Sipas të dhënave të administratës tatimore deri më 20 Korrik 2026 janë dorëzuar 1,265 aplikime, me një vlerë totale të kompensimit të kërkuar prej 3,5 mln euro.

Aplikimet për kompensimin e TVSH-së nisën më 1 Korrik 2026.

Nisin sot aplikimet në e-Filing për kompensimin e TVSH-së për rreth 114 mijë fermerë

Aplikimet kryhen përmes sistemit e-Filing, për të gjithë fermerët e pajisur me NIPT.

Pas hyrjes në e-Filing fermerët duhet të plotësojnë te rubrika “Detajet e bankës” të dhënat e llogarisë bankare me numrin IBAN.

Pas plotësimit të kërkesës, në sistem fermerit do t’i shfaqen autofaturat e periudhës janar-qershor, të cilat duhet të identifikohen nga fermeri.

Pas identifikimit të autofaturave, sistemi do të llogarisë automatikisht vetë shumën totale të autofaturave dhe shumën e përfitimit të kompensimit 10%.

Po ashtu, sistemi kontrollon afatin, faturat dhe llogarinë para se ta pranojë.

Qëllimi i kësaj skeme është të rimbursojë TVSH-në 10% që fermeri ka paguar për inputet bujqësore, si plehrat kimike, farat dhe fidanët, duke ulur kostot e prodhimit dhe duke nxitur formalizimin e transaksioneve në sektor.

The post Kompensimi 10% i TVSH, aplikojnë mbi 1 mijë fermerë për një vlerë 3,5 mln euro appeared first on Revista Monitor.

Brenda 7 ditëve çmimi i naftës është rritur me 8 lekë për litër. Ndërsa çmimi i benzinës ka mbetur i pandryshuar, duke vijuar të tregtohet me 189 lekë për litër.

Shtrenjtohen sërish çmimet e karburanteve, nafta arrin 198 lekë për litër

Ndryshimet e çmimit të naftës në tregun vendas, po ndikohen nga çmimet në tregjet ndërkombëtare, për shkak të varësisë së importit.

Përshkallëzimi i ri i luftës në Lindjen e Mesme solli rritje të re të çmimeve në bursat e huaja. Ditën e martë çmimi i naftës bruto arriti 91 USD për fuçi.

Ndërsa presidenti i SHBA-ve Donald Trump ka kërcënuar me një përshkallëzim të ri të luftës së tij në Iran, duke paralajmëruar se SHBA-ja së shpejti do të nisë një sulm ndaj një objekti bërthamor iranian të fortifikuar rëndë, në një kohë kur çmimet e naftës po rriten me shpejtësi.

Kërcënimi i presidentit vjen mes një përshkallëzimi të konfliktit gati 5 -mujor mes Uashingtonit dhe Teheranit, pasi ushtria amerikane përfundoi natën e dhjetë radhazi të bombardimeve dhe çmimi i naftës arriti në 91 USD për fuçi.

Zotimi i SHBA-ve për veprime të reja ushtarake vjen në një kohë kur ankthi mes tregtarëve të naftës po rritet, pasi kalimi i naftës bruto përmes Ngushticës së Hormuzit është ngadalësuar ndjeshëm ditët e fundit dhe rezervat globale po bien në nivele kritike.

Përmes Ngushticës së Hormuzit kalon 1/5 e naftës të tregjeve botërore dhe ndërprerja e kalimit përmes saj mund të çojë çmimin e naftës deri në 120 USD për fuçi sipas parashikimeve të analistëve të huaj.

The post Shtrenjtohen me 8 lekë çmimi i naftës, arrin 206 lekë për litër appeared first on Revista Monitor.

Fillimisht, hakeri depërtoi në Agjencinë Kombëtare të Kadastrës dhe Reklamimit të Pasurive të Paluajtshme të Rumanisë, ANCPI, dhe publikoi në një forum hakerësh mesazhin:

“[RO] Se keni idenë çfarë do ju gjejë, Rumani! [ANCPI]”

“Përveç të dhënave të qytetarëve rumunë, të marra nga baza të ndryshme të dhënash përmes rrjeteve të ANCPI-së, ekziston edhe një kopje e serverëve GitLab, ku ndodhet kodi burimor i të gjitha sistemeve të tyre, si Eterra dhe RENNS, si dhe një version i programit tim të vogël ransomware”, vijonte njoftimi.

Tregu i pasurive të paluajtshme mbetet i bllokuar

“Faqja zyrtare e qeverisë njoftoi se sistemet e teknologjisë së informacionit ishin mbyllur për shkak të ‘problemeve teknike’, por ky është një përshkrim shumë më i butë se realiteti. U ofrua ndihmë, por pa këmbëngulje apo presion.”

Në të vërtetë, ANCPI fillimisht deklaroi se po përballej me probleme teknike, por më pas u detyrua të pranonte se ishte objekt i një sulmi kibernetik. Aktualisht, askush nuk mund të hyjë realisht në sistemet e institucionit.

Dhe, meqenëse përpjekja për të zhvatur para nuk funksionoi, hakeri — i cili duket se kishte hyrë në bazën e të dhënave duke përdorur kredenciale të vlefshme — fshiu të gjitha të dhënat që kishte vjedhur, përfshirë dokumentet e brendshme, kredencialet e punonjësve dhe, natyrisht, të dhënat e regjistrit të pronave.

Sulmi e ka bllokuar të gjithë tregun e pasurive të paluajtshme në Rumani, vëren Risky Business.

Noterët nuk mund të regjistrojnë transaksione të reja, ndërsa qytetarët nuk mund të marrin dokumente që vërtetojnë pronësinë apo të dhëna të hollësishme për pronat. Dhe Rumania nuk është një treg i vogël: mesatarisht, në të gjithë vendin shiten çdo vit nga 150 mijë deri në 170 mijë njësi banimi.

Hakeri, llogaria e të cilit në dark web quhet “ByteToBreach” dhe që kishte sulmuar më herët gjatë këtij viti edhe portalin suedez të qeverisjes elektronike, është identifikuar dhe të dhënat e tij personale janë bërë publike.

Një notere, Ana Stan, shkroi në internet:

“Jam notere. Që prej së martës nuk mund të lëshoj një ekstrakt nga regjistri i pronave, nuk mund të vërtetoj një kontratë shitjeje dhe nuk mund të regjistroj një hipotekë.”

Në dark web, hakeri u mburr gjithashtu se kishte nisur të fshinte edhe kopjet rezervë të të dhënave të vjedhura, në përpjekje për të penguar rikthimin e tyre.

Megjithatë, autoritetet rumune kanë arritur të rikthejnë të paktën faqen e internetit të ANCPI-së dhe të publikojnë një njoftim ku bëjnë të ditur se po e rindërtojnë nga e para të gjithë rrjetin e agjencisë. Duket se institucioni disponon një kopje jashtë sistemit të të dhënave të fshira./ Burimi: Cybernews

The post Hakeri fshin të gjithë regjistrin e pronave në Rumani, paralizohet tregu i pasurive të paluajtshme appeared first on Revista Monitor.

Pas përfundimit të mbledhjes ministri i Punëve të Brendshme Besfort Lamallari njoftoi se në fund të muajit qershor është nënshkruar marrëveshja me Maqedoninë e Veriut për pikat e përbashkëta të kalimit kufitar, e cila synon lehtësimin e procedurave për qytetarët dhe transportin e mallrave mes dy vendeve.

“Marrëveshja do t’i dërgohet për ratifikim Kuvendit, ndërsa deri në përfundimin e këtij procesi do të shfrytëzohet periudha e testimit për të lehtësuar në praktikë kalimin e udhëtarëve dhe qarkullimin e mallrave”, tha ministri Lamallari.

Ministri i Punëve të Brendshme gjithashtu tha se në mbledhjen e qeverisë janë miratuar dy vendime për trajtimin ekonomik të familjeve të punonjësve të policisë që kanë humbur jetën në krye të detyrës. Sipas vendimeve, familjarët do të përfitojnë deri në 10 paga mujore bruto, si dhe pensionin përkatës. Gjithashtu, bashkëshortet dhe fëmijët e mitur të punonjësve të policisë të rënë në detyrë do të përfitojnë banesa falas.

Ndërsa ministri i Mbrojtjes Ermal Nufi i pyetur nga gazetarët sqaroi disa çështje, si nga përdorimi i fondeve me vlerë 300 mln USD nga marrëveshja e huasë me SHBA, rritjen e kërkesës për rekrutime në radhët e forcave të armatosura, si dhe vendimmarrjen për dërgimin e trupave shqiptare në Gaza.

“Marrëveshja e huasë me Shtetet e Bashkuara të Amerikës do të përdoret për marrjen e mjeteve dhe pajisjeve të reja synon modernizimin e kapaciteteve të mbrojtjes sipas angazhimeve të NATOS-s. Bëhet fjalë për një plan zhvillimi afatgjatë, ndërsa investimet do të jenë në përputhje me angazhimet e deklaruara”.

Ministri i Mbrojtjes tha se kërkesat për t’u bërë pjesë e Forcave të Armatosura janë rritur me mbi 90%. Sipas tij rritja e interesit lidhet me përmirësimin e pagave dhe kushteve të shërbimit. Një rritje e veçantë e kërkesave është vërejtur edhe nga gratë që kërkojnë të bëhen pjesë e forcave të armatosura.

Në lidhje me pjesëmarrjen në misione ndërkombëtare në kuadër të Bordit të Paqes dhe mundësinë e dërgimit të trupave në Gaza, sipas ministrit të Mbrojtjes pritet që javën e ardhshme Këshilli i Ministrave të marrë një vendim.

“Më herët është zhvilluar një mision për shqyrtimin e situatës, ndërsa më pas pritet angazhimi i drejtuesve të shtabit për të kryer vlerësime konkrete mbi mundësinë e dërgimit të trupave shqiptare”, pohoi ministri i Mbrojtjes.

The post Miratohet marrëveshja me Maqedoninë e Veriut, lehtësohet kalimi kufitar për udhëtarët dhe mallrat appeared first on Revista Monitor.

Fondi Shqiptar i Zhvillimit hapi këtë javë tenderin me objekt “Ndërtimi i nyjeve multimodale të mobilitetit, Rajoni 3&4: Sistemimi urban për krijimin e parkimeve të hapura publike në Ksamil, Sarandë dhe Fushë-Studen, Librazhd”.

Fondi limit i procedurës është 133.5 milionë lekë, ose rreth 1.4 milionë euro, ndërsa punimet parashikohet të përfundojnë brenda 18 muajve.

Pjesa më e madhe e kapacitetit do të krijohet në Ksamil, ku projekti ndahet në dy sheshe. Sipas numërimit të vendeve të shënuara në planimetritë e projektit, parkimi i parë ka rreth 166 vende, ndërsa i dyti rreth 119 vende. Në total, dy hapësirat parashikojnë afërsisht 285 vende parkimi, përfshirë pozicionet e rezervuara.

Ndërhyrja vjen në një nga zonat me përqendrimin më të lartë sezonal të vizitorëve. Gjatë muajve të verës, fluksi në Ksamil rrit trafikun dhe kërkesën për parkim, duke e bërë gjetjen e një vendi të lirë një nga vështirësitë kryesore për vizitorët dhe operatorët turistikë.

Në Fushë-Studen, projekti do të zhvillohet në një parcelë prej 1,752 metrash katrorë. Dokumentacioni parashikon 44 vende standarde parkimi.

Fushë-Studeni, pjesë e zonës së Librazhdit, ka regjistruar interes në rritje nga vizitorët që kërkojnë turizëm natyror, aktivitete në natyrë dhe destinacione malore. Parkimi i ri synon të krijojë një pikë të organizuar pritjeje për automjetet në një zonë ku frekuentimi lidhet kryesisht me fundjavat dhe sezonet turistike.

Tenderi është pjesë e programit për ndërtimin e nyjeve multimodale të mobilitetit, përmes të cilit FSHZH po zhvillon dhe pajis parkime publike në disa qytete dhe destinacione.

Nisma lidhet edhe me planin më të gjerë të qeverisë për infrastrukturën e parkimeve. Kryeministri Edi Rama tha më herët se qeveria do të zbatonte një një program kombëtar përmes Fondit Shqiptar të Zhvillimit, duke përfshirë parkime nëntokësore dhe struktura parkimi të konceptuara si pjesë e ndërhyrjeve arkitekturore dhe urbane.

FSHZH ka hapur ndërkohë edhe procedura të tjera për përmirësimin teknologjik të parkimeve publike në Vlorë, Durrës, Berat dhe Gjirokastër, me sisteme automatike menaxhimi dhe pagese.

The post FSHZH, 1.4 mln euro për dy parkime në Ksamil dhe një në Fushë-Studen appeared first on Revista Monitor.

Pamela Qirko është me profesion juriste dhe prej vitit 2017 deri në vitin 2023 mbajtur detyrën e Anëtares dhe Kryetares së Komisionit të Pavarur të Kualifikimit ose komisioni i vetting-ut të gjyqtarëve dhe prokurorëve. Më herët, në CV-në e saj rezulton një eksperiencë e gjatë në kompaninë Telekom Albania/ Albanian Mobile Communications (AMC).

Ajo pati aplikuar për t’u emëruar gjyqtare në Gykatën e Apelit të Juridiksionit të Përgjithshëm, Tiranë, por kërkesa e saj u rrëzua këtë muaj nga Këshilli i Lartë i Drejtësisë.

Sipas statutit të ASD-së, Zëvendësdrejtori i Përgjithshëm propozohet nga Drejtori i Përgjithshëm, pas hapjes së vakancës dhe procesit konkurrues.

Emërimi i Pamela Qirkos ndjek atë të Drejtorit të ri të Përgjithshëm, Mina Kusta i emëruar dy muaj më parë në këtë detyrë nga Banka e Shqipërisë, pasi kishte qëndruar vakant që prej korrikut të vitit 2025, kur përfundoi mandati i drejtuesit të mëparshëm, Genc Mamani.

Që prej vitit 2013, Mina Kusta ka punuar në Albcontrol (Ofruesi i Shërbimeve të Lundrimit Ajror të Shqipërisë), në pozicionin e Drejtorit Ekonomik, ndërsa në periudhën 2019-2021 ka mbajtur postin e Drejtorit të Përgjithshëm të këtij enti.

Ndryshimet në drejtimin e ASD-së vijnë në një moment kur do të bëhen ndryshime të rëndësishme në ligjin organik të këtij institucioni që, mes të tjerash, do të rrisin edhe shumën e sigurimit të depozitave bankare në Shqipëri, për ta afruar atë me nivelin e Bashkimit Europian.

Me ligjin aktual, ASD-ja siguron depozitat bankare deri në shumën e 2.5 milionë lekëve dhe depozitat në shoqëritë e kursim-kreditit deri në shumën e 2 milionë lekëve. Direktiva e Bashkimit Europian 49/2014 kërkon që vlera e sigurimit të depozitave në vendet anëtare të jetë të paktën 100 mijë euro.

Megjithatë, rritja e menjëhershme me afërsisht katër herë e nivelit maksimal të mbulimit të depozitave do të ishte e vështirë. Për këtë arsye, ASD-ja projekton një rritje me dy etapa.

Me ligjin e ri “Për sigurimin e depozitave”, që parashikohet të dërgohet për miratim brenda vitit 2026 ose fillimit të vitit 2027, do të ketë një rritje të ndërmjetme të shumës së mbulimit të depozitave, nga 2.5 milionë lekë në 6 milionë lekë. Në një etapë të dytë, në momentin e anëtarësimit në Bashkimin Europian, shuma maksimale e sigurimit të depozitave do të rritet në kufirin e parashikuar në direktivë, prej 100 mijë eurosh.

The post Plotësohet drejtimi i ASD-së, Pamela Qirko do të emërohet Zv/drejtore e Përgjithshme appeared first on Revista Monitor.

Sipas të dhënave të Policisë së Shtetit për Monitor, gjatë periudhës janar–qershor 2026 janë regjistruar gjithsej 18,552 aplikime për lejeqëndrimi për shtetas të huaj.

Nga të dhënat konstatohet se kërkesa për lejeqëndrimi në Shqipëri vijon të dominohet nga motivet e punësimit, ndërsa fluksi i aplikimeve mbetet i përqendruar kryesisht në qytetet e Durrësit, Tiranës dhe Vlorës.

Konkretisht, pjesa më e madhe e aplikimeve, 11,246 apo 61%, i përkasin kategorisë së lejeve unike për punëmarrës, duke konfirmuar se punësimi mbetet arsyeja kryesore për qëndrimin e shtetasve të huaj në vend.

Më pas renditen aplikimet për motive humanitare me 2,564 aplikime apo duke përbërë 14% të totalit. Për bashkim familjar janë pajisur me leje qëndrimi 1,746 shtetas apo 9% e totalit.

Kategori të tjera përfshijnë dhënie të 805 lejeve të qëndrimit për studime që përbënë 4% të totalit të lejeve të reja. Gjithashtu leje unike për të vetëpunësuar/investitorë pati 737 për janar-qershor apo 4% e tyre, ndërsa për leje të përhershme janë regjistruar 20 aplikime.

Rekord punësimi i të huajve, arrin 22,7 mijë shtetas; 50% e tyre nga Filipinet, India dhe Egjipti

Sipas gjinisë, 11,851 aplikantë apo 64% e tyre janë meshkuj, ndërsa 6,701 apo 36% e tyre janë femra.

Për sa i përket shpërndarjes territoriale, numri më i madh i aplikimeve është regjistruar në Drejtorinë Vendore për Kufirin dhe Migracionin (DVKM) në Durrës me 6,241 aplikime duke përbërë 34% të totalit, e ndjekur nga Tiranë me 5,932 apo 32% e tyre dhe Vlorë me 4,356 apo 23% e tyre.

Ndërkohë, DVKM Shkodër ka regjistruar 1,301 aplikime, në Kukës 328, në Gjirokastër 273 dhe në Korçë 121 aplikime.

Të dhënat tregojnë se numrin më të lartë të aplikimeve e kanë paraqitur shtetasit nga Filipinet, me 2,841 aplikime, të ndjekur nga shtetasit e Zvicrës me 2,511, Indisë me 2,323 dhe Egjiptit me 2,270 aplikime.

Në vijim renditen shtetasit e Italisë me 1,478 aplikime, Kosovës me 1,266, Turqisë me 985, SHBA me 504, Myanmar-it me 494 dhe Tunizisë me 296 aplikime.

Gjithashtu, një numër i konsiderueshëm aplikimesh është regjistruar nga shtetas të Ukrainës (237), Rusia (222), Indonezisë (215), Maqedonisë së Veriut (210) dhe Nigerisë (173). Pjesa tjetër e aplikimeve është shpërndarë ndërmjet shtetasve nga mbi 100 shtete të ndryshme./ D.Azo

The post Lejeqëndrimi për të huajt, për janar-qershor mbi 18 mijë aplikime, 61% e tyre për punë appeared first on Revista Monitor.

Sondazhi, i porositur nga Parlamenti Europian dhe i realizuar nga Verian, përfshiu 26,000 intervista ballë për ballë në të 27 shtetet anëtare të Bashkimit Europian, gjatë periudhës 9 prill – 4 maj.

Sipas rezultateve, 81% e kroatëve besojnë se BE-ja është një vend i qëndrueshëm për të jetuar në një botë të pasigurt, një rritje prej gjashtë pikësh përqindjeje krahasuar me vjeshtën e vitit të kaluar. Mesatarja në nivel të BE-së është 75%.

Në të gjithë Bashkimin Europian, më shumë se dy të tretat e të anketuarve duan që BE-ja të luajë rol edhe më të madh në mbrojtjen e qytetarëve nga krizat globale dhe rreziqet e sigurisë, ndërsa gati tre të katërtat besojnë se Unioni duhet të ketë më shumë burime për ta bërë këtë.

Kur u pyetën se ku duhet të përqendrohet BE-ja për të forcuar rolin e saj në botë, qytetarët europianë renditën në vend të parë mbrojtjen dhe sigurinë (39%), të ndjekura nga pavarësia energjetike (35%). Në vendin e tretë u renditën konkurrueshmëria dhe ekonomia.

Në Kroaci, 71% e të anketuarve thanë se janë të kënaqur me cilësinë e jetës së tyre, ndërsa siguria financiare u përmend më shpesh si faktori kryesor.

Megjithatë, kroatët kishin dukshëm më shumë gjasa se mesatarja e qytetarëve të BE-së ta konsideronin inflacionin dhe koston e jetesës si përparësinë kryesore të Parlamentit Europian. 61% e të anketuarve kroatë zgjodhën këtë çështje, krahasuar me 47% në nivel të BE-së.

Kroatët gjithashtu duan që Parlamenti Europian të përqendrohet më shumë te:

• varfëria dhe përjashtimi social;
• bujqësia dhe siguria ushqimore;
• shëndeti publik;
• mbrojtja dhe siguria e BE-së.

Sondazhi tregoi se 81% e kroatëve besojnë se vendi i tyre ka përfituar nga anëtarësimi në Bashkimin Europian, veçanërisht përmes përmirësimit të mundësive të biznesit dhe ruajtjes së paqes dhe sigurisë.

Në nivel të BE-së, përgjigjet pozitive ndaj pyetjes nëse anëtarësimi ka qenë i dobishëm për vendin arritën nivelin më të lartë që nga viti 1983, kur kjo pyetje u përfshi për herë të parë në Eurobarometër.

Kroacia iu bashkua Bashkimit Europian në vitin 2013 si anëtari i 28-të. Pas largimit të Mbretërisë së Bashkuar nga blloku, Bashkimi Europian numëron tani 27 shtete anëtare.

Të anketuarit në mbarë Europën e shohin gjithnjë e më shumë kontributin e BE-së në ruajtjen e paqes dhe sigurisë si përfitimin kryesor të anëtarësimit, të ndjekur nga bashkëpunimi më i ngushtë ndërmjet shteteve anëtare. Qytetarët presin gjithashtu që vendet e Bashkimit Europian të veprojnë në mënyrë më të bashkuar në arenën ndërkombëtare.

The post Sondazhi i BE-së, kroatët më optimistë se shumica e europianëve appeared first on Revista Monitor.

Ekspert i zhvillimit të qëndrueshëm

Struktura ekonomike, emigrimi dhe oligopolet ekonomike në Shqipëri e kanë kthyer lekun në një monedhë të fortë në mënyrë të panatyrshme.

Në makroekonominë klasike, një vend në zhvillim që vuan nga emigrimi masiv i popullsisë dhe ka një deficit të thellë tregtar, problem madhor ka inflacionin dhe zhvlerësimin e monedhës së tij. Në Shqipëri ndodh e kundërta. Leku shqiptar ka njohur një rritje historike shumëvjeçare kundrejt euros, duke arritur së fundmi në 93 lekë për një euro nga 140 lekë rreth dhjetë vite më parë. Një vend me rreth 2.4 milionë banorë, vëllimi i madh i valutës së huaj, ai mbi deficitin tregtar, që qarkullon në sistem, i vlerësuar në rreth 3,8 miliardë euro në vit përballë një PBB-je prej vetëm 23-25 miliardë eurosh, ka prishur mekanizmat standardë të politikës monetare.

Banka e Shqipërisë është përpjekur të ndalë ngritjen e lekut, duke blerë gjatë vitit 2025 mbi një miliard euro nga tregu i brendshëm valutor. Megjithatë, këto ndërhyrje janë si të përpiqesh të zbrazësh ujin që futet në anije me kova. Kriza nuk është thjesht monetare; ajo është rezultat i riorganizimit strukturor të dekadës së fundit që vjen nga bumi i ekonomisë formale, ekonomisë informale dhe një cikli politiko-ekonomik me fillesa që nga vitet ’90, që ekstrakton pasurinë nga ekonomia e resurset natyrore për ta derdhur në beton, por më e rëndësishmja- politikat nuk kanë mundur të krijojnë e ndërtojnë rrugë e mundësi të tjera ekonomike, e zhvillimi perveç betonit.

Flukset hyrëse dhe ekonomia informale

Forcimi i lekut mbështetet nga flukse masive dhe të vazhdueshme të valutës së huaj. Së pari, ndryshimi strukturor në ekonominë reale. Shqipëria është shndërruar në një vend eksportues shërbimesh, ku të ardhurat nga turizmi kalojnë 5 miliardë euro në vit duke rezultuar në një suficit neto prej rreth 2.685 miliardë eurosh. Krahas kësaj, Investimet e Huaja Direkte (IHD) formale kontribuojnë me rreth 1.63 miliardë euro.

Megjithatë, të dhënat zyrtare tregojnë vetëm gjysmën e së vërtetës. Ekonomia informale funksionon si një turbo-karikues me euro. Ndryshe nga IHD-të e korporatave që kanalizohen në llogari bankare, paratë informale janë “në treg” dhe me shpejtësi të lartë qarkullimi e mbështesin konsumin, duke ngopur pikat e këmbimit valutor. Ky fluks mjaft i dukshëm shkakton reagim zinxhir në sjelljen e tregut: duke parë rritjen e vazhdueshme të vlerës së lekut, qytetarët dhe bizneset vendase këmbejnë eurot që mund të kenë për t’i kthyer ato në depozita në lekë ose bono thesari.

Shtrëngimi dhe mungesa e lekut

Ndërsa eurot vërshojnë në treg, monedha fizike në lek është bërë edhe më e rrallë. Qeveria ndjek një politikë të shtrënguar fiskale, me deficite buxhetore të projektuara pranë 0.7% të PBB-së dhe borxh publik në rënie nën 55%. Mbledhja e taksave vazhdimisht tejkalon shpenzimet publike, që do të thotë se shteti tërheq miliarda lekë nga ekonomia dhe i mban ato në llogaritë e thesarit, duke krijuar një mungesë artificiale në tregun e brendshëm. Shpenzimet publike shpesh nuk realizohen 100% dhe përqendrohen në muajin dhjetor, kur qeveria lëvron fonde më shumë për të realizuar planin sesa si pagesa për investimet dhe punët e kryera realisht.

Banka Qendrore bën ndërhyrje për të ulur volumin e eurove në treg, por synimi kryesor i saj është parandalimi i inflacionit. Për këtë, sa herë që Banka e Shqipërisë blen euro nga tregu, ajo i “sterilizon” menjëherë këto ndërhyrje duke i tërhequr lekët e emetuar sërish në llogaritë e saj. Sasia e lekut fizik mbetet e pandryshuar, duke neutralizuar efektin e ndërhyrjes. Për më tepër, sistemi bankar tregtar nuk po krijon para të reja, pasi kredia totale private në Shqipëri është vetëm 34% e PBB-së, kjo në ndryshim nga vendet e BE-së ku kredia private shkon në 100% ose më shumë të PBB-së.

Matematika e Këmbimit :  faktorët kryesorë në shifra

Për t’u kuptuar më qartë po rendisim se nga vijnë rreth 3,8 miliardë ekstra euro që po “mbytin” tregun. (me përafërsi shifrash vjetore):

• Eksportet, investimet dhe remitancat formale: Këtu përfshihen të ardhurat masive zyrtare nga turizmi ~5.7 miliardë euro, Investimet e Huaja Direkte formale ~1.6 miliardë euro) dhe remitancat zyrtare nga emigrantët të cilat për vitin 2025 llogariten në 1.1 miliardë euro. Vlera totale e hyrjeve formale shkon rreth 8.43 miliardë euro. Nëse llogarisim diferencën e vërtetë neto, nga kjo shifër duhet të zbresim eurot që shqiptarët shpenzojnë jashtë shtetit për turizëm rreth 2.7 miliardë euro dalëse si dhe deficitin e thellë tregtar prej rreth 5.9 miliardë eurosh dalëse. Matematikisht, bilanci total formal rezulton negativ, me një hendek të vogël prej rreth 170 milionë euro. Në kushte normale, euroja do të duhej të ishte shtrenjtuar, por kjo diference tejkalohet totalisht së pari nga ekonomia e padeklaruar e pastaj nga faktorë të tjerë.
• Ekonomia informale / Paraja cash: Llogaritet në rreth 2.5 deri në 3.2 miliardë euro të hyra. Ky është fluksi i padeklaruar që qarkullon në ekonomi, dhe ndahet në rreth 1 miliard euro cash nga diaspora, rreth 800 milionë – 1 miliard euro nga turizmi që paguhet cash dhe nuk deklarohet, dhe rreth 1 deri në 1.2 miliardë euro nga të ardhura nga aktivitete jo legale jashtë vendit.

Shënim: Shifrat e ekonomise informale janë të ekstrapoluara dhe të llogaritura në mënyrë indirekte dhe jo të dhëna zyrtare.

• Ndërhyrjet sterile të Bankës Qendrore: Megjithëse banka bleu përgjatë vitit 2025 pak me shume se 1 miliardë euro për të ndalur rënien, ajo e sterilizon ndërhyrjen duke mbajtur sasinë e lekut të pandryshuar/neutrale. Ky veprim nuk e shton euron, por nuk lejon shtimin e lekut, duke e lënë lekun qarkullues sërish të rrallë e të shtrenjtë.
• Përshtatja e tregut: Likuidimi i kursimeve nga 500 milionë deri në 1 miliard euro. Nga frika e zhvlerësimit të mëtejshëm, qytetarët shtyhen të këmbejnë kursimet e tyre nga euro ne lek, duke shtuar deri në 1 miliard euro të tjera në treg
• Kredia e Bankave private e mangët në lekë dhe disbursime të kredive edhe ne Euro: Efekt prej 500 deri në 800 milionë euro. Rreth 50% e kredive merren në euro. Ndërtuesit i marrin këto euro dhe një pjesë të madhe e këmbejnë menjëherë në lekë për të paguar punetorët dhe materialet brenda vendit, taksa, etj. duke hedhur euro të reja në treg pa krijuar lek të rinj.
• Bllokimi fiskal nga Qeveria: Ekuivalenti i 300 deri në 600 milionë eurove. Qeveria mbledh taksa dhe mban në llogaritë e saj me dhjetëra miliarda lekë të pashpenzura gjatë vitit, duke bërë që leku fizik të mungojë në xhepat e njerëzve dhe duke e mbajtur raportin në disfavor të euros.

Bilanci Përfundimtar:

Ekuacioni i këtyre 6 pikave tregon qartë pse bie euro. Le të llogarisim të hyrat dhe te dalat – bilanci i formal eksporte+IHD+remitanca minus importe+turizëm dalës lë një deficit prej rreth 0.17 miliardë eurosh, ndërsa Banka e Shqipërisë tërheq edhe 1 miliardë euro. Pra, tregu duhej te ishte i “zbrazur” me rreth 1.2 miliardë euro.

Por, më tej veprojnë forcat masive të mbiofertës: paratë informale ~3.2 mld, + përshtatja e tregut ~1 mld, + konvertimi i kredisë ~0.8 mld,  të cilat së bashku hedhin në treg rreth 5 miliardë euro të reja.

Diferenca midis 5.0 mld ekstra hyrëse me 1.2 mld (deficiti + BSH) lë në treg një suficit të pastër prej rreth 3.8  miliardë eurosh neto çdo vit.

Ky det me euro të tepërta përplaset me një monedhë Lek që mbetet i rrallë, nga sterilizimi i BSH-se, bllokimi fiskal e kreditor, si dhe kërkesa e vazhdueshme për lek nga konsumatorët e bizneset duke vulosur rënien e pashmangshme të euros.

Këto duken të jenë faktorët kryesorë monetarë, megjithëse tabloja totale është më komplekse – biznese të medha shqiptare tani po investojnë jashtë vendit, duke nxjerrë valutë jashtë, por janë edhe ndihmat nga BE, që risjellin euro në ekonomi, Bonot e thesarit ne Euro, etj.

Edhe nëse eliminohet tërësisht një nga këta faktorë p.sh., paratë euro jo legale, faktorët e tjerë do ta mbanin përsëri euron të zhvlerësuar mjaftueshëm.

Efekte të tjera të prurjeve masive në euro të cilat  ndikojnë në ekonomi dhe treg janë:

• Çmimet e banesave: Normalisht duhet të ndjekin rritjen e pagave dhe volumin e ndërtimeve të reja kundrejt kërkesës. Realiteti: Çmimet së fundmi janë rritur me 20%–40%; Tirana kap çmime nga €2,500–€5,000/m² ndërsa paga mesatare është ~€770. Shkaku: Tregu i aseteve ushqehet nga para shpesh informale që përpiqen ta ruajnë vlerën me beton.
• Shkalla e vakancës (shtëpitë bosh): Normalisht oferta e madhe në ndërtim duhet të çojë drejt rënies së çmimeve. Me dhjetëra mijë apartamente janë bosh në Tiranë, ndërsa çmimet vazhdojnë të rriten. Prona funksionon si llogari bankare jolikuide për investitorët, jo për strehim.
• Eksportet (Mallra): Normalisht duhet të rriten krahas zgjerimit ekonomik të vendit. Eksportet janë tkurrur me ~15%; pushime masive nga puna në fasoneri. “Sëmundja Holandeze” , forca artificiale e monedhës e bën importin më të lirë, por shkatërron prodhimin vendas.
• Bilanci tregtar: Deficitet e larta (importi shumë më i madh se eksporti) zakonisht e dobësojnë monedhën vendase. Deficiti thellohet në €5.9 miliardë, megjithatë leku vazhdon të forcohet. Flukset hyrëse nga kanale të tjera (jo-tregtare) e tejkalojnë plotësisht hendekun tregtar.

Rënia e shpejtësisë së qarkullimit te parasë

Për të kuptuar plotësisht paradoksin e Euros kundrejt Lekut, duhet parë përtej treguesve monetarë, duhet të shikojmë ekonominë politike, si dhe përqendrimin e pasurisë.

Të ardhurat e shtetit shqiptar bazohen te taksat indirekte, si psh. TVSH-ja dhe akcizat e karburantit. Kur çmimet rriten për shkak te krizave të ndryshme, qytetarët e thjeshtë shtrydhen edhe më shumë dhe buxhetet e tyre modeste në lekë zbrazen edhe më shpejt drejt arkave të tregtarëve dhe shtetit.

Shteti më pas e rishpërndan këtë pasuri të mbledhur nga taksat kryesisht përmes kontratave të mëdha infrastrukturore dhe koncesioneve Publike-Private (PPP). Rezultati është një transferim masiv i pasurisë: lekët e miliona qytetarëve përqëndrohen në llogaritë bankare të një grushti ndërtuesish dhe importuesish mallrash e karburanti të cilët fitojnë rregullisht edhe tenderat publikë.

Kjo shkakton kolaps në shpejtësinë e qarkullimit të parasë. Njëqind mijë lekë në duart e një mësuesi qarkullojnë shpejt nëpër dyqanet dhe ekonominë lokale. Dhjetëra miliardë lekë të përqëndruara në llogarinë e një oligarku nuk blejnë ushqime apo mallra; ato blejnë tokë, ndërtojnë komplekse hotelesh dhe kulla banimi. Për pasojë, tregtia e pakicës sëe përditshme ngec, shërbimet ngecin, ndërsa ndërtimi përjeton hiperinflacion.

Kjo dinamikë nga ana tjetër krijon stuhinë e përsosur në sektorin e pasurive të paluajtshme. Leku i përqëndruar i tregut të brendshëm, ai nga kontratat qeveritare, bashkohen me valën masive të eurove që hyjnë nga turizmi, diaspora dhe ekonomia informale. Për shkak se tregu financiar i Shqipërisë është i pazhvilluar — nuk ka bursë aktive apo treg obligacionesh të korporatave — nuk ka asnjë mjet financiar ”sfungjer” për të thithur këtë kapital, bën që të gjitha këto para të përplasen drejtpërdrejt në tregun e pronave fizike.

Demografia dhe rreziqet e tjera

Për t’i shtuar kësaj situate, kemi edhe problemin demografik. Censi i fundit konfirmon se mbi 420,000 shqiptarë janë larguar jashtë vendit dhe se ikjet vazhdojnë. Kjo jo vetëm tkurr bazën e përdoruesve vendas që mbështeten te leku për transaksionet e përditshme, por ul thellësinë e ekonomisë vendase, dhe në të njëjtën kohë rrit diasporën jashtë vendit, e cila sjell euro në vend për të mbështetur familjet, me turizëm si dhe për blerje pronash.

Kërcënimi afatgjatë i monedhës lokale të mbivlerësuar është stanjacioni i plotë i produktivitetit. Duke kanalizuar pothuajse të gjithë kapitalin e tepërt në sektorë jo-të-tregtueshëm, (si nocion ekonomik kur shitet dhe blihet vetëm brenda vendit), si pasuri të paluajtshme dhe hoteleri me vlerë të ulët në vend të teknologjisë, bujqësisë apo prodhimit, Shqipëria po shkatërron kompleksitetin e saj ekonomik të së ardhmes. Për më tepër, kjo krijon një rrezik sistemik të lartë. Nëse flukset informale zvogëlohen, ose nëse rënia demografike vazhdon edhe më tej bën që flluska e “apartamenteve fantazmë” të pëlcasë. Sektori bankar i cili mban këto prona si kolateral me çmime të mbivlerësuara mund të përballet me një krizë të rëndë likuiditeti. Së fundi, një ekonomi informale e përmasave përtej atyre fiziologjike që vepron në sektorin e pronave mund të krijojë vështirësi të tjera për anëtarësimin e Shqipërisë në BE.

Banka e Shqipërisë po lufton një betejë që nuk mund ta fitojë me instrumentet standarde monetare. Edhe nëse një faktor strukturor do të eliminohej, për shembull rreth 1 miliard euro te supozuara nga burime të paligjshme, miliardat e mbetura nga turizmi, IHD-të, shtrëngimi fiskal, kreditimi privat i mangët, e mungesa e tregut financiar, do të mbanin euron në mbiofertë.

Derisa Shqipëria të thellojë tregjet e saj të kapitalit për të thithur këto prurje, dhe të zhvendosë ekonominë e saj “politike” larg përqëndrimit oligarkik të pasurisë dhe derdhjes së betonit, leku do të mbetet i vlerësuar në mënyrë të panatyrshme — një monument i një ekonomie të gërryer nga brenda, por të mbytur me para nga jashtë.

*Opinionet janë personale të autorit dhe nuk përbëjnë qëndrim të revistës

The post Monedha e betontë appeared first on Revista Monitor.

Konfliktet dhe ndërprerjet në tregjet globale të energjisë mund të shtyjnë miliona njerëz drejt urisë, duke rritur kostot e karburantit, plehrave kimike dhe ushqimeve, paralajmëroi kreu i Fondit Ndërkombëtar për Zhvillimin Bujqësor, me seli në Romë. Paralajmërimi vjen ndërsa një raport i ri i Kombeve të Bashkuara tregon se përparimi global në luftën kundër urisë mbetet i brishtë.

Raporti i OKB-së për sigurinë ushqimore, i publikuar të martën, konstatoi se uria globale është zbutur lehtë vitet e fundit, por parashikon se më shumë se 500 milionë njerëz mund të vazhdojnë të përballen me uri kronike deri në vitin 2030.

Afrika pritet të mbajë peshën më të madhe të kësaj krize.

Në një intervistë për Associated Press këtë muaj, presidenti i IFAD-it, Alvaro Lario, tha se tensionet gjeopolitike dhe ndërprerjet e mundshme në transportin detar dhe furnizimet me energji, përfshirë pasigurinë rreth Ngushticës së Hormuzit gjatë luftës në Iran, mund të lënë edhe 9 deri në 18 milionë njerëz të tjerë përballë urisë, nëse këto tronditje vazhdojnë.

“Po jetojmë në një periudhë kur numri i konflikteve është në nivelin më të lartë dhe vazhdon të rritet,” tha Lario, duke shtuar se “sa herë që ka konflikt, rriten edhe uria, zhvendosja e popullsisë dhe numri i refugjatëve”.

Konfliktet po nxisin rritjen e çmimeve të energjisë dhe plehrave kimike

Sipas Larios, konfliktet e vazhdueshme, si lufta në Iran dhe pushtimi rus i Ukrainës, janë faktorët kryesorë që po rrisin çmimet e energjisë dhe plehrave kimike.

Duke ndërprerë transportin detar dhe furnizimet me inpute bujqësore dhe energji, këto konflikte po shkaktojnë një tjetër goditje inflacioniste për sistemet ushqimore në mbarë botën. Ndikimi është veçanërisht i madh te fermerët e vegjël, shumë prej të cilëve varen nga nafta për të pompuar ujin, për të korrur të mbjellat dhe për t’i transportuar produktet në treg.

Kjo është veçanërisht shqetësuese, pasi kostoja e një diete të shëndetshme në mbarë botën tashmë po rritet.

Sipas raportit të OKB-së, kostoja mesatare globale e një diete të shëndetshme u rrit në 4.28 dollarë sipas barazisë së fuqisë blerëse për person në ditë, nga 3.44 dollarë në vitin 2021.

Amerika Latine dhe Karaibet regjistruan kostot më të larta, me 4.91 dollarë sipas barazisë së fuqisë blerëse.

Kostoja e një diete të shëndetshme ndryshonte ndjeshëm nga një rajon në tjetrin, në varësi të dallimeve në sistemet agro-ushqimore. Produktet me origjinë shtazore, perimet dhe frutat përbënin pjesën më të madhe të kostos, krahasuar me ushqimet bazë me përmbajtje niseshteje.

Edhe veprimtaritë pas daljes së produkteve nga ferma, si përpunimi, logjistika dhe tregtia me shumicë, përbënin 40 për qind të kostos totale.

Meqë këto veprimtari janë veçanërisht të cenueshme ndaj ndërprerjeve të zinxhirit të furnizimit të shkaktuara nga konfliktet, është edhe më e rëndësishme të ndërtohen sisteme më efikase dhe më të qëndrueshme në këto fusha, sidomos për të ulur kostot e ushqimeve që prishen shpejt.

Në mënyrë të ngjashme, nevojiten më shumë investime në infrastrukturë, zhvillim, kërkim shkencor, ujitje dhe zinxhirë frigoriferikë, për të ulur koston e një diete të shëndetshme. Edhe reformat në subvencione dhe kuadrin rregullator, së bashku me lehtësimin e tregtisë, mund të ndihmojnë në arritjen e këtij objektivi.

Lario theksoi gjithashtu se uria dhe konfliktet shpesh ushqejnë njëra-tjetrën, duke krijuar një cikël që është i vështirë të prishet pa më shumë stabilitet.

“Dhënia fund e urisë dhe bërja e dietave të shëndetshme të përballueshme kërkojnë angazhim politik, investime të qëndrueshme dhe politika mbështetëse,” tha Qu Dongyu, drejtor i përgjithshëm i FAO-s.

“Krizat e fundit — nga fatkeqësitë natyrore, si pandemia e COVID-19, te fatkeqësitë e shkaktuara nga njeriu, si vatrat e konflikteve, lufta në Ukrainë, kriza në Gazë dhe ndërprerja e fundit në Ngushticën e Hormuzit — kanë treguar si qëndrueshmërinë e sistemeve agro-ushqimore, ashtu edhe nevojën për t’i forcuar më tej, në mënyrë që t’u shërbejnë më mirë njerëzve më të cenueshëm në botë, fermerëve dhe konsumatorëve,” shtoi Dongyu.

Goditjet klimatike shtojnë presionin

Raporti i ri e identifikon përballueshmërinë si një nga sfidat më të mëdha të sigurisë ushqimore në botë. Edhe pse prodhimi ushqimor vazhdon të rritet, rreth një e treta e popullsisë globale ende nuk mund ta përballojë një dietë të shëndetshme. Sipas Larios, në vendet me të ardhura të ulëta, kjo shifër arrin në rreth 77 për qind.

“Sfida më e madhe nuk është më thjesht prodhimi i mjaftueshëm i ushqimit, por bërja e dietave të shëndetshme të përballueshme,” tha ai.

Ndryshimet klimatike po ushtrojnë presion të mëtejshëm mbi sistemet ushqimore dhe jetesën në zonat rurale.

Lario vuri në dukje se përmbytjet, thatësirat e zgjatura dhe temperaturat ekstreme po prishin gjithnjë e më shumë bujqësinë në mbarë botën dhe janë bërë një realitet i zakonshëm për shumë komunitete.

Sipas tij, qeveritë duhet të përqendrohen te qëndrueshmëria dhe përshtatja përpara se të godasin fatkeqësitë, në vend që të mbështeten vetëm te reagimet emergjente pas tyre.

“Kjo po bëhet thjesht normaliteti i ri,” tha Lario. “Po shohim përmbytje në shumë vende. Po vazhdojmë të shohim edhe thatësira që janë zgjatur për katër ose pesë vjet.”

Fondi po rrit investimet në programe për përshtatjen ndaj klimës, të cilat synojnë të ndihmojnë komunitetet rurale t’u rezistojnë përmbytjeve, thatësirave dhe temperaturave ekstreme, tha ai. Sipas tij, mbështetja është urgjentisht e nevojshme për miliona fermerë të vegjël që prodhojnë një pjesë të madhe të furnizimit ushqimor në botë.

Afrika shfaqet si epiqendra

Raporti e veçon Afrikën si sfidën më urgjente në botë për sigurinë ushqimore.

Për herë të parë, kontinenti ka kaluar Azinë si rajoni me numrin më të madh të njerëzve që vuajnë nga uria, ndërsa deri në vitin 2030 atje mund të jetojë gati 60 për qind e njerëzve të kequshqyer kronikisht në botë.

Lario ia atribuoi këtë ndryshim pjesërisht rritjes së shpejtë të popullsisë dhe përparimit më të ngadaltë ekonomik krahasuar me disa pjesë të Azisë. Ai bëri thirrje për më shumë investime në bujqësi, infrastrukturë dhe sisteme ushqimore.

Sipas tij, vendet afrikane importojnë aktualisht ushqime me vlerë gati 100 miliardë dollarë, ose 87.7 miliardë euro, çdo vit. Kjo nënvizon nevojën për prodhim vendor më të fortë, kapacitete më të mira magazinimi dhe shpërndarjeje, si dhe rrjete më të zhvilluara të tregtisë rajonale.

Konfliktet, ndërprerjet në tregjet e energjisë dhe ekstremet klimatike rrezikojnë ta nxjerrin progresin nga shinat, nëse qeveritë nuk investojnë në sisteme ushqimore më të qëndrueshme, tha Lario./ Euronews

The post OKB: Kriza energjetike dhe mungesa e plehrave kimike do të rrisin më tej çmimet e ushqimeve appeared first on Revista Monitor.