Öncelikle hemen belirtelim bu Linux sürücüleri aslında Microsoft’un sanal makine uygulamalarının daha iyi çalışabilmesini sağlamak amacındalar. Yani Microsoft kendi ürününü desteklemek için bu sürücüleri Linux’a açıyor. Fakat bunun ardında yatanın aslında kullanıcı baskısı olduğunu da görmemiz gerek.

Microsoft yetkilisi Sam Ramji’nin belirttiği üzere : “Microsoft olarak, açık kaynak kod için sürdürülebilir iş statejileri geliştirmeye odaklandık”.  ( We’re focused on building sustainable business strategies for open source at Microsoft).  Artık özgür yazılım sürdürülebilir iş stratejileri için yeterli olgunluğa erişmiş durumda. Ayrıca sürdürülebilir iş stratejileri için artık özgür yazılım gereklilik olma yolunda.

IBM, Intel, Google, Oracle, Nokia gibi büyük şirketler gelecek planlarını özgür yazılım ürünleri üzerine kuruyorlar. Dolayısı ile rakiplerinin de benzer bir stratejiler geliştirmesi, bu konuda çalışmalar yapması çok doğal görünüyor…

Sonuç olarak aklımdaki soruyu sizlerle paylaşayım : Peki sizce, bu gelişmeler özgür yazılım kullanıcıları için bu iyi mi kötü mü?

İlgili yazılar:

1. Linux ve özgür yazılımın 18 yılı (2000-2001) Linux ve özgür yazılımın 18 yılı yazı dizisine dördüncü yazı...

Üniversiteden mezun olup iş hayatına atılmak istendiğinde hepimizin karşısına aynı çelişki çıkıyor, iş yerleri tecrübeli çalışanlar istiyorlar fakat bir yerde çalışmadan da tecrübe sahibi olamıyorsunuz. Bu durumu aşmak için genelde öğrenim kurumları öğrenim zamanı içinde staj programlarını yerleştirirler fakat staj programları da ülkemizde çoğu zaman hakkı verilmeden yapıldığı için iş verenler tarafından çok da ciddiye alınmazlar. Ayrıca o staj programında gerçekten bir şeyler yapmışsanız bile bunu büyük ihtimalle olası iş vereninize örnek olarak sunamazsınız, çünkü çalıştığınız program sizden başka bir çok kişinin daha emeğini içeren sahipli bir iş süreci olacaktır.

Özgür yazılım dünyası ise tam da bu konuda size bir çok olanak sunacaktır;

• Bir özgür yazılım projesine dahil olurken kimse sizden her şeyi bilmenizi, süper kodlar yazmanızı, bütün projeye hakim olmanızı beklemez. Küçük bir parçasından tutup, kendinizi o proje içerisinde yetiştirebilirsiniz.
• Özgür yazılım projesi içerisinde sorduğunuz sorulara genellikle cevaplar alır ve doğru yöne doğru tartışmalar içerisinde yönlendirilirsiniz.
• Özgür yazılım projeleri genelde birden fazla geliştiricinin yer aldığı ekip çalışması ile üretilen projelerdir. Takım çalışmasını öğrenirsiniz. Üstelik bu takım içerisinde çalışma esnasında, e-posta, forum, dokümantasyon gibi elektronik iletişim araçlarını kullanmak durumunda kalacağınız için uzaktan bir takımın parçası olma konusunda tecrübe sahibi olacaksınız.
• Ödevler, staj projeleri gibi eğitim için üretilmiş projeler yerine gerçek hayat uygulamaları üzerinde çalışacağınız için gerçek iş tecrübesi edinmiş olacaksınız.
• Bir özgür yazılım projesine başladığınız nokta genelde hata ayıklama süreci olacağı için, gerçek hayat uygulamalarında karşılaşacağınız kullanıcı talepleri konusunda da tecrübe sahibi olacaksınız.
• Bir özgür yazılım projesi içerisinde vermiş olduğunuz katkılar, doğrudan doğruya kamuya açık olacağı için yaptığınız işi örnek olarak rahatlıkla gösterebilirsiniz.

Sonuç olarak bir öğreniminiz süresinde bir özgür yazılım projesi içerisinde yer almışsanız, üniversite bitip iş başvuruları yaparken artık tecrübesiz bir yeni mezun değil, tecrübeli ve işe hazır biri olacaksınız…

90′lı yılların ortasında Microsoft firması hem teknolojik gidişatı iyi okumuş, hem de yakın zamanda bu teknolojik değişimin getireceği kullanıcı alışkanlıklarının değişeceğinin doğru zamanda farkına varmıştı. O güne kadar evlerde / kütüphanelerde ne zaman bir bilgiye ihtiyaç olsa başvurulan, 80′li, 90′lı yılların popüler hazineleri olan ansiklopediler, bilgisayarların yaygınlaşmasıyla birlikte -eğer dijital ortamda sunulurlarsa- farklı bir biçim alabilirdi. Sonuçta sayısal ortamda hem bilgiye ulaşmak çok daha kolay olacak hem de kağıt ortamının kuru ve değiştirilemez ortamından çıkarak, sayısal ortamın daha etkileşimli, daha görsel ve daha kısa sürede güncellenebilen platformuna taşınacaktı. İhtiyaç belli, tespitler doğru idi. Microsoft hamlesini yaptı ve birbiri ardına birkaç ansiklopedi firması satın aldı, bazıları ile işbirliğine girdi. Sonuçta karşımıza “Encarta” isimli sayısal ansiklopediyi getirdi.

2000′li yılların hemen başında Jimmy Wales ve Larry Sanger çalıştıkları bir proje olan sayısal ansiklopedi “nupedia” için bir nevi bilgi deposu olacak bir alt proje başlatırlar. Nupedia ansiklopedi projesinde editörler profesyonel ve sınırlı sayıda iken yeni proje için bir “wiki” yapısı öngürürler. Katılıma açık, herkesin katkıda bulunabildiği -yani sınırsız sayıda editörünüzün olduğu- bir yapı ile başladıkları yolculuk aynı yıl ana projeyi bile geride bırakacak bir hızla yayılır ve ilerler. Sonuçta, bir zamanlar “nupedia” adlı ansiklopediye “tavşan” olsun diye başlanan bir projeyi bugün biz wikipedia adıyla kullanıyoruz.

Bir tarafta Encarta, bir tarafta wikipedia. Encarta sınırlı dil desteği, içerdiği başlık sayısı ve daha bir çok alanda wikipedia’nın yanına bile yaklaşamadı. Yaklaşık 8 yıl erken başladığı yarışta, bir “wiki” ye yenildi. Wikipedia bugün dünyanın gelmiş geçmiş en büyük ansiklopedisi iken Encarta, Microsoft’un mart ayında aldığı bir karar ile emekli oluyor hem de şu gerekçelerle:

“microsoft’un resmi açıklamasında, encarta’nın kapatılmasına neden olarak insanların günümüzde bilgiyi geçtiğimiz döneme göre çok daha farklı şekillerde yaratması ve çok farklı kanallardan tüketmesi gösterildi.”*¹

Gerekçe belli açılardan doğru olmasına rağmen, encarta “benden bu kadar” derken, wikipedia’nın yoluna dünyadaki en kapsamlı ve güncel ansiklopedi olarak devam etmesinin sebebleri neler olabilir?

• Lisansının herkesin katılımına ve katkısına izin veren, özgür lisanslardan GFDL olması,
• Wiki yapısı ile yine herkesin kolayca bilgi eklemesine / düzeltmesine izin vermesi,
• Topluluk yapısı itibariyle katılımcı bir yapıyı benimsemiş olması
• Yine herkesin katkı sunabilmesi ve lisansı sayesinde değişen koşullara daha kolay adapte olması

olabilir mi?

———————————————-

1Microsoft, ansiklopedisini kapatıyor, NTVMSNBC, 1 Nisan 2009 Çarşamba,

8. Linux ve Özgür Yazılım Şenliği ve Özgür Yazılım ve Açık Kaynak Günleri, LKD ve Bilgi Üniversitesi tarafından bir ortak etkinlik olarak Bilgi Üniversitesi Dolapdere Kampüsünde 17-18 Nisan tarihlerinde gerçekleştiriliyor.

Etkinlikte Douglas Crockford, Jonathan Conradt, Sebastian Kügler, Stefan Koch gibi yabancı konukların yanında, Türkiye’de özgür yazılım dünyasının önde gelen kişileri çeşitli sunumlar yapacaktır.

Etkinikte ayrıca java, ruby, php gibi popüler özgür web teknolojileri tanıtımı için atölye çalışmaları yer alacaktır.

Katılım herkese açık ve ücretsizdir.

Sürüm Yönetimi
Özgür yazılımın en önemli avantajlarından bir başkası ise sürüm yönetimindeki olası esnekliğidir. “Erken sürüm, sık sürüm” ilkesi ile kullanıcılar, uygulama üzerinde gerçekleşen en küçük değişiklikleri erkenden elde edebilirler. Benzer şekilde, modern yazılım yönetim modellerinden çevik süreçler de benzeri koşullar öne sürmektedirler.

Fakat burada dikkat edilmesi gereken önemli bir sorun bulunmaktadır. Uygulama türüne göre değişmekle birlikte, kullanıcısına sürekli kararlı olmayan sürümler veren bir proje kullanıcı kaybetmeye başlayacaktır. Unutulmamalıdır ki, kullanıcılar uygulamanızı kendi ihtiyaçlarını karşılaması için kullanırlar, uygulamanızın hata ayıklama sürecinin bir parçası olmak için değil. Dolayısı ile klasik alfa, beta, sürüm adayı, sürüm sıralamasını tamamen devre dışı bırakmamak gerekir.

Günümüzde otomatik derleme süreçleri, test süreçleri çeşitli olanaklar sunmaktadır. Dolayısı ile uygulamanızda bu olanakları sonuna kadar kullanarak farklı kullanıcı profillerine farklı ürünler sunabiliriz.

• Geliştirici Sürümleri ( Günlük ya da haftalık )
• Deneme sürümleri ( alfa, beta )
• Kararlı sürüm

şeklinde ayrımlara gidilebilir.

Belgeleme
Bütün yazılım projelerinin problemleri arasında yetersiz belgeleme gelmektedir. Üretilen yazılım özgür olsun olmasın, geliştiricilerin motivasyonu ne olursa olsun hiç bir yazılım geliştirici yazdığı kod için belge yazmaktan hoşlanmaz. Belgeleme proje yönetiminin idari gücü doğrultusunda yapılacaktır.

Bu noktada belgelemeyi ikisi de çok önemli iki ana kısma ayırıp bakabiliriz: Geliştirici belgeleri, kullanıcı belgeleri.

Geliştirici belgeleri özgür bir yazılıma yeni geliştiricilerin katılması için çok önemli bir rol oynar. Uygulamanıza ilgi duyan bir geliştirici yazılmış olan kodları anlayabilmek için, yeni özellik eklemek ya da hata ayıklayabilmek için uygulamada neyin nerede nasıl yapıldığını hızla öğrenebilmesi gerekir. Bunun da en kolay yolu belgeleri okumaktan geçer.

Modern yazılım geliştirme araçları kod belgeleme için çeşitli yöntemler sumaktadır. Ama bunların kullanılıp kullanılmaması proje yönetiminin bu konudaki ısrarına bağlıdır.

Kullanıcı dokümantasyonu ise uygulamanızı kullanmak isteyen kullanıcılar için uygulamanın nasıl çalıştığını iyi bir şekilde anlatmalıdır. Uygulamanızın bir özelliği kullanıcının çok işine yarasa bile o özelliğin varlığını bilmeden kullanamayacaktır.

Geliştirici belgeleri doğal olarak geliştiriciler tarafından oluşturulurken, kullanıcı belgeleri için kullanıcı topluluğundan destek alınıyor olabilir. Böylece binlerce sayfalık belgeler ortaya çıkar, bunlar kullanıcı topluluğunun yapısına göre çeşitli dillere çevrilirler.

Araç Seti
Araç seti açısından bakıldığında, özgür yazılım projeleri açısından bence kritik önemde olan şey : Özgür yazılım geliştirmek için özgür araçlar kullanın!

Kullandığınız araç ücretsiz bile olsa özgür olmadığı sürece bir gün kullanım koşullarını değiştirebilir. Böyle bir durumda projeniz ciddi sıkıntılar yaşayacaktır. Özgür yazılım dünyası bunun örnekleri ile dolu, sanırım bu hikayelerin en meşhuru da Linux geliştirilmesi sırasında kullanılan sürüm takip sisteminin sonudur. Ücretsiz topluluk sürümü kullanılan yazılımın üreticisi firma, artık ürününü ücretsiz kullandırmak istemeyince Linux geliştirici ekibi kendi sürüm takip sistemlerini yazmak zorunda kaldılar.

Araçlar konusunda ikinci sırada ise her türlü yazılım projesi için geçerli olan kural geliyor “Doğru iş için doğru araçları seçin”.

Bir çok yazılım projesi, iş için hiç uygun olmasa da, o günlerde  yazılım topluluğunda moda olan dil ve teknolojilerle geliştirilmeye başlanıyor. Sadece 1 kişinin kullanacağı masa üstü uygulamasını kurumsal uygular için tasarlanmış uygulama sunucular üzerinde koşturmak ya da binlerce kişinin kullanacağı kurumsal web uygulamasını ANSI-C ile yazmaya çalışmak uç örnekler gibi görünüyor olabilir ama değiller.

Bu arada belirtmekte fayda var, doğru araç ve teknolojinin seçiminde, geliştirici topluluğunun bildiği ya da birikimi nediyle kolayca öğrenebileceği araçlar seçmekte, en az o araç ve teknolojinin yeteneği kadar önemlidir.

Ekosistem
Son sözü başta söyleyeyim : Özgür yazılımdan para kazanmak ayıp değildir!

Her türlü proje ama özellikle özgür yazılım projeleri ancak ekonomik destek varsa yaşarlar. Eğer uzun soluklu bir proje kurguluyorsanız, iş modelleri üzerinde düşünmeye başlamalısınız. Ekosistemi olmayan bir proje bir süre sonra geliştirici ve kullanıcılarını kaybetmeye başlar. Özgür yazılım depoları bu şekilde sonlanmış binlerce proje ile dolu.

Özgür yazılım ekositemi ve  iş modellerine dair, bu blogda daha detaylı çeşitli yazılar ve örnekler bulacaksınız…

İlgili yazılar:

1. Özgür Yazılım Proje Yönetimi - 1 Bilişim projelerinin yönetimi, kendi iç dinamikleri nedeniyle başka projelerin yönetimine...

Geliştiricilerin bağlamsal incelemeden ve kullanıcı merkezli gereksinimler sürecinden habersiz olmaları bu alanda ürün kullanımının doğrudan gözlemlenmesine ilişkin deneyim eksikliği ile sonuçlanmaktadır.
• Kullanılabilirlik uzmanları, Ö/AKK projelerinin nasıl işlediğine yönelik ayrıntılı bilgiye sahip değildir. (Çoğu geliştiriciye göre) genelde katılım sağlamaktan, kod tabanını düzenlemekten ya da hata veritabanındaki sorunları gidermekten çok, gereksiz veya yersiz eleştirilerde bulunmaktadırlar. Bu yargının bir kısmı algısal olsa da diğer kısmı kullanılabilirlik uzmanların yazılım geliştirmekte isteksiz ya da yeteneksiz oluşlarından kaynaklanmaktadır. Özel yazılım dünyasına kıyasla kalite ve nicelik yönlerinden daha sınırlı araçların ve olgunlaşmamış gelişim yapılarının bulunduğu açık kaynak dünyasında, daha gelişmiş arayüzler oluşturmak için yazılım geliştirme üzerine temel bir deneyim aranmaktadır.
• Çoğu geliştirici, kullanılabilirlik uzmanı ile çalışmaktan herhangi bir getiri elde etmemektedir. Kullanılabilirlik uzmanı ile yazılımcı arasındaki kişisel bağlantı çoğu zaman dikkate alınmadığı için, ürünün aslında geliştiricilerin düşünmüş olduğu şekilde çalışmadığını bildirecek herhangi bir kullanıcı geribildirimi “çeşidine” ulaşmak zor, hatta neredeyse imkansızdır.
• Bu alandaki bilimsel araştırma eksikliği, geliştiriciler nezdinde kullanılabilirlik konusunun geçerlilik taşımamasına ve geliştiricilerin kendi uygulamalarının kullanıcı arayüzlerini değerlendirmek için başvurabilecekleri bilimsel kullanılabilirlik ölçütlerini kullanamamalarına yol açmaktadır.

Bilişim projelerinin, özelde ise yazılım projelerinin yönetim ve geliştirme modelleri üzerine son yıllarda çok ciddi araştırmalar yapılmaktadır. Bu konuda internet üzerinde yeterince kaynak bulabilirsiniz.

Bu yazının içeriğini ise genel olarak bilişim projelerinin yönetim sorun ve teknikleri değil, Özgür Yazılım Projelerin’in klasik anlamda bilişim projelerinden farklılıkları oluşturacaktır.

Geliştirme Modeli
Özgür yazlım geliştirme modelleri kabaca ikiye ayrılabilir kapalı ve açık geliştirme.

Bazı özgür yazılım projeleri, özellikle bir şirket tarafından yürütülen yazılım projeleri, kapalı geliştirme modelini tercih edebilmektedirler. Bu model de geliştirme süreci, sürüm takip sistemi v.b. kaynaklar sadece geliştirici ekip tarafından erişilebilir durumdadır. Ürün aşamasına gelindiğinde, ortaya özgür yazılım çıkar. Bu model özellikle geliştirme sürecinde çok fazla gürültü istenmediği durumlarda tercih edilmektedir.

Alternatifi açık model de ise geliştirme süreci dileyen herkese açıktır. Geliştirici tartışmaları, sürüm takip sistemi, test ve derleme süreci açık olarak çalışmaktadır. Bu durum özgür yazılımın en önemli avantajını oluşturmaktadır. Projenize normal şartlarda dahil edemeyeceğiniz iş gücü ve kaynaklar bu geliştirme modeli ile projenize dahil olabilirler.

Topluluk Yönetimi
Yukarıda sayılan modellerden hangisi tercih edilirse edilsin, bir özgür yazılım projesi eninde sonunda bir topluluğa dayanacaktır ve başarısını da bu topluluğun yönetimi belirleyecektir.

Projeniz ister yerel ister küresel olsun, proje çevresinde bir topluluğun oluşabilmesini projenin ve proje yönetiminin erişilebilir olması sağlayacaktır. Dolayısı ile projenize teknolojinin sağladığı her türlü iletişim olanağını dahil etmelisiniz. Projenin bir web sitesi, hata giriş sistemi, tartışma forumu, e-posta listeleri, sosyal ağlar üzerinde grupları v.b. olmalıdır.

Bir özgür yazılım projesinin çevresinde, yönetim koşul ve dinamikleri farklı iki temel topluluk oluşacaktır : geliştirici topluluğu ve kullanıcı topluluğu.

Geliştirici topluğu
İyi bir geliştirici topluluğu tesadüfen oluşmaz. Proje yönetiminin bu konuda çaba sarf etmesi gerekir. Projede yer alan her geliştirici aynı kapasitede değildir. Herkesten aynı işi aynı kalitede yapması beklenemez. Projeye dahil olan yeni geliştiricilerin projede daha etkin olabilmesi için bir eğitim ve yardımlaşma ortamı sağlanmalıdır. Projenin büyüklüğüne göre belkide usta - çırak modelleri kullanılabilir.

Proje içerisinde yetki ve sorumluluklar paylaşılmalıdır. Bir kişi her türlü kararı alamaz ve her işi yapamaz. Fakat bu özellikle tartışmalı konularda en son kararı bir kişinin vermesi gerekliliğini değiştirmez.

Projenin kurucusu proje lideri olmak zorunda değildir. Proje liderliği özgür yazılım projelerinde diğer proje yönetimlerine göre daha fazla önem teşkil eder. Başarılı bir lider olamayan bütün projelere bir müddet sonra geliştirici topluluğunu kaybedecek ve ölü özgür yazılım projelerinden biri haline gelecektir.

Özgür yazılım projeleri de benzer başka sosyal gruplarda olduğu gibi zaman zaman topulukla birlikte çalışmaya yatkın olmayan kişileri çeker. Bu noktada yarattığı tartışmalar, gerginlikler, ekibin enerjisini boşa harcanması ile topluğa faydadan çok zarar vermeye başlayan geliştiricileri projeden uzaklaştırmak, fazla yüklerden kurtulmak özgür yazılım projeleri için büyük önem taşır.

Zaman zaman projeler geliştirici topluluğundaki tartışmalar  ( teknik, politik v.b. ) çözülemeyeceği aşamaya gelebilirler. Böyle durumlarda sadece özgür yazılım projelerine özgü bir durum ortaya çıkar : Fork - Çatallama.

Geliştiriciler için burada söylenebilecek tek şey var, mümkün ise yapmayın. Çünkü bir fork geliştirici topluluğunu bölecek ve geliştirme sürecini aksatacaktır. Çoğu durumda oluşan iki projeden biri ölür. Buna rağmen her zaman olumsuz bir durum olarak da düşünülmemelidir.

Bu arada fork ihtimali proje yönetimi için de önemli tehtit unsurudur. Çoğu zaman fork yapmaya gerek kalmadan problemlerin çözülmesini sağlayabilir.

Kullanıcı Topluluğu

Özgür olsun ya da olmasın bir yazılım projesinin başarısı, ne kadar çok kullanıcının o yazılımı kullandığı ile ölçülecektir. Özgür yazılım projesi açısından bakarsak ne kadar çok kullanıcı yazılımınızı kullanıyor ise proje topluluğunuzu o kadar hareketli olacak, o kadar fazla geliştirici projenizle ilgilemeye başlayacaktır.

Kullanıcı topluluğunun davranış biçimi ise geliştirici topluluğundan çok farklıdır. Bir kullanıcı topluluğu için akıldan çıkarılmaması gereken bir kaç şey var :

• Kullanıcı, ihtiyacını sizden daha iyi bilir!
• Kullanıcılar uygulamanızı işlerini görmek için kullanırlar, uygulamanızı test etmek için değil
• Kullanıcılar teknik kişiler değildirler,
• Kullanıcılarla aynı dili konuşmak sizin sorumluluğunuzdur.

Tüm bunlara rağmen kullanıcılar özgür yazılım projelerine çok şey katarlar.

• Uygulamanın gelişimi için çok önemli olan bilgilerini ve ihtiyaçlarını paylaşırlar
• Bir birlerine yardım ederek uygulamanın etkin kullanımını sağlarlar
• Hata ayıklama süreçlerinde rol alırlar
• Dokümantasyon ve test süreçlerinde aktif rol almaya başlarlar
• Hatta bir kısmı bir süre sonra geliştirici bile olabilirler

Bir sonraki yazıda sürüm yönetimi, belgeleme, ekosistem başlıklarıyla devam edeceğiz…

İlgili yazılar:

1. Özgür Yazılım Proje Yönetimi - 2 Bir önceki yazıda, özgür yazılım projeleri için topluluk yönetiminin öneminden...