Online Quiz

|| CET Exam Most IMP Questions & Answers Quiz -2 ||

2025-10-01T05:13:00.000-07:00

MCQ Quiz

|| Current Affairs Quiz 2025 – Latest GK Questions & Answers - Part 01 ||

2025-09-30T20:30:00.000-07:00

MCQ Quiz

|| CET Exam Most IMP Questions & Answers Quiz -1 ||

2025-09-30T06:09:00.000-07:00

MCQ Quiz

| બાલાશંકર ઉલ્લાસરામ કંથારિયા – જીવનવૃત્તાંત, કૃતિઓ અને ક્વિઝ |

2025-09-15T08:04:00.000-07:00

બાલાશંકર ઉલ્લાસરામ કંથારિયા

(ક્લાન્ત કવિ; બાલ; નિજાનંદ)

જન્મતારીખ :- ૧૭-૫-૧૮૫૮

અવસાન :- ૨-૪-૧૮૯૮

જન્મસ્થળ :- નડિયાદ

અભ્યાસ :- મૅટ્રિક

પ્રવૃત્તિ - વેપાર

કૃતિઓ

કવિતા :- ક્લાન્ત કવિ (૧૮૮૫)

અનુવાદ :- સૌંદર્યલહરી (૧૮૮૬); નારદભક્તિસૂત્ર; સાહિત્યદર્પણ; કર્પૂરમંજરી (રાજશેખરકૃત); મૃચ્છકટિક (શૂદ્રકરચિત); ચંદ્રાવલિ, આઈને અકબરી; તારીખે ફરિસ્તા; દેવદાસની રાજનીતિ; મિરાતે સિકંદરી; માર્કોપોલોનો પ્રવાસ; 'દીવાને હાફિઝ'માંની દશ રચનાઓ

સંપાદન :- કૃષ્ણ મહોદય ત્રૈમાસિક

તંત્રી :- ભારતીભૂષણ (૧૮૮૭-૧૮૯૫); ઇતિહાસમાલા (માસિક)

નામ :- બાલાશંકર ઉલ્લાસરામ કંથારિયા
ઉપનામ :-	(ક્લાન્ત કવિ; બાલ; નિજાનંદ)
જન્મતારીખ :-	૧૭-૫-૧૮૫૮
અવસાન :-	૨-૪-૧૮૯૮
જન્મસ્થળ :-	નડિયાદ
અભ્યાસ :-	મૅટ્રિક
પ્રવૃત્તિ -	વેપાર
કૃતિઓ	કવિતા :- ક્લાન્ત કવિ (૧૮૮૫) અનુવાદ :- સૌંદર્યલહરી (૧૮૮૬); નારદભક્તિસૂત્ર; સાહિત્યદર્પણ; કર્પૂરમંજરી (રાજશેખરકૃત); મૃચ્છકટિક (શૂદ્રકરચિત); ચંદ્રાવલિ, આઈને અકબરી; તારીખે ફરિસ્તા; દેવદાસની રાજનીતિ; મિરાતે સિકંદરી; માર્કોપોલોનો પ્રવાસ; 'દીવાને હાફિઝ'માંની દશ રચનાઓ સંપાદન :- કૃષ્ણ મહોદય ત્રૈમાસિક તંત્રી :- ભારતીભૂષણ (૧૮૮૭-૧૮૯૫); ઇતિહાસમાલા (માસિક)

1) બાલાશંકર ઉલ્લાસરામ કંથારિયાનો જન્મ ક્યારે થયો હતો?

૨-૪-૧૮૯૮

૧૭-૫-૧૮૫૮

૧૮૮૫

૧૮૮૭

2) બાલાશંકર ઉલ્લાસરામ કંથારિયાનું ઉપનામ કયું હતું?

ક્લાન્ત કવિ

કલાપી

સુર્યકાંત

બુલબુલ

3) નીચેનામાંથી બાલાશંકર ઉલ્લાસરામ કંથારિયાનો કાવ્યસંગ્રહ કયો છે?

સૌંદર્યલહરી

મૃચ્છકટિક

ક્લાન્ત કવિ

આઈને અકબરી

4) બાલાશંકર ઉલ્લાસરામ કંથારિયા કયા સામયિકના તંત્રી હતા?

ભારતીભૂષણ

પરબ

નવનીત સમર્પણ

શબ્દસૃષ્ટિ

5) બાલાશંકર ઉલ્લાસરામ કંથારિયાનું અવસાન ક્યારે થયું હતું?

૨-૪-૧૮૯૮

૧૭-૫-૧૮૫૮

૧૮૮૬

૧૮૯૫

"આ Quiz વિશે તમારો અભિપ્રાય,પ્રશ્નો/સુચનો અમને નીચે કોમેન્ટમાં જરૂર લખજો."

|| ડાહ્યાભાઈ પીતાંબરદાસ દેરાસરી ક્વિઝ || Gujarati Online Quiz Questions and Answers ||

2025-09-14T01:14:00.000-07:00

ડાહ્યાભાઈ પીતાંબરદાસ દેરાસરી (બુલબુલ)

જન્મતારીખ :- ૧૧-૧૦-૧૮૫૭

અવસાન :- ૧૪-૩-૧૯૩૮

જન્મસ્થળ :- સુરત

અભ્યાસ :- બાર - ઍટ - લૉ; ભૂસ્તરવિદ્યા

પ્રવૃત્તિ :- અધ્યાપન; બૅરિસ્ટર

વિશેષ નોંધ :-

(૧) ફેલો ઑફ ધ રૉયલ જીઓગ્રાફિકલ સોસાયટીના સભ્ય થનાર પ્રથમ ગુજરાતી

(૨) વિજ્ઞાનના વિષયો પર ગુજરાતીમાં પુસ્તકો લખનાર તેઓ પ્રથમ

(૩) ગવર્નમેન્ટ ઑફ ઈન્ડિયા તરફથી ‘કૈસરે હિંદ'નો ખિતાબ

કૃતિઓ

કવિતા :- ચમેલી (૧૮૮૩); બુલબુલ (૧૮૮૩); અમારાં આંસુ (૧૮૮૪); હરિધર્મશતક (૧૮૮૪); મધુભૃત

સાહિત્યનો ઈતિહાસ :- સાઠીના સાહિત્યનું દિગ્દર્શન (૧૯૧૧)

સંપાદન :- કાન્હડદેપ્રબંધ' (૧૯૧૩, સંશોધન, સંપાદન); ‘કાન્હડદેપ્રબંધ'નો ભાવાનુવાદ (૧૯૩૪); વસંત રજત મહોત્સવ સ્મારક ગ્રંથ

અનુવાદ :- રણજિતસિંહ (૧૮૯૫, લૉર્ડ લિટનકૃત)

કોશ :- પૌરાણિકકથાકોશ (મરાઠી ઉપરથી); ભૌગોલિક કોશ

પાઠયપુસ્તકો :- સરળ રસાયનશાસ્ત્ર (૧૮૯૬); સરળ અર્થશાસ્ત્ર (૧૮૯૬); વિદ્યાર્થીનો મિત્ર (૧૮૮૬); વનસ્પતિશાસ્ત્ર; ભૂસ્તરવિદ્યા (૧૯૩૦); શહેનશાહ પંચમ જ્યોર્જ (૧૯૩૦),

પ્રકીર્ણ :- એક દેશીની અરજી

નામ	ડાહ્યાભાઈ પીતાંબરદાસ દેરાસરી (બુલબુલ)
જન્મતારીખ	૧૧-૧૦-૧૮૫૭
અવસાન	૧૪-૩-૧૯૩૮
જન્મસ્થળ	સુરત
અભ્યાસ	બાર - ઍટ - લૉ; ભૂસ્તરવિદ્યા
પ્રવૃત્તિ	અધ્યાપન; બૅરિસ્ટર
વિશેષ નોંધ	(૧) ફેલો ઑફ ધ રૉયલ જીઓગ્રાફિકલ સોસાયટીના સભ્ય થનાર પ્રથમ ગુજરાતી (૨) વિજ્ઞાનના વિષયો પર ગુજરાતીમાં પુસ્તકો લખનાર તેઓ પ્રથમ (૩) ગવર્નમેન્ટ ઑફ ઈન્ડિયા તરફથી ‘કૈસરે હિંદ'નો ખિતાબ
કવિતા	ચમેલી (૧૮૮૩); બુલબુલ (૧૮૮૩); અમારાં આંસુ (૧૮૮૪); હરિધર્મશતક (૧૮૮૪); મધુભૃત
સાહિત્યનો ઈતિહાસ	સાઠીના સાહિત્યનું દિગ્દર્શન (૧૯૧૧)
સંપાદન	કાન્હડદેપ્રબંધ' (૧૯૧૩, સંશોધન, સંપાદન); ‘કાન્હડદેપ્રબંધ'નો ભાવાનુવાદ (૧૯૩૪); વસંત રજત મહોત્સવ સ્મારક ગ્રંથ
અનુવાદ	રણજિતસિંહ (૧૮૯૫, લૉર્ડ લિટનકૃત)
કોશ	પૌરાણિકકથાકોશ (મરાઠી ઉપરથી); ભૌગોલિક કોશ
પાઠ્યપુસ્તકો	સરળ રસાયનશાસ્ત્ર (૧૮૯૬); સરળ અર્થશાસ્ત્ર (૧૮૯૬); વિદ્યાર્થીનો મિત્ર (૧૮૮૬); વનસ્પતિશાસ્ત્ર; ભૂસ્તરવિદ્યા (૧૯૩૦); શહેનશાહ પંચમ જ્યોર્જ (૧૯૩૦)
પ્રકીર્ણ	એક દેશીની અરજી
ગુજરાતી સાહિત્યમાં સ્થાન	તેઓ ગુજરાતી ભાષાના એક મહત્વપૂર્ણ સાહિત્યકાર તરીકે ઓળખાય છે.

MCQ Quiz "આ Quiz વિશે તમારો અભિપ્રાય,પ્રશ્નો/સુચનો અમને નીચે કોમેન્ટમાં જરૂર લખજો."

ગોવર્ધનરામ માધવરામ ત્રિપાઠી

2023-02-11T20:41:00.002-08:00

ગોવર્ધનરામ માધવરામ ત્રિપાઠી

જન્મતારીખ :- ૨૦-૧૦-૧૮૫૫

અવસાન :- ૪-૧-૧૯૦૭

જન્મસ્થળ :- નડિયાદ

અભ્યાસ :- બી. એ.; એલએલ.બી.

પ્રવૃત્તિ - ધારાશાસ્ત્રી, નિવૃત્તિ પછી ચિંતન, લેખન

વિશેષ નોંધ :- ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના પ્રમુખ : ૧૯૦૫

કૃતિઓ

નવલકથા :- સરસ્વતીચંદ્ર ૧-૪ (અનુક્રમે ૧૮૮૭, ૯૨, ૯૮, ૧૯૦૧)

કાવ્ય - સ્નેહમુદ્રા (૧૮૮૯)

નાટક :- ક્ષેમરાજ અને સાધ્વી (૧૯૦૧)

જીવનકથા :- લીલાવતી જીવનકલા (૧૯૦૫)

સ્વ. સાક્ષર નવલરામ લક્ષ્મીરામનું જીવનવૃત્તાંત (૧૮૯૧)

ડાયરી :- Scrap Book (૧૮૮૮-૧૯૦૬ : ભા. ૧,૨,૩, ૧૯૫૭, '૫૯, '૫૯)

વિવેચન :- સાક્ષરજીવન (૧૯૧૯, સમાલોચકમાં ૧૮૮૯-૧૮૯૩); કવિ દયારામનો અક્ષરદેહ (૧૯૦૮); Classical Poets Of Gujarat and Their Influence on

સમાજ અને નૈતિકતા (1894)

સંપાદન :- નવલગ્રંથાવલિ (૧૮૯૧)

પ્રકીર્ણ :- ‘ગુજરાતના પ્રાચીન સાહિત્યના ઇતિહાસનું દિગ્દર્શન'; કવિતા, કાવ્ય અને કવિ એ વિષયે મિતાક્ષર’; ‘ગુજરાતી વ્યુત્પત્તિના નિયમો’; ‘કવિભોગ્ય કવિતા' વગેરે સાહિત્ય, સંસ્કૃતિ, તત્ત્વજ્ઞાન અને કાયદા વિશે ગુજરાતી અને અંગ્રેજીમાં લખાયેલા અનેક લેખો.

તંત્રી :- સમાલોચક

મણિલાલ નભુભાઈ દ્વિવેદી

2023-02-11T20:38:00.003-08:00

મણિલાલ નભુભાઈ દ્વિવેદી

જન્મતારીખ :- ૨૬-૯-૧૮૫૮

અવસાન :- ૧-૧૦-૧૮૯૮

જન્મસ્થળ :- નડિયાદ

અભ્યાસ :- બી. એ.

પ્રવૃત્તિ અધ્યાપન, ચિંતન, સંશોધન વિશેષ નોંધ :- જેમ્સ ટેલર પારિતોષિક

કૃતિઓ

કવિતા :- શિક્ષાશતક (૧૮૭૬); પ્રેમજીવન (૧૮૮૭): આત્મનિમજ્જન (૧૮૯૫)

નાટક :- કાન્તા (૧૮૮૨); નૃસિંહાવતાર (રચના : ૧૮૯૬, પ્રકાશન : ૧૯૫૫)

નિબંધ :- નારીપ્રતિષ્ઠા (૧૮૮૪); પ્રાણવિનિમય (૧૮૮૯); સિદ્ધાંતસાર (૧૮૯૫); બાળવિલાસ (૧૮૯૩); પરમાર્ગ દર્શન (૧૯૮૩); સુદર્શનગદ્યાવલિ (૧૯૦૯)

આત્મકથા :- આત્મચરિત્ર (૧૯૭૯)

ઈતિહાસ :- પૂર્વદર્શન (૧૮૮૨)

શોધો :- प्रसिद्धजैनपुस्तकमन्दिरस्थहस्तलिखितग्रन्थानं क्रमप्रदर्शकपत्रम् (१८९६)

ભાષાંતર-રૂપાંતર :-

સંસ્કૃત : - માલતીમાધવ (૧૮૮૦); ઉત્તરરામચરિત (૧૮૮૨); શ્રીમદ્ ભગવદ્ગીતા (૧૮૯૪); પંચશતી (૧૮૯૫); વિવાદતાંડવ (૧૯૦૧); ચતુઃસૂત્રી (૧૯૦૯ ?)

અંગ્રેજી :- ચેસ્ટરટનનો પુત્ર (૧૮૯૦); ચારિત્ર (૧૮૯૪); ચેતનશાસ્ત્ર (૧૮૯૬); વાક્પાટવ (૧૮૯૭?); ગુલાબસિંહ (૧૮૯૭); ન્યાયશાસ્ત્રપરામર્શ ખંડ (૧૮૯૭); શિક્ષણ અને સ્વશિક્ષણ (૧૮૯૭)

હિન્દી :- શ્રીવૃત્તિપ્રભાકર (૧૮૯૫)

સંપાદન - ભાષાંતર :- બુદ્ધિસાગર (૧૮૯૧); અનુભવદીપિકા (૧૮૯૧); સમાધિશતક (૧૮૯૧); ગોરક્ષશતક (૧૮૯૨); ભોજપ્રબંધ (૧૮૯૨); તર્કભાષા (૧૮૯૨); શ્રુતિસારસમુદ્ધરણ (૧૮૯૨); શ્રી ચાશ્રય મહાકાવ્ય (૧૮૯૩); પદર્શન- સમુચ્ચય (૧૮૯૩); વસ્તુપાલચરિત્ર (૧૮૯૩); વિક્રમચરિત્ર (૧૮૯૪); સારસંગ્રહ ૧, ૨ (૧૮૯૪); ચતુર્વિશતિપ્રબંધ (૧૮૯૫); યોગબિન્દુ (૧૮૯૯); કુમારપાલચરિત (૧૮૯૯); અનેકાન્તવાદપ્રવેશ (૧૮૯૯)

જૂની ગુજરાતી :- પંચોપાખ્યાન

પ્રકીર્ણ :- સ્વામી વિવેકાનંદની અમેરિકાની મુલાકાત

અંગ્રેજી :- ગુજરાતી શ્રેણી (1884)માં પુનરાવર્તન માટેના સૂચનો; વિધવા પુનર્લગ્ન પર પત્રો (1887); અદ્વૈતવાદ કે અદ્વૈતવાદ? (1889); પુરાણો (1891); મૂર્તિ પૂજા પર નિબંધો; સંસ્કાર વગેરે (1891); શંકરા વગેરેની અદ્વૈત ફિલોસોફી (1891); જૈન ધર્મ અને બ્રાહ્મણવાદ (1891); હિન્દુ ધર્મ (1893); આધ્યાત્મિક સંસ્કૃતિની આવશ્યકતા (1895); માયાનો સિદ્ધાંત.

ભાષાંતર સંપાદન -રાજા- યોગ (1885); તારક- કૌમુદી (1886); યોગસૂત્ર (1890); માંડુક્યોપનિષદ (1894); જીવન- મુક્તિ - વિવેકા (1894); સમાધિ- શતક (1894); શંકરનું અનુકરણ (1895); સ્યાદ્વાદ- મંજરી (1933; આનંદશંકર ધ્રુવ દ્વારા પૂર્ણ)

તંત્રી :- પ્રિયંવદા (૧૮૮૫-૧૮૯૦); સુદર્શન (૧૮૯૦-૧૮૯૮)

નરસિંહરાવ ભોળાનાથ દિવેટિયા

2023-02-11T20:33:00.007-08:00

નરસિંહરાવ ભોળાનાથ દિવેટિયા

(જ્ઞાનબાલ, દૂરબીન, નરકેસરી, પથિક, મુસાફર, વનવિહારી, શંભુનાથ)

જન્મતારીખ :- ૩-૯-૧૮૫૯

અવસાન :- ૧૪-૧-૧૯૩૭

જન્મસ્થળ :- અમદાવાદ

અભ્યાસ :- બી. એ. (સંસ્કૃત, ભાઉદાજી પારિતોષિક)

પ્રવૃત્તિ :- સરકારી સનદી સેવા (ઈન્ડિયન સ્ટેટ્યુટરી સિવિલ સર્વિસ); અધ્યાપન

વિશેષ નોંધ :-

(૧) ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના પ્રમુખ : ૧૯૧૫

(૨) ઠક્કર વસનજી માધવજી વ્યાખ્યાન, મુંબઇ યુનિવર્સિટી, ૧૯૩૨

(૩) રૉયલ એશિયાટિક સોસાયટી, મુંબઈ શાખાના ફેલો

કૃતિઓ

કવિતા - કુસુમમાળા (૧૮૮૭); હૃદયવીણા (૧૮૯૬); સરજતરાયની સુષુપ્તિ (૧૯૧૨); નૂપુરઝંકાર (૧૯૧૪); સ્મરણસંહિતા (૧૯૧૫)

વ્યાકરણ :- જોડણી (૧૮૮૮)

ભાષાશાસ્ત્ર :- Gajarati Language and Literature (Wilson Philological Lectures: Bombay University :1915; Vol I, 1921; Vol. II, 1932) ગુજરાતી ભાષા અને સાહિત્ય (ભા. ૧, ૨ : ૧૯૩૬, '૫૭)

વિવેચન :- મનોમુકુર ૧, ૨, ૩, ૪ (૧૯૨૪, ’૩૬', ૩૭', '૩૮); અભિનયકલા (૧૯૩૦); કવિતાવિચાર (૧૯૬૯)

નિબંધ :- વિવર્તલીલા (૧૯૩૩, ‘જ્ઞાનબાલ’ના ઉપનામથી); તરંગલીલા (૧૯૩૬)

રેખાચિત્રો - સ્મરણમુકુર (૧૯૨૬)

ડાયરી :- નરસિંહરાવની રોજનીશી (૧૯૫૩)

અનુવાદ :- બુદ્ધચરિત (૧૯૩૪)

કેશવલાલ હર્ષદરાય ધ્રુવ (વનમાળી)

2023-02-11T20:30:00.002-08:00

કેશવલાલ હર્ષદરાય ધ્રુવ (વનમાળી)

જન્મતારીખ :- ૧૭-૧૦-૧૮૫૯

જન્મસ્થળ :- બહિયેલ (તા. દહેગામ)

અભ્યાસ :- બી.એ.

પ્રવૃત્તિ - અધ્યાપન, સંશોધન

વિશેષ નોંધ :-

(૧) ખિતાબઃ દીવાનબહાદુર' - અંગ્રેજ સરકાર તરફથી

(૨) ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના પ્રમુખ : ૧૯૦૭

(૩) ગુજરાત વિદ્યાસભાના પ્રમુખ : ૧૯૨૦-૩૮

(૪) ઠક્કર માધવજી વસનજી વ્યાખ્યાન : મું. યુનિ. : ૧૯૩૧

કૃતિઓ

સંશોધન-વિવેચન :- ‘સાહિત્ય અને વિવેચન' (ભા. ૧, ૧૯૩૯; ભા. ૨ ૧૯૪૧)

સંશોધન-સંપાદન :- ભાલણકૃત 'કાદંબરી' (ભા. ૧-૧૯૧૬, ભા. ૨-૧૯૨૭); પંદરમા શતકનાં પ્રાચીન ગુર્જર કાવ્ય (૧૯૨૭); રત્નદાસકૃત હરિશ્ચંદ્રાખ્યાન (૧૯૨૭); અનુભવબિન્દુ (૧૯૩૨)

અનુવાદ :- મેળની મુદ્રિકા (૧૮૮૯, મુદ્રારાક્ષસ); અમરુશતક (૧૮૯૨); ગીતગોવિંદ (૧૮૯૫); ઘટકર્પર (૧૯૦૨); પરાક્રમની પ્રસાદી (૧૯૧૫, વિક્રમોર્વશીય); વિંધ્યવનની કન્યકા (૧૯૧૬, પ્રિયદર્શિકા); પ્રધાનની પ્રતિજ્ઞા (૧૯૧૫, પ્રતિજ્ઞાયૌગન્ધરાયણ); સાચું સ્વપ્ન (૧૯૧૭, સ્વપ્નવાસવદત્ત); મધ્યમ વ્યાયોગ (૧૯૨૦); પ્રતિમા (૧૯૨૮)

અવસાન :- ૧૩-૩-૧૯૩૮

ગોંડલનરેશ ભગવતસિંહજી

2023-02-11T20:28:00.002-08:00

ગોંડલનરેશ ભગવતસિંહજી

જન્મતારીખ :- ૨૪-૧૦-૧૮૬૫

અવસાન :- ૯-૩-૧૯૪૫

જન્મસ્થળ :- ધોરાજી

અભ્યાસ :- રાજકોટની રાજકુમાર કૉલેજના ઉત્તમ વિદ્યાર્થી, યુરોપના પ્રવાસ દરમ્યાન નિરીક્ષણથી વ્યુત્પન્ન દૃષ્ટિની વિદ્વત્તા

પ્રવૃત્તિ - રાજ્યશાસન

કૃતિ

કોશ :- ભગવદ્ગોમંડલ, ભા. ૧-૯(૧૯૪૪-૫૫)ના પ્રેરક, સક્રિય પ્રાયોજક અને માર્ગદર્શક; સંક્ષિપ્ત ભગવદ્ગોમંડલ (૧૯૫૪)

‘ગુજરાત વિદ્યાપીઠ'ના ‘સાર્થ જોડણીકોશ'નો પ્રકલ્પ વિચારાયો તેનાં વર્ષો પહેલાંથી ગોંડલનરેશ ભગવતસિંહજી આ દિશામાં સક્રિય હતા. તેઓ રાજપુરુષ ઉપરાંત વિદ્યાપુરુષ હતા, સંસ્કારપુરુષ હતા. રાજ્યનો વહીવટ ગુજરાતીમાં જ ચલાવવાનો તેમનો સંકલ્પ હતો. તેમણે સમાજજીવનનાં વિવિધ ક્ષેત્રોમાં વપરાતા શબ્દો, તેના અર્થો, વ્યુત્પત્તિ તેમ જ વિવિધ સંદર્ભે થતા તેના પ્રયોગોની ચીવટથી નોંધ લેવાનો ઉપક્રમ સેવ્યો હતો. ત્રીશ વર્ષના આ અભિયાનને પરિણામે તેમણે પોતે વીશેક હજાર ઉપરાંત શબ્દોનો સંચય કર્યો હતો. તેમણે ૧૯૨૮માં રાજ્યના વિદ્યાધિકારી ચંદુલાલ બેચરલાલ પટેલની અધ્યક્ષતામાં વ્યવસ્થિત કોશકાર્યાલયની સ્થાપના કરી હતી. ગોંડલનરેશના સક્રિય માર્ગદર્શન નીચે જે કોશ તૈયાર થયો તે કેવળ શબ્દાર્થકોશ નથી, એક પ્રકારનો જ્ઞાનકોશ પણ છે. આ અગાઉ પ્રગટ થયેલા ગુજરાતી શબ્દાર્થકોશો, ગુજરાતી-અંગ્રેજી, અંગ્રેજી-ગુજરાતી, ફારસી-અરબી-ગુજરાતી બધા કોશોને ઉપયોગમાં લઈ, તેમ જ ક્ષેત્રકાર્ય કરી તૈયાર કરાયેલો આ સર્વગ્રાહી ‘ભગવદ્ગોમંડલ' તે સહુ કોશો કરતાં તેમ પહેલાંના અને પછીના કોશો કરતાં મૂઠી જ નહિ, બે હાથ ઊંચેરો છે. આ કોશના કુલ નવ ભાગ છે. પહેલો ભાગ ૧૯૪૪માં અને નવમો ભાગ ૧૯૫૪માં પ્રગટ થયો હતો. ૯૨૬૫ પૃષ્ઠોના આ સચિત્ર મહાકોશમાં કુલ ૨૮૧૩૭૭ શબ્દો, ૫૪૦૪૫૫ અર્થો અને ૨૮૧૫૬ રૂઢિપ્રયોગોનું સંકલન થયું છે. આ કોશની બીજી આવૃત્તિ સાહસિક વિદ્યાપ્રેમી પ્રકાશક ગોપાલભાઈ પટેલે – પ્રવીણ પ્રકાશન, રાજકોટે ૧૯૮૬માં કરી. તેની ત્રીજી આવૃત્તિ આ ૨૦૦૮ના વર્ષના આરંભના મહિનાઓમાં તે જ પ્રકાશક - મિત્રે પ્રગટ કરી છે. હવે તે વેબસાઈટ પર પણ આંદોલ કરે છે.

મણિશંકર રત્નજી ભટ્ટ કાન્ત

2023-02-11T20:26:00.003-08:00

મણિશંકર રત્નજી ભટ્ટ કાન્ત

જન્મતારીખ :- ૨૦-૧૧-૧૮૬૭

અવસાન :- તા. ૧૬-૬-૧૯૨૩

જન્મસ્થળ :- ચાવંડ

અભ્યાસ :- બી.એ.

પ્રવૃત્તિ - અધ્યાપન, રાજસેવા

વિશેષ નોંધ :-

(૧) ૧૯૦૦ના આરંભમાં ખ્રિસ્તી બન્યા

(૨) ખંડકાવ્ય' પ્રકારની પ્રસ્તુતિ

કૃતિઓ

કવિતા - ખરી મોહોબત અથવા ગુલબાસનું ફૂલ (૧૮૮૩); પૂર્વાલાપ (૧૯૨૩; રા. વિ. પાઠક સંપાદિત સંવર્ધિત આવૃત્તિ, ૧૯૨૬)

નાટક - રોમન સ્વરાજ્ય (૧૯૨૪); ગુરુ ગોવિંદસિંહ (૧૯૨૪); દુઃખી સંસાર (૧૯૧૫, ડાહ્યાલાલ શિવરામ સાથે); ‘જાલિમ ટુલિયા' (૧૯૧૨); સલીમશાહ અથવા અશ્રુમતી (૧૯૮૮)

વાર્તા :- હીરામાણેકની મોટી એક ખાણ (૧૯૦૯); કુમાર અને ગૌરી (૧૯૧૦) (૧૯૨૦); આપણું કવિતાસાહિત્ય (૧૯૦૫)

આલોચના :- સિદ્ધાંતસારનું અવલોકન

સંવાદ :- સંવાદમાલા (૧૯૨૭)

અનુવાદ :- ઍરિસ્ટોટલકૃત નીતિશાસ્ત્ર (૧૯૧૨); ટાગોરકૃત ‘ગીતાંજલિ’ (૧૯૧૯); સ્વર્ગ અને નરક (૧૯૯૯); લગ્નસ્નેહ અને તેનાં વિશુદ્ધ સુખો (૧૮૯૦)

સંપાદન :- કલાપીનો કેકારવ (૧૯૦૩); માલા અને મુદ્રિકા (કલાપી, ૧૯૧૨); હમીરજી ગોહેલ (કલાપી, ૧૯૧૩)

તંત્રી :- બ્રિટિશ અને હિન્દી વિક્રમ (૧૯૧૪-૧૯૧૯); ધ હાર્ટ ઑફ ઇન્ડિયા (૧૯૧૫) પ્રકીર્ણ શિક્ષણનો ઇતિહાસ (૧૮૯૫); પ્રેસિડન્ટ લિંકનનું ચરિત્ર (૧૮૯૫)

રમણભાઈ મહીપતરામ નીલકંઠ

2023-02-11T20:23:00.008-08:00

રમણભાઈ મહીપતરામ નીલકંઠ

જન્મતારીખ :- ૧૩-૩-૧૮૬૮

અવસાન :- ૬-૩-૧૯૨૮

જન્મસ્થળ :- અમદાવાદ

અભ્યાસ :- બી. એ.; એલએલ.બી.

પ્રવૃત્તિ :- ધારાશાસ્ત્રી

વિશેષ નોંધ :-

(૧) ખિતાબ ‘સર’, અંગ્રેજ સરકાર દ્વારા

(૨) ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના પ્રમુખ : ૧૯૨૬

કૃતિઓ

વિવેચન :- કવિતા અને સાહિત્ય ભાગ ૧-૪ :

ભાગ : ૧- કાવ્યચર્ચા (૧૯૦૪)

ભાગ : ૨ - સમાલોચના (૧૯૦૪)

ભાગ : ૩ - ગુજરાતી ભાષાનું બંધારણ અને ઇતિહાસ (૧૯૨૮) ભાગ : ૪ - પ્રકીર્ણ વિષયો, જેમાં કેટલાંક કાવ્યો પણ છે (૧૯૨૯)

ચિંતન :- ધર્મ અને સમાજ: ૧-૨ (૧૯૩૨, ૧૯૩૫)

નાટક :- રાઈનો પર્વત (૧૯૧૪)

નવલકથા :- ભદ્રંભદ્ર (૧૯૦૦); શોધમાં (૧૯૧૫, અપૂર્ણ - બિપિન ઝવેરીએ પૂરી કરી)

હળવા નિબંધો, સંવાદ આદિ :- હાસ્યમંદિર (૧૯૧૫, વિદ્યાગૌરીના સહયોગમાં)

તંત્રી :- ‘જ્ઞાનસુધા' (૧૮૮૭-૧૯૧૮)

કૃષ્ણલાલ મોહનલાલ ઝવેરી (રફિક, હકીર)

2023-02-11T20:21:00.002-08:00

કૃષ્ણલાલ મોહનલાલ ઝવેરી (રફિક, હકીર)

જન્મતારીખ :- ૩૦-૧૨-૧૮૬૮

અવસાન :- ૧૫-૬-૧૯૫૭

જન્મસ્થળ :- ભરૂચ

અભ્યાસ :- એમ. એ.,એલએલ.બી.

પ્રવૃત્તિ :- અધ્યાપન, ધારાશાસ્ત્રી, ન્યાયાધીશ

વિશેષનોંધ :-

(૧) મુંબઈ યુનિવર્સિટીમાં ઠક્કર વસનજી માધવજી વ્યાખ્યાન.

(૨) ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના પ્રમુખ : ૧૯૩૩

(૩) અંગ્રેજ સરકાર તરફથી ‘દીવાનબહાદુર’નો ખિતાબ.

કૃતિઓ

નવલકથા:- હૈદરઅલી અને ટીપુ સુલતાન (૧૯૮૪); ઔરંગઝેબ અને રાજપૂતો વા મોગલ શાસનની પડતીનો પ્રારંભ (૧૮૯૬)

વિવેચન :- Milestones in Gujarati Literature (1914); Furtther Milestones in Gujarati Lirerature (1924); ગુજરાતી સાહિત્યના માર્ગસૂચક સ્તંભો (૧૯૨૬, અનુવાદ); ગુજરાતી સાહિત્યના વધુ માર્ગસૂચક સ્તંભો (૧૯૩૦, અનુવાદ); દયારામ અને હાફેઝ (૧૮૯૫)

સંશોધન :- Imperial Farmans (1929); બાદશાહી ફરમાન (અનુવાદ);

પ્રકીર્ણ :- દી.બ. કૃષ્ણલાલ મો. ઝવેરી લેખસંગ્રહ (૧૯૫૧)

પત્રકારત્વ :- 'મૉર્ડન રિવ્યૂ'માં ગુજરાતી પુસ્તકોનાં અવલોકનો

નંદશંકર તુળજાશંકર મહેતા

2023-02-11T20:04:00.000-08:00

નંદશંકર તુળજાશંકર મહેતા

જન્મતારીખ :- ૨૧-૪-૧૮૩૫

જન્મસ્થળ :- સુરત

અભ્યાસ :- મૅટ્રિક્યુલેશન

પ્રવૃત્તિ અધ્યાપન, સરકારી સેવા, દેશી રજવાડામાં એડમિનિસ્ટ્રેટર અને મુત્સદ્દીપદ

કૃતિ

નવલકથા :- કરણઘેલો (૧૮૬૬)

નર્મદાશંકર લાલશંકર દવે

2023-02-11T19:59:00.006-08:00

નર્મદાશંકર લાલશંકર દવે

જન્મતારીખ :- ૨૪-૮-૧૮૩૩

અવસાન :- ૨૬-૨-૧૮૮૬

જન્મસ્થળ :- સુરત

અભ્યાસ :- એલ્ફિન્સ્ટન કૉલેજ, મુંબઈમાં એક વર્ષ

પ્રવૃત્તિ આરંભમાં શિક્ષક, જીવનનો મોટો સમય લેખન અને સમાજસુધારો વિશેષ નોંધ :- કલમને ખોળે માથું મૂક્યું : ૨૩-૧૧-૧૮૫૮

કૃતિઓ

કવિતા - નર્મકવિતા (૧૮૬૨, ૧૮૬૩, ૧૮૬૪, ૧૮૬૬, ૧૮૮૮)

નિબંધો :- નર્મગદ્ય (૧૮૬૫); નર્મગદ્ય (સંશોધિત, સંવર્ધિત, સંકલિત આવૃત્તિ, ૧૮૭૪)

કાવ્યશાસ્ત્ર :- પિંગળપ્રવેશ (૧૮૫૭); અલંકારપ્રવેશ (૧૮૫૮); નાયિકાવિષયપ્રવેશ (૧૮૬૬)

નાટક :- તુલજાવૈધવ્યચિત્ર (૧૮૬૩); કૃષ્ણકુમારી (૧૮૬૯); રામજાનકીદર્શન (૧૮૭૬); શ્રી દ્રૌપદીદર્શન (૧૮૭૮); શ્રી સારશાકુન્તલ (૧૮૮૧); બાલકૃષ્ણવિજય (૧૮૮૬)

સંપાદન :- દયારામકૃત કાવ્યસંગ્રહ (૧૮૬૦); મનહરસ્વામીનાં પદ (૧૮૬૦); પ્રેમાનંદકૃત દશમસ્કંધ (૧૮૭૨); પ્રેમાનંદકૃત નળાખ્યાન (૧૮૭૪); નાગર સ્ત્રીઓમાં ગવાતાં ગીત (૧૮૭૦)

કોશ અને વ્યાકરણ :- નર્મવ્યાકરણ ૧-૨ (૧૮૬૫, ૧૮૬૬); નર્મકથાકોશ (૧૮૭૦); નર્મકોશ (૧૮૭૩)

આત્મકથા :- મારી હકીકત (૧૮૬૬); ઉત્તર નર્મદ ચરિત્ર (૧૯૩૩)

ધર્મ :- ધર્મવિચાર (૧૮૮૫)

ઈતિહાસ :- રાજ્યરંગ ભા. ૧-૨ (૧૮૭૪, ૧૮૭૬)

અનુવાદ :- શ્રીમદ્ ભગવદ્ગીતા (૧૮૮૨); ગુજરાતસર્વસંગ્રહ (૧૮૮૭); કાઠિયાવાડ સર્વસંગ્રહ (૧૮૮૭); દેશવ્યવહારવ્યવસ્થાનાં મૂળતત્ત્વો (૧૯૧૧)

તંત્રી :- ડાંડિયો

નવલરામ લક્ષ્મીરામ પંડ્યા

2023-02-11T19:57:00.005-08:00

નવલરામ લક્ષ્મીરામ પંડ્યા

જન્મતારીખ :- ૯-૩-૧૮૩૬

અવસાન :- ૭-૮-૧૮૮૮

જન્મસ્થળ :- સુરત

અભ્યાસ :- મૅટ્રિક્યુલેશન

પ્રવૃત્તિ :- અધ્યાપન

કૃતિઓ

વિવેચન :- નવલગ્રંથાવલિઃ (ભા.૧-૪) સં. ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠી (૧૮૯૧) ગ્રંથ-૧ :- નાટકો, કાવ્યો, વાર્તાઓ, ભાષાંતરો

ગ્રંથ-૨ :- ગ્રંથો અને ગ્રંથકારો વિશે સાક્ષરચર્ચા

ગ્રંથ-૩ :- શાળોપયોગી, શિક્ષણવિષયક લેખો

ગ્રંથ-૪ :- સામાન્ય જ્ઞાનના વિષયો

નાટક :- ભટ્ટનું ભોપાળું (૧૮૬૭); વીરમતી (૧૮૬૯)

ભાષાંતર :- મેઘદૂત (૧૮૭૦)

સંપાદન :- પ્રેમાનંદકૃત ‘કુંવરબાઈનું મામેરું' (૧૮૭૧)

પદ્ય :- બાળલગ્નબત્રીશી (૧૮૭૬); બાળગરબાવળી (૧૮૭૭)

સાહિત્ય :- વ્યુત્પત્તિપાઠ (૧૮૭૬); નિબંધરીતિ (૧૮૮૦); અકબર-બિરબલ નિમિત્તે હિન્દી કાવ્યતરંગ (૧૮૭૦ - ૧૮૮૧)

ઈતિહાસ :- અંગ્રેજ લોકોનો સંક્ષિપ્ત ઇતિહાસ (૧૮૮૦-૮૭)

જીવનચરિત્ર :- કવિજીવન (૧૮૮૮)

તંત્રી :- ગુજરાત શાળાપત્ર (૧૮૭૦ થી)

રણછોડભાઈ ઉદયરામ દવે

2023-02-11T19:55:00.005-08:00

રણછોડભાઈ ઉદયરામ દવે

જન્મતારીખ :- ૯-૮-૧૮૩૭

અવસાન :- ૯-૪-૧૯૨૩

જન્મસ્થળ - મહુધા (જિ. ખેડા)

અભ્યાસ - કાયદાશાસ્ત્ર

પ્રવૃત્તિ - રજવાડામાં મુત્સદ્દી વ્યવસાય, કચ્છમાં દીવાનગીરી

વિશેષ નોંધ :-

(૧) બ્રિટિશ સરકાર તરફથી ‘દીવાનબહાદુર'નો ખિતાબ

(૨) ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના પ્રમુખ : ૧૯૧૨

કૃતિઓ

નાટક :- જયકુમારીવિજય (૧૮૬૪); લલિતાદુઃખદર્શક (૧૮૬૬); પ્રેમરાય અને ચારમતી (૧૮૭૬); બાણાસુરમદમર્દન (૧૮૭૮); મદાલસા અને ઋતુધ્વજ (૧૮૭૮); નળદમયંતી (૧૮૯૩); હરિશ્ચંદ્ર નાટક; તારામતી સ્વયંવર; નિંદ્ય શૃંગાર નિષેધક રૂપક (૧૯૨૦); વૈરનો વાંસે વશ્યો વારસો (૧૯૨૨); વંઠેલ વિરહાનાં કૂડાં કૃત્ય (૧૯૨૩)

કાવ્યશાસ્ત્ર :- નાટ્યપ્રકાશ (૧૮૯૦); રસપ્રકાશ, અલંકારપ્રકાશ; શ્રાવ્યકાવ્ય; રણપિંગળ ૧,૨,૩, (૧૯૦૨, ૧૯૦૫, ૧૯૦૭); ફારસી કવિતારચના અને રુબાઈ; ડિંગલ અથવા મારવાડી ગીતરચના

અનુવાદ :- હિતોપદેશ; નાટ્યકથારસ (૧૯૨૨, ૨૩); લેમ્બ્સ ટેઈલ્સ ફ્રૉમ શેક્સપિયર, (અન્ય સાથે); શેક્સપિયર કથા સમાજ (૧૮૭૮); રાસમાળા ૧-૨ (૧૮૭૦-૧૮૯૨); માલવિકાગ્નિમિત્ર (૧૮૭૦); રત્નાવલી (૧૮૮૯); વિક્રમોર્વશીય ત્રોટક (૧૮૬૮); લઘુસિદ્ધાંતકૌમુદી (૧૮૭૮)

ઈતિહાસ :- કચ્છદેશનો ઇતિહાસ

પ્રકીર્ણ :- પ્રાસ્તાવિક કથાસંગ્રહ (૧૮૬૬); સંતોષસુરતર (૧૮૬૬); કુળ વિશે નિબંધ (૧૮૬૬); પાદશાહી રાજનીતિ (૧૮૯૦)

તંત્રીઃ- બુદ્ધિપ્રકાશ

ઈચ્છારામ સૂર્યરામ દેસાઈ (શંકર)

2023-02-11T19:53:00.004-08:00

ઈચ્છારામ સૂર્યરામ દેસાઈ (શંકર)

જન્મતારીખ :- ૧૦-૮-૧૮૫૩

અવસાન :- ૫-૧૨-૧૯૧૨

જન્મસ્થળ :- સુરત

અભ્યાસ :- અંગ્રેજી છ ધોરણ

પ્રવૃત્તિ :- પત્રકાર; પ્રકાશક

કૃતિઓ

નવલકથા :- ચંદ્રકાન્ત ૧, ૨, ૩ (૧૮૮૯, ૧૯૦૧, ૧૯૦૭); ટીપુ સુલતાન (૧૮૮૯); શ્રીરંગપટ્ટણનો ઘેરો; દિલ્હી પર હલ્લો - ભારત ખંડના પરવશપણાનો પ્રારંભ; ગંગા - એક ગુર્જર વાર્તા તથા શિવાજીની લૂંટ (૧૮૮૮); સવિતાસુંદરી અથવા ઘરડા વરનો ફજેતો (૧૮૯૦)

ચરિત્ર :- શ્રીકૃષ્ણકથામૃત; મહારાણી વિક્ટોરિયાનું જીવનચરિત્ર (૧૮૮૭)

સંપાદન :- બૃહત્ કાવ્યદોહન ૧-૮ (૧૮૮૬-૧૯૧૩); નરસિંહ મહેતાકૃત કાવ્યસંગ્રહ (૧૯૧૩); પદબંધ શ્રીમદ્ ભાગવત (કવિ વલ્લભ અને પ્રેમાનંદ અને સુંદર મેવાડા); પદબંધ ભાગવત દસમસ્કંધ (પ્રેમાનંદ); શ્રીમદ્ભાગવત એકાદશ સ્કંધ (રત્નેશ્વર); મહાભારત - ૧, ૨, ૩ (૧૯૦૪, ૧૯૧૧, ૧૯૨૧)

સંપાદન અને અનુવાદ :- શ્રી પંચદશી (૧૯૦૦); શુકનીતિ (૧૮૯૩); કામંદકીયનીતિસાર (૧૮૯૦); કથાસરિત્સાગર ભા. ૧, ૨ (૧૮૯૧); વિદુરનીતિ

મહીપતરામ રૂપરામ નીલકંઠ

2023-02-11T13:38:00.006-08:00

મહીપતરામ રૂપરામ નીલકંઠ

જન્મતારીખ :- ૩-૧૨-૧૮૨૯

અવસાન :- ૩-૯-૧૮૯૧

જન્મસ્થળ :- સુરત

અભ્યાસ :- હાઈસ્કૂલ સુધીનો

પ્રવૃત્તિ :- અધ્યાપન - પ્રેમચંદ રાયચંદ ટ્રેનિંગ કૉલેજના આચાર્ય

વિશેષ નોંધ :-

(૧) પરદેશગમન કરનાર પહેલા ગુજરાતી

(૨) અંગ્રેજ સરકાર દ્વારા 'રાવસાહેબ'નો તથા સી.આઈ.ઈ.'નો ખિતાબ પ્રમુખ

(૩) પ્રાર્થનાસમાજ અને ગુજરાત વર્નાક્યુલર સોસાયટીના મંત્રી અને (૪) અમદાવાદ મ્યુનિસિપાલિટીના કમિશનર અને ચેરમૅન

(૫) હોપ વાચનમાળા સમિતિના સભ્ય

કૃતિઓ

નવલકથા :- સાસુવહુની લઢાઈ (૧૮૬૬); વનરાજ ચાવડો (૧૮૮૦); સધરા જેસંગ (૧૮૮૧)

ચરિત્ર :- ચરિત્રનિરૂપણ (૧૮૫૬); ઉત્તમ કપોળ કરસનદાસ મૂળજી ચરિત્ર (૧૮૭૮); મહેતાજી દુર્ગારામ મંછારામ મહેતાજીનું ચિરત્ર (૧૮૭૯); પાર્વતીકુંવર આખ્યાન (૧૮૮૧, બી. આ.); અકબર ચિરત્ર (૧૮૮૭, બી. આ.)

પ્રવાસ :- ઇંગ્લાંડની મુસાફરીનું વર્ણન (૧૮૬૪)

સંપાદન :- ભવાઈસંગ્રહ (૧૮૬૬; સંવર્ધિત આ. ૧૮૭૯)

તંત્રી :- પરહેજગાર; ગુજરાત શાળાપત્ર

પ્રકીર્ણ :- ગુજરાતી ભાષાનું વ્યાકરણ (૧૮૮૩); વ્યુત્પત્તિપ્રકાશ (૧૮૮૯)

નિષ્કુળાનંદસ્વામી (પૂર્વાશ્રમનું નામ: લાલજી રામભાઈ) ‘“વૈરાગ્યમૂર્તિ''

2023-02-11T13:34:00.010-08:00

નિષ્કુળાનંદસ્વામી (પૂર્વાશ્રમનું નામ: લાલજી રામભાઈ) ‘“વૈરાગ્યમૂર્તિ''

જીવનકાળ :- અંદાજે ઈ. ૧૭૬૬-૧૮૪૮

વતન - શેખપાટ (તા. જોડિયા, જિ. જામનગર)

જ્ઞાતિ :- સુતાર

અભ્યાસ :- સ્વામીનારાયણી સ્વામી રામાનંદ અને સ્વામી ગુણાતીતાનંદ પાસે તત્ત્વજ્ઞાનની સમજ કેળવી. પ્રવૃત્તિ :- સહજાનંદી સ્વામી તરીકે સત્સંગ અને સદાચારનો પ્રચાર

કૃતિઓ

ભક્તચિંતામણિ; યમદંડ; પુરુષોત્તમપ્રકાશ, સ્નેહગીતા; વચનવિધિ; સારસિદ્ધિ; ભક્તિનિધિ; હરિબાળગીતા; હૃદયપ્રકાશ; ધીરજાખ્યાન; હરિસ્મૃતિ; ચોસઠપદી; મનગંજન; ગુણગ્રાહક, હરિવિચરણ; અરજીવિનય; કલ્યાણનિર્ણય; અવતારચિંતામણિ; ચિહ્નચિંતામણિ; પુષ્પચિંતામણિ; લગ્નશુકનાવલિ; શિક્ષાપત્રી (અનુવાદ); પ્રકીર્ણ પદો.

સ્મરણીય પંકિતઓ

ત્યાગ ન ટકે રે વૈરાગ્ય વિના, કરે કોટિ ઉપાયજી;

અંતર ઊંડી જે ઇચ્છા રહે, તે તો કેમ તજાયજી.

અમે રે જડભરતી જોગિયા, ઇચ્છું નહિ વૈભોગજી;

જગત પદારથ જીવને રુચે નહિ, જેમ રોગ જી.

જનુની જીવો રે ગોપીચંદની, પુત્રને પ્રેર્યા વૈરાગ્યજી;

ઉપદેશ આપ્યો એણી પેરે, લાગ્યો સંસારીડો આગજી.

દયારામ

2023-02-11T13:32:00.009-08:00

દયારામ

જીવનકાળ :- ઈ. ૧૭૭૭-૧૮૫૩

પિતા :- પ્રભુરામ

વતન - ચાંદોદ

જ્ઞાતિ :- સાઠોદરા નાગર

પ્રવૃત્તિ ઃ- ભક્તિ; તીર્થયાત્રા

કૃતિઓ

સાંપ્રદાયિક રચનાઓ :- રસિકવલ્લભ, ભક્તિપોષણ

ભક્તિમહિમાની રચનાઓ :- શ્રીકૃષ્ણનામમાહાત્મ્ય, શ્રીકૃષ્ણસ્તવનચંદ્રિકા; નામપ્રભાવબત્રીશી; ભક્તવેલ; પુષ્ટિભક્તરૂપમાલા; શ્રી હરિભક્તિચંદ્રિકા

આખ્યાન સ્વરૂપની રચનાઓ :- રુક્મિણીવિવાહ; સત્યભામાવિવાહ; અજામિલ આખ્યાન; ભાગવતાનુક્રમણિકા

કૃષ્ણલીલાવિષયક રચનાઓ :- સારાવલિ; બાળલીલા; પત્રલીલા; કમળલીલા; રાસલીલા; રૂપલીલા; મુરલીલીલા; દાણચાતુરી, પ્રેમરસગીતા; પ્રેમપરીક્ષા

પ્રેમલક્ષણાભક્તિની રચનાઓ :- “શોભા સલૂણા શ્યામની..'

શ્યામ રંગ સમીપે ન જાઉં....' ૨૦

પ્રકીર્ણ રચનાઓ :- ષડ્ઋતુવર્ણન; તિથિઓ; બારમાસ વ

દલપતરામ ડાહ્યાભાઈ ત્રવાડી

2023-02-11T13:30:00.004-08:00

દલપતરામ ડાહ્યાભાઈ ત્રવાડી

જન્મતારીખ :- ૨૧-૧-૧૮૨૦

અવસાન :- ૨૫-૩-૧૮૯૮

જન્મસ્થળ :- વઢવાણ

અભ્યાસ :- આપશિક્ષણ

પ્રવૃત્તિ :- એલેકઝાન્ડર ફોર્બ્સના શિક્ષક અને સાથી

તંત્રી :– બુદ્ધિપ્રકાશ

વિશેષ નોંધ :- ખિતાબઃ સી.આઈ.ઈ. અંગ્રેજ સરકાર તરફથી

કૃતિઓ

પદ્ય :- દલપતકાવ્ય (ભા. ૧ : ૧૮૭૯, ભાગ-૨ : ૧૮૮૫)

નાટક :- લક્ષ્મી (૧૮૫૧); મિથ્યાભિમાન (૧૮૭૦)

નિબંધ :- ભૂતનિબંધ (૧૮૪૮); જ્ઞાતિનિબંધ (૧૮૫૧); બાલવિવાહ નિબંધ (૧૮૫૪); દૈવજ્ઞદર્પણ (૧૮૭૩)

છંદ-અલંકાર શાસ્ત્ર :- ગુજરાતી પિંગળ દલપત પિંગળ (૧૮૬૨); અંલકારાદર્શ (મરણોત્તર ઃ ૧૯૪૮)

સંપાદન :- કાવ્યદોહન (પુ. ૧: ૧૮૬૦; પુ. ૨: ૧૮૬૩); શામળસતશઈ; કથનસપ્તશતી (૧૮૫૧); રત્નમાળ (મરણોત્તર : ૧૯૦૩); ગુજરાતના કેટલાએક ઐતિહાસિક પ્રસંગો (મરણોત્તર : ૧૯૩૩)

ભાષાંતર : - પ્રવીણસાગર (૧૮૮૨)

વ્રજભાષાની રચનાઓ :- શ્રવણાખ્યાન (૧૮૬૮); જ્ઞાનચાતુરી

પ્રકીર્ણ :- તાર્કિક બોધ (૧૮૬૫)

એલેકઝાંડર કિન્લોક ફાર્બસ

2023-02-11T13:28:00.004-08:00

એલેકઝાંડર કિન્લોક ફાર્બસ

જન્મતારીખ : - ૭-૭-૧૮૨૧

અવસાન : - ૩૧-૮-૧૮૬૫

જન્મસ્થળ : - લંડન, ઇંગ્લૅન્ડ

અભ્યાસ - શિલ્પશાસ્ત્ર (૨) કાયદાશાસ્ત્ર (૩) સનદી સેવા તાલીમ

પ્રવૃત્તિ : - બ્રિટિશ શાસનના મુંબઈ ઇલાકાના ઉચ્ચ અધિકારી

વિશેષ નોંધ

(૧) અહમદનગરના મદદનીશ કલેક્ટર : ૧૮૪૩

(૨) અમદાવાદમાં મદદનીશ ન્યાયાધીશ : ૧૮૪૬

(૩) મહીકાંઠાના પૉલિટિકલ એજન્ટ : ૧૮૫૨

(૪) મુંબઈ વડી અદાલતના પ્રથમ ન્યાયમૂર્તિ : ૧૮૬૧

સારસ્વત કાર્ય :-

(૧) ગુજરાત વર્નાક્યુલર સોસાયટીની (આજની ગુજરાત વિદ્યાસભા ) સ્થાપના, તા. ૨૬-૧૨-૧૮૪૮; તેના પ્રથમ મંત્રી

(૨) 'વર્તમાનપત્ર' સામયિકનો પ્રારંભ : ૪-૪-૧૮૪૯

(૩) મગનભાઈ કન્યાશાળા સ્થાપી : ૫-૧૨-૧૯૫૦

(૪) માસિક 'બુદ્ધિપ્રકાશ'નો પ્રારંભ : એપ્રિલ ૧૮૫૪

(૫) સુરત ખાતે બદલી : ૧૫-૪-૧૮૫૦; ‘સુરત સમાચાર' પત્રનો પ્રારંભ; ‘સુરત સોસાયટી' – (સુરત અઠ્ઠાવીશી સભા')ની સ્થાપના, તેના પહેલા મંત્રી

(૬) સુરતના ન્યાયાધીશ એન્ડ્રુઝના નામથી લાઈબ્રેરીની સ્થાપના કરી - નવેમ્બર ૧૮૫૦

(૭) મહીકાંઠાના પૉલિટિકલ એજન્ટ : સાદરામાં શાળાનો (ફાર્બસ સ્કૂલ) આરંભ

(૮) ૧૮૫૨ના વર્ષમાં દિવાળીના દિવસોમાં, ઇડરના મહારાજના વડપણ હેઠળ, કવિસંમેલન યોજ્યું. આ કવિસંમેલનમાં ઉપસ્થિત કવિઓને ફાર્બસે પોતાના તરફ્થી પાથ, શાલ અને શૈલાંઓના શિરપાવથી સન્માન કર્યું. આ સારસ્વત ઘટના તે દલપતરામરચિત 'ફાર્બસવિલાસ નો વસ્તુવિષય

(૯) મુંબઈની રૉયલ એશિયાટિક સોસાયટીના ઉપપ્રમુખ : ૧૮૬૪

(૧૦) મુંબઈ યુનિવર્સિટીના ઉપકુલપતિ : ૧૮૬૪

(૧૧) મુંબઈમાં ગુજરાતી ભાષાની ઉન્નતિ અને વિકાસના હેતુથી ‘ગુજરાતી સભા'ની સ્થાપના કરી : ૨૫-૩-૧૮૬૫; તેના પહેલા પ્રમુખ

(૧૨) દલપતરામ, ભોળાનાથ દિવેટિયા, મનઃસુખરામ ત્રિપાઠી જેવા સન્મિત્રોની સહાયથી મુંબઈ, ગુજરાત, સૌરાષ્ટ્રમાંથી ‘કુમારપાળ રાસો', 'વસ્તુપાળ રાસો', 'પ્રબન્ધચિંતામણિ’, 'શંકરદિગ્વિજય', 'સોલંકીવંશ' અને 'ચાવડાવંશ'ની વંશાવલિઓ ‘ભોજપ્રબંધ', 'પૃથ્વીરાજ રાસો', 'રત્નમાળા', 'હમીરપ્રબંધ' જેવી પૂર્વકાલીન સાહિત્યિક અને ઇતિહાસમૂલ્યની રચનાઓની મૂળ પ્રતો મેળવી.

(૧૩) રાજકવિઓ, ચારણો, બારોટો, ગઢવીઓ, વહીવંચાઓ પાસેથી ગુજરાતસૌરાષ્ટ્રના રાજવંશોની માહિતી ભેગી કરી દંતકથાઓ, લોકસાહિત્ય આદિ સામગ્રી મેળવી.

(૧૪) ગુજરાત-સૌરાષ્ટ્રનાં પ્રસિદ્ધ મંદિરોનાં શિલ્પો, સ્થાપત્યો, શિલાલેખો, તામ્રપત્રો, દસ્તાવેજોન ચિત્રો અને વિગતો મેળવ્યાં.

(૧૫) એકત્ર કરેલી વિપુલ સામગ્રીનું સંકલન, સંશોધન, સંપાદન કરવા તેઓ ૧૮૫૪-૧૮૫૬ દરમ્યાન રજા પર ઊતરી, વિલાયત ગયા. ત્રણ વર્ષના વિદ્યાપરિશ્રમનું પરિણામ તે અંગ્રેજીમાં લખાયેલ Rasmala Part I, II. આ ગ્રંથનું પ્રકાશન લંડનના પ્રકાશક રિચર્ડસન દ્વારા થયું : ૧૮૫૬.

(૧૬) આ ગ્રંથનો ગુજરાતી અનુવાદ બે ભાગમાં, રણછોડભાઈ ઉદયરામે કર્યો. મુંબઈની ગુજરાતી સભાએ (ફાર્બસ સભાએ) રૂ. ૧૩,૦૦0ના ખર્ચે તેનું પ્રકાશન કર્યું (૧૮૬૯-૭૦).

(૧૭) ઈ. ૧૮૬૫માં ફાર્બસનું અવસાન થતાં, તેમના સારસ્વત કાર્યને અંજલિરૂપે, મુંબઈની ગુજરાતી સભાનું નામ ફાર્બસ ગુજરાતી સભા કરવામાં આવ્યું. તેના ઉપક્રમે ‘ફાર્બસ ગુજરાતી સભા ત્રૈમાસિક'નું પ્રકાશન શરૂ થયું - ૧૯૩૬.

(૧૮) ફાર્બસના સારસ્વતકર્મમાં કવિ દલપતરામની સહાય હતી; તેમ દલતપરામને આશ્રય આપી તેમના કવિકર્મને પોષવામાં ફાર્બસનું પ્રદાન મૂલ્યવાન હતું. દલપતરામના રચેલ 'ફાર્બસવિલાસ' અને 'ફાર્બસવિરહ' તેની અભિવ્યક્તિરૂપ ગણાય.

(૧૯) 'રાસમાળા' અંગે સંશોધન-સંપાદનથી ફાર્બસે ગુજરાતના સાક્ષરોને નવી દિશા ચીંધી, તેમ અમદાવાદ, સૂરત અને મુંબઈમાં સારસ્વત સભાઓ સ્થાપી તદ્વિદોને વિદ્યાકાર્ય કરવાની પ્રેરણા અને મોકળાશ પણ આપી. 'રાસમાળા'માંથી અનેક અનુગામી સર્જનાત્મક કૃતિઓ માટે કથાવસ્તુ મળ્યું.

કૃતિ

Rasmala Part I, II. રાસમાળા ભા. ૧, ૨ (અનુવાદ)

રવિસાહેબ (રવિદાસ/રવિરામ)

2023-02-11T13:17:00.002-08:00

રવિસાહેબ (રવિદાસ/રવિરામ)

જીવનકાળ :- ઇ. ૧૭૨૭-૧૮૦૪

પિતા :- મંછારામ

વતન:- ગામ તણછા (તા. આમોદ, જિ. ભરુચ)

જ્ઞાતિ :-વીશા શ્રીમાળી વણિક

વિશેષ નોંધ :-

(૧) ભાણસાહેબના શિષ્ય, નાદપુત્ર'; રવિભાણસંપ્રદાયના પ્રસારક

(૨) નિર્ગુણ ભક્તિના કવિ

કૃતિઓ

ભાણગીતા; રવિગીતા, મનઃસંયમ, તત્ત્વસારનિરૂપણ; બારમાસી (૧૦૭ કડીની); બારમાસી (૧૦૯ કડીની); બોધચિંતામણિ ; સિદ્ધાંત કક્કો; કવિત છપ્પય (હિન્દી રચનાઓ); આત્મલક્ષી ચિંતામણિ; ગુરુમહિમા; ભાણપરિચર; સાખીઓ; રામગુંજાર-ચિંતામણિ; સપ્તભોમિકા

કેટલીક સ્મરણીય વાણી

કોટિક ભાણ ઉગિયા દિલ ભીતરભૌમ સઘળી ભાળી; સૂનમંડળમાં મારો શ્યામ બિરાજે ત્રિકોટીમાં લાગી મુંને તાળી. ધરણી નહીં, અલખ પુરુષ આખાશ નહીં, નહીં દિવસ રાતી; પરકાશિયા, નહીં દીવો કે બાતી.

ખટશાસ્ત્ર ઓર પુરાણ અઢારા, ભાગવત ગીતા ગાઈ; કહે અદ્વૈતા કર્મ કરે નચિંતા, સૌ નર નરકે જાઈ. કાજી કુરાન કિતાબ બખાને, નીવાજ પંચ વખત જાઈ; સાંજ પડે તબ છુરી ચલાવે, ગુરુગમ બીન હે ઘુમરાઈ. કાયા કમાયા બીને કથની કથત હૈ, મૂરખ મનમાં મરડાઈ; કહે રવિદાસ સતનામ ચીન્યા બીના, અંધા આડા અફળાઈ. પિંડ ખોજ્યા વિના પાર ન આવે.

આ કોણે બનાયો ચરખો ? તમે નુરતે સુરતે નીરખો ! એના ઘડનારાને પરખો ! કોઈ પરિબ્રહ્મને પરખો ! આ કોણે બનાયો ચરખો !

પ્રીતમદાસ

2023-02-11T13:14:00.000-08:00

પ્રીતમદાસ

જીવનકાળ :- ઈ. ૧૭૧૮-૧૭૯૮

પિતા :- પ્રતાપસિંગજી

વતન :- ચૂડા-રાણપુર (સૌરાષ્ટ્ર)

જ્ઞાતિ :- બારોટ

વ્યવસાય :- ચરોતરપંથકના સંદેસર ગામના કુંજબિહારીના મંદિરના મહંત

વિશેષ નોંધ :- જન્મથી અંધ-પ્રજ્ઞાચક્ષુ

કૃતિઓ

(૧) જ્ઞાન, ભક્તિ, યોગ, ગુરુમહિમા વિશે છપ્પાઓ, સાખી, કક્કાઓ, વાર, મહિના, તિથિ, પદ, ધોળ પ્રકારનાં કાવ્યો

(૨) ગુરુમહિમા; નામમહિમા; જ્ઞાનપ્રકાશ; જ્ઞાનગીતા; સરસગીતા; પ્રેમપ્રકાશ

(૩) એકાદશસ્કંધ; બ્રહ્મલીલા; ભગવદ્ગીતા

(૪) કૃષ્ણાષ્ટક; ભક્તનામાવલિ; વિનયદીનતા