O Profe de Ciencias

Cultura científica

noreply@blogger.com (Juan) — Wed, 03 May 2017 22:50:00 +0000

Na antigüidade mesturábanse a ciencia, a maxia e a relixión. Os druidas celtas eran os coñecedores das propiedades medicinais das plantas que empregaban para curar e realizar feitizos, do movemento dos astros para predicir o futuro e as estacións do ano para planificar os cultivos. Ao tempo,
encargábanse da comunicación cos deuses e os mortos.
Os coñecementos científicos axudáronlle aos pobos a resolver os problemas cotiás: plantas medicinais para curar, emprego dos minerais para fabricar ferramentas e armas, hábitos dos animais para mellorar a caza,...

Os alquimistas eran unha mestura de magos e científicos que fixeron moitos descubrimentos de química intentando atopar a pedra filosofal que, en teoría, permitiría curar as enfermidades e converter calquera material en ouro.
Hoxe sabemos que non existe a pedra filosofal; pero os coñecementos científicos permítennos curar enfermidades, transplantar órganos defectuosos, elaborar productos sintéticos que non existen de forma natural.
Pero a ciencia tamén é maxia. Acaso non é maxia cando falamos con outra persoa que se atopa no outro extremo do mundo mentras vemos a súa imaxe no teléfono móbil? As súas verbas e a súa imaxe están aquí.
Mirade! Ali! Naquela esquina está Messi marcándolle un gol ao Madrid. No vedes? Claro! os nosos 6 órganos dos sentidos non nos permiten ver esa imaxe nin escoitar o que pasa. Pero a ciencia permítenos fabricar aparatos capaces de captar esa imaxe empregando un televisor.
Coa ciencia faise maxia; pero coa maxia non se fai ciencia porque a maxia son trucos científicos que enganan aos nosos órganos dos sentidos para facernos percibir o que non existe.
A ciencia emprega o método científico para atopar unha explicación demostrable aos acontecementos da Natureza,
Actualmente a ciencia forma parte do acervo cultural da humanidade e é . Dí o currículo da LOMCE que a "o desenvolvemento social, económico e tecnolóxico dun país, a súa posición nun mundo cada vez máis competitivo e globalizado, así como o benestar da cidadanía na sociedade da información e do coñecemento, dependen directamente da súa formación intelectual e, entre outros factores, da súa cultura científica".
A competencia científica permítelle ás persoas empregar probas e argumentos para interpretar os acontecementos da vida cotiá e tomar decisións baseadas no coñecemento científico.
A materia de Cultura Científica

Avaliando por memoria ou por competencias?

noreply@blogger.com (Juan) — Sun, 30 Aug 2015 10:49:00 +0000

A memoria non é unha competencia básica (LOE) nin unha competencia clave (LOMCE); pero é a capacidade máis importante para a avaliación no sistema educativo español.

Para un alumno ou alumna español, e tamén para os seus pais, un exercicio ou proba na que o alumnado teña que relacionar os contidos para obter uns resultados aplicables a situacións da vida real é motivo de reclamación porque:

O profesor non o explicou na clase.
Non ven no libro exactamente exposto tal e como se pide no exame.

E claro, así o alumno non puido memorizar a resposta.

No artigo de Ángel Carracedo "Charlando sobre sistemas educativos" sintetízase a situación actual do noso sistema educativo, a pesares de que as múltiples lexislacións educativas coincidan na avaliación por competencias sen incluír a memoria como competencia.

Fíxome gracia que as opinións do profesor inglés coincidiran coas miñas. Ademáis, e ainda que estou dacordo co proxecto lector, creo que tal e como se está a aplicar non se está promovendo a lectura porque para avaliala o alumnado non ten que ler o libro: Teno que chapar!

Engado o enlace ao artigo de Ángel Carracedo que me pareceu interesante:

Charlando sobre sistemas educativos.

Dez mariscos galegos no museo

noreply@blogger.com (Juan) — Wed, 15 Apr 2015 23:59:00 +0000

Un novo modelo de ensino é posible

noreply@blogger.com (Juan) — Sat, 19 Jul 2014 08:23:00 +0000

"A educación debe pasar da tradicional a unha máis moderna e divertida, que non sexa memorizar senon razoar, que nos ensine inclusive cando estamos sabendo e cando non, para cometer menos erros"

Carlos Slim, magnate mexicano e a persos máis rica do mundo neste momento.

Recursos educativos

noreply@blogger.com (Juan) — Tue, 04 Mar 2014 20:24:00 +0000

Interesantes recursos educativos para o ensino das Ciencias:

Recursos de Ciencias.
BioXeo.
Como enseñar ciencias. Interesante documento en pdf sobre metodoloxía didáctica.

Glogs do alumnado do IES A Basella

noreply@blogger.com (Juan) — Sun, 19 Jan 2014 21:12:00 +0000

Cómo dar clase aos que non queren.

noreply@blogger.com (Juan) — Fri, 27 Dec 2013 22:08:00 +0000

Interesante proposta durante unha clase do master para profesores

Materiais para alumnado con necesidades educativas especiais

noreply@blogger.com (Juan) — Thu, 08 Nov 2012 21:49:00 +0000

O CEP de Villamartín, en Cadiz, ten elaborados materiais para traballar co alumnado con necesidades educativas:

O ensino 2.0

noreply@blogger.com (Juan) — Thu, 19 Apr 2012 18:43:00 +0000

Unidades didácticas interactivas

noreply@blogger.com (Juan) — Sat, 14 Jan 2012 21:55:00 +0000

Elaborar as unidades didácticas para empregalas no encerado dixital é unha actividade creativa, pero leva o seu tempo.

Para facilitarnos este traballo, o MEC pon a disposición do profesorado o Proxecto Biosfera con tódalas unidades correspondentes ás materias de Bioloxía e Xeoloxía, tanto para ESO como para Bacharelato. Poden ser de gran utilidade tanto para os profesores como para os alumnos. O único problema é que están en castelán e algunhas das materias teñen que ser impartidas en galego.

De tódolos xeitos podemos recomendarllas ao alumnado como material de reforzo.

Existen materiais similares para outras materias:

Proxecto Newton: Para Física.

Proxecto Ulloa: Para Química.

Proxecto Ciceros: Para lingua e literatura castelá.

Proxecto Gauss: Para matemáticas.

Proxecto Descartes: Para matemáticas.

Proxecto Techno: Para Tecnoloxía.

Unidades didácticas de Filosofía.

Unidades para Dibujo Técnico.

Unidades para Plástica.

Unidades para inglés.

Unidades para historia.

Twitter para docentes

noreply@blogger.com (Juan) — Mon, 05 Dec 2011 21:37:00 +0000

No blog de TotemGuard hai unhas interesantes subxerencias sobre a utilidade do emprego de Twitter para os profesores.

Tipos de alumnos

noreply@blogger.com (Juan) — Tue, 29 Nov 2011 09:31:00 +0000

A aula é un ecosistmema no que cada elemento desempeña un rol ou función. É o que en ecoloxía se coñece como nicho ecolóxico.
Ainda que cambien os individuos, é imprescindible que existan elementos que desempeñen as diferentes funcións para que o ecosistema sexa completo. A única variabilidade posible é o número de individuos que desempeñan as diferentes funcións.
Nesta presentación recóllense, dun xeito bastante efectivo, os diferentes roles ou funcións que teñen que desempeñar os elementos da clase.

Tipos de alumnos

View more presentations from César Torres

Premio á elaboración de recursos educativos dixitais

noreply@blogger.com (Juan) — Sun, 27 Nov 2011 14:48:00 +0000

Concedéronnos un premio pola elaboración de recursos educativos dixitais.
A información recóllese na Web da Consellería de Educación.
O noso traballo é unha unidade didáctica sobre a atmosfera terrestre para Ciencias Naturais de primeiro de ESO que pronto vai a estar a disposición do profesorado entre os recursos Abalar.
Esta é a imaxe de familia dos premiados xunto ao Conselleiro, o Director Xeral de Educación e a Secretaria Xeral de Modernización e Innovación Tecnolóxica.

A noticia foi publicada no número 246 de "A escola do Faro" (de Vigo) do 13 de decembro de 2011.

Ano internacional dos bosques

noreply@blogger.com (Juan) — Fri, 14 Oct 2011 13:44:00 +0000

Xa que a ONU declarou o ano 2011 como o ano internacional dos bosques, nada mellor que ver a primeira animación premiada con un Oscar.

Resumen histórico da illa de Arousa

noreply@blogger.com (Juan) — Fri, 07 Oct 2011 19:02:00 +0000

Na web da Cámara de Comercio de Vilagarcía de Arousa hai un interesante resume da historia da illa de Arousa.
Polo visto na zona de Quilma existiu un castro, e Dopico confirmoume que en documentos antigos existe o topónimo Castro de Quilma.
Nesa zona atopei unha curiosa rocha da que incluimos unha foto no informe do premio Voz Natura que gañou o IES A Basella no ano 1998. O curioso é que ten un aspecto semellante a un menhir, e estamos a investigar sobre ela. Esta é foto:

Frases célebres sobre o ensino

noreply@blogger.com (Juan) — Sat, 19 Mar 2011 11:07:00 +0000

A motivación, tanto para o alumnado como para o profesorado, xoga un importante papel no proceso de ensino-aprendizaxe. As frases célebres son un recurso motivador que en poucas palabras sintetizan un gran pensamento.

Nos seguintes enlaces atoparemos un un recopilatorio de frases célebres atribuidas a ilustres persoaxes. En algún momento podemos recurrir a elas para facer pensar aos nosos alumnos sobre a importancia da súa formación.

Universitarios en apuros para ler e escribir

noreply@blogger.com (Juan) — Sun, 13 Feb 2011 21:14:00 +0000

Hoxe publícase na Voz de Galicia un interesante grupo de artigos sobre o nivel de ensinanza dos universitarios no que destacan as queixas dos profesores da Universidade respecto da baixa capacidade de comprensión e expresión oral e escrita do alumnado.
O obxecto da educación é formar seres aptos para gobernarse a si mesmos e non para ser gobernados polos demáis (Herbert Spencer)

Persoalmente veño observando que o alumnado de secundaria se atopa con tremendas dificultades cando lle propoño un exercicio de razoamento. Prefiren os exames nos que teñen que memorizar as definicións que, obviamente, responden ao pe da letra como se dunha oración relixiosa se tratara para esquecela ao cabo de poucas horas de rematar o exame.
Este é tamén un aspecto do que se queixan os profesores universitarios: o alumnado chega acostumado a un método memorístico a base de repetir sen facer nada, o que provoca que a aprendizaxe autónoma, que é o pilar do plan Bolonia, non funcione.
O alumnado carece da capacidade de aprender a aprender xa que prefire recibir clases maxistrais como axente pasivo antes que realizar tarefas de aprendizaxe como axente activo da súa propia aprendizaxe.
Para o profesorado tamén resulta desalentador ver como o alumnado perde o tempo ao ser incapaz de realizar as tarefas educativas propostas, ao tempo que parecen esixir a volta aos anticuados sistemas que lle resultan tan cómodos: memorizar uns apuntes e soltalo nun exame. Isto tamén me sucede a min; pero cando non queda máis remedio xa o creo que espabilan.
Non obstante é un dilema a problemática da expresión. Opina o profesorado que antano os universitarios chegaban mellor preparados na área de linguas. Nos meus tempos no bacharelato, as linguas non eran materias que se suspenderan e na actualidade os estudantes teñen tantos problemas para aprobar como antano tiñamos coas matemáticas e a física. Hoxe van a máis clases particulares de linguas que de matemáticas. E o número de horas é como mínimo o dobre do que tiñamos nos meus tempos (castelán e galego). ¿Cómo é posible, logo, que estean peor preparados que nós?
Non o entendo, certamente; pero no artigo indícase un parágrafo no que pode atoparse unha das claves: “o sistema educativo non soubo priorizar o importante e agora atopámonos con que os alumnos teñen dificultade para expresarse, para entender e incluso para razoar”.
Creo que nos meus tempos de estudante as linguas eran moito máis fáciles para aprobar que agora; pero facíamos lecturas de textos curtos que logo analizabamos e interpretabamos para descubrir que é o que quería dicir o autor con aquel texto. Era, polo tanto, unha aprendizaxe non memorística das linguas e na que se aplicaba o principio de aprender realizando tarefas que requirían do razoamento.
Daquela non existían plans lectores nin boas bibliotecas nos centros; pero gustábanos ler e íamos ás bibliotecas das caixas de aforros que eran as mellor dotadas da cidade. Tamén comprabamos e intercambiábamos libros. Quizás hoxe coa televisión e Internet perdeuse aquel hábito de lectura que tiñamos os estudantes. ¿Ou será unha rebelión contra a lectura obrigatoria?
Penso que como profesores de secundaria debemos potenciar a aprendizaxe por proxectos e tarefas xa que está demostrado que o 90 % do memorizado se esquece mentres que se recorda o 60 % do que se fai. É moito máis cómodo chegar a unha clase e soltar un roio que demostra a nosa erudición na materia que cualificar o traballo que realizan ou non os alumnos e alumnas; pero non cabe dúbida de cal é dobremente máis efectivo.
Como lle digo aos meus alumnos do ciclo de Química Ambiental cando se queixan de que os exercicios e exames non consisten en soltar un texto memorizado:
- Cando entres a traballar nunha empresa, o teu xefe non che vai a pedir que lle soltes un roio sobre xestión ambiental, senón que pretenderá que lle xestiones ambientalmente a súa empresa.
Pero para descorrer hai que ter motivación e interese, mentres que chapar é unha función mecánica que podemos gardar nun disco ou nunha chuleta. Hoxe nin sequera ten sentido gardala na memoria do noso cerebro, o que me recorda a sabiduría que encerran as frases de Einstein e Montaigne citadas na entrada anterior deste blog.
Podo buscar unha definición ou unha información en Internet sen plaxiar a ninguén; pero construir ideas propias a partir dos meus coñecementos demostra unha intelixencia superior á do meu ordenador... pero a acumulación de coñecementos illados será tan inutil como un disco duro desorganizado no que resulta imposible atopar nada.

A sabiduría

noreply@blogger.com (Juan) — Sun, 06 Feb 2011 00:27:00 +0000

Non necesito sabelo todo.Tan só necesito saber onde atopar o que me faga falta cando o necesito.

--------------------------------- Albert Eintein

O neno non é unha botella que hai que encher, senón un lume que hai que prender.

--------------------------------- Montaigne

O fracaso escolar

noreply@blogger.com (Juan) — Wed, 02 Feb 2011 18:12:00 +0000

O noso país ocupa os primeiros postos da Unión Europea en procentaxe de fracaso escolar e paro. Seguramente algunha relación hai entre ambos problemas. E a situación non parece mellorar senón que vamos a peor.

Como profesor e pai (os profesores tamén somos pais) teño unha hipótese sobre o fracaso escolar que xa fun apuntando en varias entradas deste blog. Certamente a causa non é única, pero entendo que existe un eixo vertebrador do fracaso: as dificultades de aprendizaxe que, por motivos diversos, teñen algúns alumnos. Estudiar é un esforzo e cando o traballo e tempo dedicados ao estudio non son rendibles, os rapaces e rapazas desmotívanse.
A normativa legal establece o principio de inclusividade do sistema educativo, pero a realidade nas aulas móstranos que rexe o principio de exclusividade e que estamos a preparar aos rapaces para que sexan profesores universitarios. A tal fin fixamos un nivel e uns obxectivos tan altos que só poden ser alcanzados por aqueles que teñen un desenvolvemento cerebral moi superior á media correspondente á idade. Neste sentido o profesor convértese nunha especie de xuíz que decide quen pode seguir os estudios e quen ten debe abandonar. En cáseque tódolos institutos hai algún profesor (xeralmente máis de un) ao que non lle aproba en xuño máis alá dun 20 ou 25 %. ¿Quen é o causante desta situación, o alumnado ou o profesor?
Como profesor non entendo como hai algúns compañeiros que só se preocupan de aqueles alumnos que van ben e dedícanse a actividades de ampliación (e de máis nivel) rexeitando as actividades de reforzo por considerar que a súa función é a de preparar a potenciais profesores universitarios (que logo irán ao paro por mor da escasa demanda).
Tampouco entendo que se obrigue a un rapaz ou a unha rapaza a asistir a clase ata os dezaseis anos para devolverllos aos pais, sen ningún título, dicíndolles que os leve para a casa porque non serven para estudiar. ¿Tan malos profesores somos que non fomos capaces de espertar un mínimo de motivación para que obtiveran o título da ESO?
Segundo información de La Voz de Galicia, a Unión Europea suxiriulle a España que se axude aos nenos na súa aprendizaxe evitando as condicións que poidan desencadear o abandono prematuro.
Teño falado con algúns profesores, directores e inspectores e míranme como a un bicho raro e, no mellor dos casos, danme a razón como a un tolo para logo desentenderse do tema.
Aínda que son experto educativo do Ministerio de Educación e en Madrid son moitos os técnicos educativos que están de acordo comigo, xa estaba comezando a pensar que probablemente estaría equivocado, motivo polo cal me resultou alentadora a lectura da opinión firmada por Roberto Blanco Valdés en La Voz de Galicia titulada "El fracaso escolar es un fracaso de España" co que estou de acordo con algúns matices:

Tamén é un fracaso dos profesores.
Lengua, lingua e literatura non son asignaturas amables: son unha das principais causas do fracaso escolar na ESO.
Certamente o nivel dos libros de texto é alto porque deben abarcar as actividades de ampliación; pero non son os libros os que marcan os obxectivos senón o currículo. Pero realmente tén razón Roberto Blanco xa que logo se avalía en base ao nivel do libro e non ao do currículo.

Coincido plenamente con Roberto Blanco en que a mellor forma de desmotivar a un rapaz ou rapaza é fixar un nivel de esixencia que só poden superar os dous ou tres máis capaces.
Non debemos esquecer que o ensino non só ten un caracter propedéutico (base para posteriores estudios) senón tamén terminal (formación cultural da poboación), nin pensar que todos van a ser profesores universitarios ... a maioría terá outro oficio no futuro, e moitos optarán pola formación profesional que, ao fin e ao cabo, é a que máis necesita o noso país para saír da crise do desemprego.

Visionario das TICs

noreply@blogger.com (Juan) — Sun, 12 Dec 2010 11:28:00 +0000

Esta entrevista a Isaac Asimov foi realizada cando aínda non existía Internet... pero este visionario dos avances científicos xa tiña clara a utilidade da ferramenta informática como medio para facilitar a consecución dos obxectivos da formación.
Impresionoume a clarividencia de Asimov considerando que aínda hai bastantes persoas que teñen dúbidas da eficacia do emprego deste medio de transmisión do coñecemento. Supoño que dúbidas similares se deberon de presentar respecto dos libros cando Gútemberg inventou a imprenta, por iso se inventou a censura, se potenciou a Inquisición e se queimaron tantos libros ... e autores.

Webquest sobre as competencias básicas

noreply@blogger.com (Juan) — Thu, 30 Sep 2010 17:18:00 +0000

Unha longa pero interesante webquest que nos axuda e, sobre todo, aporta ideas para focalizar o noso proceso educativo. Inclúe interesantes documentos pedagóxicos.
Acceso á webquest

Educar ou instruir?

noreply@blogger.com (Juan) — Thu, 30 Sep 2010 16:31:00 +0000

Interesante entrevista que lle fan na televisión brasileira ao especialista en educación Antoni Zabala. Entre outras frases interesantes sinalo as seguintes:

O profesor debe ser un educador e non un instructor.
Non tén sentido que o sistema educativo estea en función do que poida chegar a ser unha minoría.
No proceso educativo débese de dar apoio ao desenvolvemento de todos en función das súas posibilidades.
É un erro considerar que os contidos importantes son os que serán esixidos desde a Universidade.

A entrevista ten tres partes, esta é a segunda. Hai outros vídeos nos que Antoni Zabala fala das competencias básicas no ensino.

Videoteca de Ciencias Naturais

noreply@blogger.com (Juan) — Tue, 28 Sep 2010 20:00:00 +0000

Unha ampla colección de vídeos de Ciencias Naturais recollida polo IES Suel.

Reducir contidos para diminuír o fracaso escolar

noreply@blogger.com (Juan) — Tue, 21 Sep 2010 12:14:00 +0000

Comparto as opinións do artigo "Ramajuan na ESO" en IES OU NON IES respecto á gran cantidade de materias que teñen que cursar os alumnos e as alumnas de ESO. Normalmente de 10 a 12 que poden acadar ata as 22 no caso de arrastrar pendentes.
Afírmase no artigo, cun enlace á noticia, que o Ministerio de Educacion está a estudiar a reducción de contidos que converten á ESO nun sistema de estudios máis dificil que o universitario.
Faltaría por engadir ao mencionado artigo a lista de exames. Un alumno de segundo de ESO, con 12 materias terá que facer cada trimestre un mínimo de 24 exames que, no caso de alumnos con dificultades educativas se convertería en 48. Isto implica que algúns días terán que facer 2 ou 3 exames no mesmo día.
¿E que pasa cos exercicios? Un alumno con exercicios de 12 materias terá que dedicar unhas 4 a 6 horas cada tarde para rematar os traballos. Os que teñan dificultades en algunha materia terán que sumarlle 3 ou 4 horas de clases particulares.
¿E co proxecto lector? Se para cada materia os alumnos teñen que ler un libro por trimestre resulta que lles toca a 12 libros por avaliación ou, o que é o mesmo, un libro por semana cunha dedicación media de unha hora diaria. Consideramos os profesores que a lectura forma parte do lecer, pero facémoslle un exame para comprobar que o libro non só foi lido senón memorizado e interpretado conforme ao punto de vista do profesor. E sei de casos de alumnos que suspenderon o curso por non superar o exame de lectura ao considerar que ista é contido mínimo. Así consta en moitas programacións.
Conforma á aplicación do plan das TIC, teñen que consultar información en Internet para elaborar traballos e informes de cada unha das materias. Se teñen algunha dificultade educativa tamén lle asignamos actividades interactivas de reforzo; e se non a teñen, de ampliación: outra hora diaria.
Así que a xornada laboral dun alumno de segundo de ESO pode acadar as 16 horas diarias: o dobre que as marcadas na normativa laboral dos traballadores. E iso sen considerar os plans e programas que iremos creando de cara ao futuro.
Sabemos os profesores que é fundamental, para acadar un bo rendemento académico, que o alumnado dista idade debe durmir unhas 8-10 horas diarias ¿pero cando? Tamén deberían ter tempo para almorzar, comer, merendar e cear ... fáltanlle horas ao día ...
Para min está claro que a ESO non ten un caracter terminal, como dí a normativa, senón que é un sistema de selección que emprega unha serie de trabas para asegurar que as persoas que a superen teñan moi doado rematar unha carreira universitaria. De feito, hai materias nas que o nivel supera as capacidades medias do desenvolvemento cerebral da idade e os seus contidos se aproximan ao universitario.
Ese tal Ramajuan sería unha lumbreira en matemáticas ... pero teño as miñas dúbidas de que fora capaz de superar a ESO.
Obrigamos aos rapaces a asistir a clase e aos pais a que os manden ... e cando cumpren os 16 ou 18 anos devolvémosllos aos pais dicíndolle que non sirven para "eso".
En fin ... penso que estaría ben esa revisión que se está a discutir no Ministerio.

Materiales TIC de Lourdes Luengo

noreply@blogger.com (Juan) — Fri, 03 Sep 2010 19:58:00 +0000

Lourdes Luengo é unha pioneiro no emprego das TIC no ensino. Últimamente resultaba complicado o acceso ás súas páxinas; pero acabo de atopar a web "materiales TIC de Lourdes Luengo" na que recolle tódalas súas aportacións pedagóxicas.