداقلش آن است که دغدغه هایم شکل واقعی‌تری نسبت به دوستان دیگر که اسپانسرشیپ داشته اند و یا شکل حضور دیگری! داشته‌اند دارد. حداقل این است که حضور در این رویداد بقدری برایم ارزش داشته که در انبوه کارهایم وقت و هزینه بالایی برای آن هزینه کنم.
• مورد مهم سوم اینکه من تجربیات کاری و ارتباطات متعددی در حوزه های مختلف هایتک دارم ولی لاجرم بخش عمده‌ای از این مطلب مخاطبش فعالان و افراد حوزه فناوری اطلاعات است. هرچند که با تقریب قابل قبولی این موارد راجع به حوزه های دیگر نیز صادق است.
• مورد مهم چهارم اینکه من به عنوان ادوایزری بورد با دبیرخانه کنفرانس همکاری مختصری هم داشته ام و اگر انتقادی هم از کنفرانس کرده‌ام، انتقاد از خود هم است.
• مورد نه چندان مهم بعدی هم این هست که بجای این‌که عکس‌های کنفرانس را برای این پست قرار بدم یه سری عکس دیگه گذاشتم که فضای تصویری این پست هم یکم متفاوت از پست‌های دیگر بشود.

نکته اول:

یکی از نکات جالب قوت و در عین حال ضعف کنفرانس سخنرانان آن بود، سخنرانان خارجی (چه خارجی و چه ایرانی مقیم خارج) مطالب عمیق‌تر و رویکردها و محتواهای عملیاتی‌تری در اختیار مخاطبان می‌گذاشتند و همه عزیزانی که از داخل تشریف آورده بودند همان مطالب تکراری قدیم خود را تکرار می‌کردند که غیر از یکی دو مورد همگی هم کم مایه و بدون پشتوانه عملی بودند. اتفاقا کنار یکدیگر قرار گرفتن این سخنرانی ها حجت خوبی برای این برداشت من بود. به شکلی که بعضاً برخی از بزرگترین اساتید کشور که در بهترین دانشگاه کشور هم تدریس می‌کنند و حق پدری نسبت به خیلی از مطالب دارند در پنل ها بقدری مسحور صحبت های افراد غیر آکادمیک ولی پرتجربه خارجی شده بودند که حتی برخی از سئوالات را پاسخ نمی دادند که این تفاوت دانش خیلی به چشم نیاید.

به نظر من بزرگترین دلیل این مسئله این است که در ایران عمدتاً ما میرویم یک یا دو یا در بهترین حالت پنج تا کتاب درباره مثلاً کارآفرینی یا مثلاً استارت آپ و مدل و کسب و کار می خوانیم و بعد شروع می‌کنیم بشکلی تئوریک همون برداشت‌های خودمان را به دیگران انتقال می‌دهیم. در یک بازه یکی یا دو ساله هم جمعی مرید و پیرو پیدا میکنیم و بدون اینکه مثلا 4 تا استارت آپ داشته باشیم و یا یک داستان موفقیت قابل اتکا در این حوزه داشته باشیم در اینترنت به ما لقب استاد!! می دهند. یادمان باشد که چه خوشمان بیاید و چه خوشمان نیاید خیلی از این مواردی که فکر می‌کنیم بلد هستیم ریشه علمی داشته و متدولوژی های ریشه دار و قابل اتکایی دارند و قرار نیست صرفا با یک کتاب خواندن بشود به همان دستاوردها رسید. هرچند که متاسفانه در وجه آکادمیک ماجرا هم بعضا با افراد مغرض و کم سواد و شیاد طرف هستیم.

اجازه بدهید یک مثال ساده بزنیم: کلی اپلیکیشن و نرم افزار شبیه سازی برای مثلاً جراحی کشکک زانو وجود دارد، آیا اگر یکی از دوستان شما که در رشته نرم‌افزار تحصیل کرده است بگوید که صدها بار با موفقیت این شبیه ساز را تا آخر انجام داده است و در زیرزمین خانه اش هم یک اتاق جراحی خوب تهیه کرده و وسایلش هم رفته از سه راه جمهوری خریده و میخواهد زانوی مصدوم شما را عمل کند. با فرض سلامت عقل، احتمال اینکه شما به وی اعتماد کنید و زانوی خودتان را در اختیار تیغ جراحی وی قرار دهید نزدیک به صفر است. حالا در همین فرض‌ها این فرض جدید هم بگذارید که بهر دلیل نمی‌دانید در شهر دکتر (حتی کم تجربه) در این حوزه وجود دارد یا خیر، در اینصورت احتمالاً به سراغ دوست خودتان بروید که با چند تا دوست دیگه اش کلی سایت و تبلیغات راه انداخته که کشکک زانوی شما را بدون درد عوض می کنیم و احتمال قریب به یقین آن زانو دیگر زانو نخواهد شد.

متاسفانه فضای استارت آپی و کارآفرینی ایران هم دقیقا در حال تجربه چنین رویدادی است، ببینید امکان دارد خیلی از همین افراد بگویند ما نیازی به تحصیلات آکادمیک و علمی در این خصوص نداریم و مثلاً شما فلانی و فلانی را ببینید که فلان شتاب دهنده و فلان ونچرکپیتال را دارند و هیچکدام تحصیلات فلان ندارند. (چقدر فلان دار شد این نوشته). دوستان عزیز و کارآفرینان گرامی، والله من هم اولش همین فکر رو می کردم ولی واقعیت این است که چند سالی است متوجه شده‌ام اون آدم هایی که همه داریم حلوا حلواشون میکنیم خیلی بیشتر از یک نقش رسانه ای و در عین حال کاریزماتیک ندارند و اتفاق اصلی داره توسط افرادی دقیقا آکادمیک و متخصص رخ میده که شما اون ها رو نمیبینید و خیلی مولانا! طور قرار است که همین ندیدن ها کار دست اکوسیستم و فضای کارآفرینی ما بدهد. اون آدمی که مثلاً موسس فلان ونچر یا شتابدهنده خاص هست از یه جایی به بعد در کسب و کار خودش انبوهی مشاوره و آموزش هایی داشته که ما حتی اسم آن را نشنیده‌ایم، پس خیلی روی این عذر و توجیه که مثلاً فلان آدم معروف و موفق لیسانس برنامه نویسی دارد مانور ندهید. کدو را هم ببینید.

وقتی سواد آکادمیک و تجربه دست اول نداریم اتفاقی که رخ میدهد ظهور قارچ گونه استارت آپ ویکندها و ده‌ها رویداد مشابه هست. دوستان عزیز، برادران (و خواهران) گرامی، هموطن؛ استارت آپ به گواه همان خارجی‌ها یک بخش کوچک و یک گام خیلی اولیه در زنجیره نوآوری است. عزیزان بهردلیل اخلاقی و غیراخلاقی بدلیل همین بیسوادی! آن کاری را انجام می دهند که از همه ساده تر و کم دردسرتر و در عین حال کم مسئولیت تر است. وقتی زنجیره یک فرآیند در کشور بهردلیل فراهم نیست اگر آدم دلسوزی هستید برای تکمیل و تقویت حلقه های مفقوده این زنجیره تلاش کنید نه اینکه یهویی همه جو میگیردتان و بی هوا در عرض دو سال انبوهی مرکز شتابدهنده در کشور شکل می دهید. اخوی گرامی شما وقتی کل اطلاعاتت از شتابدهنده 5 تا اینفوگرافی از چهارتا سایت معمولی هست چرا اقدام به کاری می‌کنید که از حلقه های قبل و بعد از آن هیچ اطلاع و تجربه ای ندارید.

اگه علاقه دارید می تونیم یک پست رو مجزا به همین موضوع اختصاص دهیم.

نکته دوم:

مخاطب شناسی اصل و رکن بنیادین هر فرآیند برندینگ و بازاریابی است. نکته جالبی که در کنفرانس با آن مواجه شدم این بود که ایرانیان و با کمی اغماض تمام خارجی‌های حاضر در کنفرانس در این مسئله با مشکل مواجه بودند. تقریباً اکثریت قریب به اتفاق افرادی که از ایران به کنفرانس رفته بودند، صاحبان فناوری و یا کسب و کاری بودند که دوست داشتند با معرفی موثر خود در این رویداد سرمایه‌گذار و یا حامی مناسبی برای خود دست و پا کنند و احتمالا کسب و کار خود را بین المللی کرده و یا در بهترین حالت (به زعم خودشان) به خارج از کشور مهاجرت کنند! ولی چند اشتباه بزرگ در این میان رخ داد:

سرمایه گذاران و بزرگان خارج از کشور (عمدتاً ایرانی های خارج از کشور) هیچکدام به دنبال استارت‌آپهای ایرانی نبودند و نخواهند بود (حداقل در آینده نزدیک). تقریباً همگی آن ها بدنبال یافتن اطلاعات بودند و لاغیر، دردسرهای سرمایه گذاری در ایران و در تیم های ناشناخته با دسترسی پایین و غیر قابل اطمینان (در یک مورد خودم دیدم که شخصی که صاحب یک کسب و کار اینترنتی معروف بود علناً پیشنهاد میکرد که من رو بیارید آمریکا توی فلان تیم و چنان میکنم و چنان نمی کنم، در صورتیکه اگر کمی فکر میکرد متوجه میشد خودش دارد بزرگترین سرمایه و دلیل بودنش در این رویداد را زیر سئوال می برد و سرمایه گذار باتجربه برایش خیلی مهم است که با فردی کار کند که اینقدر قابل اطمینان باشد که در صورت تغییر شرایط براحتی به همه چیز پشت نکند) بقدری بالا است که بجز افرادی که واقعاً ماجراجو (به معنای کلمه) نباشند تا آینده ای نامشخص در آن ورود نمی کنند.

آن فرد خارجی مورد نظر نیز وقتی به کنفرانس آمده بزرگترین و مهمترین دلیلش کسب اطلاعات از اکوسیستمی است که تنها منبع اطلاعاتی‌اش سایت‌ها و گزارش‌هایی است که عمدتاً اخبار غیر دقیق و ناصحیح به مردم و رسانه‌ها می‌دهند. نمونه‌های این جوسازی غیر واقعی بقدری زیاد است که ذکر تک تک آن ها خودش یک پست جداگانه می‌طلبد. سرمایه‌گذار و فعال ایرانی خارج از کشور با فرض عرق ملی داشتن نیز در نهایت هزینه فرصت‌های خودش را دارد و خیلی بعید است که بخواهد در اپلیکیشن و یا سایتی سرمایه گذاری کند که به گفته خود سازندگاندش کپی ناقص و بدی از سایتها و سرویس‌های خارجی است. در واقع با فرض باز شدن درهای ایران اولین نقاطی که آسیب خواهند دید همین سایت‌ها و سرویس‌های کپی هستند که مطمئناً جای رقابت با خارجی ها را نخواهند داشت.

هیچکدام از این دو گروه با مخاطب شناسی صحیحی وارد این کنفرانس نشدند و این باعث شد علیرغم شور و شعف های فراوان، دستاوردهای خیلی شاخصی به چشم نیاید. کارآفرین ایرانی با توهم یافتن پول آسان و دلاری وارد کارزار شد و سرمایه گذار و فعال خارجی نیز با دیدن اعداد و ارقام غلط منتشر شده در آرزوی دیدن یک بازار بکر و پویا و انبوهی از جوانان خوش فکر و فعال، ناکام ماند.

در کنار این مسئله یادمان هم نرود که اندازه اقتصاد ایران و آمریکا و اروپا با همدیگر بسیار متفاوت است. اینکه در سیلیکون ولی همون اول ورود به شتابدهنده به تیم 20 هزار دلار پول توجیبی می‌دهند خیلی جذاب است، ولی یادمان نرود که آن جا آمریکا است و اینجا ایران است و اگر کسی اینقدر آدم ماجراجویی بود که به شما 10 میلیون پول توجیبی داد باید خیلی خیلی هم خوشحال باشید. به زعم یکی از عزیزان و بزرگان کارآفرینی که افتخار آشنایی با ایشان را فقط 8 ماه است داشته‌ام، یکی از آسیب های پیش رو همین توهمی دیدن فضا از سوی کارآفرینان و استارت‌آپها هست که خودش بحث بسیار مفصلی است.

این مسئله و راهکارهای آن نیز خودش یک پست مجزا می‌طلبد.

نکته سوم

وقتی عنوان یک کنفرانس کلمه Hitech را در عنوان خودش دارد انتظارات خاص خود را به همراه خواهد داشت. بهردلیل تعریف خیلی مشترک و عوامانه ای از هایتک در ایران وجود ندارد ولی این باعث نمیشه که یک کسب و کار موفق ولی ساده نظیر مامان پز رو هایتک! بدونیم. از این قبیل ماجراها در کنفرانس زیاد بود، و هرکسی که صرفا یک وب سرویس ساده بالا آورده اسمش هایتک نیست.

وقتی چندین و چند تیم نانویی، علوم زیستی و علوم شناختی (که در هر سطحی مطمئناً هایتک محسوب می شوند) در کنفرانس حضور دارند و در نهایت 4 تیم با ایده هایی کپی از سایتهای خارجی و یک آشپزخانه موفق، جزو تیم های برتر می شوند کمی غیرمنصفانه و ناعادلانه است، حقیقتاً این مسئله برای من که خیلی ناراحت‌کننده بود ولی بدلایل خاصی خیلی در محل کنفرانس به این موضوع اعتراض نکردم.

البته یک علت آن می‌تواند این باشد که عمده افرادی که در فضای کارآفرینی فعالیت می کنند تمرکز و توجه خاص به حوزه فناوری اطلاعات دارند، و از بخش های دیگر غافلند و یا توجه خاصی با آن ندارند ولی همانطور که پیش از این گفتم، با فرض برداشته شدن محدودیت‌ها از مسیر راه تجارت خارجی کشور، آن کسب و کارهایی مانا خواهند بود که نوآوری واقعی داشته باشند و صرف کپی کردن یک ایده خوب و پخته شده نمی‌تواند شاخص مناسبی برای نوآور بودن یک تیم باشد بلکه صرفاً نشاندهنده فرصت یابی و سرعت عمل خوب آن خواهد بود.

نکته چهارم

آقا دروغ نگویید، اینقدر آمار اشتباه به خارجی و البته داخلی ها ندهید، شبکه نسبتاً مخوفی در ایران وجود دارد که دائما در حال ایجاد و انتشار آمار غلط است، نکته جالب اینکه تا پیش از این همه از سیاست‌های دولت سابق در خصوص دادن اطلاعات غلط می‌نالیدیم و جک درست می‌کردیم، ولی الان باید نگران باشیم که بخش خصوصی و خیر سرمان متولیان فرهیخته این حوزه در حال عددسازی هستند.

نکته جالب‌تر اینکه برخی نهادهای دولتی هم با همین اعداد برنامه‌های خود را تنظیم می‌کنند!. عوارض این عددسازی را در ارائه های برخی دوستان نیز می دیدم که چه خوشتان بیاید و چه خوشتان نیاید آدم های حرفه‌ای براحتی دروغ را تشخیص می دهند. اعداد بزرگ به همراه خود مسئولیت ها و پختگی هایی دارند که یک فرد حرفه ای در همان دیالوگ‌های اول تشخیص می دهد شما آدم آن کار نیستید. شما نمی‌توانید ادعا کنید چند کسب و کار در ابعاد میلیون دلاری راه انداخته‌اید و بعد تعدادی اصول ساده اقتصادی و راهبری را نمی‌دانید، و این خب نشانه خوبی نیست. بخصوص وقتی که بدلیل قحط الرجال و فضای افتضاح اقتصادی این سالها، تنها چند گروه و فرد (بهرشکل) از سوی خارج از کشور بعنوان ایرانیان اثرگذار شناخته می شوند، باید حواسمان باشد که سرمایه اجتماعی اندکی هم که در این بخش وجود دارد براحتی به فنا ندهیم. خلاصه دروغ نگویید حالا اون بنده خدا گوبلز یه چیزی گفت، ولی خداییش انصاف داشته باشید.

نکته پنجم

واقع بین باشیم، بقول یکی از دوستان اگر تمام داشته های اظهار شده و مورد ادعای تمام شتابدهنده ها و ونچرهای هایتک ایران را با هم جمع بزنیم به عددی کمتر از 60 استارت آپ خواهیم رسید. بخش بزرگی از این استارت آپ ها کپی هستند و بخش دیگری تنها در مرحله اسم باقی مانده‌اند، اندک تیم های موفق نیز در ابتدای راه هستند و بدلایل منطقی و روتین بخشی از آن‌ها نیز شکست خواهند خورد. یادمان نرود که از میان انبوهی از استارت آپ ویکندها و رویدادهای مشابه هر ماه و هر هفته ده ها تیم بعنوان برنده و موفق خارج می شوند که بعید می‌دانم حتی به تعداد انگشت‌های یک دست از این تیم ها چرخه نوآوری خود را تکمیل کرده باشند. جالب اینکه ایده‌های موفق و پولساز در جاهای خارج از این شتابدهنده‌ها در حال شکل‌گیری و حیات هستند.

خلاصه اینکه در کنفرانس دروغ‌های جالبی هم شنیدیم بطوری‌که مثل آن لطیفه معروف، خواستیم بارو بندیل را ببندیم و هرچه سریعتر به این «ایرانی» که در ارائه ها به آن اشاره میشد مهاجرت کنیم.

نکته ششم

اگر از من بپرسید که بزرگترنی چالش فضای استارت آپی ایران چیست تنها دو مورد را ذکر خواهم کرد: تیم‌سازی، و از آن مهمتر منتورینگ را نام خواهم برد. بشکل عجیبی و نگران کننده‌ای فضای استارت آپی و کارآفرینی ایران از نبود منتور (به معنای واقعی خود) رنج می برد. اینکه مثلاً من دوست دارم منتور باشم خیلی تاثیری در منتور شدن من نخواهد داشت. منتور به معنای فردی است که از دل بازار و تجربه بیرون آمده و دانش ضمنی و شهود قوی نسبت به تکنولوژی های حوزه خاصی داشته باشد. خداشاهده کسی با کتاب خواندن منتور نمی شود، و ایضاً با دیدن ویدیوهای یوتیوب و تد، منتور یعنی 5 تا کسب و کار شکست خورده، منتور یعنی شبکه اطلاعات و ارتباطی قوی، منتور یعنی مرتبه بسیار بالایی در راهبری و تبیین استراتژی، از سوی دیگر منتورینگ کاملاً وابسته به حوزه تخصصی است، یعنی من نمی توانم هم منتور حوزه مثلاً صنعت آب باشم و هم منتور حوزه تجارت الکترونیک، حالا اگه کسی تصادفی اطلاعات و تجربه خوبی در هر دو بخش دارد خب واقعاً تصادفی است ولی یادمان نرود منتورینگ یعنی تخصص. جالب اینکه یکی از کارهای بی معنی این روزها کلاسهای آموزش منتورینگ است!! که یک آدم دلسوزی پیدا بشه به من بگه دقیقا چجوری منتورینگ رو میشه یاد داد!!

بنظر من یکی از نکات بسیار مغفول مانده در این کنفرانس عدم توجه به فرصت‌ها و پتانسیل‌های موجود در ایرانیان مقیم خارج از کشور برای منتورینگ (واقعی) بود. ظرفیت های منتورینگ در ایران محدود است، افراد بسیار کمی هستند که میتوانند نقش منتور را برای شما ایفا کنند و کنفرانس می‌توانست و می‌تواند از آن ظرفیت بهره فراوان ببرد.

نکته هفتم

جذابترین و زیباترین بخش کنفرانس برای من، داوطلبینی بودند که برای کمک به کنفرانس از خود برلین یا شهرهای دیگر در محل کنفرانس حضور داشتند و صادقانه و بدون ادعا کار می کردند. دیدن دانشجوی پست دکترا و یا دکترایی که سطل آشغال جابجا میکند و یا غذای شما را سرو میکنند صحنه‌هایی است که شاید هرگز در ایران نبینید. این ها همه نشانه های خوبی است و برای من که اتفاقاً یکی از دوستان خیلی عزیزم را به شکل تصادفی در آن جا دیدم خیلی خیلی جذاب و پر از امید بود. کلاً بنظر من بزرگترین دستاورد کنفرانس برلین وجود اینهمه ظرفیت میان ایرانیان خارج از کشور و نگاه نسبتاً مثبت آن‌ها به هموطنانشان بود. یادمان نرود که آن ها هم مثل خارجی‌ها هر روز اخبار بد و ناامید کنده از داخل می‌شنوند ولی همچنان به کشور خود عشق می ورزند و اگر بتوان شبکه سازی موثری برای آن ها انجام داد کلی اتفاقات مفید و مثبت می توان از آن استخراج کرد.

با عرض پوزش بابت طولانی شدن این متن، اگر جایی از متن، غیر مستقیم به فرد یا افراد خاصی اشاره شده دقیقا منظور همون افراد بوده است! و اگر جایی خدای‌ناکرده برداشت اشتباه داشته‌ام بفرمایید تا اصلاح کنم.

—

پینوشت 1: در کنفرانس خیلی از دوستانی که تا قبل از این فقط دوستان و یاران شبکه مجازی بودیم را ملاقات کردم که بسیار باعث شادی من شد. برقرار باشید همیشه دوستان من

پینوشت 2: جای دکتر مجیدی عزیز هم بسی خالی بود. هرچند که عملاً حسین بعنوان نماینده سایت یک پزشک و برنامه صفر و یک در برلین حضور گرمی داشت.

–

–

پیروز و سربلند باشید

مسعود زمانی

هشتم تیر 1394

—

–***–

«اگر از طریق فید (خوراک) من این نوشته را مطالعه می‌کنید، برای دسترسی مستقیم از این لینک استفاده کنید»

–***–