Het gemoed van ons, vrijbuiters, wordt opgekrikt
bij elk schandaal. Maar wij raken verstrikt in
onze hangmatzorgen, ons gefilibuster tegen de
struisvogelpolitiek en hun vergeelde dromen.

Onze nieuwe leider zakt door de knieën. Met alle
geraaskal in de magazines, het baggeren om het
gelijk, is de euforie verlopen. Geen frituursnack of
hamburger brengt onze mascotte er weer bovenop.

Zelfs een vlo in dit reservaat kent de vernedering,
en zal zich afvragen wie welk dier nog dresseert
als de buikspreker zwijgt. Geen vervanger draagt
de baard als een brandende vlag, heeft bravoure.

De wereld hangt nog steeds uit de haak maar
alles vervaagt, er is geen links of rechts meer
in dit cabaret. De confetti wordt opgeborgen,
standbeelden neergehaald en omgesmolten.

Ons vakjargon wordt in ieder woordenboek
opgenomen als een laatste artefact van onze
tijd, enkele radicalen hanteren de begrippen
nostalgisch in de hysterie van hun zwanenzang.

Het is mogelijk om via deze website een gesigneerd exemplaar van Waakzaam (16 euro, excl. verzendkosten) of Het abattoir van het afscheid (30 euro, excl. verzendkosten) te bestellen, eventueel met een extra opdracht. Elk boek is ook gesigneerd met rode auteursstempel ‘Wij moeten immer waakzaam blijven’.

Vul onderstaand contactformulier in en u krijgt een reply met bevestiging van de bestelling. Zodra de storting is ontvangen gaat het boek op de post in een beschermende omslag.

Bestellen

Tussen juni en december 2012 treed ik op regelmatige basis op met Tournee Literair, een stadswandeling die tegelijkertijd een literaire performance is. Twee schrijvers, Maarten Inghels & Andy Fierens, nemen u mee op sleeptouw door de binnenstad en houden halt bij een aantal legendarische cafés die schrijvers vaak frequenteerden.

Laat u in de bruisende Consciencebuurt verrassen door gedichten en teksten die wortelen in de cafécultuur en het Antwerpse culturele erfgoed. Met veel humor wordt het literaire verleden dat aan deze specifieke plekken is gelinkt, uit de doeken gedaan.

En passant raken de twee schrijvers ook een heet hangijzer aan: het verval van de authentieke, volkse horecacultuur in de Antwerpse binnenstad die een grote bijdrage leverde tot het cultuurleven. Andy Fierens en Maarten Inghels zijn grote supporters van de karaktervolle volkscafés en betreuren de teloorgang van dit erfgoed.

Maarten Inghels is coördinator van De Eenzame Uitvaart in Antwerpen. Zijn debuutbundel Tumult (2008) kwam uit in de Sandwich-reeks onder redactie van Gerrit Komrij. Zijn tweede dichtbundel Waakzaam (De Bezige Bij Antwerpen, 2011) kaartte de maatschappelijke impasse aan: in kritische verzen stelde hij vragen bij de revoluties, sloganeske identiteitscrisissen en de frivoliteitscultuur. Voor beide bundels stapelden de lovende recensies zich op en zijn gedichten werden vertaald naar het Engels, Duits, Arabisch en Spaans.

Andy Fierens is een dichter en performer die talloze keren optrad. Zijn hilarische en genadeloze teksten, zijn voordracht hamerend als het ritme van een repeteergeweer, hebben cultstatus van België tot Japan. Zowel solo als met zijn groep Andy & the Androids overrompelt de Tornado van het Kiel de toeschouwer met zijn verbale oerkracht. Zijn bundel ‘Grote Smerige Vlinder’ (De Bezige Bij, 2009) werd bekroond met de Herman de Coninckprijs voor het Beste Debuut.

Praktisch

• Deze productie is een samenwerking tussen VONK & Zonen met Info Cultuur Antwerpen en het Letterenhuis.
• De voorstelling loopt vanaf 14 juni tot 2 december 2012
• Elke avond- of middagwandeling is zowel toegankelijk voor groepen als voor particulieren.
• Andere data voor groepen mogelijk op aanvraag.
• Voor meer info kijkt u best op de website van VONK & Zonen waar u ook de kalender kan bekijken en/of de voorstelling boeken voor groepen.

Elke maand is Inghels voor het universiteitsmagazine van de Universiteit van Antwerpen kroegbezoeker, of zoals Brel het ooit bezong, één van de nuttelozen van de nacht en bekijkt hij de bodem van zijn glas in een volkscafé. De columns verschijnen in het glossy universiteitsmagazine Dwars en online.

Zelden worden cafés van de grond af gebouwd. Ze bestaan al geruime tijd, worden doorverkocht aan nieuwe eigenaars of brouwers, de interieurs opgefrist, de keet schoongemaakt. Meestal naar een thema ingericht: de yuppiekroeg, de hipster- of champagnebar. Zelden weet je wat er onder die nieuwe vernislaag zat.

Makelaars voorspellen reeds lang de hipheidsfactor van mijn straat in het schipperskwartier en noemen dit “een verstandige belegging in een creatieve hotspot”, maar voor het zover is zal het café naast mijn deur nog ettelijke gedaanteverwisselingen kennen. Nu lopen er types met lang haar en lederen jassen rond en prikken er doodshoofden en skeletten aan de muur van metalcafé ‘T Hevig Hoekske. Het verleden van deze kleurrijke biotoop is niet altijd zo rooskleurig geweest, of net wel.

Twee jaar geleden opende het etablissement zijn deuren als Colors Club, ongeveer gelijktijdig met mijn intrek in mijn loft. De opzet van Colors Club was duidelijk dankzij de grote regenboogvlag aan de gevel en stickers met ‘Gay Bar’ aan de ramen.

Maar de pret van mijn twee nieuwe buren duurde niet lang; eigenaar Heinz ging een rondje klagen in de regiokatern van zijn krant omdat een aannemer met vrachtwagens en containers het zicht op zijn café belemmerde. “Als dit het Hilton-hotel was, had het er wel anders aan toe gegaan”, besloot hij in het artikel. Dat het gitzwarte vampierinterieur – afgewerkt met subtiele bloedrode tinten – zelfs met vrij zicht van de ramen er aardedonker uitzag, viel hem niet op. “Het zijn pesterijen aan het adres van de holebigemeenschap.” Je hoorde nog net niet het woord ‘kaakslag’ passeren.

De twee eigenaars kwamen uit Duitsland. Ze hadden reeds een café met een identieke naam in Gent dat door Heinz’ wederhelft Martin – honderd kilo droog aan de haak, zestig sigaretten per dag – werd uitgebaat. “Daar zit het altijd stampvol”, zuchte Heinz. Hij, vijftien jaar jonger, bemande de lege tegenhanger in Antwerpen.

Omdat het moeilijk klanten vinden was in Colors Club besloten ze het café te hernoemen naar Café Colors en het gay-predikaat te laten vallen. De vlag werd halfstok gehangen, op de wanden verschenen kortingsacties voor cocktails. Om de week reed een van hen naar Duitsland om daar het goedkope bier dat ze in Antwerpen als Stella verkochten op de kop te tikken. De dronken schippers en verloren gelopen travestieten merkten er niets van. In een bui van besluiteloosheid hernoemden ze hun café nog een laatste keer, nu naar Café Click. Op de ramen kleefden ze gele stickers en een bordje met ‘buurtcafé’.

Het universum van de twee Duitsers viel moeilijk te vatten. In megalomane buien zag je Heinz flipperkasten aanslepen ter vermaak en vertier, of een beamer installeren die nietszeggende foto’s projecteerde. In depressieve buien surfte hij in een hoek van het café naar Duitse gayporn.

Ze hadden exotische vissen in een aquarium achter de bar, die ze naar ons vernoemden. Eén vis was volgens hen stout en plaatsten ze in het waterreservoir zodat die geen andere vissen meer aanviel. Ze trokken foto’s van de opgesloten vis die ze op Facebook plaatsten. Op hete zomeravonden kreeg ik wel eens ijsblokjes uit hun ijsmachine, die ze in een bloemenvaas meegaven, en regelmatig ging ik sigaretten uit hun machine kopen, maar daar ben ik mee gestopt omdat ik me schaamde dat ik nooit iets bleef drinken in het lege café. Als we wel eens iets gingen drinken, kregen we het Duitse bier gratis omdat ik hen af en toe op mijn draadloos internet liet.

In de zomer van 2011 hadden ze al geruime tijd de huur niet betaald omdat de rioleringen stuk waren. Ik ging niet meer omdat de stank niet te harden was en het Duitse bier… nu ja, Duits bleef. Begin juli vond het jaarlijkse buurtfeest plaats; het was bloedheet, de straten werden afgesloten, winkels hadden stalletjes gezet, er was een rommelmarkt. Café Click had geen terras gezet.

Ik liep voorbij en zag Heinz binnen voor het raam zitten met een droevig gezicht. Ik zwaaide, maar hij zag het niet. De volgende dag was het café leeg en waren ze weg. Ik heb nog steeds hun vaas.

IN WELKE WIND MOET DE DICHTER WAAIEN

In welke wind moet de dichter waaien,
welk uur tocht het meest, want daar zal hij
lef kweken decennia lang te loensen
naar andermans leven, hun tak. Hun
noppes, niks en nadda kennende,
tegen beter weten in iets vangen
van de nestdrang die hij niet kent.

En op hun beurt herkent de menigte
de paria, uitgedost in zijn vuilste dons.
Dichter bij zijn wakkere navel komen ze
nooit dan met de lens op zijn bodemloze
echoput gericht, op zijn verzamelde pluis
van draad tot versleten draad. Luid
kwetteren hun snavels de speculaties.

Ga weg! smeekt de dichter en hij doopt
zijn pen in haar gekende lokroep. Tussen
keukentafel en kachel, een stenen etalage,
daar, tot lieverlee statig als een pauw de veren
plukkend, zich ontdoen van pluim en hoed,
en misschien nog het liefst verdwijnen
in het pak, papier dat zwart moet.

Eerder liet de Internationale Vereniging voor Neerlandistiek al een vertaling maken van Nieuwe klinker: Nueva Vocal. Beide Spaanse vertalingen staan hieronder (klik op het plaatje voor een groter formaat), of bekijk ze op Facebook.

Elke maand is Inghels voor het universiteitsmagazine van de Universiteit van Antwerpen kroegbezoeker, of zoals Brel het ooit bezong, één van de nuttelozen van de nacht en bekijkt hij de bodem van zijn glas in een volkscafé. De columns verschijnen in het glossy universiteits- magazine Dwars en online.

In eerdere columns reeds voorzichtig aangestipt, maar zij schuifelen nu definitief in het licht van de schijnwerpers: de figuren die het gezicht vormen van het volkse caféleven. Voorheen al omschreven als karakterkoppen waar het leed uit het verleden al aan heeft liggen slijpen, maar dat is nogal kort door de bocht wanneer men het savoureren van dagelijkse porties alcohol niet meerekent. Met het oog op de toekomst zijn de echte kroegtijgers echter een uitstervend ras. En dit vast clienteel wordt maar al te vaak over het hoofd gezien.

Zij die de nerven in het vergeelde behang kennen als een landkaart, zij die de geluksbarometer zien stijgen of dalen bij de hoogte van de schuimkraag, zij die hun danspasjes op het dambordpatroon op de vloer nog vaag herinneren. Met de genadeloze tijd zullen zij verdwijnen en plaats maken voor de creaclubbers en advocaten, zeilmeisjes en bio-ingeneurs (wat bij mij de vraag doet rijzen: wat deden de stamgasten van beroep behalve hobbyfilosoof spelen?).

Een internetondernemer (te argwanen figuren zoals ’trendwatchers’, ’conversation starters’ en ’social media experts’) verklaarde onlangs in een respectabel weekblad dat een bezoek aan het café zal opgewaardeerd worden. Waar mensen nu via pixels en luchttrillingen communiceren, zal een afspraak met vrienden aan de bierpomp aan cultstatus herwinnen. Mensen zullen het staren naar elkaars smoelwerk in levende lijve wonder boven wonder verkiezen boven het doorklikken langs schimmige profielfotootjes op Facebook of het googlen van kirrende kittens op Youtube.

De volgende jaren zal het nooit nog zo druk zijn in de kroeg (maar niet in de volkscafés, in 2024 zal de dienst Toerisme het laatste overgebleven volkscafé uit de gevel kappen en transporteren naar het vulkaaneiland Japan om het onder een glazen stolp te bewaren waar het dienst zal doen als Belgian Museum Of Old Historical Cafes). En zoals de overheid het rookverbod heeft ingesteld en middels schokkende longfoto’s op sigarettenpakjes de intimiderende kaart trekt, zal zij in de toekomst (wanneer de bevolking het delirium herontdekt) in navolging van William Hogarth’s prenten ‘Beer Street’ en ‘Gin Lane’ de stad afficheren met foto’s van notoire dronkelappen om ons te verwittigen voor de roes.

Dus bij deze stormloop op het charmante karakter van de horecacultuur mag de onverhoedse gelegenheidsdrinker de figuren die sinds jaar en dag de beeldvorming ervan verzorgen niet over het hoofd zien. Wie kent er nog de Vlaamse kunstenaar Wessel di Wesselli die cafébezoekers aanmaande niet te vloeken, of hen overhoorde met de vraag: ‘Wat is de functie Energie?’ Aan de witgekalkte muren van mijn werkkamer hangen nog steeds zijn poëtische plannen van de ‘Energieën-Oogst-Machine’ waarin hij het principe van de perpetuum mobile gebruikt om een oplossing te geven voor het energievraagstuk. Naast de machine die in het water werkt, pentekende hij enkele visjes. Minacht deze bebaarde Panamerenko niet, schud hem de hand en aanhoor hem. Wie weet zal hij u aan het einde van de nacht zijn antwoord bieden op de vraag ‘Wat is de functie Energie?’: de liefde tussen mensen.

The new world will not arrive all by itself. A new awareness has to be built. And that is both a linguistic and a physical process. In Maarten Inghels’ poetry, language acts as the creative force uniting language and the physical in an intimate relationship: “I will crawl inside you, close your mouth / behind me. I will kneed your lung and fade into the rest”. Or: “Even for braille I am too blind”. Noise, the most unformed of sound bites, binds the fumbling man and the desired woman: “May I be noise in your ear, my love, mount / the stairs, knock on your door, cough, ask: / Did you hear me?”

De zes gedichten, ‘More attention than you ever knew’, ‘The barking dogs have all gone’, ‘The sniffy bunch’, ‘Vigilant’, ‘Visit No. 12 618′ en ‘Visit No. 12 627′, met het bijhorende essay zijn te lezen via deze link.

Onderstaande column verscheen vandaag in De Morgen, ter gelegenheid van Gedichtendag.

Zoals de secretaresse (of heet het nu Assistant Floor Management?) uitkijkt naar secretaressedag voor de obligatoire orchidee en drie klapzoenen van haar baas, kijkt de dichter uit naar Gedichtendag. Althans, zo lijkt het.

Gedichtendag is uitgegroeid tot een week waarin de dichter meer het stuur van zijn aftandse wagen of de muren van de stiltecoupé op de trein ziet, dan die van schimmige achterafzaaltjes of schouwburgen. Deze week ren ik van optreden naar optreden, van een interview naar mijn bureau voor een column.

Mocht ik een Poetry Assistant Floor Management hebben die me koffie en sigaretten brengt, ze zou spreken van een uitmuntende kwartaalomzet. Want ongeacht de ‘dramatisch’ dalende verkoop van dichtbundels, zoals eerder aangekondigd in De Morgen, maakt deze week – die als een warme jas wordt gedragen door Gedichtendag – veel goed voor de koude wintermaanden. Daar kan de dichter niet rouwig om zijn. Zoals de secretaresse ook op secretaressedag werkt, telt de dichter zijn verzen dubbel op Gedichtendag.

Geert Joris van Boek.be uit echter zijn zorgen over de ‘problematische markteconomische toestand waarin poëzie zich bevindt’, omdat de verkoop van dichtbundels de laatste vijf jaar met 57 procent is gedaald. Als er één ding is dat de poëzie moet doen, is het ver van ‘de markten’ blijven die het nieuws overheersen. Want als je met alarmerende cijfers gaat gooien speel je een rondje paniekvoetbal dat je nooit zal kunnen winnen van de ratingbureaus.

Somberheid is des dichters, maar ik zie het een pak rooskleuriger in. Spinvis trekt volle clubs en wordt volop gedraaid op de radio, is dat dan geen poëzie? De Jeugd van Tegenwoordig gaf zijn teksten uit als een dichtbundel. Als ik naar Gil Scott-Heron of Saul Williams luister denk ik aan poëzie. Er zijn festivals zat waar de dichter voordraagt naast de muzikant, of met op de achtergrond een voor de gelegenheid gedraaide kortfilm. Ook dat zou je mee moeten berekenen in het als alarmbel vermomde persbericht.

Misschien dat ik daarom zo’n gruwelijke hekel heb aan het woord ‘gedichten’ of ‘Gedichtendag’. Poëzie is meer dan de dertig gedichten die de dichter neerpent en met een kartonnetje errond laat uitgeven.

En nu dat Apple aankondigde dat de auteur voortaan zelf zijn teksten als ebook kan verkopen via iBooks zie ik de contouren van een opwindende toekomst. De lezer die elke dag een vers krijgt op zijn smartphone. Graphic poems voor op de iPad. Ook Boek.be bewijst dat het vooruitblikt op de digitale toekomst met het mooie ‘Out of Office Poetry’ project. Het vroeg aan enkele dichters om een gedicht te schrijven dat je als Out of Office kan instellen.

Dat ik nog geen kennis heb van de kostenbegroting of het inkomstenplaatje voor de dichter verhindert me niet uit te kijken naar nieuwe pixeloorden. Daarmee zal het papieren boek ook niet verdwijnen. Integendeel, volgens trendwatcher Vincent Van Dijk wordt het papieren boek weer hot in 2012, alsof het ooit was weggeweest.

Dat het democratische internet voor een storm aan karamellendichters en hobbyschrijvers heeft gezorgd zal ook aan de grondslag liggen van het fenomeen dat er meer schrijvers zijn dan lezers. Iedereen lijkt zich ofwel dichter, dan wel de nieuwe tegelspreukkampioen Phil Bosmans te voelen. Dat daarmee de bundelverkoop keldert is een jammerlijk feit en misschien moet het overaanbod amateurschrijvers zich maar weer bekeren tot het lezersdom (met een lichte dwang voorgesteld aan Steph Goossens). Is dat wat Geert Joris bedoelt met ‘hoog tijd dat poëzie opnieuw op professionele wijze wordt beoefend’?

Daarom ook een kleine aanbeveling voor Boek.be: schaf het knullige thema van Gedichtendag af. Dat bevrijdt mij van wanhopige telefoontjes van organisatoren of ik misschien enkele gedichten rond het thema ‘stroom’ heb liggen (‘u mag het thema erg ruim zien’). Die jaarlijkse thema’s doen me nostalgisch wegdromen naar de NUR-codes van mijn gelezen jeugdboeken: vriendschap komma liefde komma euthanasie.

En als late nieuwjaarswens voor de amateurschrijver die weer lezer wordt: misschien moet u op deze dag waarop men u met nieuwe dichtbundels, poëzieprijzen, ludieke acties om de oren slaat eens een bundel kopen, al dan niet digitaal. Lees hem pas morgen, overmorgen en de dag erna. Koop volgende maand een nieuwe. Misschien zal mijn Poetry Assistant Floor Management dan volgend jaar kunnen aankondigen dat de Poetry App de hitlijsten in de Apple Store aanvoert.