Een BarCamp is een conferentie met zo weinig mogelijk organisatie op voorhand: een locatie, wat eten en wat drank is voldoende. De rest moet van de deelnemers komen, die de handen uit de mouwen steken of (liever nog) zelf een sessie verzorgen.

Eén nadeel: omdat een klassieke BarCamp meestal via internet georganiseerd wordt, is het publiek geen doorsnede van de samenleving. Van de 63 deelnemers begin dit jaar in Antwerpen waren er 7 zonder Twitter-naam. Dat betekent dat de sessies ook voor een groot deel over IT-gerelateerde zaken gaan. Dat kan leuk zijn, maar persoonlijk kom ik vooral om nieuwe dingen te horen, en nieuwe mensen te ontmoeten. Als altijd dezelfde mensen altijd over dezelfde zaken komen praten is het plezier er snel af.

Misschien moeten we onszelf verplichten deze keer wat diverser te kijken. Bijvoorbeeld maximaal 2/3 deelnemers die op Twitter zitten, de rest moet van ergens anders komen. En maximaal 1/3 van de onderwerpen mag met IT te maken hebben: in het weekend wil ik andere zaken horen dan waar ik in de week mee bezig ben.

De toegang is al gratis, maar misschien kunnen we een bonus bedenken voor iemand die een nieuweling op sleeptouw neemt? Ik kan zo al heel mijn familie meesleuren: mijn moeder kan iets vertellen over de rol van de specialist in het ziekenhuis van de toekomst, mijn vader iets over het in toom houden van persoonlijkheden in de lokale politiek. Mijn oudste zus heeft het over het opvoeden van leerlingen en leraren in een school voor buitengewoon onderwijs, mijn jongste zus over de kwalijke neveneffecten van het toegangsexamen op de opleiding geneeskunde. Mijn vrouw kan minstens drie sessies vullen: omgaan met anderstalige nieuwkomers in een lagere school, vernieuwing en weerstand in een lerarenteam, en de uitdagingen van een centrumschool in een centrumstad. Haar moeder kan je tien misvattingen en tien verbeterpunten van onze sociale zekerheid geven, haar vader tien zaken die je moet weten om je rechten als consument te laten gelden. En dan ben ik nog niet over mijn nonkels en tantes begonnen.

Enfin, om maar te zeggen: soms moet je jezelf een paar beperkingen opleggen om nieuwe dingen te bereiken.

Zelfstandige zijn, dat is allemaal leuk en zo, maar alleen is maar alleen. Ik begon structuur te missen, en kon minder en minder tijd besteden aan wat ik echt graag doe: nieuwe problemen analyseren en oplossen. Drie weken geleden kwam ik Niels tegen die ik destijds nog bij Lithium heb binnengeloodst (ik vermoed dat de vinderspremie is zoekgeraakt op de post), en die wist me te vertellen dat het leven bij anaXis, dat vorig jaar met Lithium is samengegaan, zeker niet tegenviel. Het beheerssysteem dat we bij Lithium hebben uitgebouwd wordt nog steeds gebruikt, naast dat van anaXis, en een nieuwe versie staat in de planning. Maar ook daar was alleen maar alleen: misschien zou het wel leuk zijn om hier terug samen aan te werken? Het enige probleem was dat anaXis niet met freelancers maar enkel met “normale” werknemers werkt, en dat ik mijn zelfstandigenbestaan naar “bijberoep” zou moeten terugdraaien. Soms moet je impulsief zijn in het leven: de volgende week had ik een gesprek met Bart, een half uur later stond er een handtekening onder het contract, en nog een uur verder wist ook Katrien dat we nu alletwee over een vast inkomen beschikken.

En dan begint de twijfel toe te slaan. Help! Werknemer! Een baas in plaats van een klant! Een arbeidsreglement, met dwingende voorwaarden over alcoholgebruik op het werk! Niet, of toch veel minder vaak, in mijn pyjama aan het bureau werken! Die eerste nachten heb ik niet goed geslapen. Was dit nu een nederlaag? Ik, die zo van mijn onafhankelijkheid zei te houden, nu toch geketend als een loonslaaf?

Maar nachtelijke dromen zijn slechte raadgevers, want eigenlijk moet er ook niet gek veel veranderen. Bij Lithium was ik freelancer, maar heb ik bijna twee jaar voltijds voor hen gewerkt, zodat ik evengoed werknemer kon zijn. Mijn huidige klanten kan ik nog altijd verder helpen in de weekends, en het is ook geen slechte instelling om je interne collega’s als klanten te bekijken: mensen die bepaalde verwachtingen hebben en naar jou komen omdat je ze goed en op tijd kan invullen.

Ja, je geeft wat vrijheid af. Echt? Als je eens een hele goede dag hebt wil je misschien een paar uur doorwerken, om dit te compenseren op een andere keer waarop het maar niet wilt lukken, maar als samen aan een project werkt is het wel handig als je collega er ook effectief is. Je hebt minder directe inspraak in de opdrachten die je krijgt, maar met een beetje diversiteit in de groep lukt het om een eigen specialisatie te ontwikkelen, en ik hou wel van de uitdaging om eens iets te doen waar ik nog niet veel van af weet. De grote onbekende is de bedrijfscultuur, die in een groep van tachtig waarschijnlijk anders is dan in een groep van tien. Wie is waar mee bezig, wie heeft welke verantwoordelijkheden, wat zijn de gewoontes hier? Hoe gaat dat als je heel veel klanten en potentiële klanten hebt: moet je dan in het openbaar meer op je woorden letten, of houden die klanten net van eerlijke kritiek?

Het is een ander pak, en ik wil weten of het mij past. Waar wil ik de balans leggen tussen vrijheid en zekerheid? Hoeveel aanpassing is er nodig en mogelijk van mij en van mijn werkomgeving? Is dit een plek en een job waar ik het nuttigst kan zijn? Ik hou wel van de Medemerkers-filosofie, waar de werknemers (terug) de belangrijkste vertegenwoordigers van het bedrijf zijn: kan ik die hier ook in de praktijk brengen? Ik weet het nog niet, maar ik ben wel van plan het uit te vinden. Door misschien in het begin wat dingen uit te proberen, door mondig te zijn, dingen in vraag te stellen, want door achterklap is nog nooit een proces verbeterd. Het gaat hier immers om het welzijn van mij en van het bedrijf, geen lichtzinnige zaken dus.

En daar dient deze tijd ook voor. Zes maanden proeftijd, waarin het contract op een week opgezegd kan worden. Voor beide partijen: als je zelf merkt dat je niet in het bedrijf past, kan je dit maar beter snel weten en laten weten, om niet maandenlang gefrustreerd elkaars tijd te verspillen. Getrouwd ben ik vorig jaar al, hier is het een overeenkomst met duidelijke opzegclausules. In het allerergste geval rond ik mijn werk af, draag mijn taken over aan iemand anders, en neem met een vriendelijke handdruk afscheid. Maar normaalgezien zijn we vertrokken voor een lange, boeiende rit.

Ik merk het als ik tijd doorbreng met mijn kleine nichtje. Johanna heet ze, twee jaar is ze op de wereld, en vanalles steekt ze uit. Mij kent ze als OnkieAn, want haar ouders lijken haar te hebben wijsgemaakt dat “nonkel Jan” één woord is. Haar moeder is pedagoge, haar vader burgerlijk ingenieur, volgens de statistieken staat dit kind een stralende toekomst te wachten. Maar soms gebeurt het dat de ene in de keuken en de andere op het einde van de tuin staat, en OnkieAn alleen met de kleintjes achterblijft (meervoud, want er is ondertussen ook een Rosanne bijgekomen – een geluk dat zij op zes maanden nog niet te mobiel is). Hoe moet je dan reageren wanneer het kind iets doet wat misschien niet zou mogen? Als het moet terechtgewezen worden moet het snel gebeuren, want op twee jaar heb je nog het geheugen van een goudvis en is het verband tussen oorzaak en gevolg snel weg. Maar nog belangrijker dan snel zijn is consistent zijn, want Pavlov kreeg zijn honden ook niet van de eerste keer zo zot. Kinderen zijn feilloos in het ontdekken van verschillen in beoordelingen door verschillende volwassenen, en schrikken er niet voor terug om deze meedogenloos uit te buiten.

Beseft ze wel wat wij allemaal voor haar doen? Misschien beter van niet.

Maar wacht, welk opvoedingstraject wordt hier met deze kinderen bewandeld? Daar hebben we het in de familiekring nog niet zoveel over gehad! Is het de klassieke opvoeding zoals mijn grootmoeder die toepaste? Waarbij ze mijn meter op haar vijfenveertigste nog berispte dat ze nu nog steeds geen fatsoenlijke job, of nog erger, geen fatsoenlijke man gevonden had? (Ondertussen staat het 1-1: ze is ambtenaar geworden (punt voor Bomma), en als we de ex-vrouwen van haar vroegere lieven mogen geloven heeft ze er goed aan gedaan er zelf niet mee te trouwen (punt voor Marleen).) Of gaan ze voor de vrije opvoeding zoals mijn nonkel Luc, pedagoog uit het Leuven van ’68, die zijn kinderen nooit strafte? (Tot afgrijzen van zijn oudste zuster, die ondertussen wel moet toegeven dat het nog niet zo slecht met de kinderen is afgelopen. Minder goed dan die van haar uiteraard, maar toch zeker niet slecht.) Of de erg zachte hand van mijn grootvader, die, toen hij op een ochtend de gigantische kras in de auto ontdekte die mijn moeder er de avond tevoren in had gezet bij het wegrijden van de jongerenmis, haar wekte met een rustig “Kinneke?”, niet kwaad werd, maar enkel vroeg dat ze dit in het vervolg zelf kwam vertellen? (Vandaar dat mijn moeder nooit een omniumverzekering neemt: “wie een fout maakt moet er zelf maar voor opdraaien!” De afgelopen twee jaar heeft ze achtereenvolgens onder de garagepoort en in een linkerflank gezeten.) Of gaan ze voor de manier waarop ook wij zelf zijn opgevoed? En welke was dat dan weer? Ik herinner mij maar twee dingen: “Wie weent krijgt kletsen bij”, wanneer we te wild aan het fikfakken waren (voor echte ruzies waren we te lui), en dat ik één keer in de hoek heb gestaan omdat ik zelf mijn haar had geknipt. Echt streng kun je dat dus niet noemen, zeker niet in vergelijking met mijn huidige huiselijke leven. (Grapje! Ik lig niet onder de sloef! Denk ik toch. Even aan Katrien vragen.)

In de wildernis kan je enkel op jezelf terugvallen, en dat deed ik dus ook hier. Ik dacht na: ben ik ooit in dezelfde situatie geweest, en heb ik er toen iets uit geleerd? Ik zou niet willen dat ik het kind afleer dingen uit te proberen, dus exploratie voorop! Toen ze de bloemetjes van de planten aftrok dacht ik zelf aan die keer dat ik in het eerste middelbaar de bladeren van de vetplantjes op de vensterbank naast doorknipte, en de volgende dagen gefascineerd het proces volgde waarmee de plant zichzelf genas van deze externe aanval. Ik herinnerde me meer van die plant dan van de lessen, dus planten molesteren mag. Goed zo Johanna!

Blijkbaar niet dus. Toen Martien binnenkwam bleek de regel verfijnder te zijn: buiten mogen de bloemetjes wel geplukt worden, binnen niet. En zeker niet de plantjes van oma. Tenzij ze die zelf met jou gaat plukken (en er al eens per ongeluk er een giftige tussen zit). Maar goed, zij is de pedagoge, dus ik heb geleerd.

De volgende keer zaten we gezellig aan tafel. Daar bloedt mijn vegetariër-hart altijd als Johanna enthousiast het vlees rond haar groeten uit eet en nog meer bij vraagt – en zelfs krijgt van die carnivorenfamilie! Ze eet met veel plezier (toch zeker als ik er langs zit), maar soms met te veel. Zo ook toen ze met haar soep aan het spelen was, en die niet enkel inslikte maar ook weer uitspuwde op haar slabbetje. Nou, dacht ik, dit kan niet de bedoeling zijn: er zit veel liefde in die soep, en ook heel wat energie, dus die verspillen is geen goede zaak. En vies bovendien. Maar ook hier was ik fout: “het kind is nog maar twee jaar, dan mag dat nog.” Nou moe.

Dus, bij deze kondig ik het aan: zelf kinderen opvoeden, ik geef het op. En gelukkig kan ik dat. Katrien is gediplomeerd onderwijzeres (van een katholieke school, niet van die vrijzinnige onzin), zij weet dus hoe kinderen grootgebracht moeten worden. Als ik later een moment alleen thuis ben met de kinderen hou ik mooi bij wat ze doen, en leg het later aan haar voor. “Pas op met wat jullie nu doen, want de papa schrijft het allemaal op, en als de mama thuis is zal ze er een rapport van krijgen en indien nodig de gepaste maatregelen treffen!” De blokken niet opgeruimd, tomatensaus tegen de muur, lucifers aan de gordijnen, schroevendraaiers in de zekeringkast: ik leg het vast, op Google Docs, Flickr en YouTube (dat het later niet mijn woord tegen het hunne is), en laat de deskundige terzake oordelen wat wel en wat niet mocht. En ondertussen kan papa zich rustig in zijn werkkamer terugtrekken en verder met de Lego spelen. Ieder zijn specialiteit!

Als kind dacht ik dat de wereld volgens plan verliep. Mijn ouders wisten altijd wat er aan ging komen, en wat goed voor mij was. Mijn ouders maakten geen fouten. Op alle vragen had mijn vader een antwoord.

En dan is het verwarrend om op te groeien. Het besef dat de wereld zo groot is, dat er zoveel vragen zijn waar je zelf een antwoord op moet geven, en dat ik blijkbaar de enige ben die niet altijd meteen weet wat de juiste antwoorden zijn. Hoe kan ik met al mijn fouten ooit iets bereiken in deze wereld waar iedereen met succes zo perfect weet wat ie moet doen?

Dat is natuurlijk een fout. Een perceptiefout, want het is niet omdat ik de enige ben die constant naar mijn eigen twijfels en gedachten in mijn hoofd moet luisteren, dat anderen geen twijfels hebben. Alleen hoor ik die niet.

Ik zou hier vandaag een oproep willen doen om meer toe te geven dat we twijfelen, dat we iets niet weten, maar vooral ook dat we fouten maken.

Wij zijn goed in het meten van succes. Ganse departementen op universiteiten en bedrijven houden zich bezig met het opstellen van metrieken voor het meten van kwaliteit. Als een dienst of een product niet voldoet, dan weten we liefst met hoeveel.

Dat leren we al van jongs af aan. Je kan een jaar inspanning samenvatten in één handig cijfer. “Hoe doet Tommy het op school?” “Goed, hij had 84 op zijn laatste rapport.” Zoals ook die sketch in Vaneigens: “Toon uw rapport eens. Godsdienst 10, mooi, Nederlands 10, mooi, Wiskunde 7 mooi, oei, 5 voor gedrag maar?” “Da’s ook maar op 5.” “Ah. Maar zeven op wiskunde dus?” Elk cijfer herinnert ons eraan hoeveel we nog niet hebben gehaald, in plaats van ons eraan te doen denken hoeveel we wel hebben gehaald, hoeveel we hebben bijgeleerd sinds vorig jaar. We moeten dus niet tellen hoeveel er ontbreekt vanaf de tien, maar hoeveel er bijgekomen is vanaf de nul.

Is het trouwens niet raar dat een rapportcijfer zo precies onze fout aangeeft? Een drie op tien is onvoldoende, maar minder onvoldoende dan een één op tien? Kunnen we dan niet beter het Amerikaanse systeem van letters gebruiken, van A over E voor de goede scores, en een F die gewoon “onvoldoende” betekent? Of misschien nog beter: “Nog niet voldoende”. Want het is niet omdat je vandaag iets niet kan, dat je het morgen niet zal kunnen. We zijn nog teveel geneigd om een persoon die een fout maakt te zien als een persoon die fout is. Wie “Switch” heeft gelezen kent waarschijnlijk het voorbeeld van Molly Howard, die directeur werd in een school met zwak presterende kinderen. Eén van de veranderingen die zij doorvoerde is duidelijk maken dat een slechte toets geen slechte leerling betekende, en dat je daarna door een goede herhalingstoets kon bewijzen dat je de leerstof nu wel onder de knie hebt.

De kracht van die verandering is dat ze kinderen doet inzien dat twijfelen en iets nog niet kunnen heel normaal is, dat het een deel van het leren is. Door open over je twijfels te communiceren kan iemand je denkproces volgen en je bijsturen waar het nodig is. Het is belangrijk om dezelfde reden dat je vroeger op je toets van wiskunde de hele bewerking moest opschrijven, en niet enkel de uitkomst: om het verschil te kunnen maken tussen iemand die er niets van begrijpt en een geluk heeft, en iemand die het wel begrijpt maar een rekenfout maakte.

Wie het verhaal van Watson, de IBM-computer die Jeopardy heeft gewonnen, heeft gevolgd, die heeft misschien gezien dat Watson voor elk mogelijk antwoord een “waarschijnlijkheids-indicator” had. Je kreeg zo inzicht in de machine, en je kon zien hoe zeker hij van een antwoord was. Per vraag werd de drempel om een antwoord te geven aangepast: als er veel op het spel stond gaf hij enkel een antwoord als hij heel zeker is, anders kon er al eens een gokje vanaf. Als de antwoorden onder de drempel bleven, deed Watson niet mee. Mijn vader werkt ook ongeveer zo, alleen heeft hij geen drempel: op elke vraag komt een zelfverzekerd antwoord. Dat is trouwens de belangrijkste reden waarom mijn moeder voor hem gevallen is.

Wij hebben dus allemaal zo’n waarschijnlijkheids-indicator in ons hoofd, alleen is die enkel voor ons zichtbaar. En dan raakt ons beeld van de wereld verstoord. Wij weten hoe onzeker we over het antwoord zijn dat we niet geven, dus als iemand anders een antwoord geeft rekenen we er maar op dat die persoon zekerder was en dat ons antwoord fout zou zijn. Maar dat weten we niet, omdat we elkaar geen inzicht durven geven in onze onzekerheden – waardoor we misschien als groep een foute beslissing nemen die ons allemaal de kop kan kosten. We hebben waarschijnlijk allemaal gehoord over de experimenten in groepsdruk van Solomon Asch, waar een proefpersoon een antwoord op een eenvoudige vraag moest geven, maar slechts nadat alle anderen in dezelfde kamer categoriek hetzelfde foute antwoord gaven. Het merendeel begon aan zichzelf te twijfelen en gaf mee het foute antwoord. Het opvallende is dat het voldoende is als slechts één andere persoon een ander, maar evengoed fout, antwoord als de groep gaf, om de proefpersoon het juiste antwoord te laten geven. Als een groep blijft vasthouden aan een foute mening kan jij dus een verschil maken, zelfs al ben je niet helemaal zeker van je eigen mening.

Twijfelen voor je iets doet is één zaak, iets fout doen is nog iets helemaal anders. Maar evengoed deel van het verhaal.

Want wij zeggen hier in Europa en in Vlaanderen wel graag dat we een hyperinnovatieve regio moeten worden, maar dan vergeten we dat het aanvaarden en zelfs verwelkomen van mislukkingen een eerste noodzakelijke stap naar meer innovatie is.

Wie geen fouten wilt maken, zal geen risico’s nemen. Wie geen risico’s wilt nemen, zal geen dingen doen die iemand anders nog niet heeft voorgedaan. Wie geen nieuwe dingen doet, zal niet innoveren.

Als je nog nooit om half negen ‘s avonds pizza voor de familie moest gaan halen omdat je kookkunsten mislukt zijn, dan eet je waarschijnlijk niet gevarieerd genoeg. Als je nog nooit een les of een presentatie hebt gegeven die grandioos misliep, dan ben je waarschijnlijk te saai. Als je nog nooit een mop hebt verteld waar een pijnlijke stilte op volgde, dan zal je nooit stand-up comedian worden.

Een deel van het probleem is dat wij graag de verantwoordelijke van een fout opsporen. Dat krijgt soms meer aandacht dan het zoeken van de echte oorzaak van de fout. In sommige beroepsgroepen is dit een fundamenteel probleem: dokters zullen maar met de grootste moeite een fout toegeven, omdat ze een gigantische schadeclaim vrezen. Toch kunnen we ook hier goede voorbeelden vinden: het netwerk van ziekenhuizen voor oorlogsveteranen in de VS heeft de beste kwaliteitscontrole die er is. De verantwoordelijke hiervoor is James Bagian, een ex-astronaut. Net zijn achtergrond als testpiloot zorgt ervoor dat hij fouten op een heel andere manier bekijkt: een fout is bijna altijd de schuld van een systeem, en een systeem kan verbeterd worden. Als je ziet dat er teveel foute medicatie wordt toegediend, dan heeft het geen zin om aan de verpleegsters te zeggen dat ze beter moeten opletten. Wat wel helpt is het systeem verbeteren: barcodes op medicijnen, checklists maken, en ruimte geven om deze toe te passen.

Er is nog één ding erger dan een fout maken, en dat is een fout niet rapporteren. Om die reden mag een vliegtuigmaatschappij in de VS geen reclame maken met haar veiligheidsscore, want dan zou men wel eens geneigd kunnen zijn om kleine fouten toe te dekken zodat deze later tot grote fouten kunnen leiden. Maar het is maar door een fout te rapporteren dat we het systeem kunnen verbeteren, dat we een extra veiligheid kunnen inbouwen die die fout in de toekomst zal tegengaan.

Je kan dan wel zorgen dat mensen in een bedrijfsomgeving procesfouten rapporteren en we ze kunnen verbeteren, maar wat met fouten in ons persoonlijke leven? Ieder van ons loopt rond met een verhaal waar we liever niet aan herinnerd worden, maar waar we wel zelf nog vaak aan terugdenken. Net omdat we die fouten voor onszelf houden zullen we ze nooit in perspectief kunnen plaatsen, zullen we nooit beseffen dat die gigantische fout van ons in vergelijking met alle andere dagelijkse fouten van de mensen om ons heel eigenlijk niets voorstellen.

En toch is het zo belangrijk dat we naar elkaars fouten luisteren. Het heeft geen zin om te luisteren naar iemand die succes heeft, want er is een goede kans dat je er niets uit zal leren wat je in je eigen leven kan toepassen. Zoals Tolstoy al wist: “Alle gelukkige gezinnen zijn op dezelfde manier gelukkig. Alle ongelukkige gezinnen zijn op hun eigen manier ongelukkig.” Als je dus wilt weten welke fouten je moet vermijden, is het veel zinvoller om te praten met iemand die fouten heeft gemaakt in z’n leven: die weet tenminste hoe ze er uit zien.

Ik heb één grote droom: dat je elk jaar verplicht werd om je grootste fout uit je eigen leven publiek te maken. Per blog, op TV, in de krant, het maakt niet uit. Het zou voor jezelf goed zijn omdat je die steen eindelijk van je hart kan halen. Het zou voor anderen goed zijn omdat ze van je fouten kunnen leren. Maar het zou vooral voor ons allemaal goed zijn omdat we zo beseffen dat we niet de enigen zijn die zo nu en dan al eens een stomme stoot uithalen.

Dus als je niet weet wat doen vanavond, denk dan eens na over je grootste fout. Schrijf het uit, spreek het in, teken het – het maakt mij niet uit. Iedereen hier is actief genoeg op internet om zoiets publiek te kunnen maken. Maar bel misschien ook eens naar je vader om te zeggen dat je z’n trucje eindelijk door hebt.

1. Ze duwen mee als je het geboortekanaal uit moet
2. Ze gelden als hoger beroep als vader iets heeft verboden
3. Moederkeszalf
4. Ze maken het eten zoals je het graag hebt leren eten
5. Ze zijn altijd nog wakker als je thuiskomt
6. Ze zijn geïnteresseerd in alles wat je vertelt
7. Ze hebben onfeilbare leugendetectors
8. Ze zijn gelukkig met elk cadeau dat van jou komt
9. Ze hebben altijd een bord en een bed op overschot
10. Ze blijven onvoorwaardelijk in je mogelijkheden geloven

Met uw ma moet ge soms een beetje stoefen. Gelukkige moederdag.

Soms komen de beren-trekken nog eens boven

Het jongste vreemde plan was dat om op vier dagen van Diepenbeek naar Oostende te fietsen. Een belachelijk idee, want de wind waait in België altijd uit het westen, waardoor elke tocht van oost naar west tot mislukken gedoemd is. Mijn nonkel Florent had groot gelijk toen hij voorspelde dat ze de provinciegrens niet zou halen. Ook Niels, die veel ervaring heeft met fietsen over de heuvels in Hasselt-centrum, zag meteen in dat dit een fabeltje zou blijven. Een leuke gedachte, maar niets meer.

Het was de bedoeling dat ik met haar mee zou fietsen, maar daar heb ik een stokje tussen kunnen steken door een onmogelijke eis te stellen: ze moest zelf eerst vijftig kilometer op één dag fietsen, duidelijk onhaalbaar voor haar frêle lichaam. Frank heeft toen ook meegespeeld, door geen vier dagen na elkaar droog weer te voorspellen.

Enfin, het plan leek van de baan. Tot een paar weken geleden. Toen kwam ik nog eens thuis langs, en trof haar daar aan met een jongen die schijnbaar graag doktertje wilt spelen. Ze waren druk bezig met de voorbereidingen van deze heilloze onderneming. Die eerste dag zouden ze in Leuven moeten geraken, om dan op kot te blijven slapen. Leuven heeft gelukkig goede treinverbindingen met Diepenbeek, dus moesten zelf geen voorbereidingen treffen voor haar onvermijdelijke repatriëring, als ze na één dag zou gemerkt hebben dat haar zitvlak toch wel erg bont en blauw was. Voor de vorm reserveerden ze telefonisch nog twee gastenkamers voor de dagen erna, maar die dingen zijn snel afgezegd, dus daar zou dan ook geen geld aan verloren zijn. Ik heb haar nog uitgewuifd, en dacht ondertussen aan een goede formulering om haar de volgende dag, na een “onverwachte” voortijdige thuiskomt, terug op te beuren. Dat jonge grut is immers emotioneel nogal onstabiel.

“Verbaasd” is niet het juiste woord om uit te drukken hoe ik de volgende dag het nieuws vernam dat ze niet in de trein richting Diepenbeek, maar op de fiets richting Erembodegem zat. Ze studeert immers geneeskunde, dus zal het wel niet onmogelijk geweest zijn om daar in het UZ van Leuven een portie EPO van een behoeftige patiënt achterover te slaan. Nog een morfinespuit, meteen recht in de pijnplek gespoten, en terug het zadel op. Een dag extra kon ze daar misschien wel mee kunnen halen ja, maar dan zou het grapje wel uit zijn.

Toen ze ook de derde dag nog bleek te fietsen, drong de waarheid tot mij door. Haar “onschuldige” fietsmaatje! Dat is een knutselaar, die zelf een oude fiets heeft opgelapt tot zijn huidig exemplaar. Voor zo iemand moet het een koud kunstje zijn om de Cancellara-truc toe te passen en een verborgen hulpmotor te monteren. Zo is het natuurlijk gemakkelijk om tot in Lovendegem te geraken.

Maar dat ze dan echt tot in Oostende geraakt is, dat geloof ik niet. Ik heb er immers zelf gefietst, en ik kan getuigen dat het er in elke richting vals plat is, dat je altijd tegenwind hebt, en dat de herkenningspunten eeuwig aan de horizon blijven staan zonder dichterbij te komen. Is het u al opgevallen dat fietsers aan de kust altijd op de zeedijk blijven, en nooit het binnenland intrekken?

Ze is inderdaad op de vijfde dag ‘s avonds terug thuis aangekomen, zogezegd met de trein vanuit Oostende, maar haar verhaal vertoont toch enkele serieuze gaten. Zo zijn er geen getuigen dat ze effectief in Oostende is geweest, alhoewel we er toch meerdere tantes hebben wonen, en niet meteen de meest schuchtere. Verder vertelt ze van een “berenhuisje” in Lovendegem, duidelijke tekenen van regressie, beelden uit haar jongste jaren toen ze nog bij de wilde beren in de Limburgse bossen woonde. Ook het verhaal van het vriendelijke jonge koppel in Erembodegem kan niet kloppen, want jonge koppels in de Vlaamse Ruit hebben allemaal stress van het werk, de verbouwing van het huis die niet loopt zoals ze moet lopen, en twijfels over hun relatie.

Tegenwoordig heeft ze nog andere verzinsels, onder andere dat ze stage loopt in een ziekenhuis in Mol. Ja, een ziekenhuis in de Kempen, ik weet ook niet hoe ze denkt dat we dat moeten geloven. Ik hoop maar dat ze op 28 augustus een beetje beleefd blijft op de gemeente, want ik weet niet of een huwelijk geldig wordt verklaard als één van de getuigen onzin begint uit te kramen?

Vrienden, collega’s,

Ik slaap slecht tegenwoordig. Ik slaap slecht als ik nadenk over de toekomst van ons land. Over de toekomst van dit eens zo gedreven, eens zo hardwerkend België.

Want hardwerkend, dat waren we. De arbeidslust van ons allen heeft ervoor gezorgd dat we vele kleine en grote bedrijven hebben opgericht, en heeft vele Belgen een voorspoedig leven gegeven. Werknemers in België hebben vele rechten gekregen: essentiële, maar tegenwoordig ook vaak minder essentiële. Spijtig genoeg beseft niet iedereen dat aan elk systeem grenzen zijn. Vooral de vakbonden denken dat voor iedereen de bomen tot in de hemel kunnen groeien.

Vakbonden kunnen nuttig zijn. Stel je voor dat je moest onderhandelen met al je werknemers rond één tafel. Ik zou ze bij de Ford in Genk zien lachen! In zo’n gevallen is het nuttig dat je enkele vertegenwoordigers hebt, medestanders met wie je samen kan nadenken over de toekomst van het bedrijf, en zien wie wat moet bijdragen om daar te geraken.

Maar zijn dat de vakbonden van vandaag de dag? Neen! Vandaag zien ze ons als vijand, niet meer mede- maar tegenstander.

De vakbonden zeggen dat wij meedogenloos zijn. Zij zeggen dat wij geen oog hebben voor de zwakkeren in onze samenleving. Zij zeggen dat wij enkel aan onszelf denken.
Wie heeft er mededogen? De vakbond die er alles aan doet om te verhinderen dat onze buitenlandse vrienden hier hun producten goedkoop kunnen aanbieden? Of is het de ondernemer die naar onderontwikkelde gebieden gaat, de mensen daar opleidt en eindelijk een fatsoenlijke toekomst geeft?En wie heeft de zwakste positie? Is het de ambtenaar die vastbenoemd de dagen tot het vervroegd pensioen aftelt? Of is het de zelfstandige die elke dag opnieuw gepest wordt met nieuwe regels en beperkingen?

Maar wie denkt hier enkel aan zichzelf? Is het de werkgever, die enkel dag opnieuw een risico neemt en tientallen, honderden mensen een baan biedt? Of is het de vakbondsafgevaardigde, die enkel aan de voordelen van zijn eigen achterban denkt?

Terwijl het internationaal wetenschappelijk bewezen is dat mensen in België niet lang genoeg werken, eisen zij nog meer vakantie op. Arbeidsduurvermindering. Brugpensioen. Loopbaanonderbreking. Tijdskrediet. Straks geven ze de vaders ook nog zwangerschapsverlof! Ze studeren tot ze 25 zijn, werken tot 55, en trekken een pensioen tot ze 90 zijn. Dat is dertig jaar werken en zestig jaar nietsdoen! Wie kan dit betalen?

Want dat wordt vaak vergeten. De rekening moet altijd kloppen. Als de staat meer moet uitdelen, dan moet ze meer inzamelen. En dat terwijl de taksen in België al zo hoog zijn! Nog meer belastingen betekent dat nog minder mensen risico zullen durven nemen, zeker in een land waar iedereen die meer verdient dan zijn buurman met een scheef oog bekeken wordt: daar is iets niet pluis, dat kan nooit eerlijk zijn verlopen.

Want dat is het beeld dat de vakbonden van ons hebben. De patroons die op de golfbanen en in de serviceclubs alles bedisselen met hun vrienden in de politiek. Hadden we er de tijd maar voor! Oh, ik zou blij zijn als ik nog eens op een golfbaan kon staan! Maar neen, ik moet dag en nacht werken om mijn bedrijf door deze moeilijke crisis te loodsen, om mijn mensen aan het werk te houden! De macht ligt niet bij ons, beste vrienden. De macht ligt bij het werkvolk, en het werkvolk wordt dom gehouden door de vakbond. Vroeger was het de pastoor, nu de délégué die bepaalt hoe er gestemd wordt.

Daarom is het nu tijd. Tijd dat wij terug onze plaats opeisen in de maatschappij. Dat er terug naar zinnige stemmen geluisterd wordt.
Daarom dat u, als u over een paar weken naar de stembus moet, voor de juiste partij moet stemmen.

Kies voor een partij die weet wat ons land nodig heeft om er weer bovenop te komen. Een partij die niet plat op de buik gaat liggen voor wie elke vernieuwing tegenhoudt door met acties te dreigen.

Maar meer dan zelf te kiezen, moet u anderen overtuigen om ook deze keuze te maken. Praat erover met uw vrienden en familie. Maar ook met uw werknemers. Vertel hen open en direct hoe de toekomst van ons land en onze bedrijven er uitziet als we niet ingrijpen. Als we niet allemaal kiezen voor een daadkrachtige hand, die het land kan leiden naar een toekomst waar ondernemingen terug de ruimte krijgen die ze verdienen.

Enkel die ruimte kan ervoor zorgen dat wij weer zuurstof krijgen en kunnen groeien. Enkel die ruimte zorgt ervoor dat ik met een geruster hart kan gaan slapen.

Dames en heren, van de 1860 leerlingen die dit jaar aan deze academie waren ingeschreven, volgen er slechts 319 een woordopleiding. Dat is niet veel, maar het kan nog beter. In een ideale wereld zou iedereen voor muziek of dans kiezen.

Dit klinkt vreemd voor iemand die zijn examen welsprekendheid aflegt, maar ik ben tot de overtuiging gekomen dat wat wij hier doen niet verder verspreid mag worden. In de geschiedenis zien we dat alle kwaad voortkomt uit het woord. Het is dus logisch dat het ronduit onverantwoord is hier mensen verder in te bekwamen, willen we het kwaad uit de wereld bannen.

Waarschijnlijk hebt u nu het idee dat ik een gedachtepolitie wil zijn. Een rechter die denkt het onderscheid te kunnen maken tussen goed en kwaad, tussen zin en onzin. Maar neen, dat is het niet. Ik geloof dat zin en onzin een plaats in de wereld hebben. In een discussie moet het voor de toeschouwers duidelijk zijn wie weet waarover hij spreekt, en wie raaskalt. De welsprekendheid heeft zich hier altijd als een onpartijdige scheidsrechter voorgedaan, door regels te verzamelen die een eerlijk debat mogelijk kunnen maken. Tegenwoordig is het evenwel juister haar te zien als een trainer voor de onzin-partij, die haar helpt de lege boodschap te verhullen met een mooie strik. Vorm wordt belangrijker dan inhoud, en laat het nu net vorm zijn waar de welsprekendheid in uitblinkt.

De ergste uitwassen zien we uiteraard in de reclamewereld. Marketeers doen niet anders dan ganse dagen vanuit hun designstoelen bedenken welke producten ze ons nu weer kunnen doen kopen. Het spreekt dan ook voor zich dat deze beroepsgroep moet worden uitgebannen, en haar beoefenaars op de brandstapel gezet. Ze zijn het toch gewend in hete lucht te handelen.

Daarna komen we aan de politici. Niet elke individuele politicus is slecht an sich, Het is als ze in groep komen dat er problemen ontstaan. Om die reden stel ik voor een eenvoudige selectie te houden, gebaseerd op de verkiezingsuitslag. Een groot aantal stemmen duidt onmiskenbaar op een groot vermogen om te misleiden, dus is het maar logisch dat we van elke assemblee de populairste tachtig procent mee het vuur op jagen. De anderen kunnen in alle rust onder elkaar het land besturen, in de hoop dat ze de volgende keer niet te populistisch worden.

Een derde categorie bestaat uit de religieuze leiders. Verspreiders van giftige zoethouders die met de belofte van een hemels hiernamaals goedgelovigen verhinderen hun eigen leven uit te bouwen. De leeftijdspiramide zorgt ervoor dat de katholieke kerk in onze streken een zichzelf oplossend probleem is, maar we moeten waakzaam zijn voor de surrogaatproducten die haar plaats willen innemen. Iedereen die beweert op wondere wijze verlossing te kunnen brengen, moet het vuur aan de schenen worden gelegd!

Ik zou zo door kunnen gaan. TV-presentatoren. Autoverkopers. Schrijvers van zelfhulpboeken. Het zou een groot vreugdevuur der ijdelheden zijn mochten wij ze allen uit ons leven kunnen bannen. Maar wat als ooit de dag aanbreekt dat men op onze deur klopt? Wat zal ons verweer zijn? Ligt hier niet immers de bron van alle misleiding? Wordt het geen tijd om te erkennen dat de duistere kant van de welsprekendheid is bovengekomen, die in deze overgedemocratiseerde wereld niet de beste maar de luidste spreker laat winnen? Is het niet beter iedereen terug met gelijke wapens te laten strijden, in plaats van de elite een megafoon te geven, ongeacht hun boodschap?

We moeten handelen, nu het nog kan. Nu het volk nog niet tegen ons is. Het is tijd om afscheid te nemen van onze geliefde retorica. Dat zal uiteraard niet makkelijk zijn. Vijfentwintig eeuwen geschiedenis laat zich niet zomaar opbergen, in kisten steken, in kluizen opsluiten. Maar het alternatief is ondenkbaar. Als we ons nu niet tegen onze instincten beschermen, zal de collectieve oververhitting van de wereld ook ons in haar val meesleuren.

Onze enige hoop moet er in bestaan dat ooit, als de wereldbrand terug gedoofd is, er een jong iemand zal zijn die de kluizen openbreekt, de kisten uitlaadt en terug licht laat schijnen op wat verborgen was. Terug begint te lezen. En terug begint te spreken. Want ze verdient een tweede kans.

Gezien naar aanleiding van een aflevering van het geschiedenisprogramma Andere Tijden, over de pogingen om iets te doen aan de files in Nederland. Vroeger was alles beter, ook de ongevallen.

En wat is het doel van deze applicatie? Kunnen we het partijprogramma oproepen voor op cafédiscussies? Kunnen we de gegevens van iemand die interesse heeft noteren, zodat die persoon later gecontacteerd wordt met meer informatie? Kunnen we de uitslag voorspellen door de kracht van het groepsdenken? Neen, veel beter nog! We kunnen volgen waar er al affiches geplakt zijn, en waar we nog moeten (over)plakken! Want één van de weinige zekere winnaars bij elke verkiezing zijn toch wel de drukkers: elke partij heeft schrik om het landschap niet te verstoren, en zet er nog een bordje bij.

Alle partijen en alle kandidaten volgen dit zelfde paadje, maar van Parys had ik net iets meer verwacht. Hij was algemeen directeur en is nu voorzitter van Flanders DC, een organisatie die van Vlaanderen een “District of Creativity” wilt maken. Opgericht door de Vlaamse Regering toen hij woordvoerder was van Patricia Ceysens, want liberalen zijn niet voor subsidies, tenzij voor hun eigen VZW’s. Dit moet zowel de creatiefste man van Vlaanderen zijn, die in zijn wekelijkse column in De Standaard zijn liberale standpunten vermengt met wat we de weken daarvoor via Twitter hebben horen rondgaan. Als je Seth Godin naar Antwerpen gehaald hebt, dan verwacht ik echter dat je the funnel gaat flippen, dat je de reeds overtuigden materiaal in handen geeft om anderen te overtuigen. Niet enkel online, maar zeker ook in het echte leven.

Want dat iets wat vele (wannabee) marketing-goeroes wel eens vergeten: veel mensen zijn vandaag de dag niet actief bezig met (politiek op) het 2.0 web, en in België brengen bijna negen van de tien stemgerechtigden een geldige stem uit. In andere landen blijven de ongeïnteresseerden gemakkelijker thuis, bij ons is het nog een verplichting/traditie om te gaan. Veel politieke discussies worden hier gevoerd rond de eettafel, en dan zou het gemakkelijk zijn als je drie redenen kan geven waarom je voor partij A en niet voor partij B stemt. En dat mis ik hier.

Als je geluk hebt vertellen partijen ons wat zij willen realiseren, maar ze vertellen niet waarom zij dat zoveel beter zouden kunnen doen dan de anderen. Hoe moeilijk kan het zijn om een tekstje te schrijven: “Als je iemand tegenkomt die nog niet weet voor wie te stemmen, vraag dan of hij voor A, B en C is. Als het antwoord positief is, zeg dan dat jij dit ook denkt, en dat een keuze voor ons de meest logische is.” En verder “Als je iemand tegenkomt die voor X wilt stemmen, vraag dan of zij ook voor standpunten D, E en F van die partij is. Als het antwoord negatief is, leg dan uit dat wij misschien een betere keuze zijn.” Maar ook: “Als je het niet meteen eens bent met ons, of je hoort tijdens een discussie een tegenwerping waar je geen antwoord op hebt, laat het ons dan weten. Zo kunnen we ons standpunt nog beter brengen, want we geloven er echt in.”

Ik heb geen grondige analyse van de partijsites gemaakt, maar ik kreeg overal de indruk dat men het gewend is om te denken in leden en niet-leden, en stemmers en niet-stemmers. Leden zijn mensen die voor ons borden gaan plaatsen en folders uitdelen. Niet-leden zijn mensen die we moeten overtuigen om op ons te stemmen. Maar wat met de groep mensen die zich (nog) niet een langere termijn willen binden aan een partij, maar wel voor deze verkiezing (bijna) overtuigd zijn, en anderen in hun buurt kunnen overtuigen? Bij welke partij kan je je aanmelden als je het nog maar 50% met hun eens bent, zodat de anderen je tot 150% kunnen brengen? Welke partij laat je toe je vooruitgang in het overtuigen van anderen registreren, zodat je ziet dat je gisteren al tien mensen hebt aangesproken over hun keuze, en je aangemoedigd wordt om er vandaag vijftien te spreken? Welke partij heeft de laagste instapdrempel?

Een campagne 2.0 zou ik het vandaag nog niet durven noemen. Misschien omdat iedereen door de snelheid verrast werd. Maar kunnen we het de volgende keer beter?