Από τις πρώτες κιόλας σελίδες αναδύθηκε μια συγγραφική ποιότητα. Η Κίρκη είναι ένας χαρακτήρας, ο οποίος δεν έχει πρωταγωνιστικό ρόλο στην Οδύσσεια. Η Miller την παίρνει, της δίνει «σάρκα και οστά» και την βάζει να μας πει την ιστορία της, εξερευνώντας τον ψυχισμό της. Οι φιλοδοξίες, τα πάθη, οι αγωνίες, οι ευαισθησίες, οι μεταμέλειες, διηγούνται μια ιστορία από την πλευρά μιας κατώτερης θεάς, αρχικά έρμαιο της μοίρας, της καταγωγής και της πατριαρχίας η οποία μέσα από τις εμπειρίες και τα λάθη της καταφέρνει να ενδυναμωθεί και να χτίσει αυτοσεβασμό.
Η αφήγηση συνδέει τις αρχέτυπες ηθικές αξίες της Αρχαιότητας με την εξέλιξη τους στο σημερινό πανανθρώπινο πολιτισμό. Πρόσωπα και συμβάντα από την Ελληνική μυθολογία συνενώνονται στην ιστορία της Κίρκης, έξυπνα και αρμονικά σαν να ήταν πάντα εκεί. Οι χαρακτήρες τους εξερευνώνται σε μεγαλύτερο βάθος από ότι μια απλή σχολική μυθολογική αναφορά και οι πράξεις τους έχουν τραγικές αλυσιδωτές αντιδράσεις όπως ορίζουν οι Μοίρες. Ο τρόπος που παρουσιάζονται άντρες και γυναίκες μέσα από τους διαλόγους και τις συνέπειες των πράξεων τους είναι τέτοιος που τους τοποθετεί στο πλαίσιο της εποχής τους, όμως ταυτόχρονα αμφισβητεί με λεπτότητα την πατριαρχία.

Η ανάγνωση της Κίρκης μετασχηματίζει τον Ομηρικό λόγο (διατηρώντας τη λογική του) σε σύγχρονη αφηγηματική φόρμα και αναπαριστά τον αρχαιοελληνικό κόσμο με σεβασμό, γνώση, πιστότητα και περιγραφική λιτότητα η οποία όμως κάθε άλλο παρά φτωχή είναι. Η Miller καταφέρνει να δώσει έναν δραματικό τόνο χωρίς να καταφεύγει σε φθηνές υπερβολές, αφήνοντας τις πράξεις των ηρώων της να μας κάνουν να τους κατανοήσουμε και να τους συμπαθήσουμε.

Για μένα ήταν ένα απολαυστικό ανάγνωσμα, το οποίο με συγκίνησε σε αρκετά σημεία και με άφησε άφωνο με κάποιες ατάκες. Το συνιστώ ανεπιφύλακτα και σπεύδω να διαβάσω και άλλα της βιβλία.

Ο «Αύγουστος» είναι γραμμένος ως μια σειρά από επιστολές οι οποίες ανταλλάσσονται ανάμεσα σε περισσότερο ή λιγότερο πρόσωπα που σχετίζονται με την ιστορία. Ξεκινώντας από την αφήγηση των ιστορικών γεγονότων με λόγο λιτό, όπως αρμόζει σε μια καταγραφή, ο Williams θέτει το ιστορικό πλαίσιο ως σκηνικό πάνω στο οποίο οι πρωταγωνιστές θα ξεδιπλώσουν το δράμα τους. Οι επιστολογράφοι σκιαγραφούνται ως προσωπικότητες ο καθένας από το δικό του ύφος και οπτική, διανθίζοντας με έναν σχεδόν ανεπαίσθητο τόνο την ιστορική γραφή, τόσο, όσο να την κάνει ενδιαφέρουσα χωρίς να τραβάει προσοχή από τα γεγονότα.

Σταδιακά ο συγγραφέας μεταφέρει τους προβολείς στα πρόσωπα ενώ ταυτόχρονα απαλλάσσεται από τους περιορισμούς της ιστορικής πιστότητας. Κινούμενος ελεύθερα στη χρονογραμμή φανερώνει τα συναισθήματα, τα κίνητρα και το σκεπτικό των ανθρώπων πίσω από τα γεγονότα χτίζοντας τους ως χαρακτήρες με τη λογοτεχνική μαεστρία που απαιτεί ένα μυθιστόρημα.

Η πολιτική και η κοινωνική ζωή στην Αρχαία Ρώμη παρουσιάζονται μέσα από την καθημερινότητα των ηρώων ανάλογα με τις νοοτροπίες, τα πάθη και τα ενδιαφέροντα του καθενός από αυτούς. Ατζέντες, ίντριγκες, προδοσίες, έρωτες, φιλίες υφαίνονται νυχθημερόν στη σύγκλητο, στα λουτρά, στα συμπόσια, στον ιππόδρομο. Η αγάπη για την τέχνη, το ανθρώπινο σώμα, τη φιλοσοφία, οι μεταφυσικές αναζητήσεις σκιαγραφούν την ιδιότητα του Ρωμαίου Πολίτη, τουλάχιστον αυτού των ανώτερων κοινωνικών στρωμάτων.

Και ενώ ο αναγνώστης απολαμβάνει τα δυο πρώτα μέρη του βιβλίου με μια ικανοποίηση για την προφανή ποιότητα του, έρχεται το τελευταίο τρίτο να το ολοκληρώσει με τρόπο που το ανάγει σε αριστούργημα.
Ο Οκταβιανός Αύγουστος λίγο πριν το τέλος του, ανατρέχει για τρίτη φορά στα γεγονότα κάνοντας έναν απολογισμό που δεν είναι μόνο δικός του, αλλά τον μοιράζεται με το συλλογικό υποσυνείδητο. Τα κίνητρα, οι φιλοδοξίες, οι εκλογικεύσεις, οι φοβίες, οι ματαιώσεις που συνθέτουν μια ανθρώπινη φύση πρόσκαιρη και εύθραυστη μπροστά στο αναπόφευκτο του θανάτου αναδύονται από μια επιστολή – φιλοσοφικό δοκίμιο που συνοψίζει την πορεία του αυτοκράτορα.

Κι έτσι στο τέλος ο αναγνώστης μένει να στοχάζεται με ένα ρίγος και τη δική του ζωή.

To βιβλίο σε πρώτη ανάγνωση αποτελεί ένα σχολιασμό της επιρροής που είχε ο Μπαρούχ Σπινόζα στη δυτική φιλοσοφία. Η σκέψη του Σπινόζα σηματοδοτεί μια σημαντική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους και τη θέση τους στον κόσμο.

Ο Γιαλομ ξεκινά το βιβλίο του εξηγώντας το πλαίσιο και την ιστορική περίοδο στην οποία έζησε ο Σπινόζα, καθώς και την επιρροή του κοινωνικού, πολιτικού και θρησκευτικού περιβάλλοντος στη ζωή του. Aναλύει την ηθική φιλοσοφία του Σπινόζα και τον τρόπο με τον οποίο αυτός προτείνει μια ηθική βάση για την ανθρώπινη συμπεριφορά. Σύμφωνα με τον Σπινόζα, αυτή πρέπει να βασίζεται στην κατανόηση της φύσης και της θέσης μας σε αυτήν. Ηθική πράξη είναι αυτή που συμβάλλει στην αύξηση της ικανότητας του ατόμου να κατανοήσει τη φύση και τη θέση του σε αυτήν. Επιπλέον, ο Γιαλομ αναλύει τον τρόπο με τον οποίο ο Σπινόζα αντιλαμβανόταν τη θρησκεία και τον Θεό.

Στο βιβλίο εναλλάσσονται ανά κεφάλαιο, οι παράλληλοι βίοι του Σπινόζα και του Άλφρεντ Ρόζενμπεργκ, ιδεολόγου του Ναζισμού. Επί της ουσίας αντιπαραβάλλονται δύο σχολές σκέψης. Από τη μια ο ορθός λόγος, ο στοχασμός, τα τεκμήρια και η αποδοχή της δυσκατάποτης αλήθειας του πεπερασμένου της ύπαρξης. Από την άλλη παρατηρούμε ότι  η μεταφυσική αναζήτηση, η υπαρξιακή αγωνία και η άρνηση της ασημαντότητας του εαυτού, μετατρέπονται σε φοβία και μίσος ενάντια σε οτιδήποτε αυθαίρετα νοηματοδοτείται ως αλλότριο.

Ο Γιάλομ επαναλαμβάνει αυτό που μας έδειξε για πρώτη φορά στο «Όταν έκλαψε ο Νίτσε» και γνωρίζει καλά. Ψυχαναλύει τους πρωταγωνιστές του διανθίζοντας τους διαλόγους τους με ρήσεις και ιδέες που σχηματίζουν τη χρονογραμμή της εξέλιξης της φιλοσοφικής σκέψης σαν ψηφίδες σε μωσαϊκό.

Παράλληλα ανασκάπτει το ψυχολογικό υπόβαθρο ιδεολογικών κατασκευών όπως η θρησκεία και ο ρατσισμός και φτάνει βαθιά μέχρι τις εμμονές και τις προκαταλήψεις της ανθρώπινης φύσης φιλοτεχνώντας ένα αρχέτυπο πορτραίτο του δημαγωγού.

Η αφήγηση του είναι απέριττη όπως αρμόζει σε ένα κείμενο που απαιτεί προσήλωση και στοχασμό λόγω των υψηλών νοημάτων που φέρει. Η πρόζα του χαρακτηρίζεται από λιτότητα και μεταφέρει την ατμόσφαιρα της εποχής και την αίσθηση του τόπου χωρίς να μάς αποσπά  από την ουσία.

Το βιβλίο παραθέτει έναν πλούτο ιστορικών και κοινωνιολογικών στοιχείων για τον Εβραϊσμό. Την ιστορία του αντισημιτισμού από τις σταυροφορίες και την Ιερά Εξέταση μέχρι τη Ναζιστική Γερμανία, την πολυπλοκότητα της Εβραϊκής ταυτότητας, ενός λαού διασποράς με συνεχείς εξορίες και μετεγκαταστάσεις, ανάλογα με τις εκάστοτε πολιτικές και θρησκευτικές συνθήκες μιας Ευρώπης σε αναταραχή. Αυτή η παράθεση, ως προς εμένα  επέτεινε το ενδιαφέρον για τον Εβραϊκό πολιτισμό και την ιστορία των Ασκεναζι, Μιζράχι, Σεφαραδιτών.Οι, διαφορες μεταξύ τους στην γλώσσα, τα έθιμα, την κουζίνα, την τέχνη, την τελετουργία  φανερώνουν μια κουλτούρα με τεράστιο εύρος και ενδιαφέρον.

Αν ψάξω κάποια αδύναμα σημεία, αρχικά θα έλεγα ότι «Το Πρόβλημα Σπινόζα» δεν καινοτομεί σε σχέση με ό,τι μας έχει συνηθίσει ο Γιάλομ ως τώρα. Βαδίζει στα χνάρια Του «Όταν έκλαψε ο Νίτσε». Επίσης η ζωή του Αλφρεντ Ρόζενμπεργκ δεν προκαλεί το ενδιαφέρον με τον τρόπο που το κάνει η ζωή του Σπινόζα. Βέβαια, αυτό είναι επόμενο μιας και η διαφορά στη σκέψη μεταξύ των δύο είναι δυσθεώρητη.

Παρόλα αυτά  ο Γιάλομ δεν παύει να αποτελεί έναν μάστορα της εκλαΐκευσης της Φιλοσοφίας και της Ψυχανάλυσης μέσα από τη μυθοπλασία. Και κατά την ταπεινή μου άποψη το κάνει με μεγαλύτερη επιτυχία  από άλλους συγγραφείς (ένα τέτοιο παράδειγμα είναι ο Γιοστέιν Γκάαρντερ). Αν προσθέσουμε και το ότι ο Σπινόζα δεν είναι ιδιαίτερα γνωστός στο ευρύ κοινό στη χώρα μας, έχουμε ένα βιβλίο που σίγουρα αξίζει να επιλέξουν οι αναγνώστες.

Εκδόσεις: ΑΓΡΑ

Μετάφραση: Ευαγγελία Ανδριτσάνου

Σελίδες: 510

ISBN: 9789605050016

Εκδόσεις η Άγνωστη Καντάθ

Σελίδες 270

ISBN 960-8112-00-1

Ένα διαστημόπλοιο από τη Γη περνά κατά λάθος μέσα από μια τρύπα στο χωροχρόνο και βγαίνει σ’ ένα σύμπαν όπου η δύναμη της βαρύτητας είναι ένα δισεκατομμύριο φορές ισχυρότερη από αυτήν της Γης. Με κάποιο τρόπο το πλήρωμα επιζεί, βοηθούμενο από το γεγονός ότι το σκάφος ξεβράζεται σε ένα νεφέλωμα, το οποίο περιβάλλει μια «μαύρη τρύπα». Αυτό το νεφέλωμα λειτούργεί ως ατμόσφαιρα, μέσα στην οποία τα μέλη του πληρώματος μπορούν να αναπνεύσουν.

Μισή χιλιετία αργότερα, οι απόγονοί τους εξακολουθούν να αγωνίζονται για επιβίωση, χωρισμένοι σε δύο φατρίες. Οι μεταλλωρύχοι ζουν στη Ζώνη, έναν ταραχώδη δακτύλιο κατοικιών που περιφέρεται γύρω από τον πυρήνα ενός νεκρού αστεριού, από το οποίο εξορύσσουν πρώτες ύλες. Αυτές τις ανταλλάσσουν με τους κατοίκους της «Σχεδίας» παίρνοντας τρόφιμα. Η Σχεδία είναι μια κατασκευή η οποία χτίστηκε από τα συντρίμμια του προαναφερθέντος σκάφους. Εκεί μια μικρή ομάδα επιστημόνων διατηρεί την αρχαία γνώση που καθιστά δυνατή την επιβίωση.

Από την αρχή υφέρπει ένα μυστήριο. Η ατμόσφαιρα και τα ερωτηματικά πίσω από τις αιτίες των γεγονότων συντείνουν στο ότι υπάρχει μια δεύτερη ανάγνωση πίσω από τα προφανή.

Αυτό που κάνει συναρπαστικό το βιβλίο του Baxter είναι η πρωτοτυπία του κόσμου
του, η οποία δεν έγκειται στα στοιχεία μιας φουτουριστικής αρχιτεκτονικής ενός εξωγήινου πολιτισμού ή στις περιγραφές ενός φαντασιακού αλλόκοσμου περιβάλλοντος το οποίο ξαφνικά «φύτρωσε» κάπου. Η ανάγνωση σταδιακά οδηγεί σε μια εμβύθησης σε ένα μοναδικό αλλόκοτο, αλλά συνάμα δυνητικά υπαρκτό περιβάλλον, το οποίο προκύπτει από έναν δημιουργικό συνδυασμό της παλέτας των φυσικών νόμων. Ο Baxter συνθέτει τη συμφωνία μιας άλλης ζωής ανακατεύοντας και μοιράζοντας την τράπουλα του «Θεού» με την οποία θα παιχτεί ένα απρόβλεπτο παιχνίδι επιβίωσης.

Η περιπλάνηση των ηρώων στον κόσμο του βιβλίου μοιάζει με την εξερεύνηση μιας παιδικής χαράς στην οποία στην αρχή δεν ξέρεις ούτε τι παιχνίδια θα συναντήσεις ούτε πως θα παίξεις …. Καθώς αρχίζουν να ξεδιπλώνονται οι χαρακτήρες και οι μεταξύ τους δυναμικές, σταδιακά αποκαλύπτονται οι πολιτικές προεκτάσεις και οι συσχετισμοί των εξουσιαστικών μηχανισμών ανάμεσα στις φατρίες και τα μέλη τους.

Η κοινωνική διαστρωμάτωση του νεφελώματος γίνεται ορατή μέσα από την υλική πραγματικότητα τους και την πρόκληση αισθημάτων έκπληξης και θαυμασμού στις κατώτερες τάξεις για αντικείμενα και υπηρεσίες που αποτελούν μια αδιάφορη ασυναίσθητη καθημερινότητα για τις ανώτερες. Οι διάλογοι έχουν συχνά μια χροιά που προδίδει την ιεραρχία και την ταξικότητα που σκιαγραφεί ένα σύστημα με κάστες.

Σε αρκετά σημεία ο Baxter λειτουργεί σαν δάσκαλος. Οριοθετεί το πλαίσιο λειτουργίας του επιστήμονα στη δεοντολογική και ηθική του διάσταση και καταδεικνύει την τάση ορισμένων επιστημόνων, οι οποίοι δυσκολευόμενοι να τιθασεύσουν τις γνωστικές προκαταλήψεις που είναι συνυφασμένες με την ανθρώπινη φύση, αποκλίνουν από την αυστηρή ουδετερότητα και αντικειμενικότητα που θα πρέπει να διέπει την επιστήμη τους. Μέσα από την αφήγησή του φωτίζει τη διαδρομή από την εικασία μέχρι την πειραματική επιβεβαίωση και την εγγενή αβεβαιότητα που εμπεριέχουν τα επιστημονικά μοντέλα, τα οποία παραμένουν ανοικτά σε μια συχνά ατέρμονη επαναληπτική διαδικασία εμπλουτισμού και βελτίωσης.

Προτείνω να μην πτοηθείτε, επειδή  κόσμος που δημιούργησε ο Baxter λειτουργεί εντελώς διαφορετικά από ότι έχουμε βιώσει εμείς ως τώρα στον πλανήτη μας. Μέχρι να καταλάβετε την τοπολογία του νεφελώματος και τους νόμους της φυσικής που το διέπουν είναι αναμενόμενο να γεννηθούν πολλά ερωτηματικά ή να δυσκολευτείτε να αντιληφθείτε πως λειτουργεί αυτός ο κόσμος. Η συναρπαστική συνέχεια όμως θα σάς αποζημιώσει! Η «Σχεδία» είναι το πρώτο από τη σειρά 17 βιβλίων Xylee στην οποία κατόπιν εμφανίζονται εξωγήινοι. Μπορείτε όμως και να το διαβάσετε ως αυτοτελές μυθιστόρημα. Προτείνεται κυρίως για την πρωτοτυπία του κόσμου του.

Η τυραννία του κοιωνικοιδεολογικού κατεστημένου είναι η φυλακή της ψυχής του σκεπτόμενου έφηβου. Η κοινωνική πίεση (συνομήλικων και ενήλικων) για να υποκύψεις στην ομογενοποίηση, μαζί με την επιθυμία του ανήκειν από τη μια και το πλέγμα των προσωπικών αξιών μαζί με την έμφυτη εφηβική τάση για αμφισβήτηση από την άλλη, δημιουργούν μια τρομακτική διελκυστίνδα για το νεανικό μυαλό.

Η Wednesday Addams, είναι μια μικροσκοπική έφηβη που αντιστέκεται σε αυτήν την απειλή σύνθλιψης. Χαλυβδώνει το είναι της με προσωπικότητα, άποψη, αυτοπεποίθηση, γενναιότητα, υγιή καχυποψία και αμφισβήτηση. Χτίζει έτσι την ψυχική ανθεκτικότητα που απαιτείται για να θωρακίσει την ευαισθησία, την αλληλεγγύη και τις άλλες υψηλές διαχρονικές ανθρωπιστικές αξίες που εδράζονται στον πυρήνα της ύπαρξης της. Αυτές οι αξίες στη συνέχεια θα αποτελέσουν το κίνητρο για τις πράξεις της.

Μέσα στη σύγχυση της σύγχρονης κοινωνικής πραγματικότητας, με τα ευτελή πρότυπα που προσπαθούν να μακιγιάρουν ανεπιτυχώς την στρεσογόνα αβεβαιότητα ενός πλανήτη που ολισθαίνει ταχέως σε περιβαλλοντική καταστροφή και πολωτική ανισότητα, η Wednesday λέει το δικό της ΟΧΙ. Επιλέγει να γίνει φορέας αντίστασης και αλλαγής, μια εκδοχή  αντιηρωίδας που θα θέλαμε αλλά δεν τολμήσαμε να είμαστε.

«Σκοτώνοντας» Φροϋδικά τους γονείς της, απελευθερώνεται από τα πρώτα δεσμά της κοινωνικής προσδοκίας. Μικρή το δέμας, αλλά οπλισμένη με το δίκιο και χωρίς να διστάσει «βγάζει τα γάντια» και γίνεται ανελέητη απέναντι στους θύτες, υπερασπιζόμενη την άποψη της και τα θύματα του bullying.

Ο Tim Burton (Ο Σκαθαροζούμης, Μπάτμαν, Η Νεκρή Νύφη, Εφιάλτης πριν τα Χριστούγεννα) μαζί με μια ομάδα χαρισματικών συντελεστών, σκηνοθετεί μια σειρά που δεν αφήνει τίποτα όρθιο από όσα η κοινωνία θεωρεί αναπόφευκτες βεβαιότητες. Φυλετικός και κοινωνικός ρατσισμός, πατριαρχία, υποκρισία της κάθε μορφής εξουσίας, ιστορικός αναθεωρητισμός, επίπλαστη πραγματικότητα στα κοινωνικά δίκτυα, «δημοτικότητα» του κονφορμισμού, πράξεις του «φαίνεσθαι», ανώφελος καταναλωτισμός δέχονται οξεία κριτική, άλλοτε λανθάνουσα και άλλοτε σκόπιμα κραυγαλέα που έχει ως σκοπό να αναδείξει το μέγεθος της γελοιότητας τους.

Οι διάλογοι κυριολεκτικά «τσακίζουν κόκκαλα» αποδίδοντας «τα του Καίσαρος τω Καίσαρι». Οι ατάκες που εκτοξεύονται από το στόμα της Wednesday είναι δηλητηριώδεις πανέξυπνες και μοιάζουν να είναι βγαλμένες από βιβλία του Terry Pratchett. Πραγματικά σου δίνουν την αίσθηση ότι δεν βλέπεις σειρά, αλλά διαβάζεις λογοτεχνία. Οι χαρακτήρες όταν νιώθουν απειλή βγάζουν νύχια και το δίπολο καλό – κακό παίρνει την πραγματική του διαβάθμιση εντασσόμενο στην κοινωνική πραγματικότητα που το διαμορφώνει.

Το σκηνικό που φιλοξενεί αυτή τη μάχη φέρνει μια ανατρεπτική σκοτεινιά που διαρρηγνύει την επίπλαστη φωτεινή πολυχρωμία. Σε κάποια σημεία θυμίζει αρκετά την αριστουργηματική «Νεκρή Νύφη» του ίδιου, αλλά εδώ δεν έχουμε πλέον stop motion animation με κούκλες από πηλό, αλλά ηθοποιούς που κινούνται σε έναν ονειρικό αλλά πιστευτό κόσμο με σχεδόν θεατρικές ερμηνείες, κάποιες από τις οποίες θα μπορούσαν να είναι Οσκαρικές. Ευφάνταστα σκηνικά, με δημιουργικούς φωτισμούς, πάμπολλες καλλιτεχνικές αναφορές (για παράδειγμα η πρώτη σκηνή του Blade με το σύστημα πυρόσβεσης και η Wednesday σαν Uma Thurman τσέπης από την σκηνή του χορού στο Pulp Fiction) και ένα καθηλωτικό soundtrack από Edith Piaf και Chavela Vargas μέχρι Apocalyptica και Dua Lipa. Όλα αυτά συνθέτουν μια αισθητική που συγχωνεύει τον κόσμο των ενηλίκων με την σημερινή ποπ κουλτούρα. Όταν αυτή η γενιά ενηλικιωθεί, θα θεωρεί κλασική αυτή την κουλτούρα, έχοντας αποθησαυρίσει εκεί τις εφηβικές της ανησυχίες και αναμνήσεις.

Η σειρά αφηγείται μια ιστορία αστυνομικού μυστηρίου με άρωμα απόκρυφου και μαγείας που διαδραματίζεται σε ένα ιδιωτικό σχολείο για παιδιά με μεταφυσικές ικανότητες, το οποίο φιλοξενείται σε ένα πυκνό δάσος, απέναντι από μια πόλη με «καθώς πρέπει κατοίκους» η οποία έχτισε τη σκοτεινή ευημερία της  πάνω σε σκοτεινές πράξεις.

Η ιστορία είναι το όχημα και το πρόσχημα. Μέσα από αυτήν οι δημιουργοί ενδυναμώνουν τους έφηβους και διδάσκουν μαζί και τους γονείς και τους δασκάλους τους. Κάνουν μια δήλωση που σπάει τα κοινωνικά και τα καλλιτεχνικά στεγανά και δείχνουν πως γίνεσαι επαναστάτης….. με αιτία, αφού έχεις δημιουργήσει πρώτα μια «κιβωτό» αξιών.

Η Wednesday είναι ό,τι πιο φρέσκο και ευφυΐες έχω δει τηλεοπτικά εδώ και χρόνια. Για έφηβους, γονείς και δασκάλους.

«H σκιά του ανέμου» είναι μια ιστορία μυστηρίου, έρωτα και ενηλικίωσης που διαδραματίζεται στη Βαρκελώνη ξεκινώντας λίγο πριν τον Β ‘Παγκόσμιο πόλεμο. Διαβάζοντας την κανείς, μπορεί να «μυρίσει» την πόλη και ειδικά αν την έχει επισκεφτεί, θα αναπολήσει τις στιγμές του εκεί  και θα θελήσει να την επισκεφτεί ξανά για να την σεργιανίσει μια ακόμη φορά, για να τη δει με άλλο μάτι.

Κρυμμένο στην καρδιά της παλιάς πόλης της Βαρκελώνης βρίσκεται το «Κοιμητήριο των Λησμονημένων Βιβλίων», μια λαβυρινθώδης βιβλιοθήκη με ξεχασμένους τίτλους που δεν εκδίδονται πια. Σ’ αυτή τη βιβλιοθήκη οδηγείται από τον πατέρα του ο δεκάχρονος Ντανιέλ για να επιλέξει ένα βιβλίο από τα ράφια. Διαλέγει τη ΣΚΙΑ ΤΟΥ ΑΝΕΜΟΥ του Χουλιάν Καράξ. Καθώς ο Ντανιέλ μεγαλώνει, διάφοροι άνθρωποι φαίνεται να ενδιαφέρονται για το εύρημά του. Μια νύχτα, ενώ περιπλανιέται στους δρόμους, τον πλησιάζει μια φιγούρα που του θυμίζει έναν ήρωα από τη ΣΚΙΑ ΤΟΥ ΑΝΕΜΟΥ. Ο άντρας αυτός προσπαθεί να εντοπίσει όλα τα έργα του Καράξ για να τα κάψει. Αυτό που αρχίζει ως μια υπόθεση λογοτεχνικής περιέργειας εξελίσσεται σε έναν αγώνα για την ανακάλυψη της αλήθειας πίσω από τη ζωή και το θάνατο του Χουλιάν Καράξ. Ένα βιβλίο-σταθμός, μια γοητευτική εξερεύνηση της εμμονής στη λογοτεχνία και στον έρωτα. (παράγραφος από το οπισθόφυλο του βιβλίου)

Οι περιγραφές του Ζafon ιδιαίτερα στην Γοτθική συνοικία θα κάνουν τον αναγνώστη να αισθανθεί τη Βαρκελώνη από την νοητική προέκταση των αισθήσεων του. Οι υπαινιγμοί της υπόθεσης μετουσιώνονται σε σκιές που απλώνονται στα αρχιτεκτονικά ορόσημα της πόλης, οι κλειστοί χώροι είναι διάσπαρτοι από αντικείμενα της εποχής, (τα οποία ο συγγραφέας φαίνεται να θαυμάζει με μια σχεδόν φετιχιστική διάθεση) ενώ είναι φιλοτεχνημένοι με έργα – αναφορές στην καλλιτεχνική ζωή της πόλης. Οι δρόμοι σφύζουν από επαγγελματική δραστηριότητα και χώρους αναψυχής και εστίασης καταλαμβανόμενους από ενθουσιώδη πελατεία που απολαμβάνει τη ζωή της ανεξάρτητα από τα προσωπικά χτυπήματα της μοίρας, το προπολεμικό κλίμα ή τη δικτατορία του Φράνκο. Παντού υφέρπει ένα soundtrack από περιβαλλοντικούς ήχους και σχεδόν τίποτα δεν μένει αδειανό από σκίτσα, φωτογραφίες, μελωδίες. Οι καπνοί από τη βιομηχανική δραστηριότητα, οι μυρωδιές από τις κουζίνες, οι στάλες της βροχής, το σφύριγμα του ανέμου προστίθενται και αυτά στην παλέτα του Zafon από την οποία ο αναγνώστης αντλεί αχόρταγα για να ζωγραφίσει τη Βαρκελώνη του.  

Αν επιχειρήσει κάνεις να κρίνει το βιβλίο σαν ένα «ρεαλιστικό» μυθιστόρημα, θα λοξοδρομήσει αρκετά από την πρόθεση του συγγραφέα. «Η σκιά του ανέμου» είναι ένα ταξίδι σε μια υπαρκτή πόλη και έναν υπαρκτό ισορικό χρόνο, η οποία όμως έχει καταληφθεί όχι μόνο αφηγηματικά, αλλά και αισθητικά από τον φαντασιακό κόσμο των βιβλίων. Για αυτό το λόγο διακατέχεται από μια «λογοτεχνική υπερβολή» . Όποιος ρεαλισμός ήταν αναμενόμενος από τον αναγνώστη έχει «μεταφραστεί» σκόπιμα από μια υπερβολική μούσα. Η διακόσμηση και η αρχιτεκτονική των χώρων, οι ψυχικές διαστάσεις, το σχεδόν ανεπαίσθητο παιχνίδι με τη μεταφυσική, η συχνά πομπώδης και ατακαδόρικη πρόζα και η εμφάνιση των ηρώων, οι συνεχείς αναφορές στα κοινωνικά στερεότυπα της εποχής δεν είναι αποτέλεσμα της αδυναμίας του συγγραφέα να αντιληφθεί τι είναι ρεαλίστικό και πολιτικά ορθό. Αντίθετα αποτελούν εργαλείο για να μας κάνει να αισθανθούμε ότι κι εμείς και οι ήρωες ακροβατούμε στο μεταίχμιο του πραγματικού και του ονειρικού κόσμου.

«Η σκια του ανέμου» είναι ένα γοτθικό νουάρ αλλά παίζει τακτικά με το άγχος προσέγγισης του αντρικού φύλου. Το κοκτέιλ πόθου, εμμονής , αδεξιότητας και μεταμέλειας όπως ενσταλάζεται στις ανδρικές ορμόνες διαποτίζει τις σελίδες του βιβλίου. Ο αναγνώστης εισπνέει την διαχρονική υπαρξιακή αντρική αγωνία όπως αυτή αναδύεται στην προεφηβική ηλικία και δεν εγκαταλείπει τους περισσότερους ποτέ. Οι γυναίκες του Zafon είναι συχνά θύματα της πατριαρχίας, όμως είναι παράλληλα ισχυρές προσωπικότητες με δίψα για ζωή και ένα κράμα επιμονής, επιπολαιότητας και μοιραίου παρορμητισμού η οποία πασχίζει να κάμψει τις ανισότητες της έμφυλης υποδούλωσης.

Οι αναφορές του συγγραφέα στην δικτατορία του Φρανκο, τον φασισμό, τις πληγές των πολέμων, η λεπτή ειρωνία του για την κομμουνιστοφοβία, οι ταξικές αναφορές και ο καγχασμός του προς τον επιχειρηματικό εκδοτικό κόσμο πηγάζουν μέσα από τις πράξεις των ηρώων του και πολιτικοποιούν τόσο όσο να αντιληφθεί ο αναγνώστης τα δεινά που πηγάζουν από την εξουσία του χρήματος, την υποκρισία των ελίτ και την απεριόριστη εξουσία του φασισμού.

Συστήνεται για φίλους των ιστοριών μυστηρίου που αγαπούν τις ατμοσφαιρικές περιγραφές και τις έξυπνες ατάκες ακόμα και όταν αυτές μοιάζουν επιτηδευμένες. Για όποιον έχει πάει ή σκέφτεται να πάει στη Βαρκελώνη είναι must. Δεν συστήνεται σε φίλους και φίλες που τρομάζουν από τις σκιές και τους ήχους όταν κυκλοφορούν μόνοι τους τη νύχτα, ούτε σε όσους ανατριχιάζουν με τις σεξιστικές αναφορές, ακόμη και όταν αυτές αντανακλούν ρεαλιστικά τις αντιλήψεις και το κλίμα τις εποχής στην οποία διαδραματίζεται το μυθιστόρημα.

Η ΣΚΙΑ ΤΟΥ ΑΝΕΜΟΥ
Συγγραφέας: ΘΑΦΟΝ ΚΑΡΛΟΣ ΡΟΥΙΘ

Μεταφράστρια Βασιλική Κνήτου
Σελίδες 624
ISBN: 978-960-496-781-0
Εκδόσεις Ψυχογιός

Είναι το πρώτο μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας γραμμένο από Ασιάτη, το οποίο κέρδισε το βραβείο Hugo για το καλύτερο μυθιστόρημα.

Πρόκειται για ένα μυστηριώδες τεχνολογικό θρίλερ στο οποίο οι πρωτότυπες ιδέες ξεφυτρώνουν σαν λαχταριστά βρώσιμα μανιτάρια στο δάσος.  Οι πρωταγωνιστές είναι κινέζοι επιστήμονες στην εποχή της «πολιτιστικής επανάστασης» του Μαοϊκού καθεστώτος της Κίνας (1967) , όταν οι ακαδημαϊκοί διώκονται για την υιοθέτηση και προώθηση της «δυτικής» επιστήμης. Σε αυτό το πολιτικό κλίμα, η Ye Wenjie, η νεαρή κόρη ενός καθηγητή φυσικής, βλέπει μπροστά στα μάτια της τον πατέρα της να ξυλοκοπείται μέχρι θανάτου από φανατικούς καθεστωτικούς φοιτητές.  Αυτό το γεγονός πυροδοτεί αλυσιδωτές αντιδράσεις και περιστατικά που καταλήγουν στο κεντρικό θέμα του βιβλίου, που είναι η «πρώτη επαφή» ανθρώπων με εξωγήινο πολιτισμό. Δεν θα αποκαλύψω άλλα για την πλοκή, για να μη σας χαλάσω τις εκπλήξεις. Το βιβλίο είναι γεμάτο “plot twists” (ανατροπές).

Όπως  συμβαίνει και σε άλλα βιβλία του είδους στις πρώτες σελίδες (περίπου το ¼ του βιβλίου) ο αναγνώστης θα χρειαστεί να δοκιμάσει λίγο την υπομονή του και να επιμείνει καθώς λίγα πράγματα τον προϊδεάζουν για το τι θα συμβεί και ενώ στήνεται το σκηνικό. Ο ρυθμός είναι σχετικά αργός και λίγα ενδιαφέροντα συμβάντα εκτυλίσσονται.

Από τη μέση του βιβλίου ,ο ρυθμός είναι καταιγιστικός, οι ανατροπές διαδέχονται η μία την άλλη και κάθε μυστήριο που επιλύεται, δημιουργεί νέα ερωτηματικά.

Η ιστορία βασίζεται σε ακριβείς, τεκμηριωμένες  λεπτομέρειες από επιστημονικά πεδία όπως η κβαντική φυσική και η τεχνητή νοημοσύνη. Διανθίζεται αισθητικά και συναισθηματικά μέσα από αναδυόμενα παράθυρα» στην Κινέζικη ιστορία και φιλοσοφία καθώς εξυφαίνεται σταδιακά μια συνομωσία σε γαλαξιακές διαστάσεις. 

Αρκετοί, αποκαλούν τον Liu Cixin, Κινέζο Άρθουρ Κλαρκ. Αυτή είναι μια μεγάλη κουβέντα, αλλά θα έλεγα ότι αυτό αφορά κυρίως τις κλίμακες και τη θεματολογία. Εμένα το στυλ του, μου θυμίζει σε αρκετά σημεία τον αγαπημένο μου Michael Crihton ο οποίος έγραφε κυρίως τεχνολογικά θρίλερ με πλούσιες επιστημονικές λεπτομέρειες.

Το «Πρόβλημα των τριών σωμάτων» είναι ένα πρωτότυπο και ενδιαφέρον ανάγνωσμα που είναι περισσότερο βαθύ, φιλοσοφικά και ηθικά από την πληθώρα των βιβλίων επιστημονικής φαντασίας.  Στα Ελληνικά κυκλοφορέί από τις εκδόσεις SΕΛΙΝΙ σε μετάφραση του Thomas Mastakouris η οποία είναι καταπληκτική.

Προκαλεί τη σκέψη μας !

ΑΠΟ ΤΙΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

O ίδιος ο συγγραφέας γράφει στις σημειώσεις του βιβλίου:«Δεν χρησιμοποιώ τη φαντασία μου ως συγκαλυμμένο τρόπο κριτικής στην πραγματικότητα του παρόντος. Νιώθω ότι η μεγαλύτερη έλξη της επιστημονικής φαντασίας είναι η δημιουργία κόσμων έξω από την πραγματικότητα. Πάντα ένιωθα ότι οι σπουδαιότερες και πιο όμορφες ιστορίες στην ιστορία της ανθρωπότητας δεν τραγουδήθηκαν από περιπλανώμενους βάρδους, ούτε γράφτηκαν από θεατρικούς συγγραφείς και μυθιστοριογράφους, αλλά τις διηγήθηκε η επιστήμη. Οι ιστορίες της επιστήμης είναι περισσότερο μεγαλειώδεις, αισθαντικές, βαθιές, συναρπαστικές, παράξενες, τρομακτικές, μυστηριώδεις, ακόμη και πιο συναισθηματικές, σε σύγκριση με τις ιστορίες που λέει η λογοτεχνία. Μόνο που, αυτές οι υπέροχες ιστορίες είναι κλειδωμένες σε ψυχρές εξισώσεις που οι περισσότεροι δεν ξέρουν να διαβάζουν. 

Οι μύθοι της δημιουργίας των διαφόρων λαών και θρησκειών του κόσμου ωχριούν σε σύγκριση με τη δόξα της μεγάλης έκρηξης. Η τριων δισεκατομμυρίων ετών ιστορία της εξέλιξης της ζωής από τα αυτοαναπαραγόμενα μόρια στον πολιτισμό περιέχει ανατροπές και ειδύλλια που δεν μπορούν να συνδυαστούν με κανένα μύθο ή έπος. Υπάρχει επίσης το ποιητικό όραμα του χώρου και του χρόνου στη σχετικότητα, ο παράξενος υποατομικός κόσμος της κβαντικής μηχανικής… όλες αυτές οι θαυμαστές ιστορίες της επιστήμης διαθέτουν μια ακαταμάχητη έλξη.

Μέσα από το μέσο της επιστημονικής φαντασίας, επιδιώκω μόνο να δημιουργήσω τους δικούς μου κόσμους χρησιμοποιώντας τη δύναμη της φαντασίας και να κάνω γνωστή την ποίηση της Φύσης, να αφηγηθώ τους ρομαντικούς θρύλους που έχουν εκτυλιχθεί μεταξύ του Ανθρώπου και του Σύμπαντος. Αλλά δεν μπορώ να ξεφύγω και να αφήσω πίσω την πραγματικότητα, όπως δεν μπορώ να αφήσω πίσω τη σκιά μου. Η πραγματικότητα χαράσσει στον καθένα μας το ανεξίτηλο σημάδι της.»

Ο Liu Cixin δινει παραδείγματα των οριων της επιστημονικησ σκεψης: Στην υπόθεση του σκοπευτή, ένας καλός σκοπευτής πυροβολεί σε έναν στόχο, δημιουργώντας μια τρύπα κάθε δέκα εκατοστά. Ας υποθέσουμε τώρα ότι η επιφάνεια του στόχου κατοικείται από έξυπνα, δισδιάστατα πλάσματα. Οι επιστήμονές τους, αφού παρατήρησαν το σύμπαν, ανακαλύπτουν έναν σπουδαίο νόμο: «Υπάρχει μια τρύπα στο σύμπαν κάθε δέκα εκατοστά». Έχουν κάνει λάθος. 

Η υπόθεση του αγρότη, από την άλλη πλευρά είναι μια ιστορίας τρόμου: Κάθε πρωί σε ένα αγρόκτημα, ο αγρότης έρχεται να ταΐσει τις γαλοπούλες. Ένας επιστήμονας - γαλοπούλα, έχοντας παρατηρήσει αυτό το μοτίβο να διατηρείται χωρίς αλλαγή για σχεδόν ένα χρόνο, κάνει την εξής ανακάλυψη: «Κάθε πρωί στις έντεκα, φτάνει το φαγητό». Το πρωί της Ημέρας των Ευχαριστιών, ο επιστήμονας ανακοινώνει αυτόν τον «νόμο» στις άλλες γαλοπούλες. Αλλά εκείνο το πρωί στις έντεκα, το φαγητό δεν φτάνει. Αντίθετα, έρχεται ο γεωργός και σκοτώνει ολόκληρο το κοπάδι.

*αυτή είναι η πρώτη παρουσίαση του βιβλίου στην Ελλάδα

Ζούμε σε μια εποχή στην οποία κατακλυζόμαστε από πληροφορίες σε ποίκιλλες μορφές (εικόνες, διαγράμματα, βίντεο, κείμενα) οι οποίες προέρχονται από πληθώρα παραδοσιακών και ψηφιακών μέσων (κοινωνικά δίκτυα, blogs, άρθρα σε διαδικτυακά περιοδικά, ηλεκτρονικά βιβλία).

Συχνά, τις πληροφορίες αυτές τις συναντούμε σε «ακατάλληλες» στιγμές με αποτέλεσμα να τις ξεχνάμε. Το βιβλίο περιγράφει ένα σύστημα αποθήκευσης οργάνωσης και διαχείρισης των πληροφοριών, που έχει ως  σκοπό  να τις παράσχει στον “μελλοντικό εαυτό μας” ώστε να τις χρησιμοποιήσει δημιουργικά και παραγωγικά.

Ο συγγραφέας ονομάζει το σύστημα του «Διαχείριση Προσωπικής Γνώσης». Η θεώρηση του εξαπλώνεται πέραν της συγκέντρωσης και οργάνωσης της γνώσης, στη δόμηση ενός «εργαλείου σκέψης», το οποίο βελτιώνει τις γνωστικές και δημιουργικές μας ικανότητες.

Θέλει να ξεπεράσει τους περιορισμούς της ανθρώπινης μνήμης με τη βέλτιστη μέθοδο καταγραφής ψηφιακών σημειώσεων πολλών τύπων χρησιμοποιώντας κινητά, tablet και υπολογιστές. Κατά τον Forte με αυτόν τον τρόπο συνενώνεται ο βιολογικός μας εγκέφαλος με τον ψηφιακό και επεκτείνεται η νόηση μας έξω από το σώμα μας. Πλέον με τα κινητά τηλέφωνα, κουβαλάμε πάντα ένα σημειωματάριο, μια φωτογραφική μηχανή και ένα μαγνητοφωνάκι στην τσέπη μας, επομένως έχουμε τον τρόπο να καταγράψουμε κάθε τι που μας τραβάει την προσοχή.

Οι εφαρμογές και οι συσκευές καταγραφής και οργάνωσης σημειώσεων γίνονται ένας  ψηφιακός γραμματέας, ο οποίος μας βοηθά να:

1. Σχηματοποιήσουμε τις ιδέες μας
2. Αποκαλύψουμε νέες σχέσεις ανάμεσα τους.
3. Επωάσουμε τις ιδέες μας εν ευθέτω χρόνω
4. Οξύνουμε την οπτική μας.

Οι δημιουργικοί άνθρωποι είναι καλύτεροι στην αναγνώριση σχέσεων και συνδέσεων. Οι ψηφιακές σημειώσεις μπορεί να μην είναι χειροπιαστές αλλά είναι οπτικές. Η ψηφιακή τεχνολογία προσφέρει νέους τρόπους με τους οποίες οι ιδέες μπορούν να παρουσιαστούν, αναδιαταχθούν, να διορθωθούν και να συνδυαστούν. Με αυτό τον τρόπο, συγκεχυμένες και πρωτόλειες ιδέες, μπορούν να μετατραπούν σε απτές οντότητες μέσα από μια παραγωγική διαδικασία.

Η ικανότητα επιλογής και ερμηνείας της πληροφορίας είναι μια από τις πιο χρήσιμες δεξιότητες του μέλλοντος.

O Forte μας προτρέπει να μην είμαστε απλοί καταναλωτές αλλά αρχικά επιμελητές, διανομείς και δημιουργοί πληροφορίας στον ψηφιακό κόσμο.

Ως επιμελητές, συμβουλεύει να είμαστε επιλεκτικοί μέσα στο χάος και να συρρικνώνουμε τις πληροφορίες που βρίσκουμε σε μικρά, χρήσιμα «πακέτα». Η ψηφιακή αποδελτίωση και η επακόλουθη συρρίκνωση και οργάνωση γίνονται με σκοπό να μπορούμε να εντοπίσουμε τάχιστα την πληροφορία που χρειαζόμαστε ανά πάσα στιγμή. Η γνώση για τον συγγραφέα, αποκτά βαθύτερο νόημα όταν τη χρησιμοποιούμε για να παράγουμε και να μοιραστούμε με την κοινότητα, τους καρπούς των δικών μας project.

Προτείνεται ένα σύστημα αρχειοθέτησης σε τέσσερις απλές κατηγορίες:

•  Project
•  Θεματικές Περιοχές
•  Πηγές
•  Αρχείο

Στο βιβλίο αναλύονται αρκετοί ψυχολογικοί και οργανωτικοί λόγοι που οδηγούν σε ματαίωση ή αναβολή έργων όπως η συγγραφή ενός βιβλίου. Η πιο απλή και χρήσιμη συμβουλή που δίνει για να αποφύγουμε αυτά τα αδιέξοδα είναι να ξεκινούμε αμέσως, με έργα μικρής κλίμακας τα οποία δουλεύουμε τμηματικά.

Συχνά οι άνθρωποι νομίζουν ότι η δημιουργική σκέψη έρχεται ως επιφοίτηση και γεμίζει ένα άδειο χαρτί, όμως η πραγματικότητα είναι αρκετά διαφορετική. Ο Forte προτείνει να δημιουργήσουμε ένα ψηφιακό «Αρχιπέλαγος» ιδεών. Αντί να κοιτάμε επίμονα μια λευκή σελίδα περιμένοντας έμπνευση, να ξεκινάμε από ένα ψηφιακό σημειωματάριο γεμάτο διαγράμματα, φωτογραφίες, σημειώσεις, άρθρα, αναρτήσεις. Αυτό που απομένει είναι να συνδέσουμε αυτές τις νησίδες πληροφορίας βήμα – βήμα.

Για να νικήσουμε την αναβλητικότητα μας μας καλό είναι να δημοσιεύουμε τα έργα μας γρήγορα, χωρίς να περιμένουμε να γίνουν τέλεια. Επίσης μας συμβουλεύει να ζητάμε ανατροφοδότηση από άλλους, πολύ νωρίς κατά τη δημιουργική διαδικασία. Ο βέλτιστος τρόπος για να το κάνουμε είναι να τους τροφοδοτούμε με μικρά κομμάτια πληροφορίας και όχι ολόκληρους τόμους.

Χρησιμοποιώντας την μέθοδο του Forte, κράτησα ψηφιακές υπογραμμίσεις από το βιβλίο του (250 σελίδες) στο Kindle (ηλεκτρονικός αναγνώστης βιβλίων της Amazon), τις οποίες μετέφερα ηλεκτρονικά ως κείμενο στον επεξεργαστή κειμένου Word στον υπολογιστή μου. Εκεί τις συνδύασα με της χειρόγραφες σημειώσεις μου τις οποίες έγραψα στο iPad της Apple με την ειδική γραφίδα. Οι χειρόγραφες σημειώσεις μου μετατράπηκαν σε κείμενο για υπολογιστή. Κατόπιν συρρίκνωσα τις σημειώσεις από τις αρχικές 20 σελίδες σε τέσσερις, αφαιρώντας χειροκίνητα ότι δεν ήταν ιδιαίτερα σημαντικό. Με κίτρινο μαρκαδόρο υπογράμμισης τόνισα τα πιο σημαντικά σημεία και μέσα σε αυτά με έντονη γραφή σημείωσα τις λέξεις κλειδιά. Έτσι μου πήρε 20 λεπτά μόνο για να γράψω αυτό το άρθρο, αφού είχα ήδη έτοιμα αυτά που ήθελα να πω. Οι σημειώσεις βρίσκονται αρχειοθετημένες στο σύννεφο στην αρχική και την συμπυκνωμένη τους μορφή.

Το παρακάτω βίντεο συνοψίζει τα βασικά στοιχεία της μεθόδου του Forte

Η καλή επιστημονική φαντασία, εκτός από την λογοτεχνική ποιότητα της ιστορίας που αφηγείται, στηρίζεται στην ακρίβεια της επιστημονικότητας που τη διέπει. Δεν θα μπορούσαμε να σκεφτούμε κανέναν καταλληλότερο από τον κορυφαίο νευροεπιστήμονα Γιώργο Παξινό για να γράψει ένα μυθιστόρημα του οποίου η πλοκή δεν αφήνεται ποτέ, ούτε συγγραφική αδεία, να παραβιάσει τις αρχές της επιστήμης.

Η υπόθεση του βιβλίου έχει ως εξής: η Έβελιν, γενετίστρια και ερασιτέχνης αρχαιολόγος, κάνει τυχαία μια τρομερή ανακάλυψη στο Ισραήλ. Ως αποτέλεσμα, γεννιούνται δύο δίδυμα αδέρφια που μεγαλώνουν αγνοώντας ο ένας την ύπαρξη του άλλου – ο πρώτος στο εύπορο Σίδνεϊ και ο δεύτερος στις φτωχογειτονιές του Μπουένος Άιρες, σε ανελεύθερο καθεστώς. Ο Κρίστοφερ και ο Χοσέ θα συναντηθούν για μια στιγμή στον Αμαζόνιο, για να ξαναχαθούν αμέσως μετά. Δίπλα τους μια ηρωική κοπέλα, η Λορένα. Οι ήρωές ταξιδεύουν σε τέσσερις ηπείρους με σκοπό την εύρεση της ταυτότητάς τους.

«Ο Αμαζόνιος ανάμεσα μας», είναι μια πολυεπίπεδη ιστορία με στοιχεία σύγχρονης τραγωδίας που εκτυλίσσεται σε διάφορα  σημεία του πλανήτη, με κεντρικά θέματα την κλιματική αλλαγή, την πολιτική μυωπία, τη βιοηθική, τα όρια της επιστήμης, την ουσία της γονεϊκότητας και την αντίληψη του ανθρώπου για τον Θεό. Οι ήρωές του είναι δέσμιοι της ανελευθερίας της ίδιας τους της βούλησης, ως αθροίσματα “γονιδίων σμιλευμένων από την εμπειρία”. Η ιστορία αναδεικνύει την αγωνιώδη, υπαρξιακή αναζήτηση του ανθρώπου. Οι επιστήμες της γενετικής και της νευροεπιστήμης δείχνουν ότι το dna μας περιέχει υπολείμματα από το γονιδίωμα  των ερπετών, με τα οποία έχουμε κοινούς προγόνους. Ο συγγραφέας επιχειρηματολογεί υπέρ του ότι ο εγκέφαλός μας, λόγω της καταγωγής του, παγιδεύεται από λειτουργίες που οδηγούν σε εμμονές, πλάνες και άλλες αστοχίες οι οποίες ενώ βοήθησαν την επιβίωση μας στο τραχύ και γεμάτο κινδύνους περιβάλλον της προϊστορικής σαβάνας, αποδεικνύονται καταστροφικές στη σημερινή εποχή.

Η δυστοπία του Παξινού δεν είναι μακρινή και φαντασιακή, αλλά μια απειλή εν εξελίξει που  αποκαλύπτεται μόλις απομακρυνθεί  το  πέπλο παρερμηνείας του σύγχρονου κόσμου. Ο πλανήτης κυριαρχείται από “γηλίθιους” οι οποίοι με μαθηματική ακρίβεια τον οδηγούν στην καταστροφή διαπράττοντας πανγεννοκτονία”. Ο Παξινός, είναι διάσημος αλλά όχι ενταγμένος στο σύστημα. Δεν είναι από τους αστέρες που στρογγυλεύουν την πραγματικότητα ή κρατούν ίσες αποστάσεις για να μην σπάσουν αυγά”. Είναι ένας γνήσιος ακτιβιστής χωρίς ξύλινη γλώσσα και χωρίς ιστορικίστικη θεώρηση των κινδύνων. Συναισθάνεται το βάρος της ευθύνης που έχει ως μέλος μιας πνευματικής ελίτ που οφείλει να αφυπνίσει και να καθοδηγήσει τους υπόλοιπους. Απαιτεί “διαγενεακή δικαιοσύνη”. Αποκαλύπτει τις τακτικές εξαπάτησης των πολυεθνικών κολοσσών που, με πρόσχημα την περιβαλλοντική ευαισθησία, στην πράξη ουσιαστικά  υποβαθμίζουν και εκμεταλλεύονται το περιβάλλον αποκομίζοντας τεράστια οικονομικά οφέλη. Αφήνει τα ίδια τα στοιχεία να μιλήσουν, κάνοντας κριτική στον αναρχοκαπιταλισμό της εταιρειοκρατίας. Ονομάζει “απέραντη αδικία” το γεγονός ότι αυτή η γενιά δημιουργεί τις συνθήκες για την εξόντωση των απογόνων της η οποία θα συμβεί σε χρονικό ορίζοντα λίγων εκατοντάδων χρόνων !

«Ο Αμαζόνιος ανάμεσα μας» είναι ένα βιβλίο που ξεχειλίζει από γνήσια ελληνικότητα. Ο συγγραφέας είναι ένας Έλληνας που έχει ζήσει, σπουδάσει και εργαστεί στο εξωτερικό, που έχει εντρυφήσει στην επιστήμη, στην ιστορία και στην φιλοσοφία και αντιλαμβάνεται τον οικουμενικό και ουμανιστικό χαρακτήρα μιας ελληνικότητας, απαλλαγμένης από εθνικούς μύθους και υπερβολές. Η αφήγησή του δημιουργεί λιτές μα δυνατές εικόνες  χωρίς  τουριστικούς ετεροπροσδιορισμούς και περιττούς λογοτεχνικούς βερμπαλισμούς. Η δύναμή τους αναδύεται από βιώματα και αναμνήσεις συνυφασμένες με συναισθήματα. Δανειζόμενος τον τίτλο του βιβλίου του Richard Dawkins, θα πω πως αισθάνεται ένα δέος απέναντι στη “μαγεία της πραγματικότητας”.

Απέναντι στη θρησκεία στέκεται κριτικός, χωρίς φανατισμούς. Την αποδέχεται ως στοιχείο της πολιτιστικής του κληρονομιάς και ως τμήμα της τελετουργίας της κοινότητας. Υιοθετεί τα παγκόσμια στοιχεία της ηθικής της, παράλληλα όμως απορρίπτει το μεταφυσικό της στοιχείο, διατηρώντας μια συναισθηματική ισορροπία απέναντί της, που λίγοι μπορούν να πετύχουν.

Θα ήταν άδικο να χαρακτηρίσουμε το βιβλίο του Παξινού απλά ως ένα ακόμη μυθιστόρημα αν και ως τέτοιο είναι πολύ ανώτερο από άλλα που φέρουν τον τίτλο του best seller. Επί της ουσίας, αποτελεί ένα φιλοσοφικό κείμενο μέσα στο οποίο κρύβεται η ψυχοαυτοβιογραφία μιας σεμνής μεγαλοφυΐας. Είναι αδύνατον να διαχωρίσεις τον άνθρωπο και την ιδεολογία του από την ιστορία που αφηγείται. Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία από την ιστορία αυτή καθαυτή είναι η ιδιοσυστασία της προσωπικότητας ενός κορυφαίου εκπροσώπου του επιστημονικού κόσμου. Μια ήρεμη δύναμη που αναδύεται από την κατάκτηση της επιστήμης, την ψύχραιμη πολιτική οπτική, το αξιακό υπόβαθρο, τη βαθιά κατανόηση της φιλοσοφίας. Την ισορροπία ενός homo universalis.

Το εγωιστικό γονίδιο – Richard Dawkins

Το εγωιστικό γονίδιο είναι το πρώτο από τα τρία βιβλία του νεοδαρβινιστή Richard  Dawkins το οποίο μπορεί άτυπα να τοποθετηθεί σε μια τριλογία η οποία αποπειράται να εξηγήσει την ανθρώπινη φύση, μέσα από τη φυσιολογία και τον αγώνα για επιβίωση δια μέσου της εξέλιξης και της φυσικής επιλογής.  Ο Dawkins όμως είναι μάλλον ο κύριος εκφραστής της εκλαΐκευσης ενός τόσο σύνθετου βιολογικού φαινομένου φέρνοντας τον Δαρβινισμό στις πλατιές μάζες. Εξηγεί με απλό και κατανοητό τρόπο έννοιες όπως το γονίδιο, το χρωμόσωμα και το DNA.

Ο καθένας μπορεί να έχει τις ενστάσεις του πάνω στη θεώρηση των ανθρώπων ως «μηχανές επιβίωσης των γονιδίων τους» και για το αν η συμπεριφορά του ανθρώπου καθοδηγείται κυρίως από αυτό. Παρότι γράφτηκε πριν 40 χρόνια και από τότε η έρευνα στη Βιολογία έχει κάνει άλματα, παραμένει συναρπαστικό και επίκαιρο και σε αφήνει κυριολεκτικά με το στόμα ανοικτό.

Ο τυφλός Ωρολογοποιός – Richard Dawkins

Και ενώ το «Εγωιστικό Γονίδιο» περιγράφει την έκφραση των γονιδίων και της εξέλιξης μέσω της ανθρώπινης συμπεριφοράς, ο τυφλός ωρολογοποιός επιχειρεί να εξηγήσει τους μηχανισμούς και τους αλγόριθμους της εξέλιξης. Ενώ οι μεταλλάξεις είναι τυχαίες, η εξέλιξη διαμέσου της φυσικής επιλογής είναι μη συνειδητή, αυτόματη, τυφλή, αλλά ουσιαστικά μη τυχαία διαδικασία.

Ο τυφλός Ωρολογοποιός έχει τιμηθεί με το Βραβείο Faraday της Βασιλικής Εταιρείας του Λονδίνου (1990), έχει γυριστεί σε τηλεοπτικό φιλμ από το BBC (και το οποίο κέρδισε το βραβείο καλύτερης επιστημονικής ταινίας, το 1987), έχει μεταφραστεί σε πάρα πολλές γλώσσες και αποτελεί διαρκές παγκόσμιο μπεστ-σέλερ.

Το Μεγαλύτερο θέαμα στη Γή – Richard Dawkins

Αυτό που έλειπε από τα προηγούμενα βιβλία του Dawkins ήταν η σύνοψη της επιστημονικής τεκμηρίωσης που αποδεικνύει ότι η «εξέλιξη» είναι ένα γεγονός και όχι απλά «μια θεωρία» με τον τρόπο που αντιλαμβάνεται ο πολύς κόσμος τι σημαίνει  «θεωρία». Με απτά παραδείγματα εξηγεί πως λειτουργούν τα τεκμηριωτικά εργαλεία και περιγράφει μεθόδους μέτρησης και επαλήθευσης όπως την ραδιοχρονολόγηση και τα απολιθώματα.

Εξηγώντας τα αποτελέσματα συγκεκριμένων πειραμάτων επιβεβαιώνει την εξέλιξη με την επιστήμη της μοριακής βιολογίας. Προσφέρει αδιάσειστες αποδείξεις για την προέλευση των έμβιων όντων συμπεριλαμβανόμενου του ανθρώπου και καταδεικνύει την επιστήμη σαν το μοναδικό πρίσμα της ερμηνείας του κόσμου.

Σκέψη Αργή και γρήγορη – Daniel Kahneman

Ο νομπελίστας Kahneman (για αυτό το βιβλίο) μαζί με τους Trevsky και Τhaler αποτελούν τους κυριότερους σύγχρονους εκφραστές των «Συμπεριφορικών Οικονομικών» (Behavioral Economics) μιας σχετικά νέας επιστήμης που συνδυάζει τα οικονομικά με τη ψυχολογία και τη γνωσιακή επιστήμη.

Στο σκέψη αργή και γρήγορη ο Kahneman ρίχνει φως στους μηχανισμούς λήψης αποφάσεων των ανθρώπων και πραγματεύεται το ζήτημα της ελευθερίας της βούλησης υπό το πρίσμα της γνωσιακής επιστήμης. Η πρόθεση, η επιλογή και ο έλεγχος των κατευθύνσεων που παίρνει η ζωή μας επηρεάζεται από αρκετές ακούσιες γνωστικές λειτουργίες, οι αστοχίες των οποίων συχνά μπορούν να μας οδηγήσουν σε επιζήμιες αποφάσεις για τον εαυτό μας. Αυτές οι αστοχίες ονομάζονται «γνωστικά σφάλματα» και «γνωστικές προκαταλήψεις».

Ίσως το εκπαιδευτικό μας σύστημα θα πρέπει να ενσωματώσει κάποτε ένα αντικείμενο στο οποίο οι μαθητές θα εκπαιδεύονται να κατανοούν τις αδυναμίες του εγκεφάλου τους και να μαθαίνουν τεχνικές που θα τους βοηθούν να μειώσουν τις εσφαλμένες αποφάσεις στις οποίες μπορεί να οδηγήσουν αυτές οι αδυναμίες.

Το «Σκέψη αργή και γρήγορη» επιχειρεί να αλλάξει τον τρόπο που σκεφτόμαστε… για το πώς σκεφτόμαστε.

Behave – Robert Sapolsky

Περισσότερο από μια δεκαετία πήρε στον Robert Sapolsky (νευροενδοκρινολόγο, καθηγητή βιολογίας, νευροεπιστήμης και νευροχειρουργικής στο Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ) να γράψει το Behave, το οποίο αποτελεί μια σύνοψη του έργου ζωής του να συνθέσει μια πολυεπιστήμη που να επιχειρεί να ερμηνεύει πολύπλευρα την ανθρώπινη συμπεριφορά. Από τη γενετική, την εξέλιξη και τη νευροβιολογία, μέχρι την επιγενετική και την κοινωνιολογία. Η οπτική του εκτείνεται από την έμβια μονάδα και τη στιγμιαία απόφαση της, μέχρι τις συγκεντρώσεις στις κοινωνίες, το πολιτισμικό υπόβαθρο και τη στιγμή της σύλληψης του εμβρύου και πως μπορούν να επηρεάσουν τις συμπεριφορές. Η ανάλυση του είναι ταυτόχρονα, μικροσκοπική και μακροσκοπική, στιγμιαία και μακροπρόθεσμή αλλά πάντοτε μετρήσιμη και τεκμηριωμένη. Βλέπει τον άνθρωπο ως έναν οργανισμό στον οποίο το λογισμικό και το υλικό διαπλέκονται και στην ουσία το ένα προκαλεί παρατηρήσιμες, μετρήσιμες αλλαγές στο άλλο. Για τον Sapolsky η σκέψη έχει υλική υπόσταση και όχι μια άυλη λειτουργία.

Το βιβλίο επιχειρεί με ένα λεπτό και αρκετές φορές δυσδιάκριτο χιούμορ να εξηγήσει στο γιατί κάνουμε, ότι κάνουμε. Αιτίες, ατομικά κίνητρα, ιστορικά καταγεγραμμένες μαζικές συμπεριφορές.

Στοιχειωμένος κόσμος – Carl Sagan

Όταν ο Carl Sagan έγραψε τον «Στοιχειωμένο κόσμο» ήμασταν ακόμα στην αρχή του σκοταδισμού της «Νέας Εποχής». Η τάση μιας ολοένα και μεγαλύτερης μερίδας της ανθρωπότητας να ερμηνεύει τον κόσμο μέσα από τις απλουστευτικές και δογματικές απαντήσεις της μεταφυσικής αντί της επίμονης αυτοδιορθωνώμενης τεκμηριωμένης επιστημονικής έρευνας. Και αντί ο σκεπτικισμός να στρέφεται προς τις ανοησίες που δεν πληρούν το κριτήριο της διαψευσιμότητας αντίθετα ειρωνεύεται τις απαντήσεις που έχουν στέρεες αποδείξεις, ως προϊόν των ελίτ κατηγορώντας την επιστήμη ως απαξιωτική.

Ο Sagan επίμονα αποδομεί μια σειρά από αστικούς μύθους και δοξασίες, προσφέροντας παράλληλα τα εργαλεία για την κριτική και τεκμηριωμένη θεώρηση του κόσμου.

Η θέση του είναι ότι η σκοταδιστική αντίληψη του κόσμου που κερδίζει συνεχώς έδαφος είναι επικίνδυνη ακόμα και για την ίδια μας την ύπαρξη. Επισημαίνει τους τρόπους με τους οποίους η μάζα χειραγωγείται για πολιτικό όφελος πατώντας στη μεταφυσική.

«Ο στοιχειωμένος κόσμος» αποτελεί άλλο ένα απαραίτητο ανάγνωσμα που καλύπτει αρκετές από τις ουσιώδεις παραλείψεις του εκπαιδευτικού μας συστήματος.

Στον κήπο του Επίκουρου – Irvin Yalom

Ο Γιάλομ, ένας από του σπουδαιότερους σύγχρονους ψυχοθεραπευτές ισχυρίζεται το άγχος μας αποτελεί συχνά συγκαλυμμένο «φόβο θανάτου». Χρησιμοποιώντας υπαρξιακή ψυχοθεραπεία, βασισμένη στις διδαχές του Επίκουρου και των στωικών φιλοσόφων (Σενέκας, Επίκτητος, Επιμενίδης, Μάρκος Αυρήλιος) βοηθά τους ασθενείς τους να αποδεχτούν το πεπερασμένο της ζωής τους και να απελευθερωθούν από τον τρόμο του θανάτου.

Ο επίκουρος είχε πει ότι:

 «τὸ φρικωδέστατον οὖν τῶν κακῶν ὁ θάνατος οὐθὲν πρὸς ἡμᾶς, ἐπειδήπερ ὅταν μὲν ἡμεῖς ὦμεν, ὁ θάνατος οὐ πάρεστιν, ὅταν δὲ ὁ θάνατος παρῇ, τόθ᾽ ἡμεῖς οὐκ ἐσμέν»

Το πιο φρικτό λοιπόν απ᾽ όλα τα άσχημα πράγματα, ο θάνατος, είναι για μας ένα τίποτε, ακριβώς γιατί όταν εμείς υπάρχουμε ο θάνατος δεν είναι κοντά μας, κι όταν πάλι έρθει ο θάνατος δίπλα μας, τότε πια δεν υπάρχουμε εμείς.

Το βιβλίο είναι κατά ένα μέρος ψυχολογία και φιλοσοφία και κατά ένα άλλο αφήγηση περιπτώσεων ασθενών του Γιάλομ. Η γραφή του είναι απλή και απαλλαγμένη από δυσκατάληπτες εκφράσεις και όρους.

Η αποδοχή του αναπόφευκτου του θανάτου μας κάνει να συνειδητοποιήσουμε την αξία της πεπερασμένης μας ζωής και μπορεί να αποτελέσει κίνητρο να γίνουμε λιγότερο αναβλητικοί, δρώντας προς την κατεύθυνση που ωφελή εμάς τους ίδιους και όχι τους γύρω μας.

Ιστορία (κωμικοτραγική) του νεοελληνικού κράτους 1830-1974 – Β. Ραφαηλίδης

Την πρώτη φορά που το διάβασα ήμουν μαθητής λυκείου. Ήταν σοκαριστική εμπειρία να γκρεμίζονται ένας –  ένας οι μύθοι της εθνοκεντρικής σχολικής εκπαίδευσης. Ήταν όμως παράλληλα και μεταμορφωτική. Άρχισα πλέον να αμφισβητώ, να αναζητώ πηγές, να βλέπω τη χώρα, την ιστορία της και τους ανθρώπους της διαφορετικά. Ο Ραφαηλίδης γράφει με καυστικό χιούμορ, κάποιοι μπορούν να πουν με κυνισμό, αλλά ο κυνισμός βρίσκεται στην πραγματικότητα στις πράξεις αυτών που «έγραψαν» την ιστορία μας… Όπως την έγραψαν. Ο Ραφαηλίδης δεν είναι ιστορικός, πηγές δε δίνει, δεν τον νοιάζει. Όμως έκανε για μένα την ιστορία ενδιαφέρουσα επειδή ακριβώς έσπασε το μύθο του «Περιούσιου Λαού» τον οποίο ζηλεύει και επιβουλεύεται ολόκληρος ο υπόλοιπος πλανήτης. Κάθε στοιχειωδώς νοήμων ενήλικος μπορεί να καταλάβει ότι αυτός ο μύθος παρά είναι καλός για να είναι αληθινός.

Incerto Σειρά 4 βιβλίων: Fooled by Randomness, The Black Swan, The Bed of Procrustes, Antifragile – Nassim Nicholas Taleb

Τον Taleb, τον άνθρωπο που προέβλεψε την παγκόσμια οικονομική κρίση του 2008  μπορεί να τον χαρακτηρίσει κανείς αλαζόνα γιατί συχνά γίνεται απαξιωτικός και αμφισβητεί τα πάντα. Συνήθως όμως έχει δίκιο. Είναι ένας ευφυέστατος τύπος που σκέφτεται αντισυμβατικά. Ανεξάρτητα αν τον συμπαθεί (δύσκολο) κανείς ή τον αντιπαθεί, δεν υπάρχει περίπτωση να διαβάσεις κάποιο βιβλίο του και να μην πεις «wow τι είπε ο άνθρωπος;»

Η σειρά βιβλίων Incerto αξίζει να διαβαστεί όλη και χρήζει ξεχωριστού αφιερώματος. Εδω θα αναπτύξω μόνο δυο ιδέες που πραγματεύεται.

Ένας “μαύρος κύκνος” είναι ένα εξαιρετικά απίθανο γεγονός με τρία κύρια χαρακτηριστικά: Είναι απρόβλεπτο, έχει τεράστιο αντίκτυπο και μετά το γεγονός επινοούμε μια εξήγηση που το κάνει να φαίνεται λιγότερο τυχαίο και πιο προβλέψιμο από ό,τι ήταν.

O λόγος για τον οποίο συμβαίνουν «μαύροι κύκνοι» είναι η έμφυτη τάση μας να συγκεντρωνόμαστε σε πράγματα που ήδη γνωρίζουμε. Έτσι ξανά και ξανά αποτυγχάνουμε να λάβουμε υπόψη μας αυτά που δεν γνωρίζουμε.

O Taleb ισχυρίζεται ότι είναι εξ’ ορισμού αδύνατον να προβλέψουμε τους «Μαυρούς Κύκνους» αντίθετα προτείνει την οικοδόμηση των συστημάτων με χαρακτηριστικά ευρωστίας ώστε να αντέχουν στα αρνητικά γεγονότα. Αυτή την ευρωστία την ονομάζει «Αντιευθραυστότητα» (antifragility) και τη διαχωρίζει από την αθραυστότητα.

Ο Taleb υποστηρίζει ότι οι τράπεζες και οι εμπορικές εταιρείες είναι ευάλωτες σε επικίνδυνα γεγονότα του «Μαύρου Κύκνου» και εκτίθενται σε ζημίες πέρα ​​από αυτές που προβλέπονται από τα ελαττωματικά οικονομικά μοντέλα τους.

How to Think Straight about Psychology  Keith E. Stanovich

Ο περισσότερος κόσμος έχει στρεβλή άποψη για τη ψυχολογία. Στην καλύτερη περίπτωση έχει μείνει σε σχολές ψυχολογίας του προηγούμενου αιώνα. Ο Stanovic βάζει τα πράγματα στη θέση τους. Ξεκινάει με μια επιστημολογική κριτική της ψυχολογίας από την εποχή του Freud και φτάνει στη σημερινή εποχή στην οποία η ψυχολογία μοιράζεται πλέον ουσιαστικά το στέρεο επιστημονικό υπόβαθρο των θετικών επιστημών με ισχυρή τεκμηρίωση και μετρήσιμα αποτελέσματα.

Σε μια δεύτερη ανάγνωση, το βιβλίο αποτελεί μια εκλαϊκευμένη επιστημολογία στην οποία η ψυχολογία είναι η αφορμή και το παράδειγμα. Αποδημώντας τους μύθους για την ψυχολογία ο συγγραφέας παράλληλα αποδoμεί τους μύθους για την επιστήμη γενικότερα. Ο Stanovic δίνει ίσως την καλύτερη εξήγηση για την «πιθανολογική σκέψη» που έχω διαβάσει και παράλληλα δίνει στον αναγνώστη τα εργαλεία να κατανοήσει τις μεθόδους και τους περιορισμούς της σύγχρονης επιστήμης και να αναπτύξει  ευθυκρισίας. Το κριτήριο της διαψευσιμότητας, την αξιολόγηση ομοτίμων και γενικά την εγγενή ιδιότητα της επιστήμης για αυτοδιόρθωση και επικαιροποίηση.

Η δύναμη της συνήθειας – Charles Duhigg

Έπεσε στα χέρια μου όταν χρειαζόμουν μια μεγάλη αλλαγή στη ζωή μου και δεν ήξερα από πού να αρχίσω. Κρίση των 40

H ιδέα είναι πολύ απλή. Αντικατάστησε μια επιβλαβή συνήθεια με μια ωφέλιμη και δες τον εαυτό σου να χτίζει μια αλυσίδα από καλές συνήθειες που θα αλλάξουν τη ζωή σου.

Οι συνήθειες είναι συνήθως δομημένες σε βρόγχους: ερέθισμα – ρουτίνα – ανταμοιβή. Το ερέθισμα πυροδοτεί τον εγκέφαλο να αναζητά τη ρουτίνα καθώς αναμένει την ανταμοιβή.

Για παράδειγμα αν μας αρέσει να τρώμε πατατάκια την ώρα που βλέπουμε τηλεόραση, η τηλεόραση είναι το ερέθισμα, τα πατατάκια η ρουτίνα και το πώς νιώθουμε όταν τα τρώμε η ανταμοιβή. Διατηρώντας την τηλεόραση και την ευχαρίστηση μπορούμε να αντικαταστήσουμε τα πατατάκια με κάτι άλλο εύγευστο και λιγότερο βλαβερό. Το να επιχειρήσουμε να κόψουμε τελείως το φαγητό την ώρα που βλέπουμε τηλεόραση είναι πολύ πιο δύσκολο.

Για μένα «η δύναμη της συνήθειας» δούλεψε καλά παρότι το πώς να το κάνω δεν περιγραφόταν όσο αναλυτικά και συστηματικά όσο θα ήθελα. Σήμερα υπάρχουν καλύτερα βιβλία για το ίδιο θέμα, όπως το Atomic Habits, όμως «Η δύναμη της συνήθειας» άνοιξε νέους δρόμους και βοήθησε πολύ κόσμο, μεταξύ των οποίων κι εμένα.