Nijerya kökenli Amerikalı yazar Teju Cole’ün 2007 yılında yayımladığı ilk kitabı Hırsıza Her Gün Bayram, Amerika’da geçirdiği uzun yılların ardından ülkesine, evine dönen bir Nijeryalının öyküsünü anlatıyor. Uzun öykü diyebileceğimiz kitap, yazarın kendi anıları üzerine kurguladığı metinlerden oluşuyor. Oldukça gerçekçi tasvirler içeren bu metinleri bir de yazarın kendi çektiği fotoğraflar destekliyor. Kitapta anlatıcı, Lagos seyahati boyunca karşılaştığı, yaşamın her alanına nüfuz etmiş yolsuzluğun çarpıcı bir portresini çiziyor ve hırsızlık yöntemlerini acı-tatlı bir tabloyla okuyucuya aktarıyor.

Kitapta yazar, genel olarak şimdiki zamanda geçen, basit, açık ve en önemlisi de oldukça rahat bir dil kullanıyor. Bu rahatlık, henüz kitabın ilk sayfalarında bile isimsiz anlatıcıya kendimizi bırakmamızı sağlıyor. Seyahati boyunca sanki onun yanı başındaymışız gibi olaylara tanık oluyoruz. Vize almak için gittiği New York Konsolosluğu’nda, işleminin zamanında yapılması için rüşvet vermek zorunda kalmasıyla başlıyor her şey. Zihninde direnmek istese de, yapabileceği hiçbir şey olmadığını fark ediyor ve teslim oluyor. Ardından, ülkesine ayak bastıktan hemen sonra havaalanında, evine giderken yolda ve elbette ki sonrasında gittiği her noktada büyük bir yozlaşmışlıkla karşılaşıyor. Sahtekârlık ve kötü yönetimin her yanı sardığını, kendisinin olmadığı sürede büyüdüğü şehrin ne kadar değiştiğini anlaması uzun sürmüyor…

Hırsıza Her Gün Bayram Üzerine Yorumum

Kitapta anlatıcı zaman zaman anılarına giderek bize Lagos’un geçmişini de gösteriyor. Hem bugünde hem de anılarında yazarın tasvirleri o kadar basit ancak o kadar gerçek ki, okurken kendimi şehrin sokaklarında geziyor gibi hissettim. Bu yönüyle kitabın, Lagos şehrinin yaşamını anlatan bir seyahat günlüğü olduğunu söyleyebilirim. Günlük hayatımızda adını bile çok az duyduğumuz bir şehrin farklı bir rehberi gibi…

Bunun dışında, anlatılan yozlaşmışlığın bugün en modern kentlerde bile hâkimiyeti ele alıyor oluşu, Lagos’un onlardan tek farkının daha fakir olduğu ve bu yoksulluğun da yozlaşmayı daha görünür ve kaçınılmaz kıldığı düşüncesi kafamda dolaşıp durdu. Örneğin, vize almak için rüşvet vermek zorunda kalıyor oluşu, İstanbul’da vize randevularının tamamen karaborsa usulüyle aracı firmalar tarafından satılıyor olmasından çok da farklı değil. Hemen sonrasında, gümrük memurunun “bana ne getirdin?” diye sorması da bizim kara sınırlarımızdaki gümrük memurlarından farklı değil. Ekonomik anlamda Nijerya kadar yoksul değiliz ama yozlaşmışlığımız da onlardan farklı bir boyutta değil. Nedenini sorgulamak gerek. Neyse…

Kısacası, 2015 yılında MonoKL Kitap‘tan çıkan okuması keyifli ve yabancısı olduğum bir şehre değinen bu kitabı beğendiğimi söylemeliyim. Kitabın çevirmeni Deniz Koç ile yapılmış şuradaki röportajı okuduktan sonra, yazarın ikinci kitabı olan Açık Şehir‘i de okuma listeme aldım. Okumanızı önerebileceğim bu kitap için puanım: 3,5/5.

Hırsıza Her Gün Bayram – Teju Cole yazısı ilk önce Murat Yıkılmaz üzerinde ortaya çıktı.

Genç Kız Kalbi, Servet-i Fünûn yazarları arasında sade diliyle ve karakterlerinin iç dünyasına odaklanan psikolojik eserleriyle dikkat çeken Mehmet Rauf‘un, 1912 yılında dergi için yazdığı ve 1914 yılında da kitap olarak yayımladığı üçüncü romanıdır. Roman, Pervin isimli on dokuz yaşındaki genç bir kızın günlüğüdür. 1911 yılının Haziran ayında yazmaya başladığı bu günlüğe, Mayıs ayında İzmir’den büyük bir heyecanla görmeyi arzuladığı İstanbul’a, amcasına misafir olarak gelişiyle başlar.

Roman gerçekten de ismi gibi, bir genç kızın kalbinden geçenleri içtenlikle aktarır. Pervin’in İzmir’e döndüğü Ağustos ayına kadar İstanbul’da yaşadıklarına onun duygularıyla birlikte tanık oluruz. Yanında kaldığı ailenin yaşamı, genç şair Behiç Bey’e duyduğu aşk ve evliliğe dair düşünceleri günlükte ön plandadır. Bununla birlikte, eğitimli ve zeki bir genç kadın olarak, zaman zaman çağrışımlar üzerinden dönemin toplum yapısına ve siyasi otoritesine dair düşüncelerini de dile getirir.

Mehmet Rauf, kadınlara yönelik olarak, dönemi içinde oldukça ilerici kabul edilebilecek fikirlere sahiptir. Onların sosyal hayata etkin katılımlarını ve tiyatro oyunlarında yer almalarını destekler. Anlatıcısını bir kadın olarak seçtiği bu romanında, Pervin’in ağzından okuyucularına kadın haklarını destekleyen düşüncelerini aktarır. Pervin’in aşka ve evliliğe dair toplumun normlarına uymayan düşünceleri, Mehmet Rauf’un kadınların sesini duyurmak için kullandığı içten ve etkili bir ifade biçimidir.

Genç Kız Kalbi’nin Yayımlanışı ve Baskıya Dair

Genç Kız Kalbi, Mehmet Rauf’un diğer birçok eseri gibi ilk olarak Servet-i Fünûn Dergisi’nde dizi halinde yayımlandı. 1912 yılında yazılan ve derginin 9 Mayıs – 8 Ağustos tarihleri arasındaki sayılarında yer alan eser, 1914 yılında Muhtar Halit Kitaphanesi tarafından kitap olarak basıldı. 1946 yılında İnkılap Kitabevi tarafından Latin harfleriyle yayımlanan eser, o günden bugüne farklı yayınevleri tarafından birçok kez basıldı.

Okuduğum ve yorumladığım bu baskı ise, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları’nın Türk Edebiyatı Klasikleri Dizisi içerisinde yer alıyor. Günümüz Türkçesine Ayşegül Çakan tarafından uyarlanan Genç Kız Kalbi, dizideki ilk Mehmet Rauf eseri olarak 2019 yılının Ağustos ayında yayımlandı.

-Neyimiz mi var? Koskoca şanlı bir mazimiz, bu övünç sayesinde büyük bir milli mevcudiyetimiz var…
-Ooo, görüyorum ki siz de iftihar için bugünün fikrine karşılık geçmişin uzak şaşasından medet umanlardansınız…. Evet, geçmişe gıpta, onunla iftihar, bugün iftihar edecek şeyi olmayanlara mahsustur, buna ise ilerleme değil gerileme derler. Büyük milletler ise yalnız ilerleme gösterenlerdir. Hatta bizimki gerileme bile değil… Gerileme için mevcut bir şey olmalı da onu kaybetmeli. Bizde ise önceden beri gafletten, cehaletten başka bir şey yoktu. Halimiz bence bugün ancak yeis ve kederle ifade olunabilir. Hiçbir işe yaramayacağımızı, hiçbir şey yapmayacağımızı anlamaktan dolayı bir yeis ve keder… Şimdiye kadar bu halimizi Abdülhamid’in istibdatına veriyorduk, halbuki işte üç senedir güya hür bir milletiz! Hâlâ o gidiş… Hâlâ, hâlâ… Yine o şahsi ihtirasla, yine o tarafgirlik, yine o menfaatperestlik ve yine o atalet, yine o kabiliyetsizlik… Hâlâ eski ataletten kımıldamadık bile. İlerleme bu mu?

Genç Kız Kalbi, Mehmet Rauf, s54.

Genç Kız Kalbi Üzerine Kısa Yorumum

Romanı günümüz Türkçesine uyarlayan hanımefendi, yazarın sade üslubunu başarılı bir şekilde günümüze taşıyarak, bizlere akıcı bir şekilde okunan bir eser sunmuş. Elime aldığım gibi biten, okurken hiç takılmadığım bir romandı. Ancak, Tanzimat’tan sonraki dönemde kadınların okuma alışkanlığının artmasıyla yazılmaya başlanan ve Servet-i Fünûn’da sıkça gördüğümüz bu tarz romanlar genelde aynı kalıplara sıkışıyor; özellikle görücü usulü evliliğe karşı durmak ve bunun üzerinden bir yapı kurmak dışında derinleşemiyorlar. Bu bakımdan, Genç Kız Kalbi de bu türden bir eserdi.

Ancak tek bir fark vardı ve bu fark, romanı diğerlerine nazaran biraz daha beğenmeme neden oldu. O da Meşrutiyet’i ilan eden ve hürriyet getirdiğini iddia edenlere yapılan eleştirilerdi. Pervin ve Behiç’in ağzından yapılan bu eleştiriler, romanın yüzeysel temalarına biraz derinlik katıyordu. Yazarın eserine adeta birer nutuk edasıyla yerleştirdiği düşüncelerini, dönemindeki konumunu anlamak açısından önemli buldum ve okurken özellikle bunlara dikkat kesildim. Puanım: 2,5/5.

Genç Kız Kalbi – Mehmet Rauf yazısı ilk önce Murat Yıkılmaz üzerinde ortaya çıktı.

Olalla, İskoçyalı yazar Robert Louis Stevenson’ın 1885 yılında yazdığı ve ilk kez bir dergide yayımladığı Gotik tarzdaki öyküsüdür. Tıpkı Dr. Jekyll ile Bay Hyde gibi, ana hatlarıyla rüyasında ilham aldığı bir eserdir. Yayımlandığı dönemde pek ilgi görmemiş olsa da, günümüzde gotik edebiyatın gözden kaçmış, önemli eserlerinden birisi olarak kabul edilir.

Yarımada Savaşı döneminde geçen öykünün anlatıcısı ve baş karakteri, adını bilmediğimiz, ancak İspanya için savaşırken yaralandığını anladığımız bir İngiliz subayıdır. Hastaneden ayrılırken, kendiyle ilgilenen doktorun yönlendirmesiyle, temiz hava almak ve iyileşme sürecini tamamlamak üzere, mal varlığını kaybetmiş ve gözden düşmüş soylu bir ailenin dağlardaki evine misafir olarak yerleşir. Bir anne, bir oğul (Felipe) ve bir kızdan (Olalla) oluşan bu ailede, önce yalnızca Felipe ile tanışır ve onu görür. Bir süre sonra anne ile tanışarak onunla sıradan bir dostluk kurmaya başlar. Olalla’yı ise en son görür ve gördüğü anda ona büyük bir aşk duyar…

Anlatıcının konuk olduğu bir zamanların bu soylu ailesi artık yozlaşmış, içine kapanmış ve hem fiziksel hem de ruhsal olarak bozulmuştur. İhtişamdan yalnızca izler kalmıştır ve öykü de ön planda bu izler üzerinden çürümekte olan aristokrasiyi işler. Diğer yandan ise okuyucuya gizemli bir havada, bir vampir öyküsü okuyormuş hissi uyandırır.

Olalla’nın Ortaya Çıkışına ve Baskıya Dair

Stevenson, Scribner Dergisi’nin 1888 Ocak sayısında yayımlanam Rüyalar Üzerine Bir Bölüm (A Chapter on Dreams) başlıklı makalesinde Dr. Jekyll ile Bay Hyde’ın kendisine rüyasında geldiğine değindikten hemen sonra, Olalla’nın da aynı şekilde geldiğini belirtir. Üstelik bu, Dr. Jekyll ile Bay Hyde’ın prova baskıları üzerine çalıştığı bir dönemde olmuştur. Öyküdeki avlu, Olalla’nın odası, merdivendeki buluşmalar, kırılan pencere ve ısırık sahnesi gibi birçok detayı rüyalarında ayrıntılarıyla gördüğünü söyler. O ana hatlarıyla gördüklerini yazmaya çalışmış ve rüyasında görmediği; dış mekanı, baş karakterinin oraya nasıl geldiğine dair karakter detayını ve öykünün son sayfalarını eklemiştir.

Olalla ilk olarak The Court and Society Review dergisinin 1885 yılı Noel sayısında yayınlandı. Bu dergi, daha çok yüksek sosyete ve kültürel elitin ilgisini çeken bir yayındı. Dönemin genel okuyucusuna pek hitap etmiyordu. 1887’de Stevenson tarafından The Merry Men and Other Tales and Fables isimli, altı öyküden oluşan kısa öykü koleksiyonu içerisinde yeniden yayımlandı. Her iki yayımlanışında da dikkat çeken, ses getiren bir eser olamadı.

Eser, ülkemizde ilk olarak 2020 yılının Mart ayında, Celal Üster‘in in çevirisiyle, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları’nın Modern Klasikler Dizisi içerisinde 146. kitabı olarak yayımlandı. Define Adası ve Dr. Jekyll ile Bay Hyde‘ın ardından dizide yayımlanan üçüncü Stevenson eseri oldu. Tam da burada, yeri gelmişken, bu duruma, yani sırf dizi içerisindeki kitap sayısını arttırmak ve daha çok para kazanmak amacıyla kısa hikayelerin bağımsız basılması konusuna dikkat çekmek istiyorum. Zweig eserleriyle başlayan bu durum artık ciddi anlamda rahatsızlık duyduğum bir noktaya evrildi. Bunu Olalla ile birkez daha fark ettim. The Merry Men and Other Tales and Fables gibi gölgelerde kalmış bir eser çevrilip bütünüyle yayımlanabilecekken, bunun içerisinden hikaye alıp yayımlamak bana artık çok rahatsızlık verici gelmeye başladı.

Olalla’nın Üzerine Yorumum

Stevenson’ın yazarlığının ilk dönemi, daha çok gezi ve deneme yazılarından oluşur. Kurgu denemelerine, kısa hikayeleriyle bu dönemde başlar. Orta döneminin de başlangıcı kabul edebileceğimiz Define Adası’nın getirdiği başarı onu ağırlıklı olarak kurguya yönlendirmiştir. En önemli eserlerini de 1883-1885 arasındaki bu dönemde yazmıştır. Olalla da bu dönem eserlerinden birisi olarak dikkat çekici bir yapıttır. Ancak buna karşın, yazarın kendisi tarafından “pek de savunulabilir olmayan bir hikâye” olarak değerlendirilir. Açıkçası, bu kadar övülüyor olmasına rağmen okuduktan sonra ciddi bir yapıt olmadığını düşündüğüm öykü hakkında Stevenson’ın bu sözlerini okuduğumda epey rahatladım diyebilirim.

Bir rüyada gelen ilhamla yazılmış olan öykü, bende yazarın sanki rüya halinden tam çıkamadığı hissini uyandırdı. Hiçbir şey tam ve gerçek değil. Olaylar arasındaki geçişler çok hızlı ve dayanaksız olduğu için bağlam kopuyor. Üstelik bu durum, sanki biraz yazmaktan kaçınmak ve okuyucuya hissettirilmek istenen vampir hikayesi için gizem havası yaratmak amacıyla bilerek yapılmış gibi duruyor. Sebep ne olursa olsun, metnin herhangi bir düşünsel anlam taşımasına etki ederek eseri önemsiz kılıyor. Kısacası, Olalla’yı hızlıca akıp gitmesiyle elinize aldığınızda kolayca bitirebileceğiniz bir öykü olarak okuyabilirsiniz ancak edebi yönden ciddi bir beklentiye girmenizi tavsiye etmem. Puanım: 2,5/5

Olalla – Robert Louis Stevenson yazısı ilk önce Murat Yıkılmaz üzerinde ortaya çıktı.

Dr. Jekyll ile Bay Hyde, İskoçyalı yazar Robert Louis Stevenson‘ın 1886 yılında yayımlanan üçüncü romanıdır. İngiliz edebiyatının ve hatta dünya edebiyatının en önemli eserlerinden birisi olan roman, gotik korku türünün de en parlak eseri olarak kabul ediliyor. 1883’te yayımladığı ve kendisini üne kavuşturan Define Adası‘ndan çok daha derin felsefi ve psikolojik içerikler taşıyan bu romanla, yazarın daha olgun bir okur kitlesine hitap etmeye başladığını söyleyebiliriz.

Stevenson romanda, alegori yoluyla güçlü bir modernizm eleştirisi yapar. Bay Hyde, bireyin içindeki karanlık yönü, bastırılmış arzuları ve toplumun dayattığı ahlaki normların dışında kalan dürtüleri temsil eder. Dr. Jekyll ise toplumun beklentilerine uygun yaşamaya çalışan, saygın ve uyumlu bireydir. Stevenson, bu iki karakter aracılığıyla, insanların içinde taşıdığı çelişkili doğayı, iyi ile kötü arasındaki savaşı ve modern insanın kimlik krizini gözler önüne serer.

Dr. Jekyll ile Bay Hyde’ın Konusu

Roman, Bay Hyde isimli korkutucu bir adamın küçük bir çocuğa çarptığı ve onu umursamadığı bir hikâye ile açılış yapıyor. Hikâyeyi bir tanıdığından dinleyen Bay Utterson, gizemli Bay Hyde’ın yaşadığı yeri öğrendiğide oldukça şaşır; çünkü Hyde’ın girdiği ev eski dostu Henry Jekyll’a aittir. Duyduğu merak ile Bay Hyde’ın peşine düşen Utterson, bir süre sonra Hyde’ı Jekyll’ın evine anahtarla girerken yakalar ve onunla tanışır. Hyde öylesine tuhaf bir adamdır ki, Utterson onun arkasından “bu adam insan değil sanki!” diye düşünür. Dostunun böyle bir adamla ne işi olabileceğini anlamaz ve başının belada olabileceğini düşünerek ona yardım etmeye karar verir. Hyde ve Jekyll’ın gizemli ilişkisini çözme isteği, onu hiç düşünemeyeceği bir gerçeklikle karşı karşıya getirecektir.

Dr. Jekyll ile Bay Hyde’ın Ortaya Çıkışı

Stevenson, Scribner Dergisi’nin 1888 Ocak sayısında yayımlanam Rüyalar Üzerine Bir Bölüm (A Chapter on Dreams) başlıklı makalesinde, romanın ilhamının rüyasında geldiğini söyler ancak bu öyle birdenbire olmuş bir şey de değildir. Çifte varlık duygusunu anlatma fikrinin aklında olduğunu, yaşadığı bir finansal bunalım sırasında bunu nasıl yapabileceğini iki gün boyunca düşündüğünü ve ikinci gece romandan bazı sahneleri rüya olarak gördüğünü belirtir.

Çifte varlık düşüncesinin zihninde belirmesine sebep olan olaydan ise herhangi bir yazısında bahsetmez. Bu yüzden kesin kaynağı belirli değildir ancak güçlü bir teori vardır. Bu teoriye göre, olay romanın yazımından sekiz yıl önce yaşandı. Eugene Chantrelle isimli bir tanıdığı, eşini sigorta parası için zehirleyerek öldürmekten yargılandı ve hüküm giydi. Chantrelle, toplumda saygın bir insandı. Önemli bir okulda, Fransızca başta olmak üzere dil öğretmenliği yapıyordu. Bu yüzden cinayet, dönemin toplumunda büyük ilgi gördü ve Stevenson da duruşmayı yakından takip etti.

Chantrelle gibi saygın bir öğretmen kimliğinin arkasında eşini öldürebilecek kadar acımasız ve manipülatif bir kişiliğin saklanıyor olması, Stevenson’ın “çifte varlık” temasına ilham vermiş olabileceği düşünülüyor. Üstelik edebiyat dünyasındaki teorilere göre Chantrelle olayı yalnızca Stevenson’a değil, bir başka ünlü yazara, Arthur Conan Doyle‘a da ilham vermiştir. Bazı edebiyat eleştirmenleri, Sherlock Holmes karakterinin de bu olaydan esinlenerek ortaya çıkarıldığını söyler.

İlhamın geldiği o geceye dönecek olursak, Stevenson uyandıktan sonra yaptığı her şeyin bilinçli olduğunu söylüyor. Eserini birkaç gün gibi kısa bir sürede tamamladı. Roman, Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde ismiyle, 5 Ocak 1886’de ilk baskısını yaptı ve toplumun geniş bir kesiminden büyük beğeni topladı. Jekyll ve Hyde’ın, aynı kişiliğin iki zıt yönü olarak metaforu, çok hızlı bir şekilde halkın bilincine yerleşti ve günümüze değin zihinlerdeki varlığını korudu.

Türkçe Çevirileri ve Baskıya Dair

Dünyada en çok çevrilen yazarlar arasında yer alan Stevenson’ın başlıca eserlerinin dilimizde de birçok farklı çevirisi bulunuyor. Dr. Jekyll ile Bay Hyde’ı elbette birçok yayınevinde görmüşsünüzdür. Yine de, değerlerini bilmek adına, romanın ilk çevirilerini ve okuduğum çevirisini belirtmek istiyorum.

Romanı dilimize ilk kez 1942 yılında Hamdi Varoğlu kazandırdı. Ahmet Halit Kitabevi tarafından yayımlanan çevirisi, İki Yüzlü Adam ismini taşıdı. Bundan iki yıl sonra, 1944 yılında Zarife Laçinler‘in çevirisi Maarif Vekâleti Basımevi tarafından Dr. Jekyll ile Mr. Hyde ismiyle yayımlandı. Bu ilk iki çeviriden günümüze değin roman farklı çevirmenler tarafından birçok kez yeniden çevrildi ve çevirileri farklı yayınevleri tarafından basıldı. Çevirilerde, çoğunluk olarak Dr. Jekyll ve Mr. Hyde ismi kullanıldı. Okuduğum ve üzerine yazdığım bu çeviri ise Celal Üster‘e ait. Dr. Jekyll ile Bay Hyde: Tuhaf Bir Vaka ismiyle, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları‘nın Modern Klasikler Dizisi içerisinde yer alıyor.

Dr. Jekyll ile Bay Hyde’a Dair Kısa Yorumum

Romanı okumadan önce, konusunu elbette ki biliyordum. Bu yüzden, açıkçası biraz sıkıcı bir okuma olacağını düşünerek kitabı elime aldım. Buna karşın, henüz romanın başlarında kendimi kurgunun gücüne beklemediğim bir şekilde kaptırdım. Romanın anlatımındaki güçlü gizem ve karakterler arasındaki ilişkilerin zamanla derinleşmesi, bildiğimiz o sona nasıl bağlanacağı konusunda bende büyük bir merak oluşturdu. Üstelik romanın işlediği çatışmayı felsefi yönden düşündürüyor olması da okurken büyük keyif verdi. Gerçek bir klasiğin gücünü ve okuma lezzetini hissettiğim bu eseri okumanızı kesinlikle tavsiye ederim. Puanım: 4/5.

Dr. Jekyll ile Bay Hyde – Robert Louis Stevenson yazısı ilk önce Murat Yıkılmaz üzerinde ortaya çıktı.

Uzun yıllar önce bloğumda Bir Haftada isimli, haftalık notlarımı kısaca paylaştığım bir yazı dizim vardı. Düzenli yazmayı bıraktığımda bu seriye Kısa Kısa adını vermiş ve zaman zaman notlar paylaşmaya devam etmiştim. Bu yıl, yeniden yazmaya başlamanın verdiği istekle, bu yazı dizimi yeniden başlatmak istiyorum. Kısa Kısa 2025 yazı dizimde, her hafta günlük hayatımın içerisinden gezdiğim yerlere, izlediklerime, okuduklarıma ve dinlediklerime dair notlarımı kısa kısa paylaşacağım. Bu ilk yazım, 2024 yılının sonundan ve 2025’in ilk haftasından notlarımı içeriyor.

24 Aralık’ta, yani Hristiyanların Noel arifesinde, Atina Belediyesi’nin düzenlediği Dilek Feneri etkinliğini izlemeye gittik. Belediye binasının önünde yer alan Kotzia Meydanı’nda, insanlara biyolojik olarak çözünebilen 1500 kadar dilek feneri dağıttılar ve zamanı geldiğinde bunlar tutulan dilekler ile beraber gökyüzüne yükseldi. Çocuklar başta olmak üzere insanların heyecanına tanık olmak ve fenerlerin gökyüzünde yarattığı manzarayı izlemek oldukça keyifliydi.

Uzun süredir film izlemiyordum. Airbnb konaklamamıza gelen misafirlerimiz için aldığımız Amazon Prime ve Netflix aboneliklerimiz var ve biz de film izlemek için bu hesapları kullanıyoruz. Ancak fark ettim ki, bu iki platform beni film izlemekten oldukça uzaklaştırdı. Ne zaman bir şeyler izlemek için açsam, hiçbir şey bulamayıp kapatıyorum. Her ikisinde de nitelikli, güzel filmler bulmak artık neredeyse imkansız. Yine bir şey seçemediğimiz bir akşamda aklımıza uzun süredir MUBI kullanmadığımız geldi. MUBI’ye üye olduk ve izlediğimiz filmlerle sinemadan ne kadar uzak kaldığımızı fark ettik. İspanyol yönetmen Luis Bunuel‘in klasiklerinden Belle de Jour (1967) ve Le charme discret de la bourgeoisie (1972) uzun süre sonra izlediğim iki filmdi. İkisini de çok beğendiğimi söyleyemem ama günümüz saçmalıklarından sıyrılıp film izlemiş olmak güzel hissettirdi. İki filmden, akıcı bir şekilde ilerleyen ve burjuva eleştirisiyle gülümsetirken düşündüren Le charme discret de la bourgeoisie‘yi izlemenizi önerebilirim.

Yeni yılın ilk günlerinde genel olarak evdeydim. Yazmak için notlarımı ve fotoğraflarımı gözden geçirdim. Eski seyahatlerime dair birikmiş fotoğraflarımı Instagram’da notlar yazarak paylaşmaya çalışıyorum. Özellikle Macaristan ve Portekiz seyahatlerimden birikmiş birçok fotoğraf ve not var. Bu notların bir kısmından çıkaracağım yazıları da yine burada, bloğumda paylaşmak istiyorum. Bu yazılar geniş seyahat yazılarından ziyade, gezdiğim yerlerden seçtiğim şeylere dair olacak. İlk yazımı, Budapeşte’ye gittiğimde vakit geçirmekten çok hoşlandığım Szimpla Kert ile ilgili oldu, şuradan okuyabilirsiniz.

Cuma günü, “The End of Landspace” isimli bir grup sergisi için Kolonaki Meydanı’nda bulunan Zoumboulakis Galeri‘ye gittik. Sergide, Yunan çağdaş sanatından 16 ismin, doğa tasvirlerine odaklandığı ve iklim değişikliği, doğal afetler, turizm gibi tehditler altındaki doğanın kırılganlığını vurguladığı eserleri yer alıyordu. Vanessa Anastasopoulou‘nun Grounded, Memento Mori ve Spine isimli üç suluboya resmi sergideki az sayıdaki eserden en beğendiklerim oldu.

Cumartesi günü çağdaş Yunan resminin önemli isimlerinden biri olarak gösterilen Giannis Fokas‘ın 1985 yılından bugüne olan çeşitli eserlerinin sergilendiği bir sergi için Atina Belediye Galerisi’ne gittik. Kesyap ve sprey boya gibi çeşitli teknikler kullanarak yaptığı eserleri çok etkileyici bulmasam da, renk kompozisyonlarını genel olarak beğendim. Serginin küratörünün de öne çıkardığı eserlerinden birisi olan, Yahya’nın başını bir yaban domuzunun kesik başıyla yan yana koyarak İŞİD’e göndermede blunduğu Trophies (2015) isimli tablosu, tam anlamıyla beğendiğim tek eseriydi. 

Galerinin küçük bir bölümünde, “Duyularla Seyahat” isimli bir sergi daha vardı. Bu küçük sergide, çeşitli yağlı boya tablolar kesyap tekniğiyle, farklı materyaller kullanılarak görme engelliler için yeniden yapılmıştı. Ayrıca çocukların kendi hayal güçleriyle görme engelliler için yaptığı eserler de vardı. Fikir oldukça hoş ve kalbe dokunur olsa da, sergilenen eserler derin düşünceden ve uygulamadan maalesef yoksundu.

Effi Chaliouri‘nin “Ever Given” isimli fotoğraf sergisi ise, galerinin ek binasında sürpriz olarak karşılaştığımız bir sergi oldu. Sanatçının limanlarda ve taş ocaklarında çektiği çeşitli fotoğraflarının yer aldığı sergiyi oldukça beğendim. İnsanların az sayıda olduğu bu alanların endüstriyel büyüklüğünü vurgulayan fotoğraflar, günlük hayatımızda fark etmesek de aslında onlarla ne kadar bağlantılı olduğumuzu düşündürüyordu. Bu anlatım bana Alain de Botton‘un Çalışmanın Mutluluğu ve Sıkıntısı isimli kitabını hatırlattı.

Atina’da kış aylarında, her ayın ilk pazar günü devlete bağlı müzeler ve arkeolojik alanlara giriş ücretsiz oluyor. Bu günlerde biz de bazen gitmediğimiz müzelere gidiyor bazen de yürüyüş olsun, temiz hava alalım diye Akropolis gibi arkeolojik alanlarda yürüyüş yapıyoruz. Savaş Müzesi, evimize çok yakın olsa da, gitmediğim müzelerden birisiydi. Daha önce gitmeme sebebim fırsat bulamamak değil, daha çok sinirleneceğimi düşünmemden kaynaklanıyordu. Nihayet bu pazar, içimde bir güç toplayınca, müzeye doğru yola koyulduk.

Sayısız kez önünden geçtiğim müze, dışarıdan oldukça ilgi çekici görünen, heybetli bir binaya sahip. Bu yönüyle, hep ilgimi uyandırıyordu. Ancak maalesef, içeriye girdiğimizde çok kötü bir müzecilik örneği ile karşılaşıp oldukça şaşırdık. Üstelik gezdikçe, yazılmış yalan bir tarih ve gereksiz propagandayı gördükçe adım adım sinirlendim. EOKA’yı kahramanlaştıran Kıbrıs bölümünde videolu bir belgesel vardı. Her şeyin çarptırıldığı bu belgeselde, Kanlı Noel’den “önemsiz çatışmalar” olarak bahsediliyordu. En rahatsız olduğum bölüm burası oldu. Bu bölümden yüksek sinirle, bir an önce son katı da gezip ayrılalım diye çıktım. Son katta, Navarin ile ilgili özel olarak hazırlanmış, Navarin’i Yunanistan’ın bağımsızlığının ilk adımı olarak gösteren bir odada şok oldum. Gemi maketleri, donanmaların gemilerine dair teknik bilgiler vs. vardı ama Navarin Deniz Muharebesi’ne dair hiçbir anlatım yoktu; sanki Navarin Yunanlılara ait bir zafermiş gibi algı yaratılıyordu, gerçekten inanamadım. En çok üzüldüğüm şey ne oldu biliyor musunuz? Müzenin Google Haritalar yorumlarında sayısız Türk turist ziyaretçinin, bu müzeye tam puan vermiş ve beğenmiş olmasıydı. 

Hava oldukça güzeldi. Savaş Müzesi’nden çıktıktan sonra yürüyüş için Atina Agorası’na gittim. Akropolis’in gölgesindeki yeşillik alanda, Hephaistos Tapınağı’nın manzarasında keyifli bir yürüyüş yapıp fotoğraf çektim. Eve geldiğimde, bu yazıya hazırlık olması amacıyla son günlerde çektiğim fotoğrafları bilgisayara aktardım ve büyük sürprizle karşılaştım. Yeni kullanmaya başladığım fotoğraf makinesine pek hakim değilim ve maalesef ayarlarını karıştırmışım. Çektiğim tüm fotoğrafları fark etmeden yüksek ISO ile çekmişim ve hepsi felaket görünüyor. Bu yüzden, ilk elin günahı olmaz diyerek fotoğraflar için affınıza sığınıyorum. Gelecek yazılarımı daha güzel fotoğraflar ile zenginleştirebilmeyi umuyorum.

Linkin Park’ın 15 Kasım 2024’te yayınlanan, Chester’ın ardından gelen ilk albümü From Zero, son zamanlarda sıklıkla dinlediğim albümlerden. Albüm haberini ilk okuduğumda oldukça kaygılı olsam da, albümden gelen ilk single olan The Emptiness Machine kaygılarımı biraz dindirmişti. Olumsuz birçok eleştiri olsa da, ben albümü oldukça beğendim. İnişleri çıkışları var elbette ama, Emily Armstrong’un sesine uygun olarak çok güçlü yeni bir zemin oluşturabilmiş olmaları geleceğe dair de umut veriyor. Albümün açılış parçası da olan The Emptiness Machine şu sıralar kafamda çalan parçalardan. Sanki nakaratta az çıkmış, kıtalarda az söylemişler ve bunu bilerek yapmışlar. Bu yüzden öyle bir parça ki, hep daha fazla dinleme hissi uyandırıyor. Bu haftalık yazıma da bu parçayla veda etmek istiyorum. 

Kısa Kısa – 1 yazısı ilk önce Murat Yıkılmaz üzerinde ortaya çıktı.

Budapeşte’nin, Peşte tarafında bulunan, Yahudi Mahallesi olarak da bilinen 7. Bölgesi, İkinci Dünya Savaşı sırasındaki yoğun bombardımanlar sonucunda harabe olmuş ve o günden bugüne ihmal edilmiş birçok yapıyı içerisinde bulunduruyor. 2001 yılında bir kafe olarak hayatına başlayan Szimpla, açıldıktan bir yıl sonra bu bölgede yer alan, daha önce bir soba fabrikası olan harabe haldeki bugünkü adresine taşındı. Konsepti bugün bildiğimiz gibi değildi. Szimpla Kertmozi (Basit Bahçe Sineması) ismiyle, bağımsız filmlerin duvarlara yansıtılarak gösterildiği bir bahçe sineması konseptine sahipti.

Ziyaretçilerin binayla ilişkisi doğrultusunda konseptlerini şekillendirme yoluna giden işletme, herkesin bir harabe olarak gördüğü binayı bir kültür yaratmak için kullandı. Budapeşte sakinleri, isteklerine göre şekillendirebildikleri ve rahatça vakit geçirebildikleri bu konsepti severek sahiplendi. Bu sahiplenme ve Szimpla’nın başarısını gören başka girişimciler de harakete geçerek kendi mekanlarını açtı. Özellikle Yahudi Mahallesi’nde çok sayıda terk edilmiş, bakımsız veya yıkılmaya yüz tutmuş bina değerlendirilerek yeni eğlence mekanlarına dönüştürüldü.

2000’li yılların başında gelişen, harabe mekanların yeniden kullanıma kazandırıldığı bu kültür Macarca “romkocsma” (rom:harabe, kocsma:bar) olarak adlandırılıyor. İngilizceye “ruin bar” olarak çevrilen ve dünyada bu isimle tanınan kültürün adı Türkçeye “harabe bar” olarak çevrilebilir. Macarca terimin ilk kullanımına dair bir bilgi bulamamış olsam da ismin Szimpla kültüründen çıktığı kabul ediliyor.

Szimpla’nın sahip olduğu mekanın kullanımı kullanımı, ziyaretçilerinin istekleri doğrultusunda yıllar içerisinde oldukça değişti. Bugün, özellikle gece geç saatlere kadar açık olan farklı konseptlerdeki barlarıyla Budapeşte’de gece hayatının en dikkat çekici mekanı olarak öne çıkıyor. Bununla beraber, sürdürülebilirliğe, kültürel etkinliklere ve yerel sanatçılara verdiği destekle, bir yandan da yarattığı kültürü korumaya devam ediyor. Özellikle hafta içi öğlen saatlerinde ve hafta sonları sabah saatlerinde düzenledikleri çeşitli etkinlikler de bu amaçlarına hizmet ediyor. Şehir sakinlerinin mekanda genellikle gün içerisinde, bu etkinliklerde vakit geçirmeyi sevdiğini belirtmeliyim.

Szimpla Kert’i bir gece yarısı ilk kez ziyaret ettiğimde, giriş bölümünde eğlence anlayışıma hiç uymayan bir müzik ve insan kitlesi ile karşılaşmış ve hayal kırıklığı yaşamıştım. Bu kitlenin arasından geçişimi, bahçe alanında farklı bir atmosfer ve müzikle karşılaşmamı, hayal kırıklığımın bir anda yok olmasını ve üst kata çıkan merdivenin beni nasıl cezbettiğini dün gibi hatırlıyorum. O günden bugüne, büyük yapının içerisindeki farklı barlardaki farklı içkiler ve farklı odalardaki farklı alanlar bana hep keyif veriyor. Ziyaret ettiğimizde nasıl bir ruh halinde olursak olalım, kendimize uygun bir içecek ve alan bulup keyifli vakit geçirmekte hiç zorlanmıyoruz. Üst katta, ön tarafta yer alan oda bizim favori yerimiz. İlk gördüğümüzde müzik seçkileriyle ve bununla uyumlu olarak duvara yansıttıkları ilginç videolarla bizi cezbeden bu oda, aynı zamanda yerel sanatçılara ev sahipliği yapan bir konsepte sahip.

Pazar sabahları Szimpla Kert’te Farmers’ Market kuruluyor ve burada tezgâh açan yerel satıcılar reçel, ekmek, sebze ve çeşitli soslar gibi birçok organik ürün satıyor. Üstelik alt katta bunlar olurken, mekanın üst katları da bir şeyler içmek ve keyifli vakit geçirmek için açık oluyor. Budapeşte’yi son ziyaretimizde, daha önce ziyaret etme fırsatı bulamadığımız pazarı ilk kez ziyaret ettik ve geceleri vakit geçirdiğimiz mekanda zaman içerisinde ziyaretçilerin katkılarıyla oluşmuş detayları keşfettik. Atıştırmalık bir şeyler aldık, güzel bir havada, mekanın odalarını uzun uzun dolaştık, fotoğrafladık. Çıkarken de giriş kısmında yer alan, akşamları kapalı olduğu için fark edilmeyen hediyelik eşya dükkanını ziyaret ettik.

Budapeşte’ye seyahat planı yapıyorsanız, birçok rehberde, eğlence yerlerinin başında Szimpla Kert ile karşılaşma ihtimaliniz oldukça yüksek. Ancak mekan, en ünlü olanları da dahil birçoğunda yalnızca bar olarak öne çıkarılıyor. Bu yüzden, Szimpla’yı daha iyi tanımak, yarattığı kültürü ve yerel insanların mekanla ilişkisini anlamak için gündüz de ziyaret etmenizi tavsiye ederim. Hiçbir etkinliğin olmadığı bir günde bile içecek bir şeyler alıp, kendinize uygun ilginç bir köşeye kurulup keyifli vakit geçireceğinize eminim. Sinema gösterimleri ve çiftçi pazarları gibi etkinliklere dair bilgiler güncel bilgiler içinse Szimpla Kert’in web sitesine ve sosyal medya hesaplarına göz atabilirsiniz.

Szimpla Kert: Ruin Bar Kültürünün Öncüsü yazısı ilk önce Murat Yıkılmaz üzerinde ortaya çıktı.

Merhaba. Uzun süredir yazmadığım için, bloğumu düzenli olarak takip eden birileri kaldı mı yoksa bu yazıyı görenler yalnızca tesadüfen burada bulunan insanlar mı olacak bilmiyorum. Bu yüzden, vaktinizi çalmamak adına baştan belirtmek istiyorum ki, bu yazı on beş yıldan uzun bir zaman önce, henüz on yedi yaşındayken hayata geçirdiğim ancak hep ihmal ettiğim bu basit blog sitesinde yeniden yazma isteğim üzerine kısa bir yazı olacak. Uzun bir aradan sonra buraya dönüp yeniden yazmaya çalışacak olmak başa çıkması zor bir his ve bu hisle başa çıkabilmek adına böyle bir yazı yazmalıyım.

Henüz bir lise öğrencisiyken bu bloğu hayata geçirdiğimde, bir yandan amatörce ilgilendiğim, çoğunlukla internet ile ilgisi olan çeşitli konularda nitelikli bir şeyler üretmeye çalışıyordum. Diğer yandan ise, burayı gençlik hezeyanlarımla doldurmaktan geri kalmıyordum. Her genç insan gibi, birçok konuda yoğun hislere ve heyecanlı duygulara sahiptim. Coşkum, çoğu zaman düşüncelerimin önüne geçiyordu, ancak ben bunu fark etmiyordum.

Yirmili yaşlarımın farklı dönemlerinde, buraya bir şeyler yazmaya devam ettim ancak sildiğim içerikler, yazdıklarımdan çok daha fazlaydı. Geriye dönüp baktığımda saçmalığından ya da saçma olmasa bile niteliksizliğinden utanç duyduğum yazılarımın hepsini imha ediyordum. Bunların yerine yeni bir şeyler yazıp, bir süre sonra da bu yazdıklarımı beğenmeyerek tekrar baştan başlıyordum. Bu döngü uzun bir süre boyunca bu şekilde devam etti ve bu yüzdendir ki, on yedi yaşındaki bu kişisel blog sitesinde çok az sayıda içerik mevcut.

Otuzlu yaşlarla gelen bir olgunlaşma mı bilmiyorum ama son üç yıldır buraya dair düşüncelerim epey değişti. Artık bu bloğu düşündüğümde, sildiğim tüm o yazılar için harcadığım emekleri düşünüyorum. Buraya bakıp her ne olursa olsun bir şekilde yazmış olmamın bana ne kadar değer kattığını hissediyorum. Araştırmak için, yazmak için harcadığım tüm o zamanlardaki heyecanıma büyük saygı duyuyorum ve o heyecanları yeniden yaşamak istiyorum.

Bu yüzden yeniden buradayım ancak içimdeki yazma isteğine karşın aklımı kurcalayan, yazmamı zorlaştıran şeyler de yok değil. İnsanlara ve dünya düzenine karşı olan düşüncelerim bunların en başında geliyor. Toplum beni sürekli olarak kabuğuma çekimeye itiyor; uzun bir süredir her şeyi kendi içimde yaşıyorum. Kendim için yazmaya ve özellikle seyahatlerime dair notlar tutmaya çalışıyorum ama yaptıklarımı ve düşüncelerimi kimseyle paylaşmak istemiyorum. Bunun doğru olmadığının, kabuğumdan çıkıp en azından düşüncelerimi paylaşmam gerektiğinin farkındayım. Bu bilinçle buradayım. İşte bu bilinçle kendimi motive etmek, beni baskılayan düşüncelerle başa çıkabilmek adına da bu yazıyla bir başlangıç yapmak, kendimce güç toplamak istedim.

Umarım bu ilk adım, en zor adım olur.

Merhaba 2025 yazısı ilk önce Murat Yıkılmaz üzerinde ortaya çıktı.

Kitapların içeriğinde geçen bazı coğrafyalara geziler planlıyor olmam sebebiyle Eski Dünya Seyahatnamesi ile beraber İlber Ortaylı Seyahatnamesi ilgimi çeken iki kitaptı. İlk olarak Eski Dünya Seyahatnamesi’ni okumaya başladım ve maalesef hiç ama hiç beğenmedim. Üzerine yazdığım yazıda açıkladığım üzere, maalesef bir gezi kitabı olmaktan ve edebi nitelikten çok uzak bir eserdi. Daha çok İlber Ortaylı’nın bir şehir hakkında bildiklerini kaleme alması gibiydi. Bu bilgilerin birçoğunun gezilerine dayanmıyor olduğu da çok açıktı. Üstüne, bir bilgi edinme deneyimi olarak değerlendirdiğinde bile, yazdıklarının bir bölümü bugün için geçerliliği olmayan şeylerdi. Kitap yayımlandığı tarih olan 2007’den çok daha geriye o günün gözüyle bakıyordu. Bu yüzden, İlber Ortaylı Seyahatnamesi’ne henüz o kitabı okurken başladım. Her ikisini beraber okudum diyebilirim.

Önce ilk kitabından bir bölüm okuyor ve ardından aynı ülkeyi/şehri ikinci kitaptan okuyordum. Amacım artık bir seyahatname okuma deneyimi değildi. Verdiği kültürel ve tarihsel bilgilerin dünü ve bugünü arasında bir karşılaştırma yapmayı amaçlıyordum; ancak kitaplar birinini o kadar taklit eden söylem ve aynı şeylerle doluydu ki, bu da pek mümkün olmadı. Osmanlı’yı Yeniden Keşfetmek Serisi içerisindeki kitaplarla aynı deneyimi yaşadım. Sürekli birbirini tekrar eden, biraz değişik bazı düşünceler ve cümleler… Bu yüzden maalesef, ilk kitap gibi ikinci kitap da beni hiç ama hiç tatmin etmedi. Her ikisi de bırakın bir seyahatname olmayı, bir kitap olmaktan çok uzak eserler. Maalesef, İlber Ortaylı yazmayı bilen birisi değil. Bunu artık kendime not alıp, altında kendi imzası olan bir başka eserini elime almamam gerekiyor. Sohbetlerini, konuşmalarını ya da röportajlarını dinlemek bir şeyler öğrenmek için daha güzel. Örneğin, gazeteci Yenal Birici’nin sorularını yanıtladığı Bir Ömür Nasıl Yaşanır?, sohbet tarzında, keyifli bir kitaptı.

Kısacası, hem Eski Dünya Seyahatnamesi hem de İlber Ortaylı Seyahatnamesi, okunmasını pek tavsiye etmeyeceğim iki kitap. Okumaya karar verirseniz de, bir seyahatname beklentisi içerisinde olmamanızı tavsiye ederim. 

İlber Ortaylı Seyahatnamesi – İlber Ortaylı yazısı ilk önce Murat Yıkılmaz üzerinde ortaya çıktı.

İlber Ortaylı’nın 2007 yılında yayımladığı Eski Dünya Seyahatnamesi, kendi deyimiyle Balkanlar ve Ortadoğu’nun eski havasını muhafaza ettiği günlerdeki gezilerini içeriyor. Yazarın daha yakın tarihli seyahatlerine dair yazılarını içeren İlber Ortaylı Seyahatnamesi ile beraber çok uzun bir süre seyahat türünde en çok satan kitaplar arasında yer aldı. Kitaplarda geçen coğrafyalarda seyahatler planlıyor olmam sebebiyle oldukça ilgimi çektiler. Eski Dünya Seyahatnamesi’nin, redaksiyonunu İsmail Küçükkaya’nın yaptığı son baskılarından birini edindim ve okudum. Maalesef, eseri hem yazım dili yönünden hem de seyahatname yönünden çok kötü buldum. İlber Ortaylı’nın diğer birçok eserinde olduğu gibi, edebi yönden niteliksiz ve vasat bir eser. 

Öncelikle, kitabı bir seyahatname olarak değerlendirmek doğru olmaz. Kitap, yazarın seyahat deneyimlerinden değil, çoğunlukla bilgi ve çıkarımlarından oluşuyor. Bir yere dair seyahat deneyimi anlatımı makalesinin %10’unu oluşturuyorsa, geriye kalanı orası hakkında tarihi, sosyal ve kültürel bilgiler vermek. Bu bilgilerin birçoğunun da oraya gitmiş olmasına değil, tarihçi olmasına dayandığı çok açık ve net. Yani ortada bir seyahatname yok. Daha çok, bir tarihçinin gördüğü şehirler üzerine uzun yıllar sonra kaleme aldığı anlatımlar var. Kendisine bir televizyon programında herhangi bir şehir ismi söylendiğini ve orası hakkında fikrinin sorulduğunu hayal edin. Nasıl cevap vereceğini az çok tahmin etiğinizi düşünüyorum. Bu kitapta da metin olarak benzer şeyler yer alıyor.

Daha önce burada değerlendirdiğim Osmanlı’yı Yeniden Keşfetmek Serisi içerisindeki kitaplarında olduğu gibi, sanki İlber Ortaylı’nın sözlerinden yazıya dökülmüş metinlerden oluşuyor. Yazım dili değil, bir konuşma dili var ve bu çok ama çok zayıf bir dil. Sözde, son basım için makalelerin redaksiyonu yapmışlar. Yapılmamış baskılarının ne durumda olduğunu düşünmek bile istemem.

Eski Dünya Seyahatnamesi’nin Baskılarına Dair

İlber Ortaylı’nın Eski Dünya Seyahatnamesi ilk olarak 2007 yılında Aşina Kitaplar tarafından yayınlandı. Aşina Kitaplar’da yaptığı birçok baskının ardından 2014 yılında 10. baskısını Timaş Yayınları’ndan yaptı. Bu baskı eserin genişletilen ve gözden geçirilen bir edisyonudur.

Son olarak da 2020 yılının Ekim ayında Kronik Kitap’tan ilk baskınısı yaptı. Yeni baskılarına da bu yayınevinde devam ediyor. Ben de bu baskılardan birisini okudum.

İlber Ortaylı’dan Ülkeler ve Şehirler Üzerine Çeşitli Notlar

Esere bir seyahatname değil de, bir tarihçinin çeşitli ülkeler ve şehirler üzerine denemeleri olarak kabul etmek daha doğru bir yaklaşım olur. Çok kötü ve zaman zaman bağlamından kopuk bir metne sahip olsa da bu yönden bakıldığında çerez niyetine okunabilir. İlber Ortaylı’nın bazı güzel tespitlerini ve araştırma yapmadan kolay kolay erişilemeyecek bazı önemli bilgiler içeriyor. Altını çizdiğim, işaretlediğim çok yer oldu. 

Yurt dışında olmam sebebiyle, birçok kitabı raftan elime alıp inceleme fırsatı bulamadan okumak için sipariş veriyorum. Bu da öyle kitaplardan birisiydi. Elime alıp inceleme fırsatım olsaydı kesinlikle okumak istemezdim. Bu yüzden önermiyorum; ancak tarihi bilgiler için okumak isteyen olursa, dediğim gibi, çerez niyetine okunabilir.

Eski Dünya Seyahatnamesi – İlber Ortaylı yazısı ilk önce Murat Yıkılmaz üzerinde ortaya çıktı.

Aynanın İçinden, İngiliz yazar Charles Lutwidge Dodgson‘un Lewis Carroll takma adıyla yazdığı iki Alice kitabının ikincisidir. İlk kitaptan altı yıl sonra, 1871 yılında yayınlandı. Alice Harikalar Diyarında da, bir tavşan deliğinden girdiği dünyada maceralar yaşayan Alice, bu hikayede odasındaki aynanın içinden alternatif bir dünyaya geçmektedir. Bu alternatif dünyada, mantık da dahil olmak üzere her şey terstir. Kendisini devasa bir satranç tahtasında piyon olarak bulan Alice, piyonluktan kraliçeliğe uzanan macerasında birçok farklı karakter ve bilmeceyle karşılaşır.

Kitap ve Yazar Üzerine Kısa Yorumum

Bloğumda, okuduğum kitapları fırsat buldukça anlatıyor ve yorumluyorum. Her yazımın benim için en önemli kriteri, yayımla butonuna bastığımda içime siniyor olmasıdır. Geçtiğimiz günlerde ilk kez bu kriterimi çiğneyerek bir yazı yayımladım. Dodgson’ın hayatına dair okuduklarım, Alice Harikalar Diyarında yazımı çok ama çok isteksiz, yazmama sebep oldu. Bir görev gibi, zoraki yazdım. Bir yandan bloğuma bu kitabı da aktarmak istiyordum. Diğer yandan ise, psikoseksüel gelişiminde sorun yaşadığını düşündüğüm yazarın bir şeyinin tanıtılmasını doğru bulmuyordum. Kendimi zorladım ama kitaba dair pek bir şey yazamadım. Araştırma sürecimi de tam açıklamadan, Dodgson’a dair vardığım yargıyı gelişi güzel aktardım.

Hâlen aynı noktadayım. Böyle bir konuda düşüncelerimi uzun uzadıya aktarmak, tartışmak ve açıklamak hoşuma gitmiyor. İçimdeki duyguları da yazıya kolayca yansıtamıyorum. Aslında ilk kitaba göre bu hikayeyi daha ilgi çekici buldum. Hatta okurken kendimce mantıklı saçmalıklar dediğim aktarmaları beğendim. Üzerine düşünmüştüm ama yazara dair okuduklarımdan sonra bu hikayeyi incelemek de hiç ama hiç içimden gelmedi. Kayıtsız kalıp, hiçbir şey demeden kitaplıktaki yerine geri koymayı da istemedim. Bu yüzden bu kitabı da ilk kitap gibi, okunmaması ve okutulmaması gereken bir kitap olarak düşündüğümü aktarmak istiyorum. Dediğim gibi, Dodgson’ın yalnızca sefil sapkınlığından ve loş odalarda çektiği müphem fotoğraflarından değil, kitaplarını okumaktan ve okutmaktan da uzak durmak gerek. Puanım: 0/5.

Aynanın İçinden – Lewis Carroll yazısı ilk önce Murat Yıkılmaz üzerinde ortaya çıktı.