Woorden van die strekking ontsnapten ooit de lippen van de romantische alleskunner Friedrich Schiller. Ze klinken heel aardig, maar wat bedoelde hij er eigenlijk mee? Welnu, in de ‘echte’ wereld moet je vechten voor je hachje, je hebt weinig keus. Ik stel me die toestand voor als een soort Hobbesiaanse oorlog van allen tegen allen. Friedrich Schiller wees op het belang van ritualisering van dit geweld, in de vorm van spel. Je kunt voorkomen dat je elkaar letterlijk de hersens inslaat door er spelregels voor te verzinnen. Het directe wordt op die manier ingewisseld voor het indirecte, en dat maakt het allemaal een beetje draaglijker. Sommige mensen noemen dit beschaving.

Friedrich Schiller ging nog verder. Hij voegde er een element aan toe, en wel het esthetische, zoals hij het zelf noemde. Ook geritualiseerd geweld kan in chaos en anarchie ontaarden, tenzij de mens een gevoel voor schoonheid wordt bijgebracht. Het spel dat Schiller voor ogen stond was dat der Schone Kunst. Dankzij de kunst kan de van zichzelf vervreemde mens weer ‘heel’ worden.

Enfin, heel wilde ik worden, en dus wijd ik mij sinds enige tijd aan het spel. Op 2 maart 2010 meldde ik mij aan op een website die volkomen in het teken staat van geritualiseerd geweld. In deze Fight Club daag je iemand uit voor een gevecht op leven en dood. Volgens de regelen der kunst, uiteraard. Om beurten mag je elkaar een klap geven, totdat één van de twee neergaat. Omdat je alle tijd krijgt om te doen wat je moet doen kan zo’n gevecht weken duren. Normaalgesproken ben ik er in zes tegelijk verwikkeld.

Wie zich weleens afvraagt of ik nog leef kan zich er hier van vergewissen. Ik vind dit spel, deze ideeënstrijd fantastisch. Mijn tegenstanders komen uit de hele wereld, maar omdat ze allemaal dezelfde spelregels in acht nemen, doet het er niet toe of ik ze ook daadwerkelijk kan verstaan of niet. We spreken elkaar in het gevecht, op het bord. Zo kan ik bijvoorbeeld een week lang met iemand uit Nepal bezig zijn. Ik zie hem zijn plannen ten uitvoer brengen, en hij de mijne. We begrijpen elkaar zonder enig woord. Ik dwing respect af door die ene, diep doordachte en wonderschone combinatie, en dan, als het allemaal voorbij is, mis ik hem. Geen gevecht eindigt zonder enig gevoel van spijt.

Als je zo innig contact kunt hebben door het spelen van een spel, dan moet er wel iets waars zitten in de woorden van Friedrich Schiller. Je vraagt je daarnaast af waar en of het spel ooit ophoudt. Is het gesprek dat ik met U of met wie dan ook voer niet ook een spel? We houden ons aan zekere grammaticale en niet te vergeten sociale regels. Aan spelregels, zogezegd. Maar juist door ons aan die regels te houden verkrijgen we een gevoel van vrijheid. Is niet alles spel?

Om deze kwestie wat dieper te onderzoeken ben ik van plan om de ‘echte’ wereld in te trekken. Daar waar men elkaar de hersens letterlijk inslaat. Als de grens tussen het directe en het indirecte ergens gevonden kan worden, dan moet dat wel hier zijn, in Richmond. Ik heb nog een maand om te trainen. Wish me luck.

Een potige kerel die eruitzag als uitsmijter nam de bestelling op. Soep wilden we, en daarna pasta, en doe eens gek, een hele liter wijn. De ober griste ergens een mandje brood vandaan en wierp dat achteloos op tafel. Een moment later zette hij met een klap een karaf witte wijn voor ons neer, zó licht van kleur dat het net zo goed water had kunnen zijn. Eén slok, en ons vermoeden werd bevestigd. De soep volgde razendsnel, en terwijl we onze eerste hap probeerden weg te slikken, stond Rocky Balboa alwéér naast ons tafeltje, dit keer met twee borden spaghetti in de hand. Toen vervolgens bleek dat de pasta met een vleesmes in stukken gesneden moest worden, zo hard was het, knapte er iets. In mijn hoofd.

Ik stond op, er onderwijl nauwlettend op toeziend dat het houten stoeltje waarop ik zat per ongeluk achteroverviel. Het kletterde op de grond, en alle tafels vielen stil. Ik ging vlak voor de gorilla staan en bleek vijf centimeter groter te zijn. Hij daarentegen was breder dan ik, want opgepompt. Hij had acne van de anabolen. Ik mompelde iets, maar zodanig binnensmonds dat hij het niet verstond.

“Come?”, hinnikte the Italian stallion.

Ik verhief mijn stem, en herhaalde de vraag, nu luid en duidelijk: “I said, does he look like a bitch?”, terwijl ik wees op mijn beste vriend, die inmiddels tamelijk geschrokken keek, of tenminste deed alsof. Iedereen in het restaurant hield de adem in. Het Michelinmannetje keek niet-begrijpend. Heel even leek hij te overwegen om de vraag bevestigend te beantwoorden. “No”, zei hij toen.

“Then why you try to fuck him like a bitch?”

Later die avond, terwijl ik mijn wonden likte, probeerde mijn beste vriend mij wat op te vrolijken. Hij kwam met scenario’s van wat we hadden kunnen doen, wat we hadden moeten doen, het een nog hilarischer dan het ander. Ik grijnslachte, legde nog wat ijs op mijn oog en betreurde de gemiste kansen.

Het is 2010, en ik luister naar stemmen van voor mijn geboorte. Levende stemmen van inmiddels dode mensen. En zo stap ik buiten de tijd, op mijn eigen eiland. Alleen is er niemand die mij roept: “Mike, ben je daar? Over.”

Laatst vond ik een cassettebandje, met daarop alweer een stem uit het verleden. Een jongetje van een jaar of acht had zichzelf opgenomen. Ik ontroerde me, toen ik mij hoorde. Mijn kleine zelf sprankelde van geestdrift, en vertelde honderduit. En dan zijn lach! Hoog en schaterend. Dat jongetje lachte de toekomst uit. Ik kan nog veel van hem leren, bedacht ik me.

Over mij. Bovenaan deze pagina prijkt het woordje over. Het had een link moeten zijn, maar dat lukt steeds niet. Keer op keer probeer ik het. Maar zodra ik mezelf in woorden dreig te vangen, vecht ik me weer los. Zo ben ik niet. Ik kan je niet vertellen wie ik ben, dat kun jij beter. Ik wil je niet laten zien wat ik doe, ik wil dat je kijkt. Mijn leven verdient een verslaggever. Alleen op een eiland, maar Willem Ruis is niet meer.

Het is natuurlijk te gek voor woorden dat je tegenwoordig een pittige partij schaak kunt spelen tegen je telefoon, maar die fase van verbijstering ben ik inmiddels voorbij. Ik ben er zielsgelukkig mee. Nou is het zo dat ik reeds op zeer jonge leeftijd ingewijd ben in de geheimen van het spel, en uit die tijd stamt dan ook mijn liefde ervoor. Mijn telefoon heeft deze sluimerende liefde aangewakkerd: ik voel me nu weer twaalf.

Ja, zo oud was ik toen ik ooit stijf van de zenuwen plaatsnam tegenover de arts van het dorpje waar ik destijds woonde. Binnen de schaakclub werd deze man gevreesd om zijn spel, erbuiten om zijn botheid. Wat de dokter aan fijnzinnigheid op het bord liet zien, deed hij tijdens het spreekuur teniet. Van de Kerkhof heette hij, en niemand die daarom lachte. Twaalf jaar eerder was hij erbij toen ik ter wereld kwam, en nu zat ik tegenover hem. We schaakten op leven en dood. Enfin, de man is niet meer.

Wat ik mij ook uit die tijd herinner, en waar ik momenteel eveneens aan lijd, is een enorme schaakhonger. Alles wat maar met het spel te maken had – boeken, artikelen, nieuwtjes – nam ik tot mij, in de hoop beter te worden. Ik studeerde hard, speelde honderden partijen na. Het leek me wel wat, om wereldkampioen te zijn. Misschien zou ik er zelfs mijn brood mee kunnen verdienen. Hoefde ik gelijk niet meer na te denken over die anders zo onbeantwoordbare vraag wat ik nou eigenlijk wilde worden ‘later, als ik groot ben’.

En wat is er van mij geworden? Een man die op zijn werk geregeld moegestreden van het toilet gestrompeld komt, na twee uur en veertig zetten, de telefoon nog in de hand. Collega’s kijken mij dan meewarig aan: “Gaat het een beetje? Misschien moet je maar wat eerder naar huis.” Ik mompel dat ik het wel red. Iets verkeerds gegeten, dat is alles.

Ook ’s nachts als mijn bedgenote zich met weinig om het lijf naast mij vlijt en me in het oor fluistert of ik zin heb in iets “dat begint met een s” kijk ik niet op van mijn telefoon maar zeg ik haar dat ik nog geen slaap heb. Eerst even het potje afmaken. Nee, fraai is het allemaal niet, maar hoor eens, ik ben ook maar een man die niet multitasken kan. En toch, hoop blijf ik houden. Misschien word ik ooit nog weleens groot.

Misschien heeft het wel iets te maken met zijn verhaaltjes. En dan doel ik niet zozeer op de inhoud ervan, maar op het feit dat hij ze nodig had. Godfried Bomans had verhaaltjes nodig om de wereld te behappen. Liever dan in deze leefde hij in een verzonnen wereld. Een zonnige wereld. En wie doet dat eigenlijk niet? Bomans vervulde die behoefte, voor zichzelf, maar ook voor anderen, en dat is wellicht de reden dat hij zich maar niet vergeten laat.

Een tweede reden werd mij aangereikt door de heer Gehrels. Wie dat is, vraagt U zich af? Welnu, Tom Gehrels is iemand die op een heel andere manier onsterfelijk hoopt te worden, namelijk door niet dood te gaan. Het tekent de eenvoud en rechtlijnigheid van deze man, die haaks staan op de soms onnavolgbare hersenkronkels van Bomans. Toen ik hem onlangs opzocht, de heer Gehrels dus, verried niets van zijn doen en laten zijn werkelijke leeftijd. Ofschoon inmiddels dik in de tachtig schaterde hij als een jonge knaap om zijn eigen grapjes, maar wat mij nog het meest trof was zijn verwondering. Als een kind verwondert Tom Gehrels zich om de wereld. Verhaaltjes heeft hij daar niet voor nodig, de wereld zoals ze is is in zijn ogen al fantastisch genoeg.

Het moment dat Bomans stierf kon hij zich nog goed herinneren, vertelde hij me: “Ja, dat was me wat. Het hele land was in rep en roer. En ook ikzelf was van slag. Godfried was niet zo heel veel ouder dan ik, moet U weten. Opeens leek de dood dichtbij.”

Zijn reactie op deze gebeurtenis was ‘typisch Gehrels’: in plaats van in zak en as te zitten toog hij meteen aan het werk, want “hij moest er iets mee, met de dood.” Tijdens de kerstdagen van 1971 krabbelde Tom Gehrels misschien wel honderd kladpapiertjes vol met berekeningen. Hij legde me uit wat hij deed: “Kijk, Godfried was een goed, zij het wat eigenzinnig katholiek. Ik kon me daarom eerlijk gezegd niet voorstellen dat hij niet in de hemel terecht zou komen. En zoals U en ik weet bevindt de hemel zich ergens boven ons. Ik probeerde nu te berekenen waar precies Godfried moest zijn. Dat ik en passant het bestaan van zowel de hemel als van een leven na de dood zou aantonen was mooi meegenomen, maar in eerste instantie ging het me natuurlijk om Godfried. Ik zette al zijn onhebbelijkheden op een rijtje, evenals al zijn goede eigenschappen, en zo kwam ik tot de exacte coördinaten van zijn plekje in de hemel. Niet te hoog, niet te laag.”

Ik glimlachte om deze geschiedenis. “En, is het gelukt? Heeft U Godfried Bomans nog gevonden?”, vroeg ik hem, met een minzaam knikje. “Zeker wel!”, sprak Gehrels ferm, “Het probleem zat ‘m natuurlijk in de lengte. Zo groot is Godfried nou ook weer niet. Dus op een gegeven moment wist ik wel waar hij zo ongeveer uithing, maar kon ik hem nog niet zien. Althans, niet met een simpel verrekijkertje, en dat was al wat ik had.” Zo goed en zo kwaad hield ik mijn gezicht in de plooi en ik vroeg hem hoe hij dit probleem dan weer had opgelost. Tom Gehrels vertelde me dat hij zijn tandenborstel, een onderbroek en zijn berekeningen in een koffertje stopte, en daarmee naar Californië vloog. Eenmaal bij het Palomar observatorium bleek het een koud kunstje om binnen te glippen, en om heel even door de telescoop aldaar te koekeloeren. De beveiliging was nog niet zo streng, in die dagen. “En ja hoor! Daar zag ik hem, met een pijpje in de mond, en een engeltje op de knie: onze eigen Godefridus.”

“En zo”, vatte ik samen, “ontdekte U de hemel!” Tom Gehrels keek trots. “Maar wat deed U daar dan mee, met die ontdekking?”, vroeg ik door. “Nou, in eerste instantie eigenlijk niets. Ik wist natuurlijk allang dat er een hemel was, dat had ik als kind al geleerd, dus van een ‘ontdekking’ sprak ik niet. Toen nog niet. Later besefte ik pas dat er ook mensen bestaan die helemaal niet in een hemel geloven. Ja, en toen werd het natuurlijk interessant.” Ik keek hem vragend aan. “Ik ging schrijven,” vervolgde Gehrels, “ik meen dat ik wel tachtig brieven heb geschreven. Naar de NASA. Met mijn ontdekking. Eerst wilden ze er niets van weten, maar later draaiden ze bij. Ze moesten wel, want mijn berekeningen waren onweerlegbaar. En anders Godfried wel, op zijn wolkje.” Tom Gehrels lachte. En ik lachte om zijn lach. Gekke man.

Eenmaal thuisgekomen dacht ik met weemoed terug aan mijn eigen jeugd, aan de tijd dat ook ik nog in een hemel geloofde. Ik knipte mijn computer aan, en zocht voor de grap naar de ontdekking van Gehrels. Tja, waar was nou dat harde bewijs? Mijn bek viel open toen ik het uiteindelijk vond. De ontdekking van de ontdekking van de hemel. Boem.

Dát het allemaal anders moest soit, maar zo? Het domme volk liet zich mennen door een idee. Of nee, erger nog, van mennen was helemaal geen sprake. Het ‘idee’ was eigenlijk niet veel meer dan de knal van een rotje temidden van een kudde paarden. En nu was het gepeupel op hol geslagen. Johann Wolfgang gruwde ervan. Een rotje. Het was banaal. Met politiek had de Franse Revolutie niets van doen.

Johann Wolfgang legde de courant terzijde, kleedde zich aan en stortte zich op gans andere zaken. Over rotjes wilde hij niet meer nadenken, en over de idioot die ze gooide al helemaal niet. Hij was er klaar mee. Vanaf nu stond de wetenschap centraal, het enige bastion dat een mens met goed fatsoen bestormen kan. Zelfs de literatuur bekoorde hem niet meer. Pas na zijn Beiträge zur Optik zag hij het licht. Johann Wolfgang ging weer schrijven en dat bleef hij doen, tot aan zijn dood.

De geschiedenis herhaalt zich. Als altijd.

Toen ik op de middelbare school de kans kreeg Frans te laten vallen greep ik haar. Als een baksteen. In plaats daarvan koos ik Duits. Twee eeuwen na Goethes Beiträge zur Optik begon ik met de studie natuurkunde. En nu zit ik hier, en schrijf ik dit. Het kan bijna niet anders of ik word wereldberoemd.

Ik wist natuurlijk beter: deze man sprak vloeiend 31337. Prompt stuurde ik hem een mailtje dat ik ondertekende met twee hoofdletters in het midden van mijn naam, de overige letters hield ik klein. Eigenlijk was het maar een grapje, en nog een flauwe ook, maar onze vriendschap was sindsdien een feit, tot op de dag van vandaag. Wij waren anders dan de rest.

Later begreep ik dat dat laatste nogal mee viel. Vriendschap wordt vaak verward met een vermeend gedeeld anders zijn, terwijl het eigenlijk alleen maar gaat om elkaar. De rest doet er niet toe, de rest ken je namelijk niet. Vriendschap is een keuze die deels op toeval berust. Had de man op dat moment geen 31337 gesproken, dan ik hem niet. Wij voelden ons uitverkoren, maar waren het niet.

Het flauwe grapje heeft inmiddels afgedaan, nu zelfs Google grappig doet. En daarom heb ik zojuist een schokkend besluit genomen: vanaf dit moment ga ik weer gewoon als mike door het leven. Ik hoop en verwacht dat ik ook zo wel vrienden maak. EyE Am ph33|1n6 |uCky.

U bent mij dierbaar. Zonder al Uw reacties was mikzlog nooit tot de hemel gegroeid. U bewatert en doet bloeien. Ik zet graag met U een boompje op.

De nieuwe lay-out moest recht doen aan de zorgvuldigheid die in ieder stukje en in iedere reactie besloten ligt. Daarnaast moest ie ook nog eens beter zijn dan de vorige, die inmiddels zes jaar trouwe dienst deed. Ga er maar aan staan! Enfin, U kent nu het resultaat.

Ik wens U. Ik wens U een jaar vol leesplezier!

Het ritueel is al een maand lang hetzelfde. ’s Ochtends vroeg worden er twee Apple’tjes opengeklapt, en ’s avonds gaan ze weer dicht. In de tussentijd staart het stel naar twee schermpjes, hij naar het zijne, zij naar het hare, nooit naar elkaar. Ze zien ziekelijk bleek. Wat er de afgelopen weken in mijn eigen leven ook gebeurde, van verbouwing tot kerstdiner, altijd waren daar die twee zombies op de achtergrond. En ze zijn er nog steeds.

Natuurlijk heb ik mij afgevraagd wat ze daar nou aan het doen zijn, of eigenlijk niet aan het doen. Af en toe beweegt er even een hand naar een toetsenbord, maar meer ook niet. Het is niet dat er een boek geschreven wordt, of zo. Het lijkt er eerder op dat ze ergens op wachten. En toen ik dat eenmaal had bedacht begreep ik het. De incidentele beweging van die hand kan maar voor één enkele toets bedoeld zijn: F5. Mijn overburen, die ik nog nooit gesproken heb, kennen mij beter dan ik hen.