สถานเอกอัครราชทูตไทย ณ กรุงมอสโก สหพันธรัฐรัสเซีย รายงานกรณีคนไทยลักลอบเข้าไปทำงานในประเทศรัสเซียและประเทศกลุ่มที่ใช้ภาษารัสเซีย โดยสถานทูตต้องเข้าไปให้ความช่วยเหลือส่งตัวกลับประเทศไทยแล้วกว่า 40 ราย มีทั้งคนไทยในรัสเซีย ยูเครน และคาซัคสถาน และมีอีกมากว่า 60 รายที่อยู่ระหว่างรอความช่วยเหลือให้สถานทูตเจรจากับนายจ้างและทางการท้องถิ่น

คนไทยที่เดินทางเข้าไปทำงานอย่างผิดกฎหมายในรัสเซียและกลุ่มประเทศที่ใช้ภาษารัสเซีย พบว่ามีทั้งใช้วีซ่าผิดประเภท และใช้ประโยชน์จากการยกเว้นการตรวจลงตรา (คนไทยสามารถเดินทางเข้าประเทศรัสเซียโดยไม่ต้องมีวีซ่าและอยู่ในรัสเซียได้ 30 วัน) รวมทั้งพวกที่ถูกหลอกจากนายจ้างว่าเข้าไปแล้วจะต่อวีซ่าทำงานให้ แต่ในที่สุดก็กลายเป็นแรงงานผิดกฎหมายและอยู่เกินกำหนดเกือบทั้งสิ้น ทำให้สถานทูตได้รับการร้องเรียนรายวันให้ไปช่วยเจรจากับนายจ้างและทางการงานส่วนใหญ่ที่คนไทยนิยมลักลอบเข้าไปทำงาน มีทั้งงานนวดสปา งานร้านอาหาร ไปจนถึงการลักลอบค้าบริการทางเพศของสาวประเภทสอง

กรณีดังกล่าวนับว่าเป็นสิ่งที่ทำให้เสียภาพลักษณ์และชื่อเสียงของประเทศไทยรวมทั้งคนไทยในรัสเซียที่พำนักและทำงานอยู่ในรัสเซียอย่างถูกต้อง สถานเอกอัครราชทูตฯ ยังรายงานด้วยว่า แนวโน้มของคนไทยที่เดินทางไปรัสเซียและประเทศที่ใช้ภาษารัสเซียมีจำนวนเพิ่มขึ้น แม้ว่าสถานทูตจะทำหน้าที่อย่างเต็มที่ในการให้ความดูแลคุ้มครองแต่นั่นก็ไม่ใช่การแก้ปัญหาที่สาเหตุ เป็นเพียงการแก้ที่ปลายเหตุเมื่อเกิดเหตุขึ้นแล้ว จึงขอเตือนให้พี่น้องคนไทยที่จะเดินทางไปรัสเซียและประเทศที่ใช้ภาษารัสเซียโปรดตรวจสอบให้ดี และควรให้ความร่วมมือในการดำเนินการขออนุญาตไปทำงานต่างประเทศให้ถูกต้องตามกฎหมาย ซึ่งแม้ต้องใช้เวลานานในขั้นตอนเอกสารแต่ก็ยังพอจะแน่ใจได้ว่าท่านจะเดินทางไปทำงานในรัสเซียอย่างถูกต้อง ไม่ต้องไปแล้วประสบปัญหาเรื่องเอกสารทำให้กลายเป็นผู้ลักลอบทำงานในต่างประเทศอย่างผิดกฎหมายและต้องถูกส่งตัวกลับประเทศไทยซึ่งจะมีแต่เสียประโยชน์ของท่านเองและยังเป็นการทำลายภาพพจน์ชื่อเสียงของประเทศชาติและคนไทยอื่นๆ ด้วย

ที่มา : สถานเอกอัครราชทูตไทย ณ กรุงมอสโก
ภาพข่าวจากอินเตอร์เน็ต

เที่ยวรัสเซียฝนปนหนาว กันยา ตุลา : ข้อมูล ค่าใช้จ่าย รูปถ่าย และอื่นๆ

เพิ่งกลับจากเที่ยว มอสโก ซาร์กอส เซนต์ปีเตอร์สเบอร์ก 10 วัน
โดยแลกตั๋วการบินไทยมา และมีน้องๆที่ว่างเรียนพาเที่ยว
สวยทุกที่ อิ่มอร่อยทุกเมือง เปียกเล็กๆ หนาวมือชากับอุณหภูมิเลขตัวเดียว
สนุกมาก เดินเมื่อยทุกวัน

ค่อยๆตามมาดูนะครับ

คลิกที่นี่เพื่ออ่านต่อและดูรูป

ซามาร์คานด์ เป็นเมืองใหญ่อันดับสองรองจากทาชเคนต์ เป็นเมืองโบราณเก่าแก่กว่า 2500 ปี เคยเป็นแคว้นหนึ่งของอาณาจักรเปอร์เซียโบราณ มีชื่อในอดีตว่ามาราคานดา (Marakanda) พระเจ้าอเล็กซานเดอร์มหาราชเคยนำกองทัพกรีกมายึดครองเมืองนี้ และได้แต่งงานกับสาวพื้นเมืองนามว่าโรแซนา (Roxana) หลังจากนั้นได้เปลี่ยนมือไปอยู่ภายใต้กองทัพเติร์ก อาหรับ มองโกล กองทัพอาหรับเข้ามาพร้อมกับศาสนาอิสลาม ซามาร์คานด์ประสบชะตากรรมเช่นเดียวกับเมืองอื่น ๆ อย่างบูคารา นั่นคือ ใครมาทีก็เผาที แล้วก็สร้างใหม่

แต่ซามาร์คานด์ที่เห็นในปัจจุบันเป็นผลงานอำนวยการสร้างโดยนักรบยอดขุนพลเอมีร์ ติมูร์ ที่เคยกล่าวถึงไปบ้างแล้วในตอนแรกที่ทาชเคนต์ ติมูร์เลือกซามาร์คานด์เป็นศูนย์กลางของจักรวรรดิติมูริด (Temurid) ซึ่งแผ่ขยายไปถึงดินแดนอาหรับ อินเดีย เปอร์เซีย ท่านเตรียมทำสงครามเพื่อบุกจีน แต่เสียชีวิตลงกลางทางเสียก่อน ทุกที่ที่ไปถึงจะกวาดต้อนช่างฝีมือกลับมายังซามาร์คานด์เพื่อสร้างอนุสรณ์ สถานที่ใหญ่โตมโหฬาร ประดับประดาอย่างวิจิตรพิสดาร ปานประดุจมหานครโรมแห่งเอเชียกลาง ผมถามไกด์ว่าคนทั่วไปคิดว่าติมูร์นี่ดีหรือไม่ดีกันแน่ ไกด์บอกว่าขึ้นอยู่กับว่าคุณถามใคร ถ้าถามชาวอุซเบกก็ต้องคิดว่าเค้าดีเป็นวีรบุรุษผู้เกรียงไกร แต่ถ้าไปถามประเทศที่ถูกทำลายก็คงตอบว่าเขาคนนี้คือทรราชย์ผู้กระหายเลือด สังหารคนเป็นแสน ๆ ทำลายอารยธรรมอันรุ่งเรืองจนย่อยยับ วีรบุรุษของชาติหนึ่งอาจจะเป็นผู้ร้ายของอีกชาติหนึ่งก็ได้ขึ้นกับว่า ใครเขียนประวัติศาสตร์ นี่คือสิ่งที่คนไทยพึงตระหนักเวลาศึกษาประวัติศาสตร์ของเรากับประเทศเพื่อนบ้าน

ผมขออนุญาตไม่ใช้ราชาศัพท์กับท่านติมูร์ เพราะเท่าที่ค้นคว้า ตำแหน่งสูงสุดของท่านคือเจ้านคร หรือเอมีร์ (Emir) ท่านได้รับตำแหน่งข่านด้วย เพราะภรรยาของท่านสืบเชื้อสายมาจากเจงกิสข่าน อาจจะเป็นว่าโดยนิตินัยดินแดนตรงนี้ถูกปกครองด้วยลูกหลานของเจงกิส ข่าน แต่ท่านสามารถกุมอำนาจในการปกครองทั้งหมดไว้ได้ จนเมื่อเวลาผ่านไปร้อยกว่าปี พวกเติร์ก-มองโกลลูกหลานของเจงกิสข่านอ้างสิทธิ์ความชอบธรรมในดินแดนแห่งนี้ รวบรวมกำลังบุกยึดซามาร์คานด์คืนจากทายาทของติมูร์ ทำให้บาร์บูร์ (Babur the Tiger) ซึ่งเป็นรุ่นเหลน ๆ ต้องหลบหนีไปสร้างความยิ่งใหญ่ที่อินเดีย สถาปนาราชวงศ์โมกุล (ซึ่งแปลว่ามองโกล) ปกครองอินเดียเป็นเวลาหลายร้อยปีสืบต่อมา

รูปปั้นนี้อยู่เมืองชาคริซาบส์ (Shakhrisabz) ซึ่งเป็นบ้านเกิดของท่าน อยู่ห่างจากซามาร์คานด์ไปทางใต้ประมาณ 120 กิโลเมตร

ทั้งซามาร์คานด์และบูคาราต่างก็เป็นมรดกโลกขององค์การยูเนสโก้ เมืองซามาร์คานด์จะแตกต่างจากบูคาราตรงที่ซามาร์คานด์เป็นเมืองใหญ่ ทันสมัยคล้ายกับทาชเคนต์ แต่ท่ามกลางบ้านเรือนสมัยใหม่ เราจะพบกับอนุสรณ์สถานที่เก่าแก่สวยงาม ผิดกับบูคาราที่ทั้งเมืองในเขตเมืองเก่าเต็มไปด้วยบ้านเรือนแบบโบราณหลายร้อยปี ถ้าเทียบมัสยิดหรือมาดราซาตัวต่อตัวระหว่างสองเมืองนี้ ที่ซามาร์คานด์สวยงามยิ่งใหญ่กว่า(แต่เหลือน้อยกว่า) ที่บูคาราให้บรรยากาศย้อนยุคเหมือนเราย้อนไปอยู่ในอดีตยุคเส้นทางสายแพรไหมจริงๆ ฉะนั้นทั้งสองเมืองนี้พลาดไม่ได้อย่างเด็ดขาด

มาซามาร์คานด์ ต้องไม่พลาดสี่เสาหลักของเมืองนี้ เสาแต่ละเสาหมายถึงอนุสรณ์สถานอันยิ่งใหญ่อลังการ 4 แห่งในรูปแรก

เราเริ่มกันที่แห่งแรกก่อนคือจัตุรัสเรกิสถาน (Registan Square) อันโด่งดัง เป็นสัญลักษณ์ของการท่องเที่ยวอุซเบกิสถานเลยก็ว่าได้ รู้สึกว่าเมืองไหน ๆ ก็มีเรกิสถานแต่ที่โด่งดังและสวยงามที่สุดคงเป็นที่ซามาร์คานด์ ที่ตรงนี้ในอดีตเคยเป็นจัตุรัสใหญ่ใจกลางเมือง เป็นศูนย์กลางการค้าขาย ล้อมรอบสามด้านด้วยมาดราซาขนาดใหญ่มหึมา ดูจากภาพก็ว่าใหญ่แล้ว แต่พอไปยืนตรงหน้าแล้วเหมือนเป็นแค่มดเล็กๆตัวหนึ่งเท่านั้นเอง หลายคนยกย่องว่าการมายืนที่เรกิสถานที่ล้อมรอบด้านมาดราซาทั้งสามด้าน ยิ่งใหญ่ตระการตาไม่แพ้การไปเห็นทัชมาฮาลด้วยตัวเองเลย

เรามาไล่ดูมาดราซาทีละหลังตามลำดับการก่อสร้าง หลังแรกสุดที่สร้างคือหลังทางซ้ายเมื่อหันหน้าเข้าหาเรกิสถาน คือมาดราซาอูลุกเบก (Ulugbek Madrasa) สร้างในปี ค.ศ.1417–1420

อูลุกเบกคือพระนัดดาหรือหลานของติมูร์ หลังจากติมูร์เสียชีวิต พระโอรสของท่านย้ายเมืองหลวงของจักรวรรดติมูริดไปเมืองเฮรัต (Heart) ซึ่งปัจจุบันอยู่ในประเทศอัฟกานิสถาน แล้วให้ลูกชายของตนคืออูลุกเบก ปกครองซามาร์คานด์แทน เลยดูเหมือนว่าประวัติศาสตร์พูดถึงติมูร์และข้ามมาอูลุกเบกรุ่นหลาน เลย

อูลุกเบกท่านเป็นนักวิทยาศาสตร์ ท่านสนใจดาราศาสตร์ คณิตศาสตร์ วิทยาศาสตร์ ท่านตั้งมาดราซาแห่งนี้ขึ้นเพื่อสอนศาสนาและให้ความรู้ด้านวิทยาศาสตร์ คณิตศาสตร์ลงไปด้วย ท่านเชิญนักวิทยาศาสตร์ที่มีชื่อเสียงมาสอนที่มาดราซาแห่งนี้ รวมทั้งตัวท่านเองก็สอนวิชาดาราศาสตร์ด้วย

ประตูทางทำเป็นรูปโค้งสูง 15 เมตร ประดับด้วยโมเสกรูปดาว 5 แฉก และ 10 แฉก อาจจะเกี่ยวกับที่อูลุกเบกเป็นนักดาราศาสตร์

ช่องโค้งด้านบนทำเป็นรูปหินย้อยหรือรวงผึ้ง ช่องแบบนี้เรียกว่าช่องแบบมูคานา (muqarna vaulting) นัยว่าสร้างเลียนแบบถ้ำซึ่งพระศาสดามูฮัมหมัดได้รับพระคัมภีร์อัลกุรอานจาก พระอัลลาห์ เดี๋ยวจะได้เห็นกันอีกครับ

ภายในมีสองชั้นทำเป็นห้องเล็ก ๆ 50 ห้อง สำหรับเป็นห้องเรียนและห้องนอน

ด้านในมีรูปปั้นของท่านอูลุกเบกและนักคิดท่านอื่น ๆ กำลังสนทนาเกี่ยวโลกและดวงดาว

ฝั่งตรงข้ามแป็นอีกมาดราซา สร้างหลังมาดราซาอูลุกเบกถึงสองร้อยปีในระหว่างปี ค.ศ. 1619-1636 ด้วยขนาดและสัดส่วนที่แทบจะเท่ากัน เรียกว่าเป็นเงาสะท้อนของกันและกันเลย มาดราซานี้ชื่อว่ามาดราซาเชอร์ดอร์ (Sher-Dor Madrasa) ซึ่งแปลว่ามาดราซาที่มีสิงโต

สิ่งที่สะดุดตาที่สุดของมาดราซาแห่งนี้คือรูปสัตว์ที่ อยู่เหนือประตูทางเข้า ทำเป็นรูปเหมือนเสือกำลังจะขย้ำกวางน้อย แต่ถ้าดูจริง ๆ แล้วจะเห็นขนแผงรอบลำคอแสดงว่าเป็นสิงโต แถมยังมีรูปพระอาทิตย์เป็นหน้าคนอีก ศาสนาอิสลามมีข้อห้ามเรื่องการจำลองภาพสิ่งมีชีวิต ฉะนั้นการสร้างรูปสัตว์และดวงอาทิตย์หน้าคนจึงเป็นเรื่องท้าทายหลัก การอิสลามอย่างมาก

โดมของมาดราซาเชอร์ดอร์เป็นโดมกลีบมะเฟืองตั้งบนฐานสูง ประดับประดาด้วยอักษรอาหรับจากพระคัมภีร์อัลกุรอาน

สังเกตว่าเสาจะเอียงออกเล็กน้อย ไม่ใช่เพราะกล้องนะ ของจริงก็เอียง เพราะอะไรลองทายดูไหมครับ

ที่สร้างให้เอียงก็เพราะถ้าเกิดแผ่นดินไหว เสาล้มลงมาจะได้ล้มออกไปอีกทาง ไม่ทับตัวอาคาร ภูมิปัญญาคนสมัยก่อนนี่สุดยอดจริง ๆ

มาดราซาหลังที่สามสร้างตรงกลางระหว่างอีกสองมาดราซา สร้างขึ้นในปี ค.ศ. 1647-1660 เพื่อความกลมกลืนและสมดุลกับอีกสองมาดราซา มาดราซาหลังนี้ยาวกว่าอีกสองหลัง ไม่มีเสามินาเรต แต่สร้างเป็นหอคอยเล็ก ๆ ที่มุมทั้งสองข้าง มาดราซาหลังนี้ทำหน้าที่เป็นมัสยิดประจำเมืองด้วย

จุดเด่นที่สุดของมาดราซาหลังที่สามนี้คือโดมสีน้ำทะเล ที่สวยงามทั้งภายนอกและภายใน ภายใต้โดมแห่งนี้เป็นมัสยิดซึ่งตกแต่งประดับประดาด้วยทอง จนทำให้มาดราซาแห่งนี้มีชื่อว่ามาดราซาทิลยา-คอรี (Tillya-Kori Madrasa) ซึ่งแปลว่ามาดราซาที่คลุมด้วยทอง แสดงถึงความมั่งคั่งร่ำรวยของซามาร์คานด์ในยุคนั้น

ภายในโดมเมื่อแหงนดูจะเห็นลวดลายละเอียดอ่อน แต่เชื่อหรือไม่ว่าจริง ๆ เป็นเพดานแบน ๆ ไม่ใช่ผนังโดมที่เราเห็นจากภายนอก ทั้งนี้เพราะโดมนี้สร้างเสร็จสมบูรณ์ในศตวรรษที่ 20 นี้เอง แต่การออกแบบทำให้เกิดมิติดูราวกับมีความลึกเหมือนภายในโดมจริง ๆ

มิหรับ (Mihrab) หรือช่องโค้งที่ระบุทิศของนครเมกกะเพื่อกำหนดทิศให้หันหน้าเวลาทำละหมาด สร้างจากหินอ่อน ประดับด้วยทองจนเหลืองอร่าม ด้านบนทำเป็นช่องโค้งแบบมูคาร์นาอีกแล้ว

สีทองเหลืองอร่ามไปทั้งห้อง

เราเดินกันต่อมาอีกประมาณ 500 เมตรผ่านถนนสายใหม่ตามสไตล์รัสเซีย จะพบมัสยิดขนาดใหญ่มหึมา

มัสยิดแห่งนี้ชื่อว่ามัสยิดบีบี-คานิม (Bibi-Khanym Mosque) ตามชื่อของภรรยาเอก เริ่มสร้างในปี ค.ศ. 1399 หลังจากติมูร์รบชนะสามารถพิชิตนครเดลีของอินเดีย ได้กวาดต้อนผู้คน ช่างฝีมือ ช้างม้าวัวควาย ทรัพย์สินต่าง ๆ กลับซามาร์คานด์ และได้บัญชาการสร้างมัสยิดที่มีขนาดใหญ่ที่สุดสวยที่สุดกว่าประเทศใด ๆ ที่เคยเห็นมา เพื่อให้เป็นมัสยิดประจำนคร ในการก่อสร้างต้องอาศัยช้าง 95 เชือกเพื่อลากหินอ่อนและสิ่งของเครื่องใช้ต่าง ๆ ใช้เวลา 5 ปีในการก่อสร้าง เมื่อติมูร์กลับมาจากการรบ พบว่ามัสยิดมีขนาดใหญ่ไม่พอเลยเกิดความรู้สึกผิดหวัง จึงสั่งให้รื้อประตูทางเข้าแล้วสร้างใหม่ให้สูงใหญ่กว่าเดิมอีก

ประตูทางเข้ามีความสูงถึง 35 เมตร กว้าง 18 เมตร นับว่าป็นสิ่งก่อสร้างที่สูงที่สุดในโลกอิสลามสมัยนั้น

สังเกตขนาดของคนเมื่อเทียบกับขนาดประตู

มัสยิดแห่งนี้มีขนาดสูงใหญ่มาก แต่สร้างโดยปราศจากความรู้ทางวิศวกรรม ทำให้มัสยิดไม่สามารถรับน้ำหนักของตัวเองได้ ไม่นานก็เริ่มเกิดรอยร้าวขึ้นทั่วและค่อย ๆ พังลงมาทีละนิด จนใช้การไม่ได้เป็นเวลาหลายร้อยปี และพังลงมาจากแผ่นดินไหวในปี ค.ศ. 1897 จนเมื่อปลายศตวรรษที่ 20 นี้เองที่มีการบูรณะซ่อมแซมมัสยิดแห่งนี้ให้กลับมาดูดีอีกครั้ง ถึงแม้ว่าจะยังคงเห็นร่องรอยของความชำรุดทรุดโทรมอยู่ภายในก็ตาม

ภายในมีโดยรอบสามด้านประกอบด้วยโดมขนาดใหญ่ มีทั้งโดมลูกฟูกและโดมเรียบ ที่ฐานโดมประดับด้วยอักษรอาหรับจากพระคัมภีร์อัลกุรอาน ดูเหมือนลวดลายเรขาคณิตมากกว่าภาษาอาหรับ เขียนในแนวตั้งเพื่อสอดรับกับทุกอย่างในมัสยิดแห่งนี้ที่สูงชะลูดหมด

มัสยิดแห่งนี้จะหันหน้าไปทิศตะวันออก ฉะนั้นจะถ่ายรูปให้สวยต้องมาช่วงเช้า

ภายในมีแท่นหินอ่อนสำหรับพระคัมภีร์อัลกุรอาน ชาวบ้านเชื่อกันว่าหญิงใดคลานลอดใต้แท่นนี้จะมีลูกดก

จริง ๆ พอผมดูรูปตามเว็บของคนอื่นที่ถ่ายมา จะเห็นว่าสิ่งก่อสร้างทั้งหลายเพิ่งได้รับการบูรณะจนอยู่ในสภาพที่สมบูรณ์ สวยงามเมื่อไม่กี่ปีมานี้เอง อาจจะภายใน 2-3 ปีนี้ด้วยซ้ำ ฉะนั้นตอนนี้เป็นโอกาสอันดีที่จะลองคิดถึงประเทศนี้ในฐานะแหล่งท่อง เที่ยวใหม่ที่ไม่แพงและปลอดภัยทีเดียว

ลองดูรูปนี้ที่ได้มาจาก wikipedia เป็นภาพที่ถ่ายเมื่อเกือบร้อยปีก่อน สภาพชำรุดทรุดโทรมมาก มีนกมาทำรังบนยอดมินาเรต

อนุสรณ์สถานหนึ่งในสี่สำคัญแห่งซามาร์คานด์แห่งที่สาม คือสุสานกูริเอมีร์ (Guri Amir Mausoleum) สุสานแห่งนี้ติมูร์สร้างไว้สำหรับหลานคนโปรดซึ่งคาดหวังให้เป็นรัชทายาทคน ต่อไป คือโมฮัมหมัดซุลตาน (Mohammed Sultan) ซึ่งเสียชีวิตเมื่อปีก่อนหน้านั้น แต่สุดท้ายกลายเป็นสุสานหลวงแห่งราชวงศ์ติมูร์ซึ่งฝังร่างของติมูร์ และลูกอีกสองคน รวมทั้งหลานอีกคนคืออูลุกเบก เจ้าเมืองผู้ฝักใฝ่ในนักวิทยาศาสตร์ ตลอดจนอาจารย์ของท่านไว้รวมกัน ณ ที่นี้ จริง ๆ ติมูร์เตรียมสุสานของท่านเองไว้ที่บ้านเกิดคือที่เมืองชาคริซาบส์ (Shakhrisabz) ซึ่งเป็นเมืองมรดกโลกอีกแห่ง (เอาไว้ถ้ายังไม่เหนื่อยจะทำรีวิวเมืองนี้ต่ออีกหน่อย) แต่เนื่องจากท่านเสียชีวิตในหน้าหนาว และระหว่างสองเมืองถูกคั่นด้วยภูเขา ไม่สามารถนำศพของท่านไปฝังได้ทัน จึงฝังรวมกัน ณ ที่แห่งนี้

สิ่งที่สะดุดตาที่สุดคงเป็นโดมกลีบมะเฟืองสีน้ำทะเล มีทั้งหมด 64 กลีบ

สุสานกูริเอมีร์หันหน้าไปทางทิศตะวันตก ทำให้สวยสุดยามเย็นใกล้สิ้นแสงตะวัน

ตัวอาคารจะเป็นสีเหลืองทองอร่าม

ภายในเป็นอาคารทรงหกเหลี่ยม ประดับด้วยสีทองอร่าม

โลงศพหินอ่อน 7 โลงล้อมรอบโลงหินหยกเขียวซึ่งเป็นของติมูร์ แต่โลงที่เห็นเป็นเพียงสัญลักษณ์ ส่วนโลงจริงอยู่ในสุสานใต้ดินอีกชั้น

ในปี ค.ศ. 1941 นักสำรวจชาวโซเวียตได้เปิดโลงศพ จากการศึกษาโครงกระดูกพบว่าติมูร์มีความสูงถึง 170 เซนติเมตร ซึ่งถือว่าสูงมากในสมัยนั้น และพบว่าท่านพิการที่ขาขวา จึงเป็นที่มาของชื่อเทเมอร์เลน (Tamerlane) ซึ่งมาจาก Tamer the lame แปลได้ประมาณว่าเทเมอร์ (ติมูร์) ผู้ไม่สมประกอบ มีเรื่องเล่าสืบกันมาว่าติมูร์เขียนคำแช่งไว้ว่าถ้าใครเปิดโลงศพจะต้องพินาศ จากศัตรูที่น่ากลัวว่าตัวท่าน ในวันรุ่งขึ้นนั้นเอง ฮิตเลอร์ก็บุกโซเวียต เปิดฉากสงครามโลกครั้งที่ 2

เวลากลางคืน ที่นี่จะประดับไฟสวยงาม เป็นโบราณสถานแห่งเดียวในคืนนั้นที่ประดับไฟ

สวยทั้งกลางวันและกลางคืน

ก่อนไปเที่ยวต่อ พักดื่มน้ำอัดลมกันซักหน่อยดีไหมครับ จะรับโค้กหรือแฟนต้าดีครับ

อีกหนึ่งเสาหลักของสุดยอดสถาปัตยกรรมซามาร์คานด์ คือสุสานชาคี-ซินดา (Shakhi-Zinda necropolis)

เมื่อ เทียบกับอีกสามเสาหลักที่เหลือ ที่นี่คงต้องเรียกว่าจิ๋วแต่แจ๋ว เพราะไม่ได้มีขนาดใหญ่โตอลังการ แต่วิจิตรงดงามด้วยรายละเอียด ที่แห่งนี้เคยที่เป็นสถานที่สำคัญที่สุดในเอเชียกลางของศาสนาอิสลาม เคยเป็นที่แสวงบุญของชาวมุสลิมจากที่ต่าง ๆ

สุสานแห่งนี้ได้รับฉายาว่าถนนแห่งผู้วายชนม์ (Avenue of the Dead) เพราะเป็นเส้นทางเดินเหมือนซอยแคบ ๆ สองข้างเป็นอาคารแบบอิสลามที่ประดับประดาด้วยกระเบื้องเคลือบโมเสกสีฟ้า อย่างสวยงามไม่มีที่ใดเทียบได้ในเอเชียกลาง

อาคารแต่ละหลังดูราวกับเป็นร้านค้าที่ดึงดูดให้นักท่อง เที่ยวแวะชมสินค้าในร้าน แต่จริง ๆ แล้วมันคือสุสาน ที่สร้างเพิ่มขึ้น ๆ เป็นเวลากว่า 9 ศตวรรษ

ชื่อของสุสานเป็นภาษาเปอร์เซีย แปลว่าหลุมศพของกษัตริย์ที่ยังมีชีวิต (Tomb of the Living King) ตำนานกล่าวว่าที่นี่เป็นที่ฝังศพของลูกพี่ลูกน้องของท่านนบีมูฮัมหมัด ชื่อว่า คูซามะ อิบนุ อับบาส (Kusama Ibn Abbas) ที่มาเผยแผ่ศาสนาอิสลามในซามาร์คานด์ให้ชนพื้นเมืองที่นับถือศาสนา ดั้งเดิมของเปอร์เซียคือโซโรแอสเตอร์ ทำให้พวกนักบวชในศาสนาเดิมไม่พอใจ จึงลอบสังหารท่านโดยการตัดศีรษะ ตำนานเล่าว่าท่านก้มลงเก็บศีรษะแล้วเดินหายเข้าไปในบริเวณที่เป็น สุสานในปัจจุบัน ผู้คนต่างเชื่อว่าท่านยังมีชีวิตอยู่ ณ ที่แห่งใดแห่งหนึ่งภายใน จึงเป็นที่มาของชื่อสุสานแห่งนี้

สุสาน ของท่านคูซามะที่นี่ดึงดูดให้ผู้คนหลั่งไหลมาแสดงความเคารพ จนเคยเป็นที่แสวงบุญของชาวมุสลิมเช่นเดียวกับที่เมกกะ แม้แต่จากตะวันออกกลาง ปัจจุบันความเชื่อดังกล่าวน่าจะเปลี่ยนไปแล้ว เพราะไม่ค่อยเห็นผู้แสวงบุญมากนัก มีก็แต่นักท่องเที่ยว

ในสมัยติมูร์ นิยมสร้างสุสานไว้ใกล้สถานที่ศักดิ์สิทธิ์ ญาติ ๆ ของติมูร์และขุนนางต่าง ๆ จึงสร้างสุสานขึ้นใกล้สุสานของท่านคูซามะจนเต็มเส้นทางเดินทั้งสองข้าง แต่ละหลังมีรูปแบบแตกต่างกัน

เนื่องจากว่าไม่ได้มีขนาดใหญ่โตมโหฬาร จึงสามารถประดับประดาด้วยกระเบื้องอย่างงดงามหาที่ใดเสมอเหมือนได้ยาก

สุสานแบ่งออกเป็นสามกลุ่ม กลุ่มเหนือ กลุ่มกลาง และกลุ่มใต้ เมื่อเดินขึ้นเขาจะพบกลุ่มใต้ก่อน เป็นกลุ่มสุสานของสตรีในราชวงศ์ติมูริด

กลุ่มกลาง

กลุ่มเหนือ ประกอบด้วยสุสานสามหลังหันหน้าเข้าหากัน

ภายในสุสานของท่านคูซามะนอกจากเป็นสุสานแล้วยังเป็นมัสยิดด้วย มีอิหม่ามนำสวดสำหรับผู้มาเยือน

ลวดลายที่ประดับได้รับอิทธิพลจากศิลปะจีน

ภายในโดมประดับกระเบื้องสีเขียว

ทางเหนือของเขตซามาร์คานด์ปัจจุบันเป็นเนินเขาไม่สูงนัก ชื่ออะโฟรเซียบ (Afrosiab) ซึ่งเป็นเขตที่ตั้งของเมืองเก่าซามาร์คานด์ เมื่อมองจากถนนจะเห็นสุสานตั้งอยู่บนเนินเขาเต็มไปหมด ราวกับฮวงซุ้ยของจีน นี่คือเขตที่ตั้งเดิมของซามาร์คานด์ตั้งแต่ศตวรรษที่ 6 ก่อนคริสตกาล จนถึงยุคก่อนเจงกิสข่านบุกมาเผาทำลายจนราบ ผู้คนต่างรู้สึกหวาดกลัวจนไม่กล้ากลับไปสร้างบ้านเมือง ณ แห่งที่เดิม ทำให้ต้องย้ายลงมาสร้างเมืองใหม่ทางตอนใต้ที่เชิงเขาอย่างในปัจจุบัน

เมืองนี้หายสาบสูญไปกับกาลเวลา จนในปี ค.ศ. 1880 นักสำรวจชาวรัสเซียขุดค้นลงไปหลายเมตรจนพบเขตเมืองเก่า ประกอบด้วยย่านชุมชน ที่อยู่อาศัย ตลาด มัสยิด ซากพระราชวังตั้งแต่ศตวรรษที่ 7-8 สิ่งของต่าง ๆ ที่พบได้ถูกนำมาเก็บไว้ที่พิพิธภัณฑ์อะโฟรเซียบ (Afrosiab Museum) ที่ควรค่าแก่การเยี่ยมชมอย่างยิ่ง

แต่สิ่งที่สำคัญที่สุดในพิพิธภัณฑ์คือภาพจิตรกรรมฝาผนัง กว่าพันปีในพระราชวังที่ขุดพบ แล้วใช้เทคโนโลยีเคลื่อนย้ายขึ้นมาทั้งชุด มีความสูงถึง 2 เมตร เป็นภาพจิตรกรรมฝาผนังขนาดใหญ่ที่ยังมีความสมบูรณ์ค่อนข้างมาก บรรยายเรื่องราวตั้งแต่ยุคก่อนอิสลาม

มีภาพขบวนเจ้าหญิงบนหลังช้าง

พร้อมคณะขี่ม้าขี่อูฐตามเสด็จ

รูปคนมีทั้งหน้าแบบฝรั่ง แขก จีน แสดงถึงอารยธรรมที่เคลื่อนผ่านดินแดนแถบนี้ในฐานะเมืองการค้าใหญ่ หน้าคนถูกทำลายไปในยุคที่อิสลามเข้ามาปกครอง เพราะในศาสนาอิสลาม ห้ามจำลองรูปคน สัตว์หรือสิ่งมีชีวิต

รูปเจ้าหญิงจากจีนเสด็จมาทางเรือ

สถานที่ควรค่าแก่การเยี่ยมชมอีกแห่งในซามาร์คานด์คือซาก หอดูดาวของอูลุกเบก (Ulugbek Observatory) ที่มีขนาดใหญ่ สร้างตั้งแต่ศตวรรษที่ 15 เสียดายที่เวลาไม่พอ ไกด์จึงตัดรายการนี้ออกไปอย่างน่าเสียดาย ไม่เป็นไรครับ เอาไว้มีโอกาสจะกลับไปเยี่ยมชมอีกอย่างแน่นอน

ร้านอาหารใกล้ ๆ จัตุรัสเรจิสถาน ทำลวดลายเหมือนมาดราซาเชอดอร์

ต่อไปจะรีวิวโรงแรมที่พัก ผมพักที่โรงแรม Malika อยู่ใกล้ ๆ กับสุสานกูริเอมีร์ เดินไม่ถึง 5 นาที สะดวกมาก ๆ

ห้องพักเป็นแบบสากล ไม่คลาสสิก โรแมนติก เหมือนโรงแรมในบูคารา

ห้องน้ำทันสมัย ไม่ต้องกลัวสกปรก

อาหารเช้ารวมอยู่ในค่าโรงแรม อาหารก็ค่อนข้างเป็นสไตล์ตะวันตก อาจจะมีออกแขก ๆ นิดหน่อย แต่โดยรวมทานได้ครับ

และแล้ว รีวิวชุดอุซเบกิสถานก็ขอจบลงแต่เพียงเท่านี้ จริง ๆ ยังมีเมืองมรดกโลกอีกเมืองคือ เมืองคีวา (Khiva) แต่อยู่ห่างออกไปอีก ต้องมีเวลาอย่างน้อยอีก 2-3 วัน จึงจะเก็บได้ครบ แต่เท่านี้ก็เต็มอิ่มสำหรับเวลาที่จำกัดแล้ว แถมได้ไปเมืองบ้านเกิดของติมูร์ที่ชาคริซาบส์ ที่พระราชวังเก่าแก่ขนาดมหึมา ปัจจุบันถูกปล่อยไว้ในสภาพเดิม ถ้ายังมีคนสนใจอาจจะทำรีวิวแถมให้อีกนิด

สำหรับ รีวิวชุดต่อไป อาจจะเป็นคาซัคสถาน ที่เป็นอะไรที่ตรงข้ามกับอุซเบกสถานอย่างมาก มีความทันสมัย ฟู่ฟ่า อากาศเย็น

ขอบคุณที่ติดตามครับ

ติดตามเรื่องราวอื่นๆของ Cherokee1 ได้ที่
Cherokee ท่องโลกกับโปสการ์ด
Cherokee on Facebook

เมืองในประเทศอุซเบกิสถานเกี่ยวข้องกับเส้นทางสายแพร ไหมอย่างแยกไม่ออก จึงอยากจะเล่าประวัติคร่าว ๆ เกี่ยวกับเส้นทางสายไหมนี้ เส้นทางโบราณสายนี้เริ่มต้นจากนครหลวงของจีนสมัยก่อนคือนครฉางอาน หรือชื่อปัจจุบันว่าซีอาน เล่าว่าเส้นทางสายนี้ถูกค้นพบโดยขุนนางชาวจีนที่ถูกส่งมาเจรจาสงบศึก กับพวกชนเผ่าต่างที่อยู่ริมชายแดน แต่ถูกจับไปขังคุกในดินแดนแถบเอเชียกลาง เมื่อออกจากคุกจึงได้กลับไปรายงานต่อราชสำนักถึงม้าฝีเท้าดีในแถบนี้ ทำให้ฮ่องเต้จีนส่งคนมาบุกเบิกเส้นทางสายนี้ที่ทอดยาวข้ามทะเลทรายโก บี สู่แคว้นซินเจียง มาถึงเอเชียกลาง ก่อนตัดเฉียงลงใต้เข้าประเทศปากีสถาน อินเดีย อิหร่าน ก่อนไปถึงประเทศอาหรับ และทวีปยุโรปในที่สุด อารยธรรมต่าง ๆ ที่ตั้งอยู่บนเส้นทางสายไหมเกิดการเชื่อมโยงแลกเปลี่ยนกัน ประเทศจีนได้รับวิธีการปลูกฝ้ายจากเอเชียกลาง ขณะที่เอเชียกลางรับวิธีการผลิตกระดาษจากจีน แล้วส่งต่อไปยังตะวันตก ทำให้เกิดวิธีใหม่ในการบันทึกประวัติศาสตร์และเรื่องราวต่าง ๆ ขึ้นอย่างเป็นระบบสืบทอดมาจนถึงปัจจุบัน

(เครดิตภาพจากเว็ปครับ)

เส้นทางสายแพรไหมมีความยาวมาก ทอดผ่านหลายประเทศ จึงไม่มีประเทศใดประเทศหนึ่งที่ควบคุมเส้นทางการค้าสายนี้ แต่ทุกประเทศที่เส้นทางสายนี้พาดผ่านต่างก็พยายามรับประกันความปลอดภัยของ ขบวนคาราวานโดยไม่คำนึงถึงว่าคาราวานนั้นมาจากชาติใด ภาษาใด นับถือศาสนาอะไร

หากเดินทางจากปลายด้านหนึ่งไปจนสุดปลายอีกด้านหนึ่ง ใช้เวลาอย่างน้อย 1 ปีเต็ม แต่มูลค่าของสินค้าจะเพิ่มขึ้นร้อยเท่า ก็ต้องเลือกว่าจะลงทุนจากบ้านเป็นเวลานาน ๆ หรือว่าจะนำสินค้ามาแลกเปลี่ยนกลางทาง แล้วมีคนรับช่วงนำไปขายต่อ เมืองสำคัญในเอเชียกลางจึงเป็นแหล่งค้าขายแลกเปลี่ยนสำคัญบนเส้นทางสายนี้ ต่อมาหลังจากการค้นพบแหลมกูดโฮป เส้นทางการค้าก็เริ่มเปลี่ยนไปใช้ทางน้ำเพราะประหยัดค่าใช้จ่ายกว่า เรือหนึ่งลำสามารถบรรทุกสินค้าได้เท่ากับอูฐหลายสิบตัว ทำให้เส้นทางสายแพรไหมบกค่อย ๆ เสื่อมความนิยมลง จนเหลือเพียงการค้าในช่วงสั้น ๆ โดยเฉพาะระหว่างจีนกับเอเชียกลาง

ต้องขอโทษที่ไม่ได้ถ่ายรูปอาหารมาให้ชมกัน พอดีผมไม่ค่อยกล้าสั่งอาหารแปลก ๆ ไม่คุ้น กลัวทานไม่ได้ เลยสั่งแต่ไก่ย่างทานกับสลัดผัก ไม่ค่อยน่าตื่นตาตื่นใจเลยไม่ได้ถ่ายรูปไว้ครับ แต่ที่นี่เค้าทานแตงกวากัีบมะเขือเทศเป็นเครื่องแกล้มทุกมื้อจริง ๆ และต้องเสิร์ฟขนมปังกลม ๆ แข็ง ๆ ที่เรียกว่านาน (Non) ไม่ว่าจะสั่งอะไรก็ตามเหมือนที่คนไทยต้องทานข้าวเป็นอาหารหลัก

เมื่อเดินข้ามถนนมาอีกฝั่ง จะเห็นป้อมปราการขนาดมหึมาที่มีกำแพงสูงชันสูงเท่ากับตึกหลายชั้น ที่นี่คือป้อมปราการขนาดใหญ่เรียกว่า “อาร์ค” (The Ark) ในอดีตเป็นศูนย์กลางการปกครองของบูคารามานานกว่าสองพันปีมาแล้ว เก่าแก่พอ ๆ กับเมืองบูคารา

ที่นี่มักถูกทำลายโดยผู้รุกรานและสร้างใหม่เรื่อย ๆ ภายในจึงมีการสร้างซ้อนทับกันจนเป็นภูเขาขนาดย่อม ๆ สูงถึง 18 เมตร มีกำแพงขนาดใหญ่ล้อมรอบยาว 789 เมตร

ประตู ทางเข้าขนาดมหึมาหันหน้าไปทางทิศตะวันตก ทางขึ้นทำเป็นทางลาด สองข้างเป็นเสาขนาดใหญ่ ด้านบนเป็นอาคารเล็ก ๆ มีระเบียงเปิดสู่ลานด้านหน้า ซึ่งในอดีตเป็นลานกว้างขนาดใหญ่ เรียกว่าจัตุรัสเรจิสถาน (Registan Square) เป็นที่ชุมนุมของผู้คนเพื่อทำกิจกรรมต่าง ๆ คล้ายกับสนามหลวงบ้านเรา เป็นทั้งตลาด จนถึงเป็นลานประหารชีวิตนักโทษ เดิมทีจัตุรัสแห่งนี้มีอาคารอยู่รายรอบ เช่น อาคารสำนักงาน วัง มัสยิด ตลาด และแม้แต่โรงพยาบาล ในปัจจุบันมีขนาดเล็กลงมากและลดความสำคัญลง จนแทบจะไม่เหลือความสำคัญเช่นในอดีต ผิดกับจัตุรัสเรจิสถานในเมืองซาร์มาคานด์ ที่ยิ่งใหญ่อลังการ โด่งดังไปทั่วโลก ดึงดูดให้ผู้คนให้หลั่งไหลมาเยี่ยมชม

ภายในมีพระราชวังของเจ้าผู้ครองนคร อาคารที่ทำการรัฐบาล มัสยิด คุก ส่วนใหญ่อยู่ในสภาพผุพังจากสงครามในปี ค.ศ. 1920 แต่ก็ยังพอมีอะไรให้ดูบ้าง เช่นมัสยิด โรงเลี้ยงม้า ท้องพระโรง คุก

ช่วง หลังเจ้าผู้ครองนครไม่ค่อยประทับอยู่ที่ป้อมแห่งนี้แล้ว แต่ย้ายไปอยู่พระราชวังฤดูร้อนแทน ซึ่งเดี๋ยวเราจะได้ไปชมกัน จึงปล่อยให้ป้อมแห่งนี้ชำรุดทรุดโทรมลงไปมาก

สิงห์หงอย ผมชอบถ่ายภาพสิงโตหินจากที่ต่าง ๆ สิงโตเป็นสัตว์ที่น่าเกรงขาม แทบจะทุกวัฒนธรรมจึงนำรูปปั้นสิงโตไปประดับเพื่อแสดงถึงอำนาจ นี่เป็นสิงโตแบบอิสลาม ซึ่งก็ดูไม่ค่อยต่างจากแบบตะวันตกเท่าไหร่

มัสยิด โบโลเฮาส์ (Bolo-Hauz Mosque) สร้างในปีค.ศ. 1718 เป็นอาคารเดียวในจัตุรัสเรจิสถานที่ยังอยู่มาจนทุกวันนี้ มัสยิดแห่งนี้คือมัสยิดสำหรับเจ้าเมืองผู้ปกครองที่จะมาทำพิธีละหมาด แทนที่จะทำในวังซึ่งก็มีมัสยิดอยู่ เพราะต้องการใกล้ชิดชาวบ้าน

คำว่าโบโลเฮาส์แปลว่าที่อยู่ใกล้น้ำ เนื่องจากด้านหน้าเป็นสระน้ำ จุดเด่นของมัสยิดหลังนี้คือ สร้างด้วยไม้ทั้งหลัง บางคนเรียกมัสยิดแห่งนี้ว่ามัสยิดเสา 40 ต้น เป็นเสาจริง 20 ต้น และเงาสะท้อนเสาในน้ำอีกจำนวนเท่ากัน (พอดีแดดมันร้อนเลยไม่ได้ออกไปถ่ายรูปที่สระย้อนกลับมา)

บนเพดานประกับด้วยรูปร่างทางเรขาคณิตอย่างวิจิตรงดงาม

เดินข้ามถนนแล้วเดินต่อมาอีกซัก 500 เมตร จะพบอาคารที่เก่าแก่ที่สุดในเอเชียกลาง คือสุสานของอิสมาอิล ซามานี (Ismail Samani Mausoleum) สร้างในปลายศตวรรษที่ 9 ในราวปี ค.ศ. 892-943 เป็นอาคารที่มีความโดดเด่นทางสถาปัตยกรรมและมีความสมบูรณ์ตามแบบเดิม มากว่าพันปี สร้างขึ้นเพื่อเป็นสุสานของท่านอิสมาอิล ซามานี ผู้สถาปนาราชวงศ์ซามานิด (Samanid dynasty) ซึ่งเป็นราชวงศ์เปอร์เซียสุดท้ายที่ปกครองเอเชียกลาง ภายในสุสานนอกจากจะบรรจุร่างของท่านอิสมาอิล ซามานีแล้วยังฝังบิดาและหลานของท่านในราชวงศ์ซามานิด จึงถือว่าเป็นสุสานประจำตระกูลก็ว่าได้

ประเทศทาจิกิสถานซึ่งเป็นเพื่อนบ้านกับอุซเบกิสถาน ยกย่องอิสมานิล ซามานีให้เป็นวีรบุรุษของชาติ มีรูปของท่านอยู่บนธนบัตรของทาจิกิสถานทุกฉบับ มีอนุสาวรีย์ของท่านกลางเมืองหลวงด้วย

สังเกตรูปสุสานแห่งนี้บน ธนบัตรด้วยนะครับ น่าแปลกที่ธนบัตรของชาติหนึ่ง จะมีรูปสถานที่ของอีกชาติหนึ่ง ประวัีติศาสตร์ของชาติแถบนี้เกี่ยวพันกันอย่างแกะไม่ออก เส้นพรมแดนเป็นเพียงสิ่งสมมติในยุคหลังเท่านั้น

ตัวอาคารเป็นรูปลูกบาศก์ ที่มีด้านทั้งสี่เหมือนกัน ด้านบนทำเป็นโดม ลูกบาศก์เป็นสัญลักษณ์หมายถึงโลก ส่วนโดมหมายถึงสวรรค์ การทำโดมตั้งอยู่บนลูกบาศก์จึงหมายถึงจักรวาลที่ประกอบด้วยโลกและ สวรรค์

เสาทั้งสี่มุมของอาคารหนาถึงสองเมตร ด้านหน้าประดับอิฐนำมาเรียงเป็นลวดลายเหมือนลายจักสาน ซึ่งจะเปลี่ยนสีไปตามมุมของแสงแดดในแต่ละช่วงเวลาของวัน

ลวดลายเหมือนตระกร้าสานนี้เต็มไปด้วยสัญลักษณ์ โดยเฉพาะจากศาสนาโซโรแอสเตอร์ซึ่งบูชาไฟ เอาไว้มีเวลาจะค้นคว้าเพิ่มเติมถึงสัญลักษณ์เหล่านี้ครับ

ถ้ามองจากภายนอกจะเห็นเป็นโดมตั้งอยู่บนฐานสี่เหลี่ยม แต่ถ้าพิจารณาจากด้านในจะเห็นว่าจากฐานสี่เหลี่ยมจะตัดมุมเป็น 8 เหลี่ยม แล้วจึงเป็น 16 เหลี่ยม ก่อนจะรับกับฐานโดมรูปวงกลมด้านบน แสดงถึงความกลมกลืนและความงามทางสุนทรียะโดยใช้ความรู้ทางคณิตศาสตร์

สุสานแห่งนี้ถูกกลบไว้ด้วยดินและทรายลึกหลายเมตรนานหลาย ร้อยปี เพิ่งถูกขุดสำรวจพบในปี ค.ศ. 1934 โดยนักโบราณคดีชาวรัสเซีย ทำให้สุสานแห่งนี้อยู่ในสภาพสมบูรณ์ที่สุด และไม่ถูกเผาทำลายโดยกองทัพมองโกลของเจงกิสข่าน

สุสาน ชาสมาอายุบ (Chasma-Ayub mausoleum) อยู่ห่างจากสุสานของอิสมาอิล ซามานีเพียงเล็กน้อย เป็นอาคารที่เก่าแก่อีกหลังของบูคารา ชาสมาแปลว่าบ่อน้ำ อายุบเป็นชื่อบุคคลสำคัญในตำนานของศาสนายูดาย คริสต์ และอิสลาม แต่เรียกด้วยชื่อที่แตกต่างกันออกไป ศาสนาคริสต์เรียกว่าโยบ (Job) ขณะที่ในศาสนาอิสลามคือท่านนบีอัยยูบ ตำนานกล่าวว่าท่านมีชีวิตอยู่เมื่อหลายพันปีมาแล้ว ท่านได้เดินทางมาถึงบริเวณนี้และพบกับชาวบ้านซึ่งใกล้ตายจากการขาด แคลนน้ำ ท่านจึงเอาไม้เท้าแทงไปที่พื้น เกิดเป็นตาน้ำขึ้นมา น้ำนี้กลายเป็นน้ำศักดิ์สิทธิ์ ชาวบ้านนำมาดื่มกินหรืออาบใช้รักษาโรคได้

ไม่มีผู้ใดทราบว่าท่านมีหลักแหล่งอยู่ที่ใดในโลก แต่ในพระคัมภีร์ไบเบิลกล่าวว่า

“There was a man in the land of Uz, whose name was Job; and that man was perfect and upright, and one that feared God, and turned away from evil” (Job 1:1).

คำว่า Uz จึงถูกตีความว่าเป็นอุซเบกิสถาน

จุดเด่นของอาคารนี้คือโดมยอดกรวยบนฐานทรงกระบอกซึ่งถือว่าเป็นของแปลกในบูคารา ปัจจุบันภายในจัดเป็นนิทรรศการเกี่ยวกับน้ำและแหล่งน้ำในพื้นที่แถบนี้

ฝั่งตรงข้ามชาสมาอายุบ เป็นอนุสรณ์สถานแด่ท่านอิหม่ามอิสมาอิล อัลบูคารี (Imam Ismail al-Bukhari Memorial) เป็นอาคารที่สร้างใหม่ ท่านเป็นผู้ที่รวบรวมคำสั่งสอนที่เป็นวจนะของท่านศาสดามูฮำหมัดโดยตรง ไว้เป็นหมวดหมู่

ซากกำแพงเมืองบูคารายังมีให้เห็นเป็นอนุสรณ์ เดิมบูคารามีกำแพงล้อมรอบยาวถึง 25 กิโลเมตร สูง 10 เมตร หนา 5 เมตร ปัจจุบันเหลือเพียงประมาณ 2 กิโลเมตรเหมือนปราสาทท่ามกลางทะเลทราย

ประตูเมืองโบราณ

ชอร์มินอร์ (Chor minor) เป็นอาคารที่แปลกตาที่สุดในบูคารา ดูเหมือนเก้าอี้สี่ขาตีลังกากลับหัว คำว่าชอร์แปลว่า 4 ส่วนมินอร์ก็คือมินาเรต ชอร์มินอร์จึงแปลว่าสี่มินาเรต สร้างขึ้นในปี ค.ศ. 1807 เคยเป็นส่วนหนึ่งของมาดราซาซึ่งปัจจุบันไม่มีแล้ว เหลือเพียงอาคารนี้เท่านั้น สร้างโดยเศรษฐีชาวเติร์กเมนิสถาน ตำนานเล่าว่าเศรษฐีคนนี้มีลูกสาว 4 คนซึ่งยังไม่ได้แต่งงานมีครอบครัว จะไปเที่ยวป่าวประกาศว่าลูกสาวฉันยังโสดก็กระไรอยู่ จึงสร้างอาคารนี้ขึ้นให้มียอดสูง 4 ยอดดูแปลกตา เพื่อให้คนมาถามว่ามีความหมายอย่างไร เขาจะได้โฆษณาว่า “อีนี้ลูกสาวฉานยังไม่ได้แต่งงานเลยนะจ๊ะนายจ๋า สนใจคนหนายมาสู่ขอได้เลยจ้า” จริงเท็จอย่างไรไม่ยืนยันนะครับ แต่ที่เรียกว่ามินาเรตนั้น จริง ๆ ไม่ได้ทำหน้าที่เป็นมินาเรตเพื่อประกาศให้คนมาละหมาด ด้านบนไม่มีอันไหนเปิดออกสู่ภายนอกได้

ต้องยอมรับเลยครับว่าถึงตรงนี้ทั้งไกด์และลูกทัวร์ เหนื่อยอ่อนแทบหมดแรงเดินต่อ ปกติ day tour จะจบลงตรงนี้ ซึ่งก็ 5 โมงเย็นแล้ว แต่ไกด์บอกว่ายังมีจุดสนใจนอกเมืองอีกสองที่ที่ควรไปดู แต่ต้องขับรถไปและไม่รวมอยู่ในทัวร์ แต่เค้าเห็นเราสนใจจริง ๆ เลยเสนอว่าจะพาไปแต่ขอคิดเพิ่มอีก 20 US dollars เราสองคนก็ตกลงเพราะโอกาสแบบนี้คงไม่ได้มาบ่อย ถ้าใครมาทัวร์แบบสองวัน ทัวร์นี้จะรวมอยู่ในวันที่สอง แต่ด้วยข้อจำกัดเรื่องเวลาของเราจึงต้องยอมชะโงกนิดหน่อย

ที่แรกที่ เราไปคือพระราชวังฤดูร้อนของเจ้าผู้ครองนคร ตำแหน่งเจ้าเมืองที่นี่เรียกว่าเอมิร์ (Emir) รัฐที่ถูกปกครองด้วยเอมีร์เรียกว่า Emirates เหมือนประเทศสหรัฐอาหรับเอมิเรสต์ (United of Arab Emirates) เป็นการรวมตัวของหลายแคว้น ซึ่งแต่ละแคว้นมีเอมีร์ของตน

พระราชวัง ฤดูร้อน (Sitora-i-Mokhi-Khosa Palace) หรือแปลว่าพระราชวังเดือนกับดาว อยู่ห่างจากเขตเมืองเก่าไปทางเหนือประมาณ 4 กิโลเมตร สร้างขึ้นตอนปลายศตววรษที่ 19 เพื่อเป็นที่ประทับของเจ้าผู้ครองนครสององค์สุดท้าย

สังเกตประตูทางเข้ามีการใช้สีแดง ซึ่งจะไม่พบในอาคารที่เกี่ยวข้องกับศาสนา

ในยุคนั้นมีความใกล้ชิดกับรัสเซียมากขึ้น มีการส่งช่างไปศึกษาเทคนิคการก่อสร้างถึงเมืองเซนต์ปีเตอร์สเบิร์ก พระราชวังแห่งนี้จึงผสมผสานสถาปัตยกรรมทั้งแบบตะวันตกและตะวันออกเข้าด้วยกัน

ฝั่งนี้ดูตะวันออก

ภายในพระราชวังแบ่งเป็นสามชั้น ชั้นนอกเป็นสวน ชั้นกลางเป็นพระราชวังที่ประทับ ชั้นในเป็นฮาเร็มที่ห้ามผู้ชายเข้าเด็ดขาดนอกจากเจ้าเมือง เดี๋ยวเราค่อยไปฮาเร็ม แต่ตอนนี้เข้าไปชมภายในพระราชวังกันก่อน ถ้าใครเคยไปพระราชวังในยุโรปมาแล้ว ที่นี่คงเทียบไม่ได้ แต่มาให้เห็นครับ

ห้องหินอ่อน (Marble Hall)

ถึงห้องจะดูเป็นตะวันตก แต่ลวดลายยังคงศิลปะแบบอิสลาม

ยังคงแนวคิดว่าประดับด้วยลวดลายต้นไม้ดอกไม้ตามแบบอิสลาม แต่ดูแล้วไม่ค่อยเป็นรูปแบบทางศาสนาเท่าไหร่ มีความอิสระมากขึ้น

ห้องนี้เรียกว่า Mirror Room เป็นห้องที่อากาศถ่ายเทดีที่สุด เจ้าเืมืองจึงชอบใช้เวลาที่ห้องนี้นานที่สุดเพื่อคลายร้อน ตอนนี้เอาแจกันมาจัดแสดงกลางห้อง

ชั้นในสุดเป็นฮาเร็มครับ มีสระน้ำขนาดใหญ่อยู่ตรงกลาง ให้นางสนมกำนัลลงเล่นน้ำ นี่คือที่ประทับของเจ้าเมืองเพื่อชมสาว ๆ เล่นน้ำ ด้านล่างปัจจุบันกลายเป็นร้านขายน้ำไปซะนี่

อีกด้านเป็นพระราชวังอีกหลังหนึ่ง ถึงตอนนี้พวกเราหมดแรงจริง ๆ ไม่อยากแม้แต่จะเดินไปถ่ายรูปตึกจากอีกฝั่งของสระน้ำย้อนกลับมา ก็คงลาจากพระราชวังแห่งนี้ด้วยรูปนี้ครับ

ที่ สุดท้ายที่ไกด์พาไปเป็นสุสานของบุคคลสำคัญทางศาสนาอีกท่านหนึ่ง ซึ่งคงสำคัญมาก แต่ข้อมูลทะลักออกจากสมองจนใส่กลับเข้าไปไม่ไหว ไกด์คนนี้ก็ดีมาก ๆ ขยันเล่าจริง ๆ เค้าบอกว่ามีความสุขมากถ้าเวลาเค้าเล่าแล้วลูกทัวร์ตาเป็นประกาย แต่หลังจากเดินทางบนรถไฟ แล้วเดินต่อทั้งวันขนาดนี้ คงได้แค่ยกกล้องถ่ายภาพมาอย่างเดียว

เอาอย่างนี้ดีกว่า เพื่อให้เป็นประโยชน์ต่อผู้อ่าน ผมจะเล่าที่มาที่ไปของทริปนี้ พร้อมทั้งขั้นตอนการเดินทางไว้ประกอบภาพละกันครับ

จริง ๆ ผมต้องไปทำงานที่ประเทศคาซัคสถาน แต่บินไปด้วยสายการบินอุซเบกิสถาน เลยถือโอกาสแวะเที่ยวซัก 3 วันเพราะคงไม่ได้มาแถวนี้ง่าย ๆ พอหาข้อมูลการขอวีซ่า เค้าบอกว่าต้องมีจดหมายเชิญ Letter of Invitation (LOI) ซึ่งพวกบริษัททัวร์เค้าจะทำให้โดยคิดค่าใช้จ่ายประมาณ 25 USD นอกจากว่าซื้อทัวร์กับเค้าก็จะทำให้ฟรี

ผมลองเช็คเว็ปไซต์บริษัท ทัวร์ในไทย ซึ่งดำเนินการโดยคนอุซเบกิสถาน แต่เค้าเน้นคนอุซเบกิสถานที่มาเที่ยวเมืองไทยมากกว่า ปรากฏว่าราคาที่เค้าจัดให้สำหรับสองวันค่อนข้างแพง ผมจึงลองติดต่อบริษัททัวร์ทางโน้นโดยตรง โดยหาข้อมูลจากในเว็ปนี่แหละ เค้าจัดให้ 3 คืน โดยคืนแรกนอนในรถไฟ อีกสองคืนนอนโรงแรมสามดาว ราคาประมาณหมื่นบาท รวมไกด์และพาหนะครบ เป็นรถเก๋งติดแอร์ อาหารเช้าทานกับโรงแรม ส่วนมื้อเที่ยงกับเย็นทานตามอัธยาศัย ซึ่งราคาอาหารไม่แพงเลย แบบนี้ก็สะดวกดี เราสามารถเลือกทานได้อย่างที่ต้องการ

ทางบริษัททัวร์จัดส่งโปรแกรมมาให้ ซึ่งผมค่อนข้างพอใจทีเดียว พอตกลงกันผ่านทางอีเมล์แล้ว เค้าก็ทำจดหมาย LOI ให้ โดยเค้าต้องไปติดต่อกระทรวงต่างประเทศทางอุซเบกิสถาน ใช้เวลาประมาณ 1 สัปดาห์ พอได้จดหมายเรียบร้อย เค้าจะให้ reference number มาด้วย จากนั้น เราก็โทรไปนัดที่สถานกงสุลอุซเบกิสถานที่กรุงเทพฯ อยู่ซอยสุขุมวิท 62 เจ้าหน้าที่คนไทยน่ารักมาก ยินดีช่วยเหลือเป็นอย่างดี ไปยื่นขอวีซ่าเช้าได้บ่าย ถ้ายื่นบ่ายจะได้เช้าของวันถัดไป สะดวกมากมาย เท่านี้ก็เตรียมตัวไปเยือนอุซเบกิสถานได้แล้วครับ

ส่วน ค่าใช้จ่าย ไม่มีการวางมัดจำอะไรทั้งสิ้น เพราะเค้าไม่รับบัตรเครดิต ไปถึงที่โน่นจะมีคนมารับไปที่บริษัททัวร์ แล้วก็จ่ายค่าที่ตกลงกันไว้ พร้อมทั้งแลกเงินตรา ซึ่งเค้าให้อัตราแลกเปลี่ยนดีกว่าไปแลกกับธนาคาร ผมประทับใจกับการบริการของเค้ามาก ๆ ถามอะไรทางอีเมล์ก็ตอบทุกคำถามอย่างเต็มที่ ประทับใจไกด์ทุกคน ซึ่งพูดภาษาอังกฤษได้ดี โรงแรมถือว่าใช้ได้ทีเดียว ดีกว่าแถว ๆ ประเทศเพื่อนบ้านเราแน่นอน ฉะนั้นค่าใช้จ่ายจริง ๆ ก็จะมีค่าเครื่องบิน ค่าทัวร์ แล้วก็อาจจะมีค่าใช้จ่ายเพิ่มเติมหากเราต้องการไปเที่ยวนอกเหนือจากที่กำหนด ค่าอาหารวันละสองมื้อ

นักท่องเที่ยวส่วนใหญ่จะไปเที่ยวอุซเบกิสถานอย่างน้อย 7 วัน เพราะยังมีเมืองโบราณบนเส้นทางสายไหมอีกเมืองที่อยู่ไกลออกไป คือเมืองคีวา (Khiva) แต่เนื่องจากผมต้องเดินทางต่อไปยังคาซัคสถาน จึงมีเวลาแค่ 3 วัน ซึ่งก็คุ้มค่ามาก ๆ สำหรับประสบการณ์ที่ได้รับ วัฒนธรรมทุนนิยมตะวันตกยังไหลเข้ามาไม่ถึง ที่นี่ไม่มีแม็คโดนัลด์ ไม่มีพิซซาฮัท ผู้คนที่นี่ยังบริสุทธิ์ อัธยาศัยดีมีน้ำใจ เห็นเราเป็นนักท่องเที่ยวต่างชาติก็อยากเข้ามาคุย บอกว่าอยากฝึกภาษาอังกฤษ อยากไปต่างประเทศบ้าง ผมส้นรองเท้าหลุดเพราะเดินมากบนอากาศที่ร้อนทำให้กาวลอก พ่อค้าแถวนั้นเห็นวิ่งเข้าไปในร้านเอากาวตราช้างมาทาให้ ผมเกรงใจมาก ๆ อยากซื้อสินค้าเค้าเป็นการตอบแทน แต่ก็ไม่รู้จะซื้ออะไร ชาวบ้านให้ถ่ายภาพด้วยความยินดี (แต่ต้องถามก่อน) ไม่มีการขอเงินเหมือนบางประเทศ ใครที่ห่วงเรื่องความปลอดภัย ผมว่าประเทศนี้มีความปลอดภัยสูงครับ มีศักยภาพการท่องเที่ยวสูงจริง ๆ ผมดีใจที่ได้ไปสัมผัสประเทศนี้ก่อนที่นักท่องเที่ยวจะหลั่งไหลพรั่ง พรูเข้าไปจนทำให้ผู้คนกลายเป็นทาสของทุนนิยม

คราวหน้าจะพาไปเมืองที่สวยสุดของอุซเบกิสถาน คือซามาร์คานด์ (Samarkand) ไปชมจัตุรัสเรจิสถาน (Registan Square) อันยิ่งใหญ่พร้อมทั้งอนุสรณ์สถานอื่น ๆ ที่สวยงามมาก

ขอบคุณสำหรับการติดตามนะครับ

ติดตามเรื่องราวอื่นๆของ Cherokee1 ได้ที่
Cherokee ท่องโลกกับโปสการ์ด
Cherokee on Facebook

ผมเรียบเรียงเรื่องของบูคาร่าไว้ค่อนข้างยาว เพื่อเป็นการบันทึกความทรงจำส่วนตัวก่อนจะลืมเลือนไปกับกาลเวลา เลยขอทยอยแบ่งเป็นสองภาคเพื่อไม่ให้โหลดหนักเกินไป มาติดตามภาคแรกกันก่อนครับ

บูคารา (Bukhara) เป็นเมืองโอเอซิสท่ามกลางทะเลทราย เป็นจุดศูนย์กลางสำคัญทางการค้าบนเส้นทางสายแพรไหม เป็นจุดแวะพักของกองคาราวาน เป็นศูนย์กลางของศาสนาอิสลามในเอเชียกลาง เป็นเมืองมรดกโลกขององค์การยูเนสโก้ บูคาร่าเป็นพิพิธภัณฑ์กลางแจ้งที่ยังมีลมหายใจ ผู้คนที่นี่ยังมีวิถีชีวิตไม่แตกต่างจากเมื่อหลายร้อยปีก่อน บรรยากาศในเขตเมืองเก่า ให้ความรู้สึกย้อนยุคเหมือนท่ามกลางขบวนคาราวาน ทั้งสภาพบ้านเรือน ร้านค้า การแต่งกายของผู้คน ราวกับว่านาฬิกาได้หยุดเดินเมื่อห้าร้อยปีก่อน ณ นครแห่งนี้

ชื่อเมืองบูคาราเชื่อว่าอาจจะมาจากภาษาเปอร์เซียโบราณว่า บูคารัค (Bukharak) ซึ่งแปลว่าสถานที่แห่งความสุขความโชคดี บางตำราบอกว่ามาจากภาษาสันสกฤตว่าวิหารา (Vihara) ซึ่งก็คือวิหารในภาษาไทยนั่นเอง (จริง ๆ เสียง ค ควายในภาษาอาหรับจะออกคล้าย ๆ เสียง ฮ นกฮูก แบบขากเสมหะ บูคารา จะออกเสียงคล้าย ๆ บูฮารา ซึ่งคล้ายคลึงกับคำว่าวิฮาราหรือวิหารนั่นเอง) ที่มานี้มาจากความเชื่อที่ว่าดินแดนแถบนี้เคยเป็นเมืองที่ประชาชนนับถือพุทธ ศาสนามาก่อนที่อิสลามจะเข้ามามีอิทธิพลในคริสต์ศตวรรษที่ 8

เมือง นี้ถูกรุกรานและผลัดเปลี่ยนกันครอบครองหลายครั้ง ตั้งแต่กองทัพกรีกของพระเจ้าอเล็กซานเดอร์มหาราช เปอร์เซีย มองโกล เติร์ก ใครมาทีก็เผาที เผาแล้วก็สร้างขึ้นใหม่ตรงที่เดิม ทำให้พื้นดินและประวัติศาสตร์ที่นี่ซ้อนทับกันหลายระนาบ

ยุคทองของบูคาราคือในศตวรรษที่ 10-12 เมื่อถูกปกครองด้วยราชวงศ์ซามานิดของเปอร์เซีย ในยุคนี้มีประชากรอาศัยหนาแน่นที่สุดแห่งหนึ่งในเอเชียกลาง มีนักคิด นักปรัชญาที่มีชื่อเสียงหลายท่านอาศัยอยู่ในบูคารา เป็นคู่แข่งกับแบกแดดในด้านความเจริญและความเป็นศูนย์กลางของศาสนาอิส ลาม ในศตวรรษที่ 13 เจงกิสข่านยาตราทัพจากทุ่งหญ้าทางตอนเหนือเผาทำลายทุกเมืองที่ผ่าน จนมาถึงบูคาราซึ่งประสบชะตากรรมเช่นเดียวกับเมืองอื่น ๆ เมืองทั้งเมืองถูกเผาทำลายจนราบ ยกเว้นเพียงสามแห่งที่ไม่ถูกทำลาย ซึ่งเราจะได้เห็นกันต่อไป

บูคาราค่อย ๆ ฟื้นตัว จนถึงศตวรรษที่ 16-18 จึงกลับสู่ความรุ่งเรืองสูงสุดอีกครั้ง ในยุคนี้มีการสร้างอาคารต่าง ๆ ขึ้นใหม่หลายหลังอย่างวิจิตรอลังการด้วยเทคโนโลยีที่มีในสมัยนั้นราวกับต้อง การข่มอาคารที่สร้างมาก่อนหน้านี้
อาคารที่เราเห็นในปัจจุบันส่วนใหญ่เป็นอาคารที่สร้างในยุคนี้ทั้งนั้น

เราเดินทางมาจาก Tashkent โดยทางรถไฟ ถือว่าสะดวกสบายระดับหนึ่ง รถไฟออกจาก Tashkent 20:20 น. มาถึง Bukhara 7 โมงเช้าพอดี ไกด์ท้องถิ่นมารับเราถึงสถานีซึ่งอยู่ห่างจากตัวเมืองประมาณสิบ กิโลเมตร แล้วขับตรงไปยังโรงแรมที่เราจะพักคืนนี้

โรงแรมที่ เราพักชื่อ Hotel Amelia ถือเป็นโรงแรมระดับสามดาว แต่คุณภาพนี่ผมให้สี่ดาวเลยทีเดียว ดูจากภายนอกแล้วแอบกลัวนิดหน่อยว่าจะสกปรกเต็มไปด้วยฝุ่นดินแดง แต่พอเข้าไปข้างในแล้วบรรยากาศคนละเรื่องเลย

ภายในเป็นอาคารไม้มีสองชั้น

ห้องนั่งเล่นชั้นสอง

ห้องนอนก็ดูดีมาก ตกแต่งเหมือนอยู่ในนิทานเรื่องอาหรับราตรีเลยทีเดียว แม้แต่โคมไฟหัวเตียงยังเป็นรูปอาคารแบบอิสลามที่เราจะได้ไปเห็นใน วันนี้อีกด้วย ห้องน้ำก็สะอาดใช้ได้ทีเดียว

โรงแรมที่นี่ดี มาก สามารถให้เราเช็คอินได้เลย ซึ่งสิ่งแรกที่อยากทำที่สุดคืออาบน้ำ ตั้งแต่เครื่องบินลงเมื่อวานจนถึงเช้าวันรุ่งขึ้น เรายังไม่มีโอกาสอาบน้ำเลย ได้แต่ล้างหน้าแปรงฟันบนรถไฟเท่านั้น ไกด์ปล่อยให้เราทำธุระส่วนตัวกัน แล้วนัดเวลามารับตอน 8 โมงครึ่ง ปล่อยพวกเราอาบน้ำ ต้มมาม่าทานเป็นอาหารเช้าของวันกันก่อนจะเริ่มทัวร์ชมเมือง

ไกด์เล่าว่าที่นี่ในอดีตจะมีพวกขโมยปล้นบ้านเยอะ ชาวบ้านจึงสร้างบ้านให้เมื่อมองจากภายนอกแล้วดูธรรมดาเพื่อไม่ให้เป็น เป้าสายตาของโจร แต่พอเข้าไปข้างในถึงเห็นว่าแต่ละบ้านมีฐานะร่ำรวยเพียงใดจากการ ประดับประดาตกแต่งภายใน นี่คงเป็นเหตุผลที่หน้าโรงแรมกับในโรงแรมถึงได้ผิดกันลิบลับ

ไกด์ของเราชื่อมอนซูร์ อายุ 32 ปี แต่มีลูกชายอายุ 11 ขวบแล้ว รูปร่างสูงใหญ่ หน้าตาหนักไปทางอินเดียมากกว่าคนอุซเบกที่เราพบทั่วไป มอนซูร์พูดภาษาอังกฤษดีมากและมีความรู้ในเรื่องที่บรรยายเป็นอย่างดี ตลอดทั้งวันได้รับความรู้มากมายทีเดียว เสียดายที่เราไม่ได้เอาสมุดจดไปด้วย เพราะสิ่งที่เขาเล่าเยอะมาก จำมาเล่าต่อไม่หมด เยอะกว่าหนังสือที่เขียนเกี่ยวกับอุซเบกิสถานเสียอีก

เขต เมืองเก่าบูคารามีขนาดไม่ใหญ่มาก สามารถเดินถึงกันได้หมด (แต่ขอแนะนำว่าให้ออกกำลังด้วยการเดินหรือวิ่งก่อนไปเพราะต้องเดิน เยอะมาก) มีอาคารบ้านเรือนให้ชมมากมาย มอนซูร์บอกว่ามีอาคารสำคัญอยู่ถึงพันแห่ง แต่เราดูเฉพาะที่สำคัญ ๆ ประมาณ 20 แห่งน่าจะได้ภายในวันเดียว อาคารส่วนใหญ่ที่สำคัญ ๆ จะเกี่ยวข้องศาสนาอิสลามหรือไม่ก็เกี่ยวข้องกับการค้าขายบนเส้นทางสายไหม ประกอบด้วย มัสยิด โรงเรียนสอนศาสนาที่เรียกว่ามาดราซา (madrasah) สุสานบุคคลสำคัญ (mausoleum) ที่พักของกองคาราวาน ซึ่งเรียกว่าคาราวานซาราย (caravanserai) พระราชวัง

เอารูปห้องอาหารเช้าของโรงแรมให้ชมก่อน

จาก โรงแรม เราออกเดินเท้าไปตามถนนแคบ ๆ ไม่นาน จนพบสระน้ำที่ใหญ่ที่สุดในเมือง ที่แห่งนี้คือศูนย์กลางของเมืองตั้งแต่สมัยโบราณ ชาวบ้านใช้ที่แห่งนี้เป็นที่พบปะสังสรรค์ ยามเย็นหลังตะวันลับขอบฟ้า บริเวณโดยรอบจะคลาคล่ำไปด้วยผู้คน หนุ่มสาวใช้เป็นที่นัดพบ เด็ก ๆ ใช้เป็นที่วิ่งเล่น ผู้สูงวัยนั่งจิบชาเล่นหมากรุก หลังจากที่ธุรกิจท่องเที่ยวเริ่มเติบโตมากขึ้น เนื้อที่รอบสระจึงถูกพัฒนาเป็นร้านอาหารสำหรับนักท่องเที่ยว ผมไม่แน่ใจว่ามีชาวบ้านมานั่งทานอาหารด้วยหรือเปล่า อาจจะเหมือนเราไปทานอาหารนอกบ้านเปลี่ยนบรรยากาศ

บริเวณนี้เรียกว่าลาบีเฮาส์ (Labi Haus) แปลว่า around the pond

มีเป็ดว่ายน้ำเล่นหลายตัวเลย

อูฐ พาหนะที่ใช้ในกองคาราวาน มีความอดทนต่อความแห้งแล้งสูง

รูปปั้นที่อยู่รายรอบสระ เหมือนอยู่ในเทพนิยายพันหนึ่งทิวาอาหรับราตรี

บริเวณรอบ ๆ สระประกอบไปด้วยอาคารสำคัญสามด้าน ด้านตะวันออกเป็นมาดราซา ชื่อว่า นาเดียร์ ดิวาน-เบกี มาดราซา (Nadir Divan-Begi Madrasah) ซึ่งตั้งชื่อตามขุนนางที่ดูแลด้านการเงินในสมัยนั้น

ทบทวนความทรงจำกันหน่อย มาดราซา (madrasah) คือโรงเรียนหรือวิทยาลัยสอนศาสนาอิสลาม นักเรียนที่เรียนมักจะกินอยู่หลับนอนในโรงเรียนเหมือนเป็นโรงเรียนประจำ สร้างเป็นอาคารล้อมรอบลานกลางแจ้งตรงกลาง ภายในแบ่งเป็นห้องเล็ก ๆ เป็นที่พักและห้องเรียนสำหรับนักเรียน

โดย ปกติแล้ว ศาสนาอิสลามห้ามสร้างรูปเคารพ โดยเฉพาะรูปสิ่งมีชีวิต รูปคนและสัตว์ต่าง ๆ การตกแต่งจึงเลี่ยงไปใช้ลวดลายต้นไม้ ดอกไม้ พันธุ์พฤกษา ลวดลายทางเรขาคณิต หรือเป็นตัวอักษรอารบิก ซึ่งส่วนใหญ่มาจากคัมภีร์อัลกุรอาน

แต่ที่นี่คนสร้างไม่แน่ใจว่าคิดอย่างไรถึงท้าทายจารีต นิยมโดยการประดับประตูทางเข้าด้วยกระเบื้องเคลือบเป็นรูปหงส์คู่ (Phoenix birds) ใต้หงส์ยังมีรูปกวางสีขาวอีกสองตัวทำท่ากำลังเล็มหญ้าอยู่ อาจจะเป็นด้วยว่าเคยมีตัวอย่างการสร้างรูปแบบนี้มาก่อนแล้วในเมือง ซาร์มาคานด์ (ซึ่งเราจะได้เห็นกันต่อไป) เขาเลยแค่เลียนแบบเท่านั้น

เดิมที คนสร้างตั้งใจสร้าง มาดราซา นาเดียร์ ดิวาน-เบกี ให้เป็นคล้าย ๆ กับโรงเตี๊ยมในหนังจีนเพื่อเป็นที่พักของพวกกองคาราวาน แต่ตอนทำพิธีเปิดอันยิ่งใหญ่ได้เชิญเจ้าผู้ครองนครมาร่วมด้วย แต่คนสร้างดันไม่ได้แอบกระซิบให้ทราบก่อนว่านี่คือโรงแรมนะจ๊ะ เมื่อเจ้าเมืองเห็นแล้วถึงกับเอ่ยปากชมในความงามว่าช่างเป็นมาดราซาที่สวย งามมาก คำพูดของเจ้าเมืองถือเป็นสิ่งที่ถูกต้องไม่สามารถโต้แย้งได้ ขุนนางคนนั้นเลยเกิดอาการอึ้งกิมกี่ จึงจำใจต้องเปลี่ยนจากคาราวานซารายให้เป็นมาดราซาแทน

ปัจจุบัน นี้มาดราซาแห่งนี้ไม่ได้ทำหน้าที่เป็นโรงเรียนสอนศาสนาอีกต่อไป ห้องต่าง ๆ ภายในได้ถุกแปลงเป็นร้านขายของสำหรับนักท่องเที่ยวหมดแล้ว

ฝั่งตะวันตกของสระเป็นอาคารอีกหลังซึ่งสร้างเป็นที่พัก สำหรับนักเดินทางที่เป็นนักบวชในศาสนาอิสลาม สร้างโดยนาเดียร์ ดิวาน-เบกี และเรียกชื่อเดียวกันกับมาดราซา ด้านเหนือเป็นมาดราซาอีกแห่งที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในเมือง ชื่อว่าคูเคลดาช (Kukeldash madrasah)

ด้านหน้ามาดราซานาเดียร์ ดิวาน-เบกี มีรูปปั้นของนัสรูดิน (Nesruddin) ขี่ลา มือซ้ายยกมือทักทาย มือขวาจับที่หน้าอก ซึ่งเป็นกิริยาการต้อนรับของชาวอุซเบกิสถาน ตัวนัสรูดินเองเป็นบุคคลในนิทานพื้นบ้านของอิสลาม มีลักษณะคล้าย ๆ กับศรีธนญชัยบ้านเรา เป็นคนฉลาดแต่แกล้งโง่ เขามีอุบายเพื่อสั่งสอนคน บางเรื่องคมคายชวนคิด บางเรื่องก็เอาฮาอย่างเดียว หลายประเทศอ้างว่านัสรูดินเกิดในประเทศของตนรวมทั้งอุซเบกิสถานด้วย เรื่องราวของเขาถูกบอกเล่าต่อ ๆ กันปากต่อปากเป็นนิทานพื้นบ้าน และถ่ายทอดเป็นหนังสือแปลเป็นภาษาต่าง ๆ มากมายรวมทั้งภาษาไทย ลองหาอ่านหนังสือเกี่ยวกับเรื่องเล่าของนัสรูดินจะได้ข้อคิดดี ๆ เยอะแยะทีเดียว

คลองเล็ก ๆ ที่เห็นเป็นตัวเชื่อมแหล่งน้ำไปยังชุมชน

มัสยิดมากอคิ-อัตตาริ (Magoki-Attari mosque) เป็นมัสยิดที่เก่าแก่ที่สุดในบูคารา อยู่ไม่ไกลจากลาบีเฮาส์ ถ้าดูจากภาพ ทางด้านขวาคือระดับถนนในปัจจุบัน ตัวอาคารอยู่ใต้ระดับถนนลงไปถึงสามชั้น เดิมเคยเป็นวิหารในศาสนาโซโรอัสเตอร์ของพวกเปอร์เซียโบราณ และอาจจะเคยเป็นวัดในพุทธศาสนามาก่อนนั้นด้วย เมื่อพวกอาหรับบุกมายึด จึงได้เปลี่ยนให้เป็นมัสยิดในศาสนาอิสลาม ภายในมีการขุดให้เห็นถึงซากชั้นในเมื่อครั้งยังเป็นวิหารโซโรอัสเตอร์อยู่

มัสยิดแห่งนี้เป็น 1 ใน 3 สิ่งก่อสร้างที่ไม่ถูกทำลายโดยกองทัพมองโกลของเจงกิสข่านในศตวรรษที่ 13 เนื่องจากอยู่ต่ำกว่าระดับพื้นและถูกกลบด้วยพายุทราย

ชาวยิวเคยใช้ มัสยิดแห่งนี้เป็นที่ประกอบศาสนพิธีในศาสนายูดายก่อนที่จะมีการสร้างโบสถ์ ขึ้นเป็นของตัวเอง แสดงให้เห็นว่าคนสมัยโบราณอยู่ร่วมกันได้ถึงขนาดใช้ศาสนสถานร่วมกัน ถึงแม้จะมีความเชื่อแตกต่างกันก็ตาม

สมัยโบราณก็มีห้างสรรพสินค้าเช่นเดียวกับปัจจุบัน ปัจจุบันห้างสรรพสินค้ามักตั้งอยู่ท่ามกลางชุมชนตรงสี่แยกที่เป็นจุด ตัดของถนนสำคัญ สมัยโบราณก็เช่นเดียวกัน ตรงจุดที่ถนนสายหลักตัดกันจะสร้างเป็นโดมขนาดครอบตรงกลาง พ่อค้าแม่ค้าจะนำของมาวางขายกัน ลักษณะเช่นนี้ช่วยให้เกิดร่มเงา อากาศถ่ายเท มีลมพัดอ่อน ๆ เป็นการหลบเลี่ยงจากอากาศร้อนกลางแจ้ง ชาวบ้านจะได้มาจับจ่ายใช้สอยเดินเล่นอย่างสบาย

โดมลักษณะดังกล่าวเรียกว่าโดมการค้า (trading dome) สมัยก่อนมีห้าโดมด้วยกัน แต่ปัจจุบันเหลือเพียงสามเท่านั้น

มีโดมหนึ่งมีชื่อเรียกว่าโดมของร้านแลกเปลี่ยนเงินตรา เพราะสมัยก่อนในยุคเส้นทางสายแพรไหม พ่อค้าจากประเทศต่าง ๆ นำสินค้ามาขาย บางคนไม่ได้เดินทางตลอดเส้นทาง จะมีพ่อค้าคนกลางมารับช่วงสินค้าเพื่อนำไปขายต่อ ก่อนจะเดินทางกลับบ้านเมืองตัวเอง พ่อค้าเหล่านี้จะแลกเงินให้เป็นเงินตราของชาติตัวเองกลับบ้าน จึงต้องมีร้านรับแลกเงินอยู่ ปัจจุบันไม่เหลือร้านแลกเงินให้เห็นในโดมนั้นแล้ว กลายเป็นร้านขายของสำหรับนักท่องเที่ยวไปหมด

แม่ค้าชาวอุซเบกขายของอยู่ในโดม สวยไหมครับ

ร้านนี้ขายพรมแบกะดิน

ไม่ค่อยมีลูกค้าก็นั่งเล่นหมากรุกกันไปพลาง ๆ

ร้านนี้เป็นร้านเสื้อเก่าแก่ของคนบูคาราดั้งเดิม ไกด์บอกว่าพ่อค้าแม่ค้าส่วนใหญ่ที่มาขายของในปัจจุบันไม่ใช่คนพื้นเมือง ยกเว้นร้านนี้ที่สืบทอดกันมาหลายชั่วอายุคน

คนนี้คือภรรยาเจ้าของ เค้าจะปักด้วยมือทีละเส้น ๆ

ชุดที่เห็นเป็นชุดเจ้าบ่าว เรียกว่าใครแต่งงานในเมืองจะต้องมาเช่าชุดจากร้านนี้

จริง ๆ เค้าให้ผมลองใส่ชุดด้วย แต่ไม่กล้าเอามาลง ตี๋ใส่ชุดแขก ฮ่า ๆๆ

เดินมาอีกไม่ไกลจะเห็นมาดราซาสองหลังตั้งประชันหน้ากัน ฝั่งหนึ่งสร้างโดยอูลุกเบก (Ulugbek) ซึ่งเป็นหลานของติมูร์ ตั้งแต่ปี ค.ศ.1417 เป็นมาดราซาที่เก่าแก่ที่สุดในเอเชียกลาง อูลุกเบกมีชื่อเสียงในฐานะเป็นนักดาราศาสตร์มากกว่าเป็นนักปกครอง ท่านสนใจและส่งเสริมการค้นคว้าหาความรู้ทางวิทยาศาสตร์และคณิตศาสตร์ ท่านสร้างมาดราซาเพื่อเป็นสถานศึกษาทั้งหมด 3 แห่งด้วยกัน ที่บูคาราสร้างขึ้นเป็นแห่งแรกท่ามกลางกระแสอนุรักษ์นิยมของพวกเคร่งศาสนา มาดราซาอูลุกเบกที่บูคารามีขนาดและสัดส่วนสวยงาม เหนือประตูมีสลักข้อความว่า “การเรียนรู้เป็นหน้าที่ของชาวมุสลิมทุกคนไม่ว่าชายหรือหญิง” ซึ่งสะท้อนถึงความคิดอันเป็นวิทยาศาสตร์ของท่าน

ฝั่งตรงข้ามกันเป็นมาดราซาอีกแห่ง ชื่อว่า Abdullazis-khan Madrasah สร้างขึ้นกลางศตวรรษที่ 17 มีขนาดใหญ่กว่ามาดราซาอูลุกเบกและหรูหราอลังการกว่า เป็นมาดราซาขนาดใหญ่หลังสุดท้ายที่สร้างขึ้นในบูคารา ปัจจุบันกำลังได้รับการซ่อมแซมให้งดงามดังเดิม

โค้งเหนือช่องประตูทำเป็นเหมือนรวงผึ้งหรือหินย้อย

ด้านหน้าปูโมเสกเป็นรูปแจกันดอกไม้

สภาพที่ยังไม่ได้รับการบูรณะ เก่าแก่กว่า 3-4 ร้อยปี

สิ่งที่น่าสนใจอีกอย่างของมาดราซาแห่งนี้คือในห้องทาง ขวาหลังประตู เมื่อปิดไฟในห้องให้มืดแล้วมองเข้าไป จะเห็นเป็นรูปคนลาง ๆ แต่เมื่อเปิดไฟภาพคนจะหายไปเหลือเพียงรูปทรงเรขาคณิต

บุคคลใน ภาพคืออาลี ซึ่งมุสลิมนิกายชีอะห์นับถือว่าเป็นผู้สืบทอดที่ชอบธรรมในการปกครองชาว มุสลิมสืบต่อจากศาสดามูฮำหมัด ท่านข่านที่สร้างมาดราซาแห่งนี้เป็นชาวชีอะห์ แต่ประชากรส่วนใหญ่ของบูคาราเป็นพวกซุนนี ท่านจึงต้องปิดบังความเป็นชีอะห์ไว้ไม่ให้สาธารณชนทราบเพื่อความปลอดภัยของตัวเอง

พอเปิดไฟก็เห็นเป็นรูปทรงเรขาคณิตแบบนี้เอง

หลัง จากเดินทะลุมาอีกด้าน เราก็ถึงจุดที่ถือเป็นจุดสำคัญที่สุดและสวยที่สุดของบูคารา เป็นจัตุรัสขนาดใหญ่ ด้านหนึ่งเป็นมัสยิดประจำเมืองบูคารา อีกด้านหนึ่งตรงข้ามกันเป็นมาดราซาที่ยังใช้การอยู่ ลองดูขนาดของคนที่เิดินผ่านละกัน

แต่จุดเด่นที่สุดของจัตุรัสแห่งนี้คือหอคอยขนาดสูงใหญ่ ที่เรียกว่ามินาเรต (minaret) ที่ถือเป็นสัญลักษณ์ของบูคารา ในศาสนาอิสลามจะนิยมสร้างมินาเรตขึ้นข้าง ๆ มัสยิดเพื่อทำหน้าที่ประกาศเรียกให้ชาวบ้านในละแวกนั้นมาทำพิธีละหมาด 5 ครั้งต่อวัน เรียกว่าการอะซานหรือการบัง ภาษาไทยเลยเรียกมินาเรตว่าหออะซานหรือหอบัง

คำว่ามินาเรต (minaret) มาจากภาษาอาหรับว่ามานารา (manara) ซึ่งแปลว่าประภาคาร ฉะนั้นหน้าที่ของมินาเรตอีกอย่างคือทำหน้าที่ส่องไฟเพื่อบอกทิศทาง หรือจุดหมายสำหรับกองคาราวานที่เดินทางยามค่ำคืน และสร้างให้สูงเพื่อให้มองเห็นได้จากที่ไกล ๆ ในเวลากลางวัน นอกจากนั้นยังไว้ใช้สังเกตการณ์เฝ้าดูข้าศึกในยามสงคราม นับว่ามินาเรตเป็นสิ่งคู่กับมัสยิดเหมือนโบสถ์คริสต์ที่มักจะมีหอ ระฆังอยู่ข้าง ๆ กัน

ขอเอารูปที่ถ่ายตอนเย็นมาแปะก่อน

มินาเรตแห่งบูคารานี้เรียกว่าว่าคาลอนมินาเรต (Kalon Minaret) สร้างในปี ค.ศ. 1127 คำว่าคาลอนแปลว่ายิ่งใหญ่ มีความสูงถึง 47 เมตร ฐานขุดลึกลงไป 10 เมตร มีการวางฐานรากอย่างดีเพื่อป้องกันแผ่นดินไหว ที่ฐานมีเส้นผ่านศูนย์กลาง 9 เมตร แล้วสอบขึ้นด้านบนมีเส้นผ่านศูนย์กลาง 6 เมตร ตกแต่งเป็นแถบรอบมินาเรต มีทั้งหมด 14 แถบ ทำเป็นลวดลายเรขาคณิต แต่ละแถบไม่ซ้ำกันเลย มีแถบหนึ่งเป็นกระเบื้องเคลือบสีน้ำเงินพร้อมจารึกภาษาอารบิกชื่อผู้ สร้าง (บาโค) ปีที่สร้าง และชื่อของอัสลานข่าน (Arslan Khan) ผู้สั่งให้สร้าง ภายในมีบันไดวน 105 ขั้นจนถึงยอดซึ่งทำเป็นช่องโค้ง 16 ช่อง

นับเป็นเวลาเกือบ 900 ปีที่มินาเรตแห่งนี้ยืนหยัดท้าทายกาลเวลาโดยมีการซ่อมแซมตกแต่งแต่เพียงภาย นอกเท่านั้น ซึ่งจะเห็นได้จากรูปเป็นรอยสีอ่อนกว่าบริเวณอื่น นั่นคือจุดที่มีซ่อมแซมเมื่อปี ค.ศ. 1920

จารึกภาษาอาหรับ ชื่อผู้สร้าง ปีที่สร้าง และผู้สั่งให้สร้าง
สังเกตลวดลายที่เป็นแถบ ๆ สร้างไม่ซ้ำกันเลย

คาลอนมินาเรตคือสิ่งก่อสร้างแห่งที่สองที่ไม่ถูกทำลาย โดยกองทัพเจงกิสข่าน ตำนานกล่าวว่าเมื่อเจงกิสข่านมาถึงคาลอนมินาเรต เกิดลมพายุพัดหมวกปลิวหลุดจากศีรษะ เจงกิสข่านต้องก้มลงเก็บหมวกที่ฐานของมินาเรต เจงกิสข่านจึงเชื่อว่ามินาเรตแห่งนี้ไม่ธรรมดาถึงกับทำให้ท่านต้องก้ม หัวให้ ท่านจึงสั่งไม่ให้ทำลายในขณะที่มัสยิดและสิ่งก่อสร้างอื่น ๆ โดยรอบถูกเผาเรียบ

ลองดูขนาดความใหญ่เมื่อเทียบกันคนจริง

ด้านข้างคาลอนมินาเรตเป็นมัสยิดประจำเมืองบูคารา เรียกตามชื่อของมินาเรตว่ามัสยิดคาลอน สร้างขึ้นในศตวรรษที่ 16 บนพื้นที่เดิมที่เคยเป็นมัสยิดแต่ถูกเผาทำลายโดยเจงกิสข่าน

ภายในเป็นพื้นที่ว่างรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าขนาด 127×78 เมตร ทุกวันศุกร์ประชาชนเป็นหมื่นคนจะมาทำพิธีละหมาดจนเต็มพื้นที่ด้านใน ซึ่งสามารถจุคนได้เต็มที่ 12,000 คน

ด้านตะวันตกซึ่งคือด้านที่หันไปยังเมืองเมกกะตอนบนมีโดมสีน้ำเงินขนาดใหญ่ที่งดงามมาก

มิหรับ (mihrab) ประดับประดาอย่างสวยงาม มิหรับคือช่องในผนังภายในมัสยิดเพื่อไว้บอกทิศที่หันไปทางหินดำกาบาห์ แห่งเมืองเมกกะ สถานที่ศักดิ์สิทธิ์ที่สุดในศาสนาอิสลาม ไม่ว่าจะอยู่แห่งใดในโลก ชาวมุสลิมต้องหันหน้าไปทางทิศของเมืองเมกกะเวลาทำละหมาด อิหม่ามผู้นำละหมาดจะยืนอยู่บริเวณมิหรับเพื่อนำสวด

เชื่อว่า มิหรับของอิสลามมีพัฒนาการมาจากช่องประดิษฐานพระพุทธรูปในพุทธศาสนา หรือไม้กางเขนพระเยซูในศาสนาคริสต์ แต่เนื่องจากศาสนาอิสลามห้ามสร้างรูปเคารพ ช่องมิหรับจึงทำหน้าที่เพียงเพื่อกำหนดทิศของเมกกะเท่านั้น แต่หลายมัสยิดก็ประดับประดามิหรับอย่างสวยงามราวกับเป็นจุดสำคัญที่ สุดของมัสยิด

อาคารทรงแปดเหลี่ยมหลังเล็ก ๆ ที่ตั้งอยู่ด้านหน้ามิหรับสร้างขึ้นในภายหลัง บางคนกล่าวว่าตรงนี้เคยเป็นบ่อน้ำเก่าแก่ที่ใช้ในการประกอบพิธีกรรม บางคนกล่าวว่าเป็นที่ที่เจ้าเมืองบูคาราประทับเมื่อท่านมาประกอบพิธี ละหมาดทุกสัปดาห์ แต่จุดประสงค์หลักน่าจะเป็นที่ที่อิหม่ามอีกคนยืนเพื่อนำฝูงชนจำนวน มากที่มาประกอบพิธีจนเต็มลาน

ความแปลกอีกอย่างของที่นี่คือชอบสร้างมัสยิดหรือมาดราซา หันหน้าประชันกันโดย มีลานหรือถนนแคบ ๆ คั่นกลาง ราวกับต้องการประกวดความงดงามและความยิ่งใหญ่ เห็นแบบนี้หลายคู่เลย แต่คู่ที่สวยงามที่สุดต้องเป็นคู่ระหว่างมัสยิดคาลอนกับเมอร์อิอาหรับมาดรา ซา (The Mir-i-Arab Madrasah) สร้างในศตวรรษที่ 16 จุดเด่นคือโดมขนาดใหญ่สีเขียวอมฟ้าขนาบสองข้างประตูทางเข้า ซึ่งจะสวยที่สุดเวลาใกล้พระอาทิตย์ตก แสงแดดยามเย็นจะขับสีของโดมให้เป็นสีเขียวเข้ม ตัดกับอาคารสีเหลืองทอง ซุ้มประตูทางเข้ามาดราซาสร้างตรงกับซุ้มประตูทางเข้ามัสยิดคาลอนที่อยู่ฝั่ง ตรงข้าม เมื่อมองจากภายนอกบางมุมแทบจะแยกไม่ออกว่าส่วนไหนอยู่ในมัสยิด ส่วนไหนอยู่ในมาดราซา

ในบูคาราเคยมีมาดราซาถึงร้อยกว่าแห่ง จนทำให้ที่แห่งนี้เคยเป็นศูนย์กลางของการศึกษาศาสนาอิสลามในเอเชียกลาง ปัจจุบันเหลือเพียงไม่กี่แห่งที่ยังคงหน้าที่เหมือนเดิมอยู่ หลายแห่งผุพังไปตามกาลเวลา หลายแห่งกลายเป็นร้านขายของสำหรับนักท่องเที่ยว

ปัจจุบันเมอร์อิอาหรับมาดราซายังใช้เป็นสถานศึกษาศาสนาอิสลามอยู่ จึงห้ามนักท่องเที่ยวเข้าชมด้านใน แต่สามารถมองทะลุผ่านฉากกั้นได้

นักเรียนกำลังนั่งทำงานกันอยู่

ที่นี่เห็นมีการใช้เครื่องหมายสวัสดิกะเพื่อประดับ ตกแต่งด้วย เครื่องหมายสวัสดิกะเป็นสัญลักษณ์ของพระยูไล หรือพระพุทธเจ้าแบบจีน ฮิตเลอร์ยังเอาไปใช้เป็นสัญลักษณ์ของนาซีอีกด้วย ถ้ามีผู้รู้จะช่วยขยายความเรื่องสวัสดิกะกับศาสนาอิสลาม จะเป็นพระคุณยิ่ง

ที่นี่สถานที่สำคัญทางประวัติศาสตร์ตั้งอยู่ปะปนไปกับ บ้านเรือนประชาชน เดินออกมานิดเดียวก็เป็นบ้านของชาวบ้านแล้ว มองไปทางไหนก็ดูขลังไปหมด เหมือนอยู่ในยุคสมัยเมื่อหลายร้อยปีก่อน

ตลาดค้าทองและเครื่องประดับที่สืบทอดกันมาหลายร้อยปี อยู่ไม่ไกลจากจัตุรัสคาลอน

ขนมปังนาน (Non) เสิร์ฟบนโต๊ะอาหารทุกมื้อ

ขอพักเที่ยงด้วยรูปสุดท้ายก่อนแวะเข้าร้านอาหาร ถนนตรงหน้าที่อยู่ด้านข้างมัสยิดคาลอนและมาดราซาคือถนนสายหลักของเส้น ทางสายแพรไหมโบราณที่ยังคงสืบทอดใช้งานจนถึงทุกวันนี้ สภาพถนนและร้านค้าสองข้างทางไม่ได้เปลี่ยนไปจากเดิมมากนัก เวลาเดินลองจินตนาการย้อนยุคไปหลายร้อยปีก่อนว่ากำลังอยู่ท่ามกลาง ขบวนคาราวานที่นำสินค้ามาขายตามเส้นทางนี้

พบกันใหม่ตอนหน้านะครับ ขอบคุณทุกท่านที่ติดตาม

ติดตามเรื่องราวอื่นๆของ Cherokee1 ได้ที่
Cherokee ท่องโลกกับโปสการ์ด
Cherokee on Facebook

ภาพรวมการเลือกตั้ง
การเลือกตั้งครั้งนี้คือการเลือกตั้งสภาดูม่า หรือสภาล่างหรือ สส แบบบ้านเรานั่นแหละครับ โดยปัจจุบันสสรัสเซียมีทั้งหมด 450 คน และจะเลือกทุกๆ 5 ปี โดยการเลือกตั้งนั้นจะใช้การเลือก พรรคเท่านั้นโดยจำนวน สสที่ได้จะแบ่งตามสัดส่วนของเสียงที่ได้ทั้งหมด ซึ่งจะต่างจากบ้านเราที่เลือกทั้งพรรคและคน แต่จริงๆเพื่อนรัสเซียมันบอกว่าเมื่อก่อนการเลือกตั้งของรัสเซียก็เหมือนบ้านเรานี่แหละ แต่เพิ่งมีการแก้รัฐธรรมนูญในปี 2004 ให้เลือกแค่พรรคอย่างเดียว นอกจากนี้ กฎที่สำคัญของการเลือกตั้งที่รัสเซียคือ การที่พรรคต่างๆจะได้ที่นั่งในสภานั้น มีเกณฑ์อยู่ว่าคะแนนเสียงที่ได้จะต้องมีมากกว่า 7% ของผู้มีสิทธ์เลือกตั้งทั้งหมด ซึ่งในปีนี้มีการคาดการณ์กันว่าจะมีคนไปใช้สิทธ์ประมาณ 108 ล้านคน นั่นหมายความว่าพรรคที่จะมีสิทธ์มีสสในสภาต้องมีคนโหวตให้มากกว่าเจ็ดล้านคนขึ้นไป เรื่องนี้เป็นเรื่องที่ยากมากๆสำหรับพรรคเล็กๆ เพื่อนมันบอกว่านี่แหละคือเครื่องมือจำกัดพรรคเล็กๆของรัฐบาลในปัจจุบันซึ่งใช้งานได้ดีมาก

ดังนั้นเพื่อนมันเลยพาผมเข้าสู่ ทฤษฏี การเลือกอย่างมีเหตุผล Rational choice theory โดยมันบอกว่าจริงๆแล้วคนรัสเซียหลายคนชอบนโยบายของพรรคเล็กๆแต่เมื่อรู้อยู่แล้วว่าเลือกให้ตายพรรคเล็กก็ไม่ได้เข้าไปเป็น สส เพราะติดปัญหา 7 % คนรัสเซียส่วนใหญ่เลยเทเสียงให้กับพรรคใหญ่ที่ตรงข้ามกับรัฐบาลรัสเซียซึ่งก็คือพรรคยูไนเต็ดรัสเซียของประธานาธิบดีปูตินในปัจจุบัน ดังนั้นพรรคคอมมิวนิสต์ ของรัสเซียจึ้งได้คะแนนส่วนมากจากปรากฎการณ์นี้เช่นกัน

ขั้นตอนการเลือกตั้ง
มาถึงตรงนี้ก็จะกล่าวถึงขั้นตอนการเลือกตั้ง กล่าวคือ เวลาสำหรับการเลือกตั้งในรัสเซียนั้น เริ่มตั้งแต่ 8.00-20.00 เมื่อผู้เลือกตั้งได้เดินเข้าไปในหน่วยเลือกตั้ง(ที่แสนจะสบายๆไม่เข้มงวดเลย)ผู้เลือกตั้งก็จะไปตรวจรายชื่อ พร้อมยื่นพาสปอร์ตและก็รับบัตรลงคะแนน ในการเลือกตั้งครั้งนี้เพื่อนมันบอกว่ามีการให้บัตรลงคะแนนสองใบ ตอนแรกที่ผมฟังผมก็งง ว่าเอ้าไหนว่าเลือกแค่พรรคไงทำไมมีสองใบ ผมเลยได้คำตอบจากเพื่อนรัสเซียว่า บัตรลงคะแนนอีกใบเป็นบัตรเลือกสมาชิกสภาท้องถิ่น มาถึงตรงนี้ผมเลยถึงบางอ้อว่ารัสเซียเขาเป็นประเทศที่มีลักษณะเป็นสหพันธรัฐไม่ใช่รัฐเดี่ยวแบบบ้านเรา

กำไลทอง

กล่าวคือ นอกจากมีรัฐบาลกลางแล้วเขายังมีรัฐบาลท้องถิ่นอีกด้วย ดังนั้นบัตรลงคะแนนอีกใบจึงไม่ใช่บัตรเลือก สส สภาดูม่า 450 คนแต่เป็นบัตรเลือกสมาชิกสภาท้องถิ่น และการจะสมัครเป็นผู้แข่งขันในสภาท้องถิ่นได้ผู้สมัครจะต้องสังกัดพรรคเท่านั้นนั่นหมายความว่าเลือกตั้งครั้งเดียวได้2สภาเลย เมื่อผู้ลงคะแนนเข้าคูหาเรียบร้อยแล้วเขาก็จะพับบัตรเลือกตั้งแล้วหย่อนลงหีบบัตร แต่ที่น่าสังเกตคือ หีบบัตรที่ผมเห็นเป็นแบบทึบแสง แถมตอนหย่อนบัตรลงหีบ มีคุณแม่คนหนึ่งยื่นบัตรคะแนนของตัวเองให้ลูกหย่อนซะงั้น สำหรับผมมันอาจจะงงแต่สำหรับที่นี่เพื่อนมันบอกว่าเขาไม่ว่าอะไรสามารถทำได้ ตรงกันข้ามกับหีบบัตร จะมีเก้าอี้ให้ผู้สังเกตการณ์จากพรรคการเมืองต่างๆ(แต่ผมรู้สึกว่าหัวคะแนนชัดๆ)และผู้สังเกตการณ์อิสระได้ดูความเป็นไประหว่างการเลือกตั้ง ผมก็ได้เข้าไปนั่งด้วย

กำไลทอง

แต่ที่น่าตลกก็คือมีลุงคนนึงที่นั่งข้างผมไม่รู้มาจากพรรคไหน ตะโกนถามป้าคนหนึ่งที่อยู่ในคูหาว่า มารีน่าถ้าไม่รู้ว่าจะเลือกใครถามผม(ลุง)ก็ได้นะ แล้วลุงแกก็หัวเราะ ผมนี่ขำแล้วก็คิดในใจนี่มันเลือกตั้งหรือว่าจำอวดวะเนี่ย ฮ่าๆๆๆ พอเพื่อนมันเลือกตั้งเสร็จ ผมก็ถือโอกาสถ่ายรูปอีกครั้งเป็นการปิดท้ายกลโกงและการซื้อเสียงในรัสเซีย

กำไลทอง

หลังจากเลือกตั้งเสร็จผมสัมภาษณ์เพื่อนมันซะเลยว่ารัสเซียมีการโกงหรือซื้อเสียงไหม มันบอกว่าโอ้ยมีเยอะแยะจะเอาแบบไหน ที่เพื่อนมันรู้ดีเพราะมันเคยเป็นนักสังเกตุการณ์อิสระ ตัวอย่าการเลือกตั้งคราวนี้ เขาขายเสียงกันตั้งแต่ 500 รูเบิ้ลขึ้นไป แต่เพื่อนมันบอกว่ามีคนมาขอซื้อจากมันในราคา3000 รูเบิ้ล ผมเลยถามว่าเขาซื้อกันยังไงมันบอกว่าแค่เอาข้อมูลในพาสปอร์ตให้หัวคะแนนแล้ววันเลือกตั้งก็ไม่ต้องไปเลือก แค่นี้เสียงของเราก็ไปอยู่กับพรรคที่เราขายให้เขาแล้ว ส่วนเรื่องการซื้อของแจกนั้นถือเป็นเรื่องธรรมดามากๆๆ แต่การโกงที่เด็ดที่สุดแล้วผมถึงกับอึ้งก็คือ การโกงด้วยทฤษฎีม้าหมุน ผมฟังครั้งแรกก็งง แต่พอเพื่อนมันเล่าให้ฟัง แบบว่าโอ้นี่มันเทพมากๆๆๆ ขั้นตอนการโกงแบบม้าหมุนมีดังต่อไปนี้กล่าวคือ ผู้มีสิทธ์เลือกตั้งคนแรกรับกระดาษเปล่าที่มีลักษณะคล้ายบัตรเลือกตั้งของจริงจากหัวคะแนนที่อยู่ในเขตเลือกตั้งวันนั้นโดยซ่อนกระดาษดังกล่าวไว้ในเสื้อแจ๊คเกต หลังจากนั้นก็ไปลงคะแนนโดยรับบัตรจริงจาก กกต เมื่อเข้าคูหาเขาก็นำบัตรเลือกตั้งจริงที่ยังไม่ได้เลือกใครซ่อนในเสื้อแล้วเอากระดาษที่เตรียมไว้ออกมาพับแล้วไปหย่อนลงหีบบัตร เมื่อหย่อนบัตรเสร็จผู้ลงคะแนนก็จะเดินไปหาหัวคะแนนตามที่ลับพร้อมยื่นบัตรเลือกตั้งจริงที่ยังไม่ได้กาอะไรให้ หัวคะแนนก็จะให้เงินแลกกับบัตรนั้น

กำไลทอง

หลังจากนี้ทุกอย่างก็สะดวกโยธินเพราะหัวคะแนนก็จะกาบัตรจริงตามพรรคที่ตัวเองเป็นหัวคะแนนอยู่แล้วก็ซื้อเสียงกับคนต่อไปโดยให้คนต่อไปเอาบัตรจริงที่เขากาไว้แล้วว่าเลือกใครแอบไว้ในเสื้ออีกพอคนต่อไปได้บัตรเลือกตั้งจาก กกต คนต่อไปก็เอาบัตรจริงที่ได้จาก กกตนั้นใส่ไว้ในเสื้อแล้วเอาบัตรที่หัวคะแนนกาไว้แล้วไปหย่อนลงหีบบัตร พอออกมาก็เอาบัตรจริงของตัวเองที่ซ่อนไว้และยังไม่ได้กามาให้ หัวคะแนนเพื่อรับเงินแล้วหัวคะแนนก็จะทำแบบนี้ไปเรื่อยๆแบบม้าหมุนจนเสร็จการเลือกตั้ง ซึ่งวิธีนี้ถือว่าได้ผลมาก พอฟังจบผมนี่อึ้งว่ารัสเซียนี่สุดยอดจริงๆแต่แค่สงสัยว่าแล้วตอนนับคะแนน กกต จะไม่สงสัยกระดาษเปล่าแผ่นแรกที่คนแรกเอาไปหย่อนไว้เหรอ เพื่อนมันตอบว่า ไม่หรอกเพราะกกตส่วนใหญ่ก็รู้กันว่าพรรคที่ทำแบบนี้ได้คือใคร โดยอาจจะแกล้งทำเป็นไม่เห็นหรือบอกว่าเป้นบัตรเสีย อีกอย่างการจะไปประกาศยกเลิกการเลือกตั้งในแต่ละเขตนั้นเป็นเรื่องใหญ่สำหรับที่นี่และแน่นอนว่าคนรัสเซียส่วนใหญ่ไม่ชอบการออกมาใช้สิทธ์หลายๆครั้งเพราะเบื่อหน่ายกับการเมือง แต่การที่เขาออกมาใช้สิทธ์กันนั้นก็เพียงเพื่อไม่ให้คนอื่นเอาบัตรเขาไปสวมสิทธ์แทนเท่านั้น

กำไลทอง

และนี่คือประสบการณ์ที่ผมได้ไปรับรู้และเห็นมาในวันนี้ มันเป็นอะไรที่สะท้อนวัฒนธรรมทางการเมืองหลายๆอย่างของประเทศนี้ ของบ้านเราก็อีกแบบของบ้านเขาก็อีกแบบ แต่โดยรวมแล้วการเมืองรัสเซียในปัจจุบันถูกกำหนดโดยรัฐบาลที่พยายามใช้เงื่อนไขของพรรคการเมืองสร้างความชอบทำเพื่อให้ตนเองได้ครองอำนาจไว้นานที่สุด ไว้เจอกันโอกาศหน้าตอนเลือกตั้ง ประธานาธิบดีนะครับพี่น้องอดุลย์

]]>