Want ze houden ons een lapje voor. Wij denken hier aanwezig te zijn op de voltrekking van een huwelijk, maar eigenlijk is dit huwelijk reeds voltrokken, op zaterdag 28 juli, op het stadhuis van Hasselt. Ze hebben het afgedaan als een formaliteit, maar door daar voor schepen Del Re te verschijnen, hebben ze een juridische band gesmeed die slechts met veel moeite te verbreken is. Enfin, sinds de hervorming van september 2007 met iets minder moeite, maar het blijft toch weer geld voor een advocaat dat je liever ergens anders aan besteed had.

De kans is dus verkeken om met een van het een nieuw leven te beginnen op een ver eiland, slechts gehuld in bananenbladeren en de warme omhelzing van de ondergaande zon en elkaar.

Hier, op deze grond,
verbrand door de wind,
stenen rond water,
voor wie er leeft
een beetje een hel,
Rooierheide

Tenzij… tenzij dit huwelijk toch niet volledig volgens de regels verlopen is. Misschien is het allemaal slechts schijn geweest? Misschien zijn Niels en Tine nog helemaal niet getrouwd, en is deze avond gewoon een ingewikkeld voorwendsel geweest om later te kunnen zeggen dat ze The Slackers ooit hebben kunnen overhalen tot een privé-concert?

Want laat ons eens de bewijzen overlopen. Bij het aanzoek was ik zelf aanwezig. Dat lijkt speciaal, maar het is pas speciaal omdat Tine er zelf niet aanwezig was. Zij kon er niet bij zijn, wegens “een buikdanscursus”. Heeft dat aanzoek dus wel echt plaatsgevonden? We hebben er het raden naar. Ik heb daarna ook geen grote dure ring aan de vingers van Tine gezien – nochtans traditioneel gekend als onderpand voor een verloving, om aan te tonen dat Niels het echt meent en niet zomaar van elke voorbijlopende vrouw de hand vraagt.

Donkere wolken,
komend van Kiewit,
kleuren de grond,
het kanaal, de beekjes,
dat is het decor
van Rooierheide

Datum en locatie zijn ook verdacht. 15 augustus, toch gekend als een kerkelijke hoogdag, en dan niet in, maar toch vlak langs de kerk. Als is het om te zeggen: we gaan wel een viering houden, maar halen er geen pastoor bij, want dan is het iets te officieel.

Het zou natuurlijk nog kunnen. We weten dat in Diepenbeek niet alleen het aantal priesters, maar zelfs het aantal kerken de laatste jaren drastisch verminderd is. Wij kennen ookallemaal canon 1112 van het Kerkelijk Wetboek, dat stelt dat in streken met een tekort aan priesters, de bisschop eender welke leek kan delegeren om huwelijken te voltrekken. Misschien hebben ze zodadelijk toch nog een kerkelijk vertegenwoordiger voorzien?

En dat wettelijk huwelijk in Hasselt dan? Ik ga daar, als zoon van een liberaal partijvoorzitter, kort in zijn: wie voor een socialistisch schepen trouwt, moet achteraf niet komen klagen bedrogen te zijn. Ik ben zelfs niet zeker dat die Valerie de meerderjarigheid heeft bereik.

Het is ook niet duidelijk of het huwelijk effectief geconsumeerd is. Toen ik op de avond van het huwelijk naar Niels belde, bleek hij met zijn vader op restaurant te zitten omdat zijn moeder op de vrijgezellenavond van Tine was. Misschien geen vruchtbaar, maar toch zeker een doordacht begin van een goed huwelijksleven.

Van Lommel,
van Scherpenheuvel,
van Diepenbeek,
Allemaal samengekomen
Rond de waters van Rooierheide

Kortom, er is geen enkele traditie die hier in ere wordt gehouden om te verifiëren dat dit een geldig huwelijk is. Dat houdt nog alle kansen open voor zij die heimelijk een oogje hebben op een van beide partijen.

Maar heeft het wel zin ze uit elkaar te halen? Is een Niels die met jou op het strand zit wel een Niels? Niet alleen omdat hij dan gaat klagen over de hitte en over het zand dat tussen zijn zwembroek zit, maar is een Niels zonder Tine wel een Niels zoals we hem kennen? En is een Tine zonder Niels wel een Tine zoals we haar kennen?

Niels, op tien jaar tijd nog geen spat veranderd

En geef toe, een heel leven met hun delen, is dat niet een beetje lang? Ze zijn inderdaad erg gelukkig samen, omdat ze op de juiste vlakken dezelfde levenswijze hebben. Maar ik heb ook al verhalen gehoord waarvan ik niet wist of ik jaloers moest zijn of net medelijden moest hebben.

Men zegt wel eens dat een relatie goed is als de partners elkaar aanvullen, maar ze is nog beter als de partners bij elkaar dingen naar boven brengen die anders niet naar boven zouden komen. Wie weet zit iemand wel vol goede ideeën, maar blijft ze twijfelen welke de beste is en komt ze er nooit mee naar buiten. Als je dan een partner hebt die je gerust kan stellen, ga je aan de wereld zaken durven tonen die anders verborgen zouden blijven.

Er zijn hier de Van Ochs,
de Putzeys,
de Van Calsters,
de Timmermansen
En drank voor nog drie dagen

Voor de minnaars rest enkel de mogelijkheid in het geniep te lonken. Een smachtende blik tijdens de werkuren, een uitdagende beweging als je passeert, en daar dan voldoening uit moeten halen. Je zou kunnen hopen op een snelle wip achter het kopieerapparaat, maar weet dat Niels niet de man van de snelle actie is, en volgens mij ook niet houdt van de verwarring van meerdere liefdespartners – zeker als ze niet dezelfde naam hebben.

Wat doen we daar dan mee? Hoe kunnen we van deze liefde profiteren zonder ze te vernietigen? Wel, eenvoudig. Door er een voorbeeld aan te nemen. Door in hun buurt te blijven, te kijken wat hen zo gelukkig maakt, en de goede zaken over te nemen. Ik ben er zeker van dat er hier in de zaal velen zijn die jaloers zijn op de rust dit Niels en Tine uitstralen. Geen stress, alles komt goed, en als het niet goed komt dan hebben we toch nog kunnen lachen.

Laten we ons dus warmen aan het vuur van hun liefde. Laten we genieten van wat zij doen voor elkaar, maar ook voor ons. Want je kan de bruidegom soms omschrijven als een inert lichaam, maar eenmaal in beweging gekomen voor een vriend, blijven ze je wel steunen in de vreemdste avonturen. Voeg de energie van Tine samen met de bedachtzaamheid van Niels, en we hebben hier een onhoudbare combinatie.

Want daar, in Rooierheide,
weet men wat zwijgen waard is
Ja daar, in Rooierheide,
gewoon is gek genoeg
en dat, gek genoeg
laat ze dansen

Niels en Tine, wat Michel Sardou verbonden heeft, zal geen mens ooit scheiden. Het ga jullie goed.

Met dank aan – uiteraard – Michel Sardou, maar ook Rob De Nijs en King Henry V van Total War Centre.

Op die prachtige dag, op dat heerlijk terras, in die warme zon, kan u mij vinden. Met een boek in de hand (High Performance MySQL, wij leren bij na de uren, inderdaad), liggend op de grond, de warme tegels, een dekentje ertussen. Van de buren geen last: de onderste helft van de reling is van baksteen, de omliggende huizen komen zo hoog niet, het ene appartementsblok dat wel hoger mag worden is nog in opbouw, de bouwvakkers zijn al naar huis. Zo lig ik daar, mijn vrouw in een strandstoel (we hebben er maar één, maar niet erg, dat dekentje ligt perfect), en ik denk, what the fuck, wie ziet mij, en trek mijn kleren uit. Katrien leest verder, zij heeft al geleerd niet meer van die dingen op te kijken.

Dit is leven, weet ik. Ik geniet van de zon, die op plekken komt die anders hagelwit blijven, de warmte, die overal te voelen is, het idee dat enkele meters verder het leven doorgaat en niemand weet dat ik hier zo lig. Collega’s die zich afvragen waarom ik elke dag zo blijgezind op het werk kom: laat dit een tipje van de sluier zijn. Bij mij schijnt de zon niet uit, maar in mijn gat.

Maar blijkbaar verschijnt niet enkel de zon aan de hemel. Nietsvermoedend lees ik donderdag in onze lokale webgazet dat “Diepenbeek zoveel mooier vanuit de lucht” is. Blijkt nu dat een gemeentelijk ambtenaar diezelfde zaterdag gebruik heeft gemaakt van het mooie weer, een sportvliegtuigje en een fototoestel met telelens om onze mooie gemeente vanuit de lucht vast te leggen. Met uiteraard extra aandacht voor de nieuwe piste, want dat rood steekt toch zo mooi af tegen dat groen. Spijtig genoeg bevindt deze `zich op geen tweehonderd meter van het terras waar ik in mijn naakte onschuld nog eens het hoofdstuk over replicatie aan het naslaan was.

"Dat dit een prachtige realisatie is komt op deze kiekjes nog meer tot uiting. Diepenbekenaren zullen zeker nog andere mooie plaatsen in onze gemeente herkennen."

Zwetend, deze keer niet van de warmte, blader ik door de vijftig (50!) foto’s die dit eye in the sky heeft genomen. Het is niet dat ik iets heb wat iemand anders niet heeft, maar het kan toch niet de bedoeling zijn dat mijn lichaam zomaar gebruikt wordt om de kwaliteiten van Diepenbeek als gemeente aan te prijzen? Enerzijds is mijn vader een lokaal potentaat wiens tegenstanders elke mogelijk compromitterende situatie zullen gebruiken om zijn machtsbasis dit najaar aan te vallen, anderzijds word ik binnenkort Genkenaar, wat betekent dat het geheel onterecht zou zijn als mensen op basis van deze presentatie voor een bouwgrond in Diepenbeek kiezen, maar dan moeten vaststellen dat de godenlichamen zich tien kilometer noordwaarts bevinden.

Gelukkig sta ik nergens op de selectie. Er is slechts één foto die vervaarlijk veel van ons appartementsblok toont, maar gelukkig tien pixels te hoog is afgeknipt om details te bevatten. Is het domweg geluk geweest? Worden de publicaties van de dienst vrije tijd in groep nog in detail bekeken en gecensureerd? Of hebben mijn lelieblanke billen de gevoelige elektronica zo verstoord waardoor net die foto’s onleesbaar uit het toestel kwamen? Wat het ook geweest is, mijn private onderdelen worden niet geopenbaard in de volgende uitgave van ons gemeentelijk informatieblad. De enige vrees die ik heb is dat een wakkere burger zich beroept op de openbaarheid van bestuur om de volledige collectie aan het licht te brengen…

Dag mama,

Zeven jaar geleden waren we hier ook. Toen namen we afscheid van Moemoe. Ik stond hier, want ik kon het mooi vertellen. Dat kan ik nog altijd. Enfin, dat kunnen er veel bij ons. Wij zijn een familie van woorden. Van uitleggen, van analyseren.

En we hebben geanalyseerd de afgelopen week. We hebben uitgelegd dat hij een mooi en lang leven heeft gehad. Dat hij in alle rust is gestorven. Dat je niets meer voor hem kon doen dan je gedaan had. Dat hij het liefst op deze manier had willen sterven. Bij zijn dochter thuis, met haar in de buurt.

En dat is mooi en dat is allemaal misschien wel waar, maar helpt het ook iets? Troost het iets? Neemt het pijn weg?

Ik weet het niet. Misschien doen we dat gewoon omdat we niet beter weten. Omdat we niet kunnen aanvaarden dat pijn bij de schoonheid van het leven hoort. Want we houden niet van pijn. Ouders kunnen er niet tegen als hun kind weent. Geloof mij: kinderen kunnen er ook niet tegen niet als hun ouders wenen.

Ik weet ook niet of we wel zo’n familie van woorden zijn. Ja, er zijn er die het goed kunnen uitleggen. Maar er zijn er ook die gewoon in stilte werken. Die doen wat ze denken dat goed is. In de luwte. Want sommige zaken zijn vanzelfsprekend, die moeten niet nog eens gezegd worden.

Denken we dan. Tot het te laat is om het te zeggen. Dan hebben we spijt. Hadden we het maar eerder gezegd. Maar we vonden nooit de tijd. Er was altijd wel iets anders te doen. Altijd een ander moment waarop het beter zou passen.

Wel, daarom doe ik het nu. Daarom zeg ik nu alles wat er te zeggen is. Tegen jou. En tegen iedereen die jij bent. Mijn moeder. Zijn dochter. Hilde. Hildegarde.

En aan iedereen die hier is vraag ik om het voort te zeggen. Want we horen het zo weinig.

Eerst bedankt. Bedankt voor alles wat je gedaan hebt. Voor alles wat je wilde doen. Voor alles wat je nog zal doen. Want ik weet dat je het doet omdat je het beste voor ons wilt. Voor ons. Voor hem. Bedankt moeder. En bedankt iedereen. Voor alles wat jullie gedaan hebben, maar waarvoor we vergeten zijn dank te zeggen.

Maar ook: ik hou van jou. En dat zeggen we helemaal nooit. Misschien eens in een huwelijksviering. Of, soms, thuis, tegen wie er langs ons in bed ligt. Maar niet tegen al die anderen om ons heen die we ook niet willen missen. Dus ja, het is waar, en het is altijd waar geweest. Ik hou van jou, en ik heb dat nooit genoeg gezegd. Omdat ik dacht dat je dat wel wist. En als ik ooit boos zou zijn, dan is dat omdat ik van je hou. Want je kan niet boos zijn om iets waar je niet om geeft. Ik wil ook alleen het beste voor jou.

En ik geloof er in dat jij dat ook denkt. Dat je dankbaar bent. Dat je van ons houdt. En dat dat vanzelfsprekend is. En daarom dus te weinig gezegd wordt.

Maar vooral: ik geloof er ook in dat hij dat dacht. En wist van ons. Ik denk dat hij ons beter kende dan hij ooit heeft gezegd. Want dat spreekt voor zich.

Een BarCamp is een conferentie met zo weinig mogelijk organisatie op voorhand: een locatie, wat eten en wat drank is voldoende. De rest moet van de deelnemers komen, die de handen uit de mouwen steken of (liever nog) zelf een sessie verzorgen.

Eén nadeel: omdat een klassieke BarCamp meestal via internet georganiseerd wordt, is het publiek geen doorsnede van de samenleving. Van de 63 deelnemers begin dit jaar in Antwerpen waren er 7 zonder Twitter-naam. Dat betekent dat de sessies ook voor een groot deel over IT-gerelateerde zaken gaan. Dat kan leuk zijn, maar persoonlijk kom ik vooral om nieuwe dingen te horen, en nieuwe mensen te ontmoeten. Als altijd dezelfde mensen altijd over dezelfde zaken komen praten is het plezier er snel af.

Misschien moeten we onszelf verplichten deze keer wat diverser te kijken. Bijvoorbeeld maximaal 2/3 deelnemers die op Twitter zitten, de rest moet van ergens anders komen. En maximaal 1/3 van de onderwerpen mag met IT te maken hebben: in het weekend wil ik andere zaken horen dan waar ik in de week mee bezig ben.

De toegang is al gratis, maar misschien kunnen we een bonus bedenken voor iemand die een nieuweling op sleeptouw neemt? Ik kan zo al heel mijn familie meesleuren: mijn moeder kan iets vertellen over de rol van de specialist in het ziekenhuis van de toekomst, mijn vader iets over het in toom houden van persoonlijkheden in de lokale politiek. Mijn oudste zus heeft het over het opvoeden van leerlingen en leraren in een school voor buitengewoon onderwijs, mijn jongste zus over de kwalijke neveneffecten van het toegangsexamen op de opleiding geneeskunde. Mijn vrouw kan minstens drie sessies vullen: omgaan met anderstalige nieuwkomers in een lagere school, vernieuwing en weerstand in een lerarenteam, en de uitdagingen van een centrumschool in een centrumstad. Haar moeder kan je tien misvattingen en tien verbeterpunten van onze sociale zekerheid geven, haar vader tien zaken die je moet weten om je rechten als consument te laten gelden. En dan ben ik nog niet over mijn nonkels en tantes begonnen.

Enfin, om maar te zeggen: soms moet je jezelf een paar beperkingen opleggen om nieuwe dingen te bereiken.

Zelfstandige zijn, dat is allemaal leuk en zo, maar alleen is maar alleen. Ik begon structuur te missen, en kon minder en minder tijd besteden aan wat ik echt graag doe: nieuwe problemen analyseren en oplossen. Drie weken geleden kwam ik Niels tegen die ik destijds nog bij Lithium heb binnengeloodst (ik vermoed dat de vinderspremie is zoekgeraakt op de post), en die wist me te vertellen dat het leven bij anaXis, dat vorig jaar met Lithium is samengegaan, zeker niet tegenviel. Het beheerssysteem dat we bij Lithium hebben uitgebouwd wordt nog steeds gebruikt, naast dat van anaXis, en een nieuwe versie staat in de planning. Maar ook daar was alleen maar alleen: misschien zou het wel leuk zijn om hier terug samen aan te werken? Het enige probleem was dat anaXis niet met freelancers maar enkel met “normale” werknemers werkt, en dat ik mijn zelfstandigenbestaan naar “bijberoep” zou moeten terugdraaien. Soms moet je impulsief zijn in het leven: de volgende week had ik een gesprek met Bart, een half uur later stond er een handtekening onder het contract, en nog een uur verder wist ook Katrien dat we nu alletwee over een vast inkomen beschikken.

En dan begint de twijfel toe te slaan. Help! Werknemer! Een baas in plaats van een klant! Een arbeidsreglement, met dwingende voorwaarden over alcoholgebruik op het werk! Niet, of toch veel minder vaak, in mijn pyjama aan het bureau werken! Die eerste nachten heb ik niet goed geslapen. Was dit nu een nederlaag? Ik, die zo van mijn onafhankelijkheid zei te houden, nu toch geketend als een loonslaaf?

Maar nachtelijke dromen zijn slechte raadgevers, want eigenlijk moet er ook niet gek veel veranderen. Bij Lithium was ik freelancer, maar heb ik bijna twee jaar voltijds voor hen gewerkt, zodat ik evengoed werknemer kon zijn. Mijn huidige klanten kan ik nog altijd verder helpen in de weekends, en het is ook geen slechte instelling om je interne collega’s als klanten te bekijken: mensen die bepaalde verwachtingen hebben en naar jou komen omdat je ze goed en op tijd kan invullen.

Ja, je geeft wat vrijheid af. Echt? Als je eens een hele goede dag hebt wil je misschien een paar uur doorwerken, om dit te compenseren op een andere keer waarop het maar niet wilt lukken, maar als samen aan een project werkt is het wel handig als je collega er ook effectief is. Je hebt minder directe inspraak in de opdrachten die je krijgt, maar met een beetje diversiteit in de groep lukt het om een eigen specialisatie te ontwikkelen, en ik hou wel van de uitdaging om eens iets te doen waar ik nog niet veel van af weet. De grote onbekende is de bedrijfscultuur, die in een groep van tachtig waarschijnlijk anders is dan in een groep van tien. Wie is waar mee bezig, wie heeft welke verantwoordelijkheden, wat zijn de gewoontes hier? Hoe gaat dat als je heel veel klanten en potentiële klanten hebt: moet je dan in het openbaar meer op je woorden letten, of houden die klanten net van eerlijke kritiek?

Het is een ander pak, en ik wil weten of het mij past. Waar wil ik de balans leggen tussen vrijheid en zekerheid? Hoeveel aanpassing is er nodig en mogelijk van mij en van mijn werkomgeving? Is dit een plek en een job waar ik het nuttigst kan zijn? Ik hou wel van de Medemerkers-filosofie, waar de werknemers (terug) de belangrijkste vertegenwoordigers van het bedrijf zijn: kan ik die hier ook in de praktijk brengen? Ik weet het nog niet, maar ik ben wel van plan het uit te vinden. Door misschien in het begin wat dingen uit te proberen, door mondig te zijn, dingen in vraag te stellen, want door achterklap is nog nooit een proces verbeterd. Het gaat hier immers om het welzijn van mij en van het bedrijf, geen lichtzinnige zaken dus.

En daar dient deze tijd ook voor. Zes maanden proeftijd, waarin het contract op een week opgezegd kan worden. Voor beide partijen: als je zelf merkt dat je niet in het bedrijf past, kan je dit maar beter snel weten en laten weten, om niet maandenlang gefrustreerd elkaars tijd te verspillen. Getrouwd ben ik vorig jaar al, hier is het een overeenkomst met duidelijke opzegclausules. In het allerergste geval rond ik mijn werk af, draag mijn taken over aan iemand anders, en neem met een vriendelijke handdruk afscheid. Maar normaalgezien zijn we vertrokken voor een lange, boeiende rit.

Ik merk het als ik tijd doorbreng met mijn kleine nichtje. Johanna heet ze, twee jaar is ze op de wereld, en vanalles steekt ze uit. Mij kent ze als OnkieAn, want haar ouders lijken haar te hebben wijsgemaakt dat “nonkel Jan” één woord is. Haar moeder is pedagoge, haar vader burgerlijk ingenieur, volgens de statistieken staat dit kind een stralende toekomst te wachten. Maar soms gebeurt het dat de ene in de keuken en de andere op het einde van de tuin staat, en OnkieAn alleen met de kleintjes achterblijft (meervoud, want er is ondertussen ook een Rosanne bijgekomen – een geluk dat zij op zes maanden nog niet te mobiel is). Hoe moet je dan reageren wanneer het kind iets doet wat misschien niet zou mogen? Als het moet terechtgewezen worden moet het snel gebeuren, want op twee jaar heb je nog het geheugen van een goudvis en is het verband tussen oorzaak en gevolg snel weg. Maar nog belangrijker dan snel zijn is consistent zijn, want Pavlov kreeg zijn honden ook niet van de eerste keer zo zot. Kinderen zijn feilloos in het ontdekken van verschillen in beoordelingen door verschillende volwassenen, en schrikken er niet voor terug om deze meedogenloos uit te buiten.

Beseft ze wel wat wij allemaal voor haar doen? Misschien beter van niet.

Maar wacht, welk opvoedingstraject wordt hier met deze kinderen bewandeld? Daar hebben we het in de familiekring nog niet zoveel over gehad! Is het de klassieke opvoeding zoals mijn grootmoeder die toepaste? Waarbij ze mijn meter op haar vijfenveertigste nog berispte dat ze nu nog steeds geen fatsoenlijke job, of nog erger, geen fatsoenlijke man gevonden had? (Ondertussen staat het 1-1: ze is ambtenaar geworden (punt voor Bomma), en als we de ex-vrouwen van haar vroegere lieven mogen geloven heeft ze er goed aan gedaan er zelf niet mee te trouwen (punt voor Marleen).) Of gaan ze voor de vrije opvoeding zoals mijn nonkel Luc, pedagoog uit het Leuven van ’68, die zijn kinderen nooit strafte? (Tot afgrijzen van zijn oudste zuster, die ondertussen wel moet toegeven dat het nog niet zo slecht met de kinderen is afgelopen. Minder goed dan die van haar uiteraard, maar toch zeker niet slecht.) Of de erg zachte hand van mijn grootvader, die, toen hij op een ochtend de gigantische kras in de auto ontdekte die mijn moeder er de avond tevoren in had gezet bij het wegrijden van de jongerenmis, haar wekte met een rustig “Kinneke?”, niet kwaad werd, maar enkel vroeg dat ze dit in het vervolg zelf kwam vertellen? (Vandaar dat mijn moeder nooit een omniumverzekering neemt: “wie een fout maakt moet er zelf maar voor opdraaien!” De afgelopen twee jaar heeft ze achtereenvolgens onder de garagepoort en in een linkerflank gezeten.) Of gaan ze voor de manier waarop ook wij zelf zijn opgevoed? En welke was dat dan weer? Ik herinner mij maar twee dingen: “Wie weent krijgt kletsen bij”, wanneer we te wild aan het fikfakken waren (voor echte ruzies waren we te lui), en dat ik één keer in de hoek heb gestaan omdat ik zelf mijn haar had geknipt. Echt streng kun je dat dus niet noemen, zeker niet in vergelijking met mijn huidige huiselijke leven. (Grapje! Ik lig niet onder de sloef! Denk ik toch. Even aan Katrien vragen.)

In de wildernis kan je enkel op jezelf terugvallen, en dat deed ik dus ook hier. Ik dacht na: ben ik ooit in dezelfde situatie geweest, en heb ik er toen iets uit geleerd? Ik zou niet willen dat ik het kind afleer dingen uit te proberen, dus exploratie voorop! Toen ze de bloemetjes van de planten aftrok dacht ik zelf aan die keer dat ik in het eerste middelbaar de bladeren van de vetplantjes op de vensterbank naast doorknipte, en de volgende dagen gefascineerd het proces volgde waarmee de plant zichzelf genas van deze externe aanval. Ik herinnerde me meer van die plant dan van de lessen, dus planten molesteren mag. Goed zo Johanna!

Blijkbaar niet dus. Toen Martien binnenkwam bleek de regel verfijnder te zijn: buiten mogen de bloemetjes wel geplukt worden, binnen niet. En zeker niet de plantjes van oma. Tenzij ze die zelf met jou gaat plukken (en er al eens per ongeluk er een giftige tussen zit). Maar goed, zij is de pedagoge, dus ik heb geleerd.

De volgende keer zaten we gezellig aan tafel. Daar bloedt mijn vegetariër-hart altijd als Johanna enthousiast het vlees rond haar groeten uit eet en nog meer bij vraagt – en zelfs krijgt van die carnivorenfamilie! Ze eet met veel plezier (toch zeker als ik er langs zit), maar soms met te veel. Zo ook toen ze met haar soep aan het spelen was, en die niet enkel inslikte maar ook weer uitspuwde op haar slabbetje. Nou, dacht ik, dit kan niet de bedoeling zijn: er zit veel liefde in die soep, en ook heel wat energie, dus die verspillen is geen goede zaak. En vies bovendien. Maar ook hier was ik fout: “het kind is nog maar twee jaar, dan mag dat nog.” Nou moe.

Dus, bij deze kondig ik het aan: zelf kinderen opvoeden, ik geef het op. En gelukkig kan ik dat. Katrien is gediplomeerd onderwijzeres (van een katholieke school, niet van die vrijzinnige onzin), zij weet dus hoe kinderen grootgebracht moeten worden. Als ik later een moment alleen thuis ben met de kinderen hou ik mooi bij wat ze doen, en leg het later aan haar voor. “Pas op met wat jullie nu doen, want de papa schrijft het allemaal op, en als de mama thuis is zal ze er een rapport van krijgen en indien nodig de gepaste maatregelen treffen!” De blokken niet opgeruimd, tomatensaus tegen de muur, lucifers aan de gordijnen, schroevendraaiers in de zekeringkast: ik leg het vast, op Google Docs, Flickr en YouTube (dat het later niet mijn woord tegen het hunne is), en laat de deskundige terzake oordelen wat wel en wat niet mocht. En ondertussen kan papa zich rustig in zijn werkkamer terugtrekken en verder met de Lego spelen. Ieder zijn specialiteit!

Als kind dacht ik dat de wereld volgens plan verliep. Mijn ouders wisten altijd wat er aan ging komen, en wat goed voor mij was. Mijn ouders maakten geen fouten. Op alle vragen had mijn vader een antwoord.

En dan is het verwarrend om op te groeien. Het besef dat de wereld zo groot is, dat er zoveel vragen zijn waar je zelf een antwoord op moet geven, en dat ik blijkbaar de enige ben die niet altijd meteen weet wat de juiste antwoorden zijn. Hoe kan ik met al mijn fouten ooit iets bereiken in deze wereld waar iedereen met succes zo perfect weet wat ie moet doen?

Dat is natuurlijk een fout. Een perceptiefout, want het is niet omdat ik de enige ben die constant naar mijn eigen twijfels en gedachten in mijn hoofd moet luisteren, dat anderen geen twijfels hebben. Alleen hoor ik die niet.

Ik zou hier vandaag een oproep willen doen om meer toe te geven dat we twijfelen, dat we iets niet weten, maar vooral ook dat we fouten maken.

Wij zijn goed in het meten van succes. Ganse departementen op universiteiten en bedrijven houden zich bezig met het opstellen van metrieken voor het meten van kwaliteit. Als een dienst of een product niet voldoet, dan weten we liefst met hoeveel.

Dat leren we al van jongs af aan. Je kan een jaar inspanning samenvatten in één handig cijfer. “Hoe doet Tommy het op school?” “Goed, hij had 84 op zijn laatste rapport.” Zoals ook die sketch in Vaneigens: “Toon uw rapport eens. Godsdienst 10, mooi, Nederlands 10, mooi, Wiskunde 7 mooi, oei, 5 voor gedrag maar?” “Da’s ook maar op 5.” “Ah. Maar zeven op wiskunde dus?” Elk cijfer herinnert ons eraan hoeveel we nog niet hebben gehaald, in plaats van ons eraan te doen denken hoeveel we wel hebben gehaald, hoeveel we hebben bijgeleerd sinds vorig jaar. We moeten dus niet tellen hoeveel er ontbreekt vanaf de tien, maar hoeveel er bijgekomen is vanaf de nul.

Is het trouwens niet raar dat een rapportcijfer zo precies onze fout aangeeft? Een drie op tien is onvoldoende, maar minder onvoldoende dan een één op tien? Kunnen we dan niet beter het Amerikaanse systeem van letters gebruiken, van A over E voor de goede scores, en een F die gewoon “onvoldoende” betekent? Of misschien nog beter: “Nog niet voldoende”. Want het is niet omdat je vandaag iets niet kan, dat je het morgen niet zal kunnen. We zijn nog teveel geneigd om een persoon die een fout maakt te zien als een persoon die fout is. Wie “Switch” heeft gelezen kent waarschijnlijk het voorbeeld van Molly Howard, die directeur werd in een school met zwak presterende kinderen. Eén van de veranderingen die zij doorvoerde is duidelijk maken dat een slechte toets geen slechte leerling betekende, en dat je daarna door een goede herhalingstoets kon bewijzen dat je de leerstof nu wel onder de knie hebt.

De kracht van die verandering is dat ze kinderen doet inzien dat twijfelen en iets nog niet kunnen heel normaal is, dat het een deel van het leren is. Door open over je twijfels te communiceren kan iemand je denkproces volgen en je bijsturen waar het nodig is. Het is belangrijk om dezelfde reden dat je vroeger op je toets van wiskunde de hele bewerking moest opschrijven, en niet enkel de uitkomst: om het verschil te kunnen maken tussen iemand die er niets van begrijpt en een geluk heeft, en iemand die het wel begrijpt maar een rekenfout maakte.

Wie het verhaal van Watson, de IBM-computer die Jeopardy heeft gewonnen, heeft gevolgd, die heeft misschien gezien dat Watson voor elk mogelijk antwoord een “waarschijnlijkheids-indicator” had. Je kreeg zo inzicht in de machine, en je kon zien hoe zeker hij van een antwoord was. Per vraag werd de drempel om een antwoord te geven aangepast: als er veel op het spel stond gaf hij enkel een antwoord als hij heel zeker is, anders kon er al eens een gokje vanaf. Als de antwoorden onder de drempel bleven, deed Watson niet mee. Mijn vader werkt ook ongeveer zo, alleen heeft hij geen drempel: op elke vraag komt een zelfverzekerd antwoord. Dat is trouwens de belangrijkste reden waarom mijn moeder voor hem gevallen is.

Wij hebben dus allemaal zo’n waarschijnlijkheids-indicator in ons hoofd, alleen is die enkel voor ons zichtbaar. En dan raakt ons beeld van de wereld verstoord. Wij weten hoe onzeker we over het antwoord zijn dat we niet geven, dus als iemand anders een antwoord geeft rekenen we er maar op dat die persoon zekerder was en dat ons antwoord fout zou zijn. Maar dat weten we niet, omdat we elkaar geen inzicht durven geven in onze onzekerheden – waardoor we misschien als groep een foute beslissing nemen die ons allemaal de kop kan kosten. We hebben waarschijnlijk allemaal gehoord over de experimenten in groepsdruk van Solomon Asch, waar een proefpersoon een antwoord op een eenvoudige vraag moest geven, maar slechts nadat alle anderen in dezelfde kamer categoriek hetzelfde foute antwoord gaven. Het merendeel begon aan zichzelf te twijfelen en gaf mee het foute antwoord. Het opvallende is dat het voldoende is als slechts één andere persoon een ander, maar evengoed fout, antwoord als de groep gaf, om de proefpersoon het juiste antwoord te laten geven. Als een groep blijft vasthouden aan een foute mening kan jij dus een verschil maken, zelfs al ben je niet helemaal zeker van je eigen mening.

Twijfelen voor je iets doet is één zaak, iets fout doen is nog iets helemaal anders. Maar evengoed deel van het verhaal.

Want wij zeggen hier in Europa en in Vlaanderen wel graag dat we een hyperinnovatieve regio moeten worden, maar dan vergeten we dat het aanvaarden en zelfs verwelkomen van mislukkingen een eerste noodzakelijke stap naar meer innovatie is.

Wie geen fouten wilt maken, zal geen risico’s nemen. Wie geen risico’s wilt nemen, zal geen dingen doen die iemand anders nog niet heeft voorgedaan. Wie geen nieuwe dingen doet, zal niet innoveren.

Als je nog nooit om half negen ‘s avonds pizza voor de familie moest gaan halen omdat je kookkunsten mislukt zijn, dan eet je waarschijnlijk niet gevarieerd genoeg. Als je nog nooit een les of een presentatie hebt gegeven die grandioos misliep, dan ben je waarschijnlijk te saai. Als je nog nooit een mop hebt verteld waar een pijnlijke stilte op volgde, dan zal je nooit stand-up comedian worden.

Een deel van het probleem is dat wij graag de verantwoordelijke van een fout opsporen. Dat krijgt soms meer aandacht dan het zoeken van de echte oorzaak van de fout. In sommige beroepsgroepen is dit een fundamenteel probleem: dokters zullen maar met de grootste moeite een fout toegeven, omdat ze een gigantische schadeclaim vrezen. Toch kunnen we ook hier goede voorbeelden vinden: het netwerk van ziekenhuizen voor oorlogsveteranen in de VS heeft de beste kwaliteitscontrole die er is. De verantwoordelijke hiervoor is James Bagian, een ex-astronaut. Net zijn achtergrond als testpiloot zorgt ervoor dat hij fouten op een heel andere manier bekijkt: een fout is bijna altijd de schuld van een systeem, en een systeem kan verbeterd worden. Als je ziet dat er teveel foute medicatie wordt toegediend, dan heeft het geen zin om aan de verpleegsters te zeggen dat ze beter moeten opletten. Wat wel helpt is het systeem verbeteren: barcodes op medicijnen, checklists maken, en ruimte geven om deze toe te passen.

Er is nog één ding erger dan een fout maken, en dat is een fout niet rapporteren. Om die reden mag een vliegtuigmaatschappij in de VS geen reclame maken met haar veiligheidsscore, want dan zou men wel eens geneigd kunnen zijn om kleine fouten toe te dekken zodat deze later tot grote fouten kunnen leiden. Maar het is maar door een fout te rapporteren dat we het systeem kunnen verbeteren, dat we een extra veiligheid kunnen inbouwen die die fout in de toekomst zal tegengaan.

Je kan dan wel zorgen dat mensen in een bedrijfsomgeving procesfouten rapporteren en we ze kunnen verbeteren, maar wat met fouten in ons persoonlijke leven? Ieder van ons loopt rond met een verhaal waar we liever niet aan herinnerd worden, maar waar we wel zelf nog vaak aan terugdenken. Net omdat we die fouten voor onszelf houden zullen we ze nooit in perspectief kunnen plaatsen, zullen we nooit beseffen dat die gigantische fout van ons in vergelijking met alle andere dagelijkse fouten van de mensen om ons heel eigenlijk niets voorstellen.

En toch is het zo belangrijk dat we naar elkaars fouten luisteren. Het heeft geen zin om te luisteren naar iemand die succes heeft, want er is een goede kans dat je er niets uit zal leren wat je in je eigen leven kan toepassen. Zoals Tolstoy al wist: “Alle gelukkige gezinnen zijn op dezelfde manier gelukkig. Alle ongelukkige gezinnen zijn op hun eigen manier ongelukkig.” Als je dus wilt weten welke fouten je moet vermijden, is het veel zinvoller om te praten met iemand die fouten heeft gemaakt in z’n leven: die weet tenminste hoe ze er uit zien.

Ik heb één grote droom: dat je elk jaar verplicht werd om je grootste fout uit je eigen leven publiek te maken. Per blog, op TV, in de krant, het maakt niet uit. Het zou voor jezelf goed zijn omdat je die steen eindelijk van je hart kan halen. Het zou voor anderen goed zijn omdat ze van je fouten kunnen leren. Maar het zou vooral voor ons allemaal goed zijn omdat we zo beseffen dat we niet de enigen zijn die zo nu en dan al eens een stomme stoot uithalen.

Dus als je niet weet wat doen vanavond, denk dan eens na over je grootste fout. Schrijf het uit, spreek het in, teken het – het maakt mij niet uit. Iedereen hier is actief genoeg op internet om zoiets publiek te kunnen maken. Maar bel misschien ook eens naar je vader om te zeggen dat je z’n trucje eindelijk door hebt.

1. Ze duwen mee als je het geboortekanaal uit moet
2. Ze gelden als hoger beroep als vader iets heeft verboden
3. Moederkeszalf
4. Ze maken het eten zoals je het graag hebt leren eten
5. Ze zijn altijd nog wakker als je thuiskomt
6. Ze zijn geïnteresseerd in alles wat je vertelt
7. Ze hebben onfeilbare leugendetectors
8. Ze zijn gelukkig met elk cadeau dat van jou komt
9. Ze hebben altijd een bord en een bed op overschot
10. Ze blijven onvoorwaardelijk in je mogelijkheden geloven

Met uw ma moet ge soms een beetje stoefen. Gelukkige moederdag.

Soms komen de beren-trekken nog eens boven

Het jongste vreemde plan was dat om op vier dagen van Diepenbeek naar Oostende te fietsen. Een belachelijk idee, want de wind waait in België altijd uit het westen, waardoor elke tocht van oost naar west tot mislukken gedoemd is. Mijn nonkel Florent had groot gelijk toen hij voorspelde dat ze de provinciegrens niet zou halen. Ook Niels, die veel ervaring heeft met fietsen over de heuvels in Hasselt-centrum, zag meteen in dat dit een fabeltje zou blijven. Een leuke gedachte, maar niets meer.

Het was de bedoeling dat ik met haar mee zou fietsen, maar daar heb ik een stokje tussen kunnen steken door een onmogelijke eis te stellen: ze moest zelf eerst vijftig kilometer op één dag fietsen, duidelijk onhaalbaar voor haar frêle lichaam. Frank heeft toen ook meegespeeld, door geen vier dagen na elkaar droog weer te voorspellen.

Enfin, het plan leek van de baan. Tot een paar weken geleden. Toen kwam ik nog eens thuis langs, en trof haar daar aan met een jongen die schijnbaar graag doktertje wilt spelen. Ze waren druk bezig met de voorbereidingen van deze heilloze onderneming. Die eerste dag zouden ze in Leuven moeten geraken, om dan op kot te blijven slapen. Leuven heeft gelukkig goede treinverbindingen met Diepenbeek, dus moesten zelf geen voorbereidingen treffen voor haar onvermijdelijke repatriëring, als ze na één dag zou gemerkt hebben dat haar zitvlak toch wel erg bont en blauw was. Voor de vorm reserveerden ze telefonisch nog twee gastenkamers voor de dagen erna, maar die dingen zijn snel afgezegd, dus daar zou dan ook geen geld aan verloren zijn. Ik heb haar nog uitgewuifd, en dacht ondertussen aan een goede formulering om haar de volgende dag, na een “onverwachte” voortijdige thuiskomt, terug op te beuren. Dat jonge grut is immers emotioneel nogal onstabiel.

“Verbaasd” is niet het juiste woord om uit te drukken hoe ik de volgende dag het nieuws vernam dat ze niet in de trein richting Diepenbeek, maar op de fiets richting Erembodegem zat. Ze studeert immers geneeskunde, dus zal het wel niet onmogelijk geweest zijn om daar in het UZ van Leuven een portie EPO van een behoeftige patiënt achterover te slaan. Nog een morfinespuit, meteen recht in de pijnplek gespoten, en terug het zadel op. Een dag extra kon ze daar misschien wel mee kunnen halen ja, maar dan zou het grapje wel uit zijn.

Toen ze ook de derde dag nog bleek te fietsen, drong de waarheid tot mij door. Haar “onschuldige” fietsmaatje! Dat is een knutselaar, die zelf een oude fiets heeft opgelapt tot zijn huidig exemplaar. Voor zo iemand moet het een koud kunstje zijn om de Cancellara-truc toe te passen en een verborgen hulpmotor te monteren. Zo is het natuurlijk gemakkelijk om tot in Lovendegem te geraken.

Maar dat ze dan echt tot in Oostende geraakt is, dat geloof ik niet. Ik heb er immers zelf gefietst, en ik kan getuigen dat het er in elke richting vals plat is, dat je altijd tegenwind hebt, en dat de herkenningspunten eeuwig aan de horizon blijven staan zonder dichterbij te komen. Is het u al opgevallen dat fietsers aan de kust altijd op de zeedijk blijven, en nooit het binnenland intrekken?

Ze is inderdaad op de vijfde dag ‘s avonds terug thuis aangekomen, zogezegd met de trein vanuit Oostende, maar haar verhaal vertoont toch enkele serieuze gaten. Zo zijn er geen getuigen dat ze effectief in Oostende is geweest, alhoewel we er toch meerdere tantes hebben wonen, en niet meteen de meest schuchtere. Verder vertelt ze van een “berenhuisje” in Lovendegem, duidelijke tekenen van regressie, beelden uit haar jongste jaren toen ze nog bij de wilde beren in de Limburgse bossen woonde. Ook het verhaal van het vriendelijke jonge koppel in Erembodegem kan niet kloppen, want jonge koppels in de Vlaamse Ruit hebben allemaal stress van het werk, de verbouwing van het huis die niet loopt zoals ze moet lopen, en twijfels over hun relatie.

Tegenwoordig heeft ze nog andere verzinsels, onder andere dat ze stage loopt in een ziekenhuis in Mol. Ja, een ziekenhuis in de Kempen, ik weet ook niet hoe ze denkt dat we dat moeten geloven. Ik hoop maar dat ze op 28 augustus een beetje beleefd blijft op de gemeente, want ik weet niet of een huwelijk geldig wordt verklaard als één van de getuigen onzin begint uit te kramen?

Vrienden, collega’s,

Ik slaap slecht tegenwoordig. Ik slaap slecht als ik nadenk over de toekomst van ons land. Over de toekomst van dit eens zo gedreven, eens zo hardwerkend België.

Want hardwerkend, dat waren we. De arbeidslust van ons allen heeft ervoor gezorgd dat we vele kleine en grote bedrijven hebben opgericht, en heeft vele Belgen een voorspoedig leven gegeven. Werknemers in België hebben vele rechten gekregen: essentiële, maar tegenwoordig ook vaak minder essentiële. Spijtig genoeg beseft niet iedereen dat aan elk systeem grenzen zijn. Vooral de vakbonden denken dat voor iedereen de bomen tot in de hemel kunnen groeien.

Vakbonden kunnen nuttig zijn. Stel je voor dat je moest onderhandelen met al je werknemers rond één tafel. Ik zou ze bij de Ford in Genk zien lachen! In zo’n gevallen is het nuttig dat je enkele vertegenwoordigers hebt, medestanders met wie je samen kan nadenken over de toekomst van het bedrijf, en zien wie wat moet bijdragen om daar te geraken.

Maar zijn dat de vakbonden van vandaag de dag? Neen! Vandaag zien ze ons als vijand, niet meer mede- maar tegenstander.

De vakbonden zeggen dat wij meedogenloos zijn. Zij zeggen dat wij geen oog hebben voor de zwakkeren in onze samenleving. Zij zeggen dat wij enkel aan onszelf denken.
Wie heeft er mededogen? De vakbond die er alles aan doet om te verhinderen dat onze buitenlandse vrienden hier hun producten goedkoop kunnen aanbieden? Of is het de ondernemer die naar onderontwikkelde gebieden gaat, de mensen daar opleidt en eindelijk een fatsoenlijke toekomst geeft?En wie heeft de zwakste positie? Is het de ambtenaar die vastbenoemd de dagen tot het vervroegd pensioen aftelt? Of is het de zelfstandige die elke dag opnieuw gepest wordt met nieuwe regels en beperkingen?

Maar wie denkt hier enkel aan zichzelf? Is het de werkgever, die enkel dag opnieuw een risico neemt en tientallen, honderden mensen een baan biedt? Of is het de vakbondsafgevaardigde, die enkel aan de voordelen van zijn eigen achterban denkt?

Terwijl het internationaal wetenschappelijk bewezen is dat mensen in België niet lang genoeg werken, eisen zij nog meer vakantie op. Arbeidsduurvermindering. Brugpensioen. Loopbaanonderbreking. Tijdskrediet. Straks geven ze de vaders ook nog zwangerschapsverlof! Ze studeren tot ze 25 zijn, werken tot 55, en trekken een pensioen tot ze 90 zijn. Dat is dertig jaar werken en zestig jaar nietsdoen! Wie kan dit betalen?

Want dat wordt vaak vergeten. De rekening moet altijd kloppen. Als de staat meer moet uitdelen, dan moet ze meer inzamelen. En dat terwijl de taksen in België al zo hoog zijn! Nog meer belastingen betekent dat nog minder mensen risico zullen durven nemen, zeker in een land waar iedereen die meer verdient dan zijn buurman met een scheef oog bekeken wordt: daar is iets niet pluis, dat kan nooit eerlijk zijn verlopen.

Want dat is het beeld dat de vakbonden van ons hebben. De patroons die op de golfbanen en in de serviceclubs alles bedisselen met hun vrienden in de politiek. Hadden we er de tijd maar voor! Oh, ik zou blij zijn als ik nog eens op een golfbaan kon staan! Maar neen, ik moet dag en nacht werken om mijn bedrijf door deze moeilijke crisis te loodsen, om mijn mensen aan het werk te houden! De macht ligt niet bij ons, beste vrienden. De macht ligt bij het werkvolk, en het werkvolk wordt dom gehouden door de vakbond. Vroeger was het de pastoor, nu de délégué die bepaalt hoe er gestemd wordt.

Daarom is het nu tijd. Tijd dat wij terug onze plaats opeisen in de maatschappij. Dat er terug naar zinnige stemmen geluisterd wordt.
Daarom dat u, als u over een paar weken naar de stembus moet, voor de juiste partij moet stemmen.

Kies voor een partij die weet wat ons land nodig heeft om er weer bovenop te komen. Een partij die niet plat op de buik gaat liggen voor wie elke vernieuwing tegenhoudt door met acties te dreigen.

Maar meer dan zelf te kiezen, moet u anderen overtuigen om ook deze keuze te maken. Praat erover met uw vrienden en familie. Maar ook met uw werknemers. Vertel hen open en direct hoe de toekomst van ons land en onze bedrijven er uitziet als we niet ingrijpen. Als we niet allemaal kiezen voor een daadkrachtige hand, die het land kan leiden naar een toekomst waar ondernemingen terug de ruimte krijgen die ze verdienen.

Enkel die ruimte kan ervoor zorgen dat wij weer zuurstof krijgen en kunnen groeien. Enkel die ruimte zorgt ervoor dat ik met een geruster hart kan gaan slapen.