micheldevisser.nl

Gemeentefinanciën zonder fineuten?

2012-02-19T13:18:00.000+01:00

Als ik de krant moet geloven, dan zou een Rotterdams raadslid de suggestie hebben gedaan om de helft van de Rotterdamse ambtenaren weg te bezuinigen die zich bezig houden met financiën. Zij zitten niet in het primaire proces of in de uitvoering. Overhead dus, waar je ook wel zonder kan. Volgens mij is het een onzinnig idee.

Toen het geld nog overal tegen de kades klotste, viel een bepaalde inefficiënte of een gebrek aan sturing niet meteen op. In een periode waarin alle zeilen moeten worden bijgezet, valt het des te meer op als er niet goed op de centjes wordt gelet. De financiële problemen die bij gemeenten zijn ontstaan in de afgelopen jaren zoals bij de sociale dienst in Rotterdam, bij grondbedrijven of in de welzijnsportefeuilles, zijn vaker te wijten aan een tekort aan financiële mensen, dan aan een overschot. Vaak worden dit soort beleidsterreinen in overmaat gedomineerd door mensen met inhoudelijke kennis. In hun enthousiasme voor de inhoud, is er dan te weinig aandacht voor hoe het betaald en beheerd moet worden.

Natuurlijk, is het zo, dat als de hele gemeentelijke organisatie kleiner wordt, dat dan ook de financiële afdeling wel met wat minder toe kan. Het moet dan echter proportioneel zijn. In deze tijd de helft van de financiële mensen aan de kant zetten is net zoiets als in oorlogstijd bezuinigen op het leger. Niet verstandig.

Daarbij komen nog andere argumenten. Ten eerste krijgen gemeenten de komende jaren te maken met decentralisaties, die ervoor zorgen dat een gemiddelde gemeentelijke begroting zo’n 17% groter wordt. Dat budget moet wel beheerd en gecontroleerd worden en dat vraagt eerder om meer dan om minder handjes. Een ander zorgpunt is wat in Binnenlands Bestuur de “financiële braindrain” wordt genoemd. Steeds minder studenten kiezen ervoor om zich te bekwamen in de overheidsfinanciën. Op termijn wordt dat een groot probleem, ook voor gemeenten.

Gemeenten moeten in deze crisistijd zuinig zijn… vooral op hun financiële deskundigen.

Aanbesteden van welzijn en dan…?

2012-01-20T19:40:00.002+01:00

Veel gemeenten overwegen om hun welzijnswerk aan te besteden. Sommige doen het deels, sommige in fases en weer andere willen alles in een keer doen met een “big bang”. Over het wel of niet aanbesteden van welzijn valt op zich al veel te zeggen. Mocht echter de keuze zijn gemaakt om het te doen, dan is er een aantal zaken waar op gelet moet worden. Hier zijn enkele tips afkomstig van verschillende betrokkenen bij zulke trajecten, maar ook uit mijn eigen ervaring als bestuurder, toen ik zelf ooit een aanbestedingstraject ben gestart. Het zijn veelal open deuren, maar je zult er maar net een over het hoofd zien…

- Bedenk vooraf alle processtappen en hoe daarover gecommuniceerd gaat worden.

- Bedenk vooraf wat de beoordelingscriteria zijn.

- Bedenk wat de juridische implicaties zijn en wat voor soort procedure er het meest geschikt is om te volgen.

- Bedenk vooraf welk deel van het bestaande aanbod stopgezet of vervangen gaat worden als gevolg van de aanbesteding en ruim voldoende tijd in om de betreffende subsidierelaties naar behoren stop te zetten.

- Bedenk vooraf hoe de overgangsperiode tussen de oude en de nieuwe aanbieders eruit moet zien en wat u daarin van beide verwacht.

- Wilt u aanbesteden in percelen (zo ja, welke?) of is alles één perceel?

- Welke bestaande voorzieningen (bijvoorbeeld succesvolle vrijwilligersinitiatieven) vallen buiten de aanbesteding en hoe moeten aanbiedende partijen daar in hun bod rekening mee houden?

- Neem in het bestek op dat aanbieders ruimte in hun bod moeten opnemen voor innovatie. Als ieder zo goedkoop mogelijk aanbiedt, is de kans groot dat niemand een innovatiebudget opneemt, terwijl het wel belangrijk is.

- Neem in het bestek op dat aanbieders aangeven hoe zij denken samen te werken met andere partijen in het sociale domein (onderwijs, woningcorporaties, etc.).

- Neem in het bestek op dat aanbieders aangeven hoe de burger in stelling kan worden gebracht. (Mensen helpen het zelf te doen, in plaats van het voor ze te doen.)

Veel succes!

Waar zitten de “winstpakkers” bij de decentralisaties?

2011-11-23T10:55:00.001+01:00

De Rijksoverheid en de provincies gaan taken overdragen aan de gemeenten. De gemeenten staan aan de vooravond van drie grote decentralisaties:

- Begeleiding gaat van de AWBZ naar de WMO;

- Jeugdzorg gaat van de provincie naar de gemeente;

- Er komt een nieuwe Wet Werken Naar Vermogen.

De gedachte achter deze decentralisaties is, dat gemeenten de uitvoering beter zouden kunnen doen dan het nu gebeurt, waardoor het effectiever en efficiënter kan. In totaal zou het zo’n 5% goedkoper moeten kunnen. Een belangrijke winst zou te halen moeten zijn door het beleid voor deze drie terreinen op elkaar af te stemmen.

Wat ik mij nu afvraag is waar dat voordeel vandaan moet komen en waar de synergie zit? Organisatorisch gezien zal het niet meevallen. Binnen een gemeente vallen de drie beleidsterreinen vrijwel altijd onder twee en soms zelfs drie directies/afdelingen. Het zijn vrijwel altijd verschillende ambtenaren (en wethouders) die zich ermee bezig houden. Elk van de afdelingen of ambtelijke teams heeft zijn handen meer dan vol aan het voorbereiden van zijn eigen decentralisatie. Op zich is dat al knap ingewikkeld, er zijn veel onzekerheden, een krap tijdspad en het gewone werk moet ook gedaan worden. Het over de muur van het eigen beleidsterrein heen kijken valt dan niet mee. Met andere woorden: iedereen heeft zijn handen vol aan zijn eigen transitie, maar wie zorgt nu voor de integrale transformatie?

Inhoudelijk gezien vind ik het ook nog niet zo eenvoudig om de “winstpakkers” aan te wijzen. Uitkeringen worden straks verstrekt op gezinsniveau, in plaats van op individueel niveau. Hier is misschien vanuit de andere beleidsterreinen op aan te haken, zodat er minder lijntjes naar één gezin lopen en de problematiek integraler aangepakt kan worden. Verder zit er vast wat overlap tussen activering van een werkloze, activiteiten voor lichtgehandicapten of begeleiding van jongeren en soms betreft het één en dezelfde persoon. Als je dat soort zaken goed weet te combineren valt er hier en daar misschien wat winst uit te filteren. Toch heb ik de grote klappers nog niet ontdekt. Wie ziet ze wel? Ben benieuwd naar ideeën en goede voorbeelden!

Wat is leiderschap?

2011-10-21T11:41:00.002+02:00

Vandaag had ik een discussie met iemand over wat nu eigenlijk de kenmerken zijn van een leider in een maatschappelijke onderneming (of elders). Een onderwerp dat natuurlijk van alle tijden is, maar de visie erop is niet altijd gelijk geweest. Zo wordt momenteel veel gesproken over "dienend leiderschap". Zelf niet voor de troepen gaan staan en de instructie geven, maar zorgen dat de randvoorwaarden er zijn, zodat de troepen optimaal hun eigen weg kunnen gaan.
Verder is leiderschap natuurlijk altijd afhankelijk van de context. Misschien was Jan Timmer de ideale generaal om operatie Centurion bij Philips uit te voeren, maar zou hij ongeschikt zijn om leiding te geven aan een ambtelijke stuurgroep die de randvoorwaarden moet verkennen voor een nieuw duurzaamheidsbeleid in een Europese context (wie is daar overigens wel geschikt voor???).
Mijn eigen opvatting is vrij simpel. Ik denk dat een goede leider drie eigenschappen moet hebben: 1. het hebben van een visie, 2. de vaardigheid om die visie op alle niveaus goed te communiceren en 3. een rechte rug op het moment dat er tegenwind komt.
Juist nu veel organisaties onder druk staan en er hier en daar sprake is van crisisachtige situaties wordt het kaf van het koren gescheiden als het aankomt op leiderschap. Ik zie veel bestuurders waar één van de drie eigenschappen ontbreekt. Maar zo nu en dan zie je ook iemand die alle drie de onderdelen beheerst en dat zijn volgens mij de toppers die nu hard nodig zijn!

Gemeenten en welzijn willen andere sturing

2011-10-13T16:03:00.005+02:00

Twee weken geleden vond de bijeenkomst over Vernieuwd Partnerschap plaats, die ik samen met Stefan Cloudt organiseerde voor gemeenten en welzijnsinstellingen. Naar aanleiding van mijn benchmarkonderzoek naar de welzijnsfunctie bij gemeenten, faciliteerde ik een onderdeel over “samen sturen op welzijn”.
Ik onderscheid vier concepten van sturing. Via het dashboard, via de klantervaring, via de ervaring van andere professionals en via visitatie. In de bijeenkomst kwamen de concepten uitgebreid aan bod. De deelnemers maakten een inventarisatie van hoe zij momenteel sturen en hoe ze dat idealiter in de toekomst zouden zien. Daaruit bleek een behoorlijke verandering. Het dashboard neemt in belang af en de andere vormen nemen toe. Voor details, zie verslag van de bijeenkomst.

Geslaagde expertmeeting Awbz-Wmo

2011-09-16T11:50:00.003+02:00

Afgelopen maandag organiseerde ik in Rotterdam een expertmeeting met vertegenwoordigers van gemeenten en zorginstellingen over de transitie van het onderdeel begeleiding van de Awbz naar de Wmo. Wat betekent dit voor de gemeenten? Hebben zij wel genoeg kennis en hoe gaan ze het organiseren? Maar evenzeer zijn er veel vragen voor de zorginstellingen. Hoe kunnen zij innovatiever en ondernemender worden? Kunnen zij samenwerken met welzijn? Hoe krijgen zij hun kennis gedeeld met de gemeenten?

Veel vragen die aan bod kwamen. Het was interessant en zinvol om zo eens met de benen op tafel te praten met mensen uit beide sectoren. We hebben kansen en bedreigingen geïnventariseerd en nagedacht over het tijdspad.

Later in het najaar komt er een vervolgbijeenkomst en we hebben een Linkedin discussiegroep opgestart: http://linkd.in/raEbWx

Doet MEE straks nog mee?

2011-08-28T10:13:00.003+02:00

Op 22 juni heeft de staatssecretaris van VWS een brief aan de Tweede Kamer gestuurd met haar visie op cliëntondersteuning. De visie is gericht op participatie in brede zin, voor de doelgroep AWBZ, Wajong, Wsw en Wmo. Bij cliëntondersteuning gaat het om ondersteuning bieden aan mensen die (tijdelijk) verminderd zelfredzaam zijn, bij het oplossen van een vraag of situatie, die zo complex is dat hij of zij het niet zelf (of met de omgeving) kan oplossen. Hierbij kan het gaan om informatie en advies, maar vooral om vraagverheldering en kortdurende ondersteuning bij complexe, meerdere levensdomeinen omvattende vraagstukken. Momenteel is het zo dat gemeenten (via de WMO prestatieveld 3) verantwoordelijk zijn voor cliëntondersteuning. Echter voor de groepen lichamelijk, verstandelijk en zintuiglijk gehandicapten wordt de uitvoering gedaan door de organisaties van MEE en zij krijgen ook de middelen daarvoor.

Het streven van de staatssecretaris is om de regiefunctie van de gemeenten te versterken en zoveel mogelijk vanuit één (gemeente)loket te werken. De gemeenten krijgen daarom op termijn de volledige zeggenschap over het budget voor cliëntondersteuning. Het is aan gemeenten om dan te besluiten of zij het budget willen besteden bij MEE, of dat zij cliëntondersteuning op een andere manier willen organiseren.

De vraag is nu natuurlijk waar dit op de werkvloer toe gaat leiden? Allereerst denk ik dat het goed is dat de gemeenten straks het budget krijgen voor de taken waar zij juridisch voor verantwoordelijk zijn. Voorts is het de vraag wat ze ermee gaan doen. Ik denk dat dit in de eerste plaats afhangt van de kwaliteit die de lokale MEE-organisaties leveren en dat kan per regio verschillen. Vervolgens zullen gemeenten moeten kijken of er schaalvoordelen te behalen zijn door integraler te werken. De cliëntondersteuning voor gehandicapten kan dan misschien gecombineerd worden met andere reeds bij de gemeente bestaande vormen van dienstverlening. Het gevolg hiervan kan zijn dat MEE daar een sterke rol in krijgt als zij haar eigen expertise complementair kan laten zijn aan dat andere. Het kan ook zijn dat juist de gemeente zelf meer naar zich toe trekt of meer uitbesteedt naar bijvoorbeeld zorg- en welzijnsinstellingen. Het laatste woord is er vast nog niet over gezegd. Vooralsnog blijft voor mij de vraag: doet MEE straks nog mee?

Welke ambtenaar is de helikopterpiloot?

2011-08-12T15:49:00.001+02:00

De praktijk van alle dag. De helft van de collega’s is op vakantie. Desondanks moeten nu de laatste onderdelen van de begroting worden rondgebreid. Druk, druk, druk! Er moet fors bezuinigd worden. Daar weer bovenop zijn er wetswijzigingen die eraan komen (WWB, WMO, decentralisatie Jeugdzorg). Ondertussen is er natuurlijk ook de business-as-usual. Nog een notaatje dat af moet, wat brieven beantwoorden, afstemmen met een collega die net terug is van vakantie, etc.

Het meest logische is dat in alle hectiek de zaken worden afgehandeld in de volgorde waarin ze zich aandienen of anders toch in de volgorde waarin de deadlines zich aandienen. Zeker in deze tijd waarin vaak het ambtelijk apparaat moet inkrimpen en de inhuur van externen uit den boze is, is het dus buffelen om het hoofd boven water te houden.

De vraag is alleen, als er zoveel tegelijk aan de hand is, volstaat dan een reguliere werkwijze? Als kaasschaven niet meer helpt, de spelregels veranderen en de capaciteit overal afneemt, wie is dan in staat om de dagelijkse werkelijkheid te ontstijgen en op metaniveau verbanden te leggen? Wie ontstijgt de materie om op zoek te gaan naar de synergie-effecten? Wie neemt de tijd om de revolutionaire veranderingen te bedenken, waardoor er echt anders gewerkt kan gaan worden?

Volgens mij ligt daar de uitdaging! Welke ambtenaar is in staat om ondanks alle drukte en chaos, een helikopterview aan te nemen. Welke ambtenaar is de helikopterpiloot?

Gemeenten denken niet economisch na over wijkeconomie

2011-07-24T15:48:00.003+02:00

Onlangs verscheen het rapport ‘Doorzetten en loslaten’ van de landelijke Visitatiecommissie Wijkaanpak. Deze commissie heeft de aanpak in een aantal achterstandswijken onder de loep genomen en verbetervoorstellen gedaan. Eén van de aanbevelingen is dat wijkeconomie onvoldoende wordt ingezet. Voor zover er aan wijkeconomie gedaan wordt, zijn dat vooral ad hoc subsidieprojecten, maar aan een economische visie ontbreekt het.
Zelf heb ik het ook meegemaakt dat bij een gemeente bedacht werd dat de lokale economie wel gestimuleerd kon worden door bepaalde bedrijvigheid te subsidiëren. Daarbij werd onvoldoende de vraag gesteld waarom de bedrijvigheid er zonder subsidie niet was? Waarom de markt er niet zelf in voorzag? Hoe het in de toekomst zou moeten draaien zonder subsidie? Als die vragen niet goed beantwoord zijn en er geen duidelijke business case onder ligt, wordt het project een bodemloze put.
Waar het om gaat bij een visie op wijkeconomie is te kijken hoe en waar er waarde gecreëerd kan worden in een wijk en welke randvoorwaarden daarvoor nodig zijn. Op basis daarvan kan dan een terugverdienmodel gemaakt worden en kan gekeken worden wie de belanghebbenden zouden zijn die mee kunnen doen. De gemeente moet zich dan richten op het creëren van de randvoorwaarden en het inzichtelijk maken naar de toegevoegde waarde die gerealiseerd kan worden en het bijeen brengen van de partijen. Het is een hele opgave, maar als het goed is verdient het zichzelf terug. Dat is een heel ander beleid voor wijkeconomie dan het zoveelste ad hoc subsidieprojectje.

Nu koffietijd voor gemeenten en zorg

2011-07-15T09:31:00.002+02:00

Hoewel het komkommertijd is, vind ik dat het nu vooral koffietijd is voor beleidsmedewerkers van gemeenten en zorginstellingen. Koffietijd, om bij elkaar te gaan zitten en met de benen op tafel te bespreken wat de veranderingen zijn die eraan staan te komen. Ofschoon het misschien nog niet 100% in kannen en kruiken is, wordt straks een deel van de AWBZ overgeheveld naar de WMO. Dagbesteding, waar zorginstellingen nu een rekening voor kunnen indienen bij de volksverzekering, zal straks via gemeenten worden ingekocht.
Zoals het er naar uit ziet, zal dit net als de huishoudelijke hulp door de gemeenten worden aanbesteed. De vraag is nu natuurlijk hoe dat straks allemaal handen en voeten gaat krijgen. Om de verandering goed vorm te geven, lijkt het mij van groot belang dat gemeenten en zorginstellingen zich nu (deze zomer) verdiepen in elkaars achtergrond. Om een goed bestek en een goede selectie te kunnen maken is het van belang om het proces van de zorgverleners goed te snappen. Om een kansrijke propositie te kunnen doen helpt het als er inzicht is in de werkwijze van een gemeente. Het is van belang om elkaars taal te spreken. Hoe eenvoudig dat misschien lijkt, vanzelfsprekend is het niet.
Vanaf het moment dat duidelijk is hoe alles gaat worden zal weldra formeel gestart moeten worden met alle voorbereidingen. Zodra een aanbestedingstraject gaat lopen, komen gemeente en zorginstelling in andere een verhouding ten opzichte van elkaar. Het wordt dan lastiger om zo maar van alles uit te wisselen (een gemeente mag geen van de potentiële aanbieders bevoordelen). Het gedrag wordt dan strategischer en minder open.
Volgens mij moet de komkommertijd dus benut worden om informeel eens bij elkaar te gaan buurten. Het is nu koffietijd!

Wat staat er nog meer in het bestuursakkoord?

2011-05-01T12:40:00.000+02:00

Vorige week sloten het kabinet, de provincies, de gemeenten en de waterschappen een bestuursakkoord. Het moet nog door de achterbannen worden goedgekeurd, maar het onderhandelingsakkoord is gereed. Via de media kregen we te horen dat er harde noten in worden gekraakt over de sociale werkvoorziening (er komt een nieuwe Wet Werken Naar Vermogen). Ook viel er te lezen dat kleine gemeenten het heel zwaar zullen krijgen omdat ze er taken bij krijgen die ze niet aankunnen. Grote gemeenten mogen zich evenmin rijk rekenen, want zij krijgen taken doorgeschoven die met minder geld moeten worden gedaan dan het rijk dat deed. Bij nadere lezing staat er echter nog veel meer in het akkoord. Hierbij een willekeurige opsomming van enkele andere punten die mij opvallen.
- Decentraal wat kan, centraal wat moet.
- Het verhogen van de efficiëntie door het vergroten van de arbeidsproductiviteit (volgens mij werkt dit juist andersom).
- Het Rijk en medeoverheden verminderen met ingang van 2012 de administratieve lasten voor burgers en bedrijven met minstens 5% per jaar.
- De normeringssystematiek “trap-op-trap-af” wordt met ingang van 2012 weer hersteld. Dit betekent dat de omvang van de bedragen die lagere overheden ontvangen van het Rijk, gekoppeld worden aan de omvang van de Rijksuitgaven. Als het Rijk meer uitgeeft, stijgt het gemeentefonds en als het Rijk minder uitgeeft, daalt het gemeentefonds. Medeoverheden delen zo evenredig mee in de ontwikkelingen die zich voordoen in de Rijksbegroting.
- Lagere overheden zetten in op beperking van de (kosten)stijging en niet op het verhoging van de opbrengsten van lokale belastingen.
- Het Rijk zet in op afschaffing van de verpakkingsbelasting.
- De begeleiding van mensen met een beperking wordt geschrapt uit de AWBZ en komt onder de WMO te vallen. Het moet dus op een andere wijze gefinancierd en aangestuurd gaan worden.
- Art. 3.4 WMO wordt aangescherpt. Gemeenten moeten hun beleidsplan concreter maker.
- Art. 9 WMO wordt verbeterd. Het Rijk ziet af van verticaal toezicht.
- De bestrijding van muskusratten wordt overgedragen van provincies aan waterschappen en levert 19 miljoen euro op.

Eerste resultaten benchmark welzijnsfunctie gepresenteerd

2011-04-05T16:08:00.003+02:00

Vanmiddag heb ik de eerst resultaten gepresenteerd van het benchmarkonderzoek naar de welzijnsfunctie bij (deel)gemeenten. Namens de Rotterdamse deelgemeente Centrum, nam portefeuillehouder Marjolijn Masselink het eindrapport in ontvangst. Behalve de rapportage over hoe het Centrum het doet, ontving zij tevens een CD-Rom en een boekje met good practices in welzijnsland. De oogst aan best practices bestaat uit tips bij bezuinigingen, originele welzijnsvisies, instrumenten om het subsidieproces te stroomlijnen en een verzameling aan spraakmakende artikelen over welzijn.
En hoe heeft het Centrum het gedaan? Ja, dat kan het Centrum zelf het beste beantwoorden. In elk geval scoren ze op verschillende dimensies hoger dan de andere deelnemende gemeenten!
De komende tijd ga ik de andere deelnemers af om hun resultaten te presenteren. In de tussentijd kunnen geïnteresseerde gemeenten zich nog melden om zelf mee te doen. Ruim voor de zomer weten dan ook zij waar ze staan.

Decentralisatie jeugdzorg is kans voor welzijn

2011-03-18T13:19:00.001+01:00

We staan aan de vooravond van de decentralisatie van de jeugdzorg van provincies naar gemeenten. Een goede zaak, want het is belangrijk dat de aansturing van de jeugdketen zoveel mogelijk op één en hetzelfde bestuurlijke niveau plaatsvindt. Het maakt lijnen korter en maakt een meer integrale aanpak mogelijk.
Voor de welzijnssector ontstaat er een mooie kans. Doordat het preventieve en het curatieve deel van de jeugdaanpak nu beide in handen komen van de gemeente, gaat de gemeente zelf de financiële voordelen merken van een preventieve aanpak. Hoe meer preventie, hoe minder jongeren bij bureau jeugdzorg en hoe minder kosten voor de gemeente. Opeens ontstaat er dus een financiële prikkel om in te gaan zetten op preventie.
De welzijnssector is met name de sector die aan de preventiekant zit. In plaats van sluitpost op de begroting, kan jongerenwerk nu een gecalculeerde investering worden met aantoonbaar rendement voor de gemeente. Wel zal de welzijnssector daar dan op in moeten spelen, door te zorgen voor een degelijke bedrijfsvoering met goede prestatie-indicatoren en transparante kostprijzen. Op die manier moet het mogelijk zijn een business case te maken waar geen wethouder omheen kan!

Nut en noodzaak van de productenraming

2011-03-05T12:54:00.000+01:00

Bij mijn benchmarkonderzoek naar de welzijnsfunctie bij gemeenten, ben ik inmiddels een paar gemeenten tegengekomen die geen echte productenraming hebben. Een productenraming is een soort uitwerking van de voor gemeenten verplicht gestelde programmabegroting. In de programmabegroting wordt op hoofdlijnen weergegeven wat een gemeente in een jaar wil bereiken, wat ze daarvoor gaan doen en wat het mag kosten. Het beleid van een gemeente is daarbij opgeknipt naar een stuk of tien programma’s, zoals: veiligheid, welzijn, verkeer en economie.
Omdat de programma’s vooral op hoofdlijnen zijn, is er een productenraming die op een wat gedetailleerder niveau beschrijft uit welke producten elk programma bestaat. De programmabegroting wordt door de gemeenteraad vastgesteld en de productenraming door het college van BenW.
Mij valt dus op dat sommige gemeenten geen productenraming meer hebben. Toch is dit wettelijk wel voorgeschreven volgens het Besluit Begroting en Verantwoording:

Art. 66.2 BBV:
De productenraming respectievelijk productenrealisatie bevat:
a. de uitwerking van de programma's in producten;
b. de geraamde respectievelijk gerealiseerde baten, lasten en het saldo per product;
c. het verdelingsprincipe waarmee de producten over de programma's zijn verdeeld.

Het afschaffen van de productenraming mag dus niet. Wel kan er natuurlijk voor gekozen worden om er een minimale variant op na te houden. Sommige gemeenten hebben een lijst met namen van producten, zonder dat verder beschreven is wat de producten inhouden. Weer een ander heeft de productenraming expliciet geïntegreerd in de programmabegroting. Met dit soort werkwijzen worden de grenzen van de wet opgezocht.
De vraag is of dit gewenst is. Een nadeel van de productenraming is, dat het behoorlijk wat ambtelijke capaciteit vraagt om te maken en bij te houden. Het heeft eigenlijk alleen zin als er dan vervolgens ook echt op gestuurd wordt. In de praktijk komt men daar vaak niet aan toe en dan is het dus alleen een verplicht nummer met veel lasten en weinig lusten.
Toch ben ik er voorstander van om weldegelijk een productenraming te maken en er iets mee te doen. Het abstractieniveau van de programma’s in de programmabegroting is namelijk te hoog om echt te weten wat er nu voor veiligheid, welzijn of verkeer wordt gedaan. Nadere specificering is dan nodig om te zorgen dat de gemeenteraad en dus ook de burger weet waar het belastinggeld aan uitgegeven wordt. Ook al gaat de raad er formeel niet over, de productenraming levert weldegelijk nuttige informatie die nodig is om de controlerende taak van de raad goed uit te voeren. Daarnaast is het voor wethouders belangrijk om via de productenraming duidelijke afspraken te hebben over wat er ambtelijk geleverd moet worden. Geheel in geest dus met wat de wetgever volgens mij heeft bedoeld, vind ik dat gemeenten hun werkzaamheden moeten verantwoorden in een productenraming.

Gemeenten doen WMO, maar denken ze ook WMO?

2011-01-31T20:53:00.002+01:00

De WMO begint in gemeenten steeds meer gemeengoed te worden. Voor elk van de negen prestatievelden worden activiteiten geformuleerd, de WMO-loketten draaien en de huishoudelijke voorzieningen wordt in voorzien. Vorige week kwam de WMO-benchmark uit van SGBO. Dit onderzoek geeft weer hoe er op alle prestatievelden is gepresteerd. Eén van de conclusies was dat de uitvoeringskosten voor het verlenen van individuele voorzieningen daalden in 2009 ten opzichte van 2008 met tien procent naar 17 euro per inwoner. De daling is te verklaren door het vervallen van de invoerings- en herindicatiekosten uit de beginperiode van de WMO. Verder doen steeds meer gemeenten zelf de indicatie voor aanvragen voor huishoudelijke hulp. Er zijn hierdoor kortere doorlooptijden en er is efficiencywinst.
So far so good. Hoe ver zouden gemeenten inmiddels ook al echt de WMO-filosofie hebben geïmplementeerd in hun opdrachtverstrekking van het welzijnswerk? Is er iets veranderd in de relatie tussen gemeenten en instellingen? Maakt men inmiddels afspraken over hoe burgers in een bepaalde wijk zelf hun eigen activiteiten kunnen organiseren in plaats van dat de welzijnsinstelling een aanbod organiseert waar burgers op af mogen komen? Volgens mij ligt daar de komende jaren de uitdaging. Het WMO-denken zodanig implementeren dat al het oude werk echt in een ander daglicht komt te staan.

MDVA start benchmark welzijn

2011-01-11T13:30:00.003+01:00

Welzijn is in beweging. Vanuit verschillende kanten zijn er impulsen tot verandering (WMO, AWBZ, Welzijn Nieuwe Stijl, Erop Af!, etc.). Veel van de wijzigingen richten zich op de instellingen. Hoe kunnen die vraaggerichter, efficiënter en professioneler werken? Een belangrijk deel van de opgave ligt echter bij de gemeenten zelf. Hoe gaan zij daarmee om? Zijn zij in staat om te doen wat nodig is? Op welke punten kunnen zij leren van elkaar, zodat ze scherper aan de wind kunnen varen?
Om gemeenten meer inzicht te geven in bovengenoemde vragen, is MDVA een benchmark gestart naar de welzijnsfunctie bij gemeenten. Het onderzoek geeft gemeenten inzicht in de organisatie, de inrichting en het functioneren van de eigen welzijnsfunctie, afgezet tegen de andere gemeenten. Dit wordt aangevuld met enkele (verbeter)suggesties voor de organisatie en best practices van de andere gemeenten.
Gemeenten kunnen hier gratis en laagdrempelig aan deelnemen. Inmiddels zijn de onderzoeken bij de eerste gemeenten van start gegaan. Nieuwe gemeenten kunnen zich nog aanmelden. Voor meer info of aanmelding, bel nu: 06-81449540 of via: info@mdva.nl

Gat op de woningmarkt?

2010-11-30T15:49:00.002+01:00

Vanaf 1 januari 2011 mogen woningcorporaties leegkomende woningen met een huur onder de 648 euro alleen nog maar verhuren aan mensen met een jaarinkomen tot 33.000 euro. Deze regeling is afgedwongen door de Europese Commissie en onlangs op 28 oktober bekrachtigd door de Tweede Kamer. De regeling is een interventie in de woningmarkt, die op zich niet zo vreemd is als je kijkt naar de gigantische hoeveelheid scheefwoners in Nederland. Scheefwonen betekent in feite dat iemand met een relatief hoog inkomen, profiteert van gunstige voorwaarden die zijn bedoeld voor mensen met een relatief laag inkomen. De relatief hogere inkomens zouden in feite via de vrije markt aan een woning moeten komen en niet via een woningcorporatie. De woningcorporatie profiteert namelijk van gunstige voorwaarden (vanwege hun sociale doelstelling), waar marktpartijen geen gebruik van kunnen maken. Als corporaties wel een groot deel van hun bezit gaan verhuren aan mensen waar het niet voor is bedoeld, dan is dat een vorm van oneerlijke concurrentie. Vandaar dus het ingrijpen uit Brussel.
Maar waar leidt dit nu toe? Op korte termijn in elk geval tot veel rumoer in de corporatiesector. Er zijn de nodige uitvoeringsproblemen en de deadline is al over een maand. Op de lange termijn zullen deze problemen echter wel wegebben, zodra de ergste kinderziektes zijn opgelost.
Een andere kwestie is de groep nieuwe woningzoekenden met een inkomen net boven de 33.000-grens. Stel iemand verdient 40.000 euro. Hij mag niet huren bij de corporatie en hij kan niet huren in de vrije markt, aangezien daar momenteel nauwelijks aanbod is (als gevolg van eerder genoemde scheve historische concurrentieverhouding). Een huis kopen is ook moeilijk, want men kan maximaal een hypotheek krijgen van ca. 160.000 Euro (= 4 jaarsalarissen). Voor dat bedrag is in de Randstad niets te koop. Een lastige kwestie dus voor een behoorlijk grote groep. Het is zaak dat corporaties en particuliere partijen de handen ineen slaan om oplossingen te vinden voor deze categorie woningzoekenden. Op de lange termijn zullen er ongetwijfeld gezondere en eerlijkere concurrentieverhoudingen ontstaan, maar op korte termijn is er sprake van behoorlijke frictie tussen vraag en aanbod!

Clean shippingindex

2010-11-18T15:20:00.002+01:00

Vorige week was ik gespreksleider bij een prachtig initiatief van Stichting Noordzee: de lancering van een "clean shippingindex". Waar gaat het om? Een van de laatste sectoren waar nog nauwelijks iets gedaan wordt aan duurzaamheid en milieubeleid, is de scheepvaartsector. Waar auto's en fabrieken steeds schoner worden, blazen schepen nog steeds de meest smerige zwarte rook de oceanen over. Om daar iets aan te doen is in Zweden een index bedacht waarmee voor bedrijven inzichtelijk wordt hoe "schoon" hun vracht wordt vervoerd. Ze kunnen zien welke reders de schoonste schepen hebben en dat vervolgens meenemen bij hun keuze voor een bepaalde reder. In Zweden doen alle grote bedrijven inmiddels mee (Volvo, Scania, etc.). In Nederland is de index dus vorige week gepresenteerd en Akzo Nobel heeft meteen toegezegd ermee te zullen gaan werken. Goed initiatief!

Gemeente Ter Weksel waarschuwt China voor de laatste maal!

2010-11-09T11:42:00.002+01:00

Nadat de gemeente Amsterdam eerder dit jaar sancties afkondigde tegen het regime Bouterse, de wethouder van Leiden zich als goedheiligman liet fotograferen tussen allemaal kindertjes in een Zuid-Afrikaans dorp, konden we deze week lezen dat de gemeente Gemert-Bakel met 10 personen, 11 dagen naar Oeganda afreist. Vanwaar toch deze drang bij gemeenten om zelf voor ministerie van ontwikkelingssamenwerking te gaan spelen? En vooral, waarom op kosten van de belastingbetaler van geld dat bedoeld is voor lantarenpalen of schoolmaatschappelijk werk in de eigen gemeente?
Dat iemand iets tegen dictatuur of voor ontwikkeling in Afrika wil doen, prima! Sympathiek! Maar dan wel graag als particulier. Voor zover het van overheidswege moet gebeuren (de mate waarin wil ik hier nu niet over discussiëren) behoort dat te gaan via het ministerie. De reden is dat zij het goedkoper kunnen vanwege de schaalvoordelen, dat zij de afweging kunnen maken waar en hoe het geld het meest effectief kan worden ingezet, en dat zij politieke belangen kunnen afwegen die samenhangen met een dergelijk inzet. Een gemeente moet daar verre van blijven. Het is hun taak niet, ze hebben de expertise er niet voor en het zou zelfs strijdig kunnen zijn met andere projecten of hogere belangen die bijvoorbeeld het ministerie heeft. Laat Gemert-Bakel een brief schrijven naar het ministerie of naar de VN waarin ze uitleg geven over hun briljante Gemert-Bakelse afvalcomposteringsaanpak. Wie weet wordt er iets mee gedaan en geef het geld van de eigen inwoners uit waar het voor is bedoeld: veiligere oversteekplaatsen bij de school!

Innoveer welzijn: sluit buurthuis

2010-11-02T12:28:00.004+01:00

Onder deze titel heb ik een artikel geschreven in het blad Binnenlands Bestuur. De essentie is dat welzijnswerkers er meer op uit zouden moeten trekken. Problemen moeten opgelost worden in de thuisomgeving van mensen, in plaats van dat ze naar een buurthuis moeten komen om daar in hun behoeften te worden voorzien. Veel buurthuizen kunnen dan gesloten worden en dat leidt tot nieuwe werkvormen, meer samenwerking in de wijk en ook meer efficiency.

Verder zonder deelgemeenten?

2010-10-12T15:13:00.002+02:00

Hoewel dat natuurlijk nooit de bedoeling is, lijkt de hand van de informateur duidelijk te zijn terug te zien in het nieuwe regeerakkoord. De deelgemeenten moeten er nu eindelijk aan geloven, het nieuwe kabinet schaft ze af.
Mij is overigens niet geheel duidelijk wat nu de reden is voor dat afschaffen. Een bezuiniging is het nauwelijks, het terugbrengen van bestuurlijke drukte ten dele. Daar staat echter tegenover dat in een stad als Rotterdam de macht van de ambtelijke diensten verder zal toenemen (en die was al vrijwel onaantastbaar). Voorts zal de afstand tussen bestuur en burger eveneens toenemen. Het persoonlijk uitleggen aan burgers dat er ergens een drugsopvang komt, het bestuurlijk toelichten van bouwplannen op bewonersavonden of het op de fiets schouwen van de buitenruimte met bewoners, politie en politiek bestuur, behoort straks tot het verleden. Bewoners kennen dan de wethouder nog enkel vanuit de media.
Wat wel een winstpunt zal zijn is, dat straks over elk dossier er in principe maar één wethouder verantwoordelijk zal zijn. In het huidige Rotterdamse model was dat formeel ook al zo, maar in de praktijk bleken veel bestuurders zich niet aan die spelregels te houden en dwars door elkaars (gemeente en deelgemeenten) bevoegdheden heen te marcheren. Die ellende en de daaruit voortvloeiende tijd- en geldverspilling is straks teneinde.
Wat wel nog een boeiende vraag blijft is natuurlijk wanneer straks dan is en hoe straks bereikt gaat worden, want een eenvoudige klus zal het niet zijn!

Jeugdzorg 1.5 (ongeveer)

2010-09-27T10:35:00.002+02:00

Mijn vorige blog ging over Jeugdzorg 2.0. Een initiatief via nieuwe media van innoverende mensen die de Jeugdzorg willen verbeteren via de nieuwe media. Tot voor kort was dit voor mij vooral een professionele ervaring. Inmiddels heb ik nu ook gebruikerservaring. Aangezien ik drie weken geleden vader ben geworden, heb ik mijn eerste oudercontact met het CJG al achter de rug.
Het begon allemaal erg 1.0! We kregen een brief om langs te komen voor een gehoortest en separaat een andere brief met de mededeling dat de wijkverpleegkundige op bezoek zou komen. Laatstgenoemd bezoek was gepland op een dag dat mijn zoontje nog in het ziekenhuis verbleef, dus die sessie moest verzet worden. Ik belde (een e-mailadres stond er niet bij) om het te verzetten, maar de desbetreffende verpleegkundige was er niet en de boodschap zou worden doorgegeven. Ik bood aan om haar dan even een mailtje te sturen, maar dat kon niet. Een paar dagen later kreeg ik weer een brief thuisgestuurd met een nieuwe datum. Bij de brief zat tevens een schriftelijk enquêteformulier, dat wij zouden moeten invullen en mee moeten geven aan de verpleegkundige tijdens haar bezoek. Zie daar! Tal van mogelijkheden voor besparing en meer gebruiksgemak als hier gemoderniseerd zou worden.
Toch is mijn ervaring niet alleen gebaseerd op confrontatie met het papieren tijdperk. Toen wij voor de gehoortest langskwamen, bleek de consulente te beschikken over een klein handmatig (volgens mij draadloos) "device", waar al onze gegevens in stonden en waar de resultaten van de gehoortoets feilloos aan werden toegevoegd. Conclusie: 1.0 + 2.0 = gemiddeld 1.5.

Oude verhalen uit stadsarchief artistiek ontsloten

2010-09-03T12:32:00.003+02:00

Eergisteren was ik bij de presentatie van een prachtig cultuurhistorisch project. Een aantal oude verhalen afkomstig uit 17e-eeuwse notariële acten, zijn opnieuw verteld op u-tube filmpjes. Bij de vertelling worden tegelijkertijd associatief tekeningen gemaakt. Het is moeilijk uit te leggen, je moet het gewoon zien. Het is een hele boeiende manier om oude verhalen uit de krochten van het Rotterdamse stadsarchief tot leven te roepen. Je waant je even in het Rotterdam van toen. De verhalen gaan over onder meer seksschandalen, diefstal, ongelukken en het dolhuis. Klik hier om het te zien.

Inspirerend jeugdzorg2.0

2010-08-26T11:19:00.003+02:00

Gisteren heb ik een brainstorm gefaciliteerd over "Jeugdzorg2.0". Via Linkedin is deze groep van belangstellenden/professionals/gelijkgezinden ontstaan. Wat aanvankelijk begon als een virtuele discussie, mondde gisteren uit in een real-life-bijeenkomst. Via het netwerk wordt nagedacht over hoe in de regio Rijnmond het denken in en over jeugdzorg "gekanteld" kan worden. Hoe er vanuit oplossingen gedacht en gewerkt kan gaan worden en hoe nieuwe paden betreden kunnen worden. Gisteren was een eerste oriëntatie, maar ik weet zeker dat het tot veel meer gaat leiden en in elk geval komt er begin volgend jaar een speciaal event. Het event is nu een stip op de horizon, maar zal vast ook een vliegwiel zijn voor veel meer dat de komende maanden in werking zal worden gezet.

Het mes in Vogelaarwijken?

2010-07-31T09:00:00.003+02:00

In het AD van gisteren staat een artikel waarin wethouder Schrijer van Rotterdam en corporatiedirecteur Schakenbos hun vrees uitspreken over het verdwijnen van de Vogelaargelden als gevolg van de bezuinigingen. Beiden betogen dat deze gelden toch bijzonder nuttig zijn. Persoonlijk moet ik zeggen dat ik de nodige vraagtekens heb bij nut en noodzaak van deze gelden en dan met name bij de wijze hoe ze de afgelopen jaren zijn ingezet. Een groot deel van het geld is ingezet voor kleine korte termijn projectjes: het beschilderen van electriciteitshuisjes, een cultuurevenement hier, een wijkfeestje daar. De gedacht achter de aanpak is echter dat wijken voor de lange termijn uit het slop zouden moeten worden gehaald. Met een feestje hier of wat meer kleur daar, red je dat niet. Zo de Vogelaarwijken al structureel verbeterd kunnen worden, vergt het een ingrijpendere en grondigere aanpak. Beter ware het geweest om voor de inzet van de gelden als criterium mee te geven, dat op voorhand inzichtelijk zou moeten worden gemaakt in welk opzicht de wijk na 5 jaar en na 10 jaar verbeterd zou zijn als gevolg van het nu te starten project. Ten eerste voorkomt dat dat wethouders alleen maar gaan focussen op quick wins binnen hun eigen bestuursperiode en ten tweede dwingt dat om na te denken over een heel ander soort investeringen in de wijk dan allerlei "leuke dingen voor de mensen" waar je na een jaar of soms zelfs na een weekend al niets meer van merkt. Een kritische blik op het Vogelaarprogramma is helemaal zo gek nog niet.