Dit zijn de 15 tips van de maand mei:

1. Toen ik een oude aflevering keek van Ik vertrek, stuitte ik op een mooie levensles: zonder naïef te zijn heb je een saai leven. Ik herkende dit van mijn ondernemerservaringen met De Correspondent en andere grote levensbesluiten en schreef meteen dit artikel over gecultiveerde naïviteit.

2. Ik ben benieuwd of zelfoptimalisatie en GLP-1 in de toekomst hand in hand gaan. Bij Derek Thompson (bekend van het hoopvolle boek Abundance) las ik dat de voordelen van de werkzame stof in Ozempic veel verder gaan dan gewichtsverlies: het lijkt ook te helpen tegen alcoholverslaving, angstklachten en depressie. Ook verdwijnt bij veel gebruikers ‘food noise’, de constante mentale ruis over wat en hoeveel ze gaan eten. Die rust vinden ze soms belangrijker dan gewichtsverlies. Twee op de drie Ozempic-gebruikers zeggen tegen The New York Times het medicijn te willen blijven gebruiken, om andere redenen dan waarvoor het was voorgeschreven. Waarop Thompsons schrijfbuddy Ezra Klein zich in een interview met een wetenschapsjournalist half grappend afvroeg of we GLP-1 niet gewoon in het drinkwater moeten stoppen. Misschien vinden we het – mits de bijwerkingen meevallen – over vijf jaar wel net zo’n normaal middel als cafeïne.

3. Soms kom ik een nieuwe schrijver tegen en kan ik niet stoppen met lezen. Overkomt me niet vaak, maar als het gebeurt, is het geweldig. Ik had het deze maand met de nieuwsbrief van Clem Peters over alcohol. Alleen die titel al: ‘Zuip je, Clem?’ ❤️‍🔥. Peters maakte het 2,5 jaar geleden uit met alcohol, na een relatie van 25 jaar. Hij schrijft heel – ik kan het niet preciezer zeggen – boeiend. Bijvoorbeeld over hoeveel geld hij bespaart door niet te drinken, sociale druk en zijn alcoholische dieptepunt.

4. Interessant statistiekje voor alle autocraten-enablers, gevonden in de nieuwsbrief van Jan Anne Amelink: “Landen die van autoritair naar democratisch overgaan bereiken in 25 jaar ongeveer 20 procent hoger bbp per hoofd van de bevolking. Los van morele redenen om democratie te steunen: democratieën winnen ook gewoon economisch. Dit staat natuurlijk haaks op de redenaties van Elon Musk & co, dat autocratie beter is voor ondernemersklimaat. Nee, voor economische groei hebben we (juist) geen fascisme nodig.”

5. We zien elkaar steeds minder en brengen steeds meer tijd alleen door. Bioscoopzalen raken leger, Netflix-gebruik neemt toe. Jongeren gaan amper meer naar clubs en voelen zich eenzamer dan ooit. Welkom in de anti-sociale eeuw. Schrijver Alex Mayyasi deelt in een heldere analyse welke economische logica achter deze ontwikkeling zit: schermen zijn goedkoop, gedeelde ervaringen steeds duurder: “De wereld van digitaal, vereenzamend vermaak is schaalbaar, dus investeerders geven oprichters miljoenen om de volgende video-app, bezorgplatform of AI-gezelschapsapp te bouwen. Maar concerten, onafhankelijke boekhandels en restaurants (met bediening) draaien op mensen. Ze zijn arbeidsintensief.” Dit is natuurlijk zo. Het motiveert me om tegen de economische logica in tóch aan sociale initiatieven te werken. En het maakt duidelijk waarom subsidies voor sociale activiteiten steeds noodzakelijker worden.

6. Ik probeer mezelf de laatste tijd te herinneren aan deze treffende term van Oliver Burkeman: ‘unclenchen’. Als ik pieker over of mijn werk wel slaagt, denk ik aan hoe hij adviseert om je neer te leggen bij onzekerheid. Want dat is precies wat het leven is: onzeker. De beloning die je volgens hem ervaart is het gevoel dat je écht leeft, in plaats van dat je je vastklampt aan de illusie van controle.

7. Ik las op aanraden van Philip Huff de roman The Green Road van de Ierse schrijver Anne Enright. Het gaat over vier kinderen die niet het leven leiden dat hun broze moeder Rosaleen voor ze bedacht had. Ze zijn uitgewaaierd over de wereld, van het New York tijdens de aidsepidemie tot ontwikkelingswerk in Mali. Een prachtig boek over de onmogelijkheid van gezinsdynamieken. Grappig fragment: “Other people’s children can be very dull, her own mother liked to say. And it was sort of true.”

8. Ik had nog nooit van Barry Diller gehoord, maar hij blijkt een van de machtigste mensen in de Amerikaanse media. Hij was begin twintig toen hij baas werd bij ABC, 32 toen hij Paramount Pictures leidde – waar hij onder andere Saturday Night Fever, The Godfather, Grease en de Indiana Jones-films uitbracht – en later maakte hij een succesvolle carrièreswitch naar internetmiljardair. Diller deelt in het boek Who Knew zijn zakelijke geheimen. Zo organiseert hij creatieve ruzies. Hij gelooft dat een eerste idee bijna nooit goed is, en dat je mensen voorbij hun comfortzone moet duwen om bij iets waarachtigs te komen. ‘Torturing the process’, noemt hij het. Zo wil ik zelf niet vergaderen, maar ik realiseer me wel dat ik vaak te snel akkoord ga met een idee dat redelijk klinkt. Diller schrijft ook dat ontevredenheid de beste verklaring is voor uitzonderlijk succes, waarmee hij me verleidt tot een uitgebreidere bespreking.

9. Wat kan Lena Dunham gemeen goed schrijven. Ik lees haar memoires Famesick, waarin ze (soms pijnlijk) openhartig deelt hoe ze als begin twintiger ten onder gaat aan de wereldfaam die haar HBO-serie Girls oplevert. Zo omschrijft ze hoe zelfs haar naam niet meer van haarzelf voelt: “I had heard my given name so often, and in so many unnerving contexts, that it ceased to belong to me. It belonged to the world, to anyone who said it, and it had been perverted to mean something specific—and not altogether pleasant.” Het boek is uitstekend tegengif voor iedereen die denkt dat beroemd zijn je problemen oplost.

10. Deze lichte kombucha met yerba maté schudt mij bij een energiedip heel lekker wakker.

11. Een goede televisieserie is als een empathiemachine: je verplaatst je in de schoenen van mensen met totaal andere levens dan jij. Mijn favoriete serierecensent Anke Meijer zette voor mijn andere nieuwsbrief Intentioneel leven vijf series op een rij die je een shotje medemenselijkheid geven. Mijn favoriet: The Leftovers. In deze HBO-serie uit 2014 verdwijnt om onverklaarbare redenen twee procent van de wereldbevolking. Anke: “Je kijkt naar de vreselijk uiteenlopende manieren waarop wij mensen kunnen omgaan met onzekerheid, verlies en rouw. Dat klinkt zwaar, en de eerste helft van het eerste seizoen is dat het ook (loeizwaar zelfs), maar wie doorzet, wordt beloond met een hart vol verwondering, liefde en compassie voor de ander”. Hear hear!

12. Over zware kost en empathie gesproken: ik heb na lang uitstellen het journalistieke oorlogsboek Dispatches van Michael Herr gelezen. Het staat bekend als hét boek dat je de gekte van oorlog laat voelen. Herr was oorlogscorrespondent in Vietnam toen de Amerikanen daar vochten. Zijn stukken voor Esquire groeiden uit tot klassiekers en hij werkte zowel met Francis Ford Coppola als Stanley Kubrick aan hun iconische Vietnamfilms Apocalypse Now en Full Metal Jacket. Ik had het boek al lang liggen, maar keek er tegenop. Door de oorlogen in Oekraïne en het Midden-Oosten besloot ik er toch aan te beginnen. Herrs reflecties op zijn eigen vak klinken ook nu pijnlijk accuraat: “The press got all the facts (more or less), it got too many of them. But it never found a way to report meaningfully about death, which of course was really what it was all about. Conventional journalism could no more reveal this war than conventional firepower could win it…”. Bedwelmend boek.

13. De CEO van de toekomst is een schrijver. Lees deze ode aan “writing-first practitioners” van Eleanor Warnock. Schrijven dwingt je om na te denken over wat je belangrijk vindt. Wie helder schrijft, denkt helder, en dat zie je terug in alles wat zo iemand verder doet. Dat geldt trouwens ook als je geen CEO bent. Zeker als de halve wereld schrijven aan een taalmodel uitbesteedt.

14. Ik vind dat veel restaurants op elkaar lijken – ja leuk weer beurre blanc – maar vond het eten bij Nikotin in Amsterdam-Noord echt origineel. Hete saus, grill en je moet veel dingen met slabladeren vastpakken. Tip!

15. Zo blij dat er deze maand een nieuw album uitkomt van de band Bleachers. Er staan al een paar nummers online, zoals het broeierige you and forever. In de clip zie je frontman Jack Antonoff. Hij is een belangrijke ex waar Lena Dunham in haar biografie over schrijft (zie tip 9). Antonoffs tegenspeler is zijn nieuwe liefde en vrouw, Margaret Qualley. Zij speelt op haar beurt in The Leftovers, de serie die Anke hierboven tipte. Daarmee is alles rond en het einde van de nieuwsbrief bereikt. Geniet van de muziek:

Dank voor het lezen voor mijn algoritme- en advertentievrije nieuwsbrief! Ik hoop dat je wat aan de tips hebt. Zo ja, laat het me vooral weten met een korte mail terug. Vind ik altijd leuk om te horen.

Mocht je een boek uit mijn lijstje willen kopen, bekijk dan ook dit overzicht van lokale boekhandels dat ik heb gemaakt.

Wil je creatiever zijn? Maak ruzie is geschreven door Ernst-Jan Pfauth. Met plezier gelezen? Geef je dan via pfauth.com net als 7.000 anderen op voor zijn nieuwsbrief over intentioneel leven.

Naast de gebruikelijke verwondering – de eeuwig optimistische planningen, de minuscule klusbudgetten en hoe snel de kinderen een nieuwe taal leren – passeren er soms heerlijke tegelwijsheden.

Zo keek ik gisteren een aflevering uit 2021, waarin Emmy, een voormalig kinderverpleegkundige (60), haar protesterende man Rutger (69) in Nederland achterlaat om in Frankrijk in haar eentje een to-taal vervallen kasteel onder handen te nemen.

Iedereen die kijkt – en haar directe omgeving trouwens ook – weet: zolang je het dak niet voor 70.000 euro laat repareren – geld dat ze niet heeft – blijft ze tegen vochtproblemen vechten.

Dan zegt ze, onder dat vermaledijde dak, dat ze best begrijpt dat ze naïef is. Maar…

‘Zonder naïef te zijn heb je een saai leven.’

Ja!

Natuurlijk, je moet je naïviteit kunnen veroorloven. Maar als je in de gelukkige omstandigheid verkeert dat je een vangnet hebt – en dat hebben meer mensen dan ze denken – is gecultiveerde naïviteit een recept voor een heerlijk leven.

Als je niet naïef bent, begin je niet aan die roman waar je al jaren van droomt. Blijft dat ene businessplan voor altijd in de la liggen. Durf je die ene liefde niet aan. En staat dat kasteel in Frankrijk weg te rotten.

Of, zoals zangeres Merol vertelde over het succesvolle begin van haar carrière toen Doortje Smithuijsen en ik haar interviewden voor Jonge Jaren:

“Ik was echt supernaïef, had ik superveel schijt, omdat ik ook dacht: ik ken niemand in de muziekindustrie.

Bij alles wat ik nu doe, denk ik toch wel echt veel meer na.

Als je gewoon begint, dan ben je nog een soort ‘Alice in Wonderland’ en weet niemand wie je bent. En dan kun je gewoon nog alles maken.”

Daarom herinner ik mezelf aan gecultiveerde naïviteit als ik een nieuw avontuur begin. Zonder naïviteit hadden we bijvoorbeeld nooit De Correspondent opgericht. Als ik van tevoren wist welke dieptepunten me te wachten stonden… Toch had ik de hoogtepunten en de bijbehorende voldoening absoluut niet willen missen.

Ja, je kan alle what-if-scenario’s tot in den treure uitwerken, en natuurlijk – een realistisch budget en buffer is cruciaal – maar als je je door alle mogelijke risico’s laat tegenhouden, kom je nooit ergens.

Misschien kijk ik daarom wel naar dat programma. Om af en toe aan een lekkere levensles herinnerd te worden.

En dat dak van Emmy, daar is het gewoon goed mee gekomen. Ze begon nadat er twee miljoen mensen keken een crowdfunding. Zo naïef is ze nou ook weer niet:

Zonder naïef te zijn heb je een saai leven is geschreven door Ernst-Jan Pfauth. Met plezier gelezen? Geef je dan via pfauth.com net als 7.000 anderen op voor zijn nieuwsbrief over intentioneel leven.

1. Een van de mooiste Europese uitvindingen vind ik het grand café. De korte tijd die ik in Amerika woonde, miste ik het meest een ochtend lang ongedwongen in een café vertoeven (plus degelijke gezondheidszorg, maar dat terzijde). Ik vind het ook mooi dat vrijwel elk Europees land een eigen cafétraditie heeft. Van het borrelen bij ons, tot de Oostenrijkse koffiehuizen. Afgelopen week was ik in Madrid, waar de historische cafécultuur ‘tertulia’ heet en draait om diepgaande rondetafelgesprekken. Ik heb op eindeloos veel plazas een café solo gedronken. Favoriet grand café was het 135-jaar oude Café Comercial. Gooi vooral je Europese grandcafé-tips in de reacties (mag ook dichtbij huis). Kunnen we elkaar blij maken voor komende zomer.¹

2. Ik weet niet meer van wie ik Almudena Grandes’ roman Kleine helden (2016) gekregen heb, maar dank je, want ik vind het zó mooi. Over hoe allerlei bewoners van een Madrileense volksbuurt de financiële crisis proberen door te komen. Soms vond ik een hoofdstuk zo indrukwekkend, dat ik het meteen aan mijn geliefde wilde laten lezen.

3. Mooie zin om aan te denken als je door de buitenwijken van een stad rijdt: ‘elk ogenschijnlijk anoniem appartement is iemands intieme landschap’. Uit de stadsbiografie Madrid van Luke Stegemann.

4. Als ik stress ervaar, probeer ik mezelf te herinneren aan deze uitspraak van Amazon-oprichter Jeff Bezos: “Stress comes from ignoring things that you shouldn’t be ignoring”. Stress ontstaat vaak doordat ik geen actie onderneem op dingen waar ik wél controle over heb. Zoals een lastige keuze maken. De beste manier om er van af te komen, is gewoon een beginnetje maken aan de oplossing.

5. Vincent Kouters maakt met Betering de beste Nederlandstalige nieuwsbrief over persoonlijke financiën. In een ideale wereld is geld een middel om je vrijheid en autonomie veilig te stellen. Maar onlangs schreef Vincent over hoe geld de neiging heeft om ongemerkt een doel op zich te worden. Dat herken ik uit mijn eigen leven. Daarom heb ik deze infographic voor mezelf gemaakt. Elke keer dat ik Notion open, zie ik een visuele reminder dat ik geld verdien om de vrijheid te hebben te werken aan wat ik belangrijk vind.

6. Nog even over de Artemis II maanmissie: zo spectaculair zag de raketlancering er vanuit een voorbijvliegend vliegtuig uit.

7. Het gemak waarmee Ed Sheeran ter plekke een liedje maakt, is verbluffend. Hij is te gast bij een Amerikaanse podcast van drie vrienden, van wie één zijn producer is. In twintig minuten draaien ze vrij onverstoorbaar – terwijl de andere hosts de hele tijd roepen dat ze moeten huilen en kippenvel hebben – een prima zomersong in elkaar. Echt heel tof om te zien. Vanaf 01:09:00:

8. Je mist meer dan je denkt als je alles optimaliseert. Nienke Venema deelde precies op het juiste moment – terwijl ik mijn werkzame leven véél efficiënter aan het inrichten ben met AI agents – dit mooie citaat van Milan Kundera:

“Je kunt de mens terecht verwijten dat hij in zijn leven van alledag blind is voor dergelijke toevalligheden, waardoor zijn leven de dimensie van schoonheid verliest.”

9. Oké, hier komt een hele vette toepassing van Claude Code (hier leg ik uit wat dat is). De Amerikaanse schrijver Craig Mod (van het geweldige boek Things Become Other Things) woont al sinds zijn tienertijd in Japan. Hij leeft van boekenverkoop en een ledenprogramma. Mensen vanuit de hele wereld maken geld aan hem over. Een boekhoudkundige nachtmerrie. Maar dankzij Claude Code heeft hij nu een boekhoudprogramma gemaakt dat precies op zijn unieke levenssituatie is afgestemd. Wat een geweldige nieuwe softwarewereld.

10. Over AI gesproken: ik maakte voor mijn nieuwsbrief Intentioneel leven de balans op en deelde 12 inzichten die je helpen AI te gebruiken zonder je denkvermogen uit handen te geven.

11. Ik zag de nieuwe voorstelling van de Vlaamse comedian Wim Helsen en wist af en toe echt niet hoe ik het had. Ik heb nog nooit meegemaakt dat een zaal zo in een collectieve lachstuip verkeerde. Maar wat het zo knap maakt is dat Helsen ook op indrukwekkende wijze op een familietragedie reflecteert. Gaat dat zien. En mocht je meer willen weten, luister dan naar het interview dat ik voor Nooit Meer Slapen met hem had.

12. We besteden steeds minder tijd aan het lezen van boeken. De Britse schrijver James Marriott stelde in een zwaar aangezet hit-essay zelfs dat er een post-geletterde samenleving ontstaat. Dat is problematisch, want de westerse democratie hebben we te danken aan de geletterdheid van burgers. In een weergaloos én moeiteloos podcastgesprek met een BBC-journalist bespreekt Marriott zowel de geschiedenis als de toekomst van geletterdheid. Echt een aanrader.

13. Toen ik eind 2018 persaandacht probeerde te regelen voor de internationale crowdfunding van The Correspondent, zat ik continu achter de mediaverslaggevers van The New York Times, FT en Wall Street Journal aan. Die waren medium-enthousiast: eerst zien dan geloven. Tot ze op een ochtend opeens allemaal aan de lijn hingen. Kathryn Murdoch, echtgenoot van Rupert Murdochs jongste zoon, had haar steun voor The Correspondent op Twitter gedeeld. Kathryns steun was extra spicy, omdat onze ideeën over de journalistiek zachtgezegd niet aansloten bij die van Rupert. ‘With a single tweet, the Murdoch family’s political fissures are laid bare’, kopte The Washington Post. Afgelopen maand zag ik op Netflix een fascinerende – en vooruit, tikkie sensationele – vierdelige docu over die spanningen binnen de familie Murdoch. Zeer bijzonder om te zien hoe Murdoch senior zijn imperium belangrijker vindt dan een harmonieus gezinsleven (trouwens, volgend jaar geef ik zijn definitieve biografie uit).

14. Morgen begint Mei Social Vrij. Samen met duizenden andere Nederlanders gebruik ik een maand lang geen sociale media. Digitale Dry January, maar dan in mei. Een socialvrije maand doorbreekt het patroon van je leven laten renderen in likes. Zo vertelde een vriendin van me dat ze het volgende gaat doen: elke keer als ze de neiging heeft om Instagram te openen, stuurt ze in plaats daarvan iemand een persoonlijk berichtje. Bijvoorbeeld aan iemand die ze al een tijdje niet heeft gesproken. Ik vind dat een fantastisch voornemen. De Instagram-reflex is toch ook een zucht naar contact, alleen vind je het daar zelden of niet. In plaats van je aandacht kwijt te raken aan een advertentiegigant, investeer je die rechtstreeks in de mensen om je heen. Ik ben onbezoldigd ambassadeur en lid van de Raad van Advies van de Stichting Mei Social Vrij. Het lijkt me geweldig als je ook meedoet. Inschrijven kan via meisocialvrij.nl.

15. Romain Gavras strikes again. De Franse regisseur maakt muziekclips en films over politieke onrechtvaardigheid en geweld. Hij is bekend van iconische clips als M.I.A.‘s Bad Girls, No Church in the Wild en de banlieue-film Athena. In een nieuwe clip voor GENER8ION is Yung Lean een onverzadigbare pestkop op een Britse kostschool2. De slotchoreografie van Damien Jalet is bedwelmend²:

1. Dank aan Justus Bruns voor de tip ↩︎
2. Dank aan Esther Verwijs voor de tip ↩︎

Dit vind ik één van de mooiste Europese uitvindingen is geschreven door Ernst-Jan Pfauth. Met plezier gelezen? Geef je dan via pfauth.com net als 7.000 anderen op voor zijn nieuwsbrief over intentioneel leven.

1. Het goed kunnen overbrengen van je smaak aan AI is ‘een redactionele superkracht’ in je werk. Dat zegt Kate Lee, hoofdredacteur van techpublicatie Every. In een podcast vertelt ze hoe ze in een gedeeld Claude-project een stijlgids van 400 regels heeft gemaakt. Ze vraagt aan haar schrijvers en redacteuren om hun stukken eerst langs deze gids te halen via Claude. Daardoor krijgt Lee schonere artikelen te zien en heeft ze meer tijd en energie om zich te richten op de inhoud in plaats van oppervlakkige fouten. Zelf ga ik nog een stap verder: ik bewaar mijn stijlgidsen als bestanden op mijn harde schijf, in plaats van in Claude’s instellingen. Ook alle aanscherpingen van de stijlgids laat ik Claude lokaal vastleggen. Zo ben ik eigenaar van mijn smaak en kan ik altijd makkelijk van taalmodel wisselen.

2. Ik heb al best veel saaie klusjes uitbesteed aan AI-agents. Dat scheelt tijd en ik krijg meer voor elkaar. Maar ik zie ook een gevaar: ik ben continu aan het contextswitchen. Elke keer als een agent bezig is, pak ik even een ander klusje op. Maar na een paar minuten komt die oude klus weer terug. Vanaf dat moment werk ik aan twee dingen tegelijk. Dit gaat de hele tijd zo. Daardoor ben ik aan het einde van de werkdag onnodig gaar en denk ik tijdens het werken minder diep na. Voornemen: de rust opbrengen om tijdens denkwerk gewoon even rustig op de agent te wachten.

3. AI kan je beter laten schrijven. Juist als je het niet gebruikt, maar wel de dreigende adem in je nek voelt. Dat leerde ik tijdens een wandeling met Joris Luyendijk. Hij schrijft dankzij het bestaan van AI met meer gevoel, en dat leverde een weergaloos stuk over Europese soevereiniteit op. Trouwens, Luyendijk op Bluesky is een geweldige manier om op de hoogte te blijven van de geopolitieke problemen waar Europa voor staat en luister ook zeker naar zijn nieuwe interview bij de Ongelooflijke Podcast:

4. Philip Huff publiceerde zijn grootste roman tot nu toe: Een goed nest. Deze familieroman omspant decennia en er zitten zoveel prachtige observaties over het leven in. Alle rijkdom die Philip tot zich neemt – van gedichten tot songteksten tot filosofie tot het leven van alle dag – komt in dit boek tot uiting. Een voorbeeld:

‘Kunst is een soort wraak op omstandigheden,’ zei hij. ‘Op pech, verlies, pijn, een overvloed aan privilege en moedwillige onwetendheid. Als je er iets van maakt, ben je niet langer verslagen door deze gebeurtenissen. Alleen al door ze vast te leggen, te tonen, maak je een stap. Die van inzicht. En dat inzicht is de eerste stap naar verandering.’

5. Ik keek deze maand twee documentaires over twee totaal verschillende kunstenaars. In Apolonia Apolonia(2022) volg je de jonge Pools-Franse kunstenaar Apolonia Sokol in hoe ze haar plek zoekt in de transactionele kunstwereld. Daar is weinig ruimte voor de diepte van de gevoelens die zij – en haar metgezellen – hebben bij hun kunst en de staat van de wereld. En in Zet ’m op, Isabella! (2026) ontmoet je de vierennegentigjarige Italiaanse kunstenaar Isabella Ducrot die pas in de winter van haar leven doorbreekt. Zij hoeft niets meer van de kunstwereld, en juist dat maakt galeriehouders gek van verlangen. Allebei absolute aanraders op NPO Start. Dank aan Esther Verwijs voor de tips.

6. Haha, ik las met veel plezier dit The New York Times-artikel over hoe Pizza Hut een aantal vestigingen heeft omgebouwd tot jaren negentig-tijdscapsules. Alles is er weer zoals millennials en oudere generaties het kennen: het tafelkleed, de salad bar en de rode plastic bekers. Ja, deels is dit slimme nostalgiemarketing. Maar ik zie er ook een oprecht verlangen van de bezoekers in naar een tijd waarin uit eten gaan om elkaar draaide, in plaats van die zwarte spiegels in onze broekzakken.

7. Oké, dit klinkt heel Consumentenbond-achtig, maar ik ben nog nooit een hotel tegengekomen met zo’n goede prijs-kwaliteitverhouding als Hotel Staatsman in Zwolle. Qua interieur kan dit voormalige raadhuis zich meten met de beste vijfsterrenhotels. Ik sliep voor een special occasion in het oude kantoor van de commissaris van de koningin, met plafondschilderingen vier meter boven mijn hoofd, een schitterende schouw en vrijstaand bad. Zo’n kamer vind je in Nederland zelden voor onder de 1000 euro, en hier betaal je er nog geen derde voor. Ja, dat is nog steeds veel geld, maar als je het je kunt veroorloven is dit esthetische spektakel het absoluut waard.

8. Tijdens mijn verblijf in Zwolle zag ik in museum de Fundatie dit mooie citaat van schrijver Ben Okri (tip: lees zijn The Famished Road):

Misschien zijn er maar drie soorten verhalen: die we beleven, die we vertellen en die onze ziel helpen omhoog te vliegen naar een beter leven.

9. Afgelopen maand zag ik eindelijk het toneelstuk De Zaak Shell. Ik weet niet waarom ik er zes jaar over heb gedaan om hierheen te gaan. Vijf monologen – van onder anderen een Shell-directeur, een politicus en een milieuactivist – lieten me realiseren dat de klimaatcrisis ook een verantwoordelijkheidscrisis is. De komende week spelen ze nog in Tiel, Eindhoven, Arnhem en Amsterdam.

10. Zeer onder de indruk van In Memoriam (vertaald: Door het grote vuur) van Alice Winn. Ik kreeg deze roman voor mijn verjaardag van mijn uitgeefcollega’s. Twee Engelse kostschooljongens zijn verliefd op elkaar zonder dat ze het van de ander weten. Als de Eerste Wereldoorlog uitbreekt, meldt één zich aan voor het front om aan zijn gevoelens te ontsnappen. Maar dan volgt de ander hem de loopgraven in. Ik vond het indrukwekkend hoe Winn aan de hand van een verhaal over twee jongens die bij elkaar willen zijn, je laat doorleven hoe allesvernietigend een loopgravenoorlog is. Een oorlog zoals die zich nu ook op een paar uur rijden van ons afspeelt.

11. In de Verenigde Staten struikel je over de ene na de andere sterke bedrijfsbiografie, in de Lage Landen zijn die een stuk zeldzamer. Daarom las ik met veel plezier Van hond naar honderdvan Thomas Smolders. Hij beschrijft de opkomst van de ‘Europese Disney’, Studio 100. Dat mediabedrijf met meer dan 300 miljoen euro jaarlijkse omzet en duizenden medewerkers ken je wellicht van Samson & Gert, K3, Kabouter Plop, Mega Mindy en nog vele andere lichtirritante personages, maar ze maken ook Marvel-animaties voor Disney+ en een Stranger Things-spin-off voor Netflix. Ik vond het fascinerend hoe dit bedrijf is opgebouwd met een mix van intuïtie en zakelijke precisie. Luister je liever? Alexander Klöpping en ik hebben Thomas ook geïnterviewd.

12. Ik was in Londen voor de Book Fair en bezocht het Design Museum voor een groot Wes Anderson-retrospectief. Meer dan 700 objecten uit het persoonlijke archief van de regisseur waren prachtig uitgestald: storyboards, notitieboeken, poppen, miniatuurmodellen, kostuums zoals Margot Tenenbaums bontjas en het roze Grand Budapest Hotel op schaal. De soundtracks brachten me meteen terug naar de tijd dat ik zo ongeveer elke maand The Darjeeling Limited keek. Ik vond het tof om te zien hoe Anderson decennialang compromisloos zijn eigen smaak volgt en zich niks van modes aantrekt. Gevolg is dat het er in 2026 nog steeds allemaal tijdloos uitziet. Tot en met 26 juli te zien.

13. Als je last-minute naar Londen kunt gaan: met Eurostar Snap betaal je tot de helft minder voor je treinkaartje als je flexibel bent met je vertrektijd. En eet bij Midden-Oosters vegetarisch restaurant Bubala (leuker dan die dure Ottolenghi-zaken). Ik at bij Spitalfields, maar ze zitten ook in Soho en op King’s Cross.

14. Laatst stond ik op de pont te wachten en zag ik onderstaande reclame. Ik denk niet dat dé Yves Saint Laurent deze esthetiek aan had zien komen:

15. Deze Instagramcomedian maakt fulltime de spraakmodus van ChatGPT belachelijk, en dat is genieten: bekijk de video

Trouwens, als je ook graag om domme AI lacht en tegelijkertijd een breed publiek wil helpen doorgronden hoe diezelfde technologie de wereld kan veranderen (ten goede of ten kwade), check dan de twee vacatures die we bij AI Report hebben. We zoeken een redacteur en marketeer. Wellicht kunnen we samenwerken!

Je smaak overbrengen is een ‘superkracht’ is geschreven door Ernst-Jan Pfauth. Met plezier gelezen? Geef je dan via pfauth.com net als 7.000 anderen op voor zijn nieuwsbrief over intentioneel leven.

1. Ik word vrolijk van deze statistiek: “Volgens een meting van het Landelijk Kenniscentrum Cultuureducatie en Amateurkunst (LKCA) uit 2023 zijn er in Nederland naar schatting negen miljoen amateurkunstenaars: mensen die naast hun werk, studie, zorg of pensioen op eigen houtje kunst maken. Daaronder vallen niet alleen beeldende kunst, maar allerlei creatieve bezigheden, zoals dans, zang, theater, creatief schrijven en muziek.” Om dit te vieren, wijdt Museum Arnhem een tentoonstelling aan amateurkunstenaars.

2. Ik worstelde met het uitleggen aan mijn kinderen wat de gevaren van Roblox zijn zonder te klinken als een nare onheilsprofeet. Toen kwam ik het kinderboek Mia & James en het grote online avontuur tegen. Dat bleek een heel luchtige en visueel aantrekkelijke manier om het er met hen over te hebben. Tip voor de ouders onder jullie!

3. Laatst gekregen in een café: chilipeper en salie in m’n gemberthee. Vast recept nu.

4. De afgelopen maand heb ik me volledig verloren in een dubbele oorlogstrilogie van de Britse schrijver Olivia Manning (1908-1980). Ze beschrijft, deels autobiografisch, hoe hoofdpersoon Harriet Pringle met haar kersverse echtgenoot in 1939 naar Boekarest verhuist. Haar man Guy geeft daar namens de Britse overheid Engelse les aan de universiteit. Op de dag dat ze aankomen, valt Hitler Polen binnen. Het echtpaar begeeft zich in kringen van aan lager wal geraakte prinsen, ongrijpbare diplomaten en dubieuze oorlogscorrespondenten. Manning schrijft prachtig over hoe dit societyleventje voortkabbelt, terwijl de fascistische donderwolk groeit. Ik ben inmiddels in boek vijf en betreur het toekomstige uitlezen nu al. Deel 1 is naar het Nederlands vertaald, deel 2 volgt spoedig. In het origineel: The Balkan Trilogy en The Levant Trilogy.

5. Met open mond gekeken naar de eerste aflevering van de Deense docuserie Advocaat van de onderwereld. Een corrupte bedrijfsjurist komt tot inkeer en zet samen met journalisten een undercoveroperatie op. In haar kantoor delen onder toeziend oog van verborgen camera’s criminelen de ene na de andere corruptiezaak met haar. De bevindingen leidden zelfs tot wetsvoorstellen in Denemarken. Je weet echt niet wat je ziet (op NPO Start).

6. Af en toe dit citaat herlezen:

7. Sinds kort vraag ik aan mijn favoriete schrijvers of ze een gastartikel willen schrijven voor mijn publicatie Intentioneel Leven. Philip Huff deelde een prachtig gedicht over zelfacceptatie. Simon van Teutem vertelde waarom 2026 voor hem ‘het jaar van de nee’ is. Binnenkort volgen er bijdragen van Yuki Kho en Lena Bril. Ik geniet heel erg van dit tijdschriftje spelen.

Oké, dan komt er nu een blokje over AI en creativiteit:

8. Hoe vaak heb jij het artikel ‘Something Big is Happening’ doorgestuurd gekregen? Maar liefst 84 miljoen mensen hebben dit essay op X gelezen en er zijn talloze opiniepagina’s over volgeschreven. De strekking: net als in februari 2020 staat er ons iets heel groots te wachten, maar steken we onze kop in het zand. Toen was het corona, nu is het AI. Zorg dat je dit keer wel voorbereid bent. Anders is je baan binnenkort vervangen door een AI-tool. Maar het belangrijkste advies ontbreekt in dit stuk. Dat heeft niks met technologie te maken. Wel met jouw talent.

9. De laatste weken heb ik veel ‘geprogrammeerd’ met Claude Code van het ethische AI-bedrijf Anthropic. Ik merk dat ik bij elk saai digitaal klusje denk: kan ik hier niet even een tooltje voor bouwen? Ik bouwde een browserextensie die me duiding van De Correspondent geeft bij nieuwsartikelen, een virtuele bibliotheek die al mijn boeknotities makkelijk doorzoekbaar maakt en samen met mijn kinderen eigen spelletjes. Ik vind Claude Code het tegenovergestelde van AI-zooi. Het is nieuw, creatief gereedschap. In deze podcast praten Alexander Klöpping en ik er verder over.

10. Dit is echt nerd territory, dus sla het vooral over als het je te ver gaat. Maar ik merk dat ik steeds vaker het notitiesysteem Obsidian ten faveure van Notion gebruik. Dat komt omdat Obsidian in tegenstelling tot clouddiensten als Notion je notities als bestanden op je harde schijf plaatst. Daardoor kan ik via Claude Cowork (ook al zo’n indrukwekkende nieuwe tool – uitleg hier) rechtstreeks in die bestanden werken. Ik ben bezig met een nieuw initiatief (snel meer daarover) en na elke brainstorm laat ik Cowork alle relevante secties in het plan automatisch aanpassen. Bovendien voelt het ook prettig dat ik met Obsidian echt eigenaar van mijn notitiebestanden ben. Notion is overigens nog wel superieur als het op samenwerken aankomt.

11. Terwijl ik experimenteer met deze nieuwe AI-tools, blijft deze constatering in mijn hoofd rondspoken: “De markt voor het je productief voelen is vele malen groter dan de markt voor echt productief zijn.” Ik wil niet klooien met tools om het klooien zelf. Het experimenteren moet wel echt mijn eigen doelen dienen. Dat probeer ik me sowieso altijd af te vragen bij technologie: dient het mij, of is het eigenlijk andersom?

12. Wat een rijkdom: een van m’n favoriete schrijvers heeft al zijn ideeën over het creatieve proces bij elkaar gebracht. Steven Johnson schreef boeken als Everything Bad is Good for You en Where Good Ideas Come From. Hij heeft nu al zijn notities en essays over creativiteit, schrijven en nadenken in een AI-gedreven collectie verzameld. Met een chatbot kun je er vervolgens vragen over stellen. Bekijk zijn ‘architectuur van ideeën’.

Terug naar de orde van de dag:

13. Het doet pijn als ik in artikelen over de economische strijd tussen China en de VS lees dat Europa als mausoleum of irrelevant wordt afgedaan. Ik hoop dat we onze bijzondere levensstijl op dit continent economisch mogelijk kunnen blijven maken en zelfs een ‘continent van de kwaliteit’ kunnen worden. Daarom juich ik een initiatief als EU Inc toe. Deze grassroots lobbyclub pleit voor één Europese bedrijfsvorm die het makkelijker maakt om binnen Europa over de landsgrenzen heen te investeren. Dan hoeven onze innovatieve start-ups niet meer in Amerika hun hand op te houden voor groeigeld.

14. YamYam was het eerste pizzarestaurant met een houtoven in Amsterdam. Vrienden van mij hebben een jaar geleden uit liefde voor de stad deze iconische zaak overgenomen van de oprichter. Vanavond help ik in de bediening en er zijn nog een paar tafeltjes vrij. Gezellig als je langskomt! Reserveren kan hier.

15. Aanstaande donderdag ga ik naar White Lies in AFAS Live (er zijn nog kaartjes). Hoewel ik ze vooral ken van hun duistere anthems uit de zeroes, kan het nieuwe sfeervolle album me ook bekoren. Deze clip is Lynchiaans:

Hoe geef je creativiteit ruimte in het AI-tijdperk? is geschreven door Ernst-Jan Pfauth. Met plezier gelezen? Geef je dan via pfauth.com net als 7.000 anderen op voor zijn nieuwsbrief over intentioneel leven.

1. Ik keek naar de tweede aflevering van het vierde seizoen van Industry (HBO) en applaudisseerde bij de aftiteling. Ja, beetje gek beeld, maar ja, euforie hè? Je volgt in deze aflevering een Engelse lord die na een mislukt politiek avontuur teruggetrokken leeft in het familiehuis. Dan biedt een fintech-bro hem de positie van CEO aan, want die heeft zo’n aristocraat nodig voor het aanzien van zijn online bank. Wat volgt is een spektakel, een lyrische mash-up tussen Succession en Downton Abbey, met een geweldige dramatische ontwikkeling (die deed me dan weer denken aan de aflevering ‘Forks’ uit The Bear, waar je in één aflevering van personage Richie gaat houden). Kijk het, kan ook als losstaande aflevering, als je van tevoren een recap raadpleegt.

2. Ja, ik weet dat elk cultureel supplement de blockbustertentoonstelling over Erwin Olaf in het Stedelijk Museum Amsterdam al besproken heeft. Maar misschien dacht je net als ik: nou ja, komt wel, hoe indrukwekkend kan het zijn? Ik ben afgelopen zondag eindelijk geweest en kan je vertellen: zeer indrukwekkend. Loop over de hoofden en verbaas je erover hoe een pionier zulk emanciperend werk verrichtte dat hij vanuit de meest obscure clubs uiteindelijk koninklijk fotograaf werd. Ik liep opgetogen naar buiten. En een beetje verdrietig, omdat Olaf er niet meer is. Te zien tot 1 maart.

3. Wat als je opnieuw geboren werd, zonder te weten waar, wanneer of als wie: hoe zou je de wereld dan vormgeven? Dit gedachte-experiment is de sluier van onwetendheid van filosoof John Rawls. Je komt tot andere ideeën over rechtvaardigheid wanneer je de garanties van je eigen positie niet meeneemt. Deze Birth Lottery Simulator brengt Rawls idee tot leven. Draai aan het rad en zie hoe je leven eruit had gezien als je op een willekeurige andere plek was geboren. Dank aan lezer Bram van Duinen voor de tip.

4. Econoom Tyler Cowen luidt het einde van het boekentijdperk in. Ik denk dat hij ten prooi valt aan technologisch determinisme. Maar Cowen heeft wel een punt dat we door YouTube, TikTok, en podcasts van een geschreven naar een mondelinge cultuur gaan. Het nadeel daarvan: als je iets vertelt, kom je met veel meer bullshit weg dan wanneer je argumenten moet uitschrijven (hoi Trump). Cowen: “De mondelinge cultuur is vaak vloeiender, lastiger te beoordelen en te verifiëren, gevoeliger voor geruchten en kent minder poortwachters. [..] Een orale cultuur maakt het moeilijker om objectiviteit en analytisch denken te ontwikkelen en vast te houden.” Daarom blijf ik in ieder geval voor mezelf mijn belangrijkste ideeën uitschrijven.

5. Over boeken gesproken, technologiecriticus Cal Newport houdt de optie open dat TikTok voor video gaat betekenen wat paperbacks voor de boekenwereld hebben betekend: veel meer oppervlakkige content, maar ook meer ruimte voor nieuwe, serieuze makers. Toen een Amerikaanse uitgever in 1939 de goedkope pockets introduceerde, verwachtten literatuurliefhebbers pulp en verval. Maar in werkelijkheid werd het boek voor een groter publiek toegankelijker en diende zich een nieuwe lichting aan van schrijvers als Stephen King, Ursula K. Le Guin en Agatha Christie. Voor wie behoefte heeft aan een optimistisch tegengeluid.

6. Er gaat in het voetbal niets boven Bryan Brobbey die commentaar geeft op zijn eigen goals: ‘And then you see emotions’.

7. Matthijs van Nieuwkerk maakt elke werkdag een lijstje op Substack. Van vijf dringende adviezen aan restaurants tot de mooiste optredens in het Kennedy Centre. In staccato zinnetjes stoft Van Nieuwkerk vergeten helden af, overdenkt hij de ‘verwarde jaren’ die achter hem liggen en weet hij elke drie alinea’s een reden te vinden om over Aznavour te beginnen.

8. Sowieso is er op Substack steeds meer fijns te lezen in het Nederlands. Ik zette mijn 43 favoriete Nederlandstalige publicaties op een rij. Zo geeft zangeres Merol inzicht in haar activistische muziek, verruimt journalist Eline Derakhshan je mediadieet met tips uit het Midden-Oosten en zijn Yuki Kho en Isabel Heijne mijn favoriete kunstcritici.

9. In de vorige editie van deze nieuwsbrief vertelde ik dat ik geen takenlijst meer gebruik, maar alles wat ik wil of moet doen direct in mijn agenda zet. Daardoor zie ik ook meteen of het realistisch is wat ik van plan ben. Het geeft ook rust dat ik in drukke tijden alleen maar mijn agenda hoef te volgen. Enfin, die tactiek riep nogal wat vragen van jullie op, dus in dit artikel vertel ik tot in detail hoe deze realistische manier van plannen werkt.

10. De Amerikaanse koffiecultuur in één Britse video.

11. Zooo ik was de afgelopen weken totaal gegrepen door de boeken van de Brits-Hongaarse schrijver David Szalay. In Het vlees leeft hoofdpersoon István zijn leven als een blad dat wordt meegevoerd door de wind. Hij groeit op in armoede, verlaat zijn thuisland Hongarije en belandt via het leger en zijn werk als bodyguard in de absolute Londense elite. Maar als István dan eindelijk een wilsbesluit neemt, verandert zijn leven nóg ingrijpender. Echt een aanrader. En als je Het vlees goed vond, probeer dan ook Szalay’s verhalenbundel All That Man Is, over hoe het is om man te zijn in de eenentwintigste eeuw.

12. In de categorie ‘moderne klassiekers die ik nog niet las’: ik vond Atonement (2001) van Ian McEwan prachtig. Je volgt hoe een aristocratisch gezin zich verhoudt tot de getalenteerde zoon van de schoonmaker. Na een stroef begin trok McEwan me steeds dieper in een moeras van verraad. Alleen al de adembenemende scènes over de Britse evacuatie uit Duinkerken in de Tweede Wereldoorlog maken dit boek het lezen waard.

13. In het boek Als Rusland wint beschrijft de Duitse politicoloog Carlo Masala een realistisch scenario waarin Rusland met een simpele inval in Estland de Navo kan opbreken. Deze ultrakorte roman sterkte me nog meer in het gevoel dat we als Europeanen op elkaar zijn aangewezen, en dat we een sterk blok in de wereld kunnen vormen, als we dat willen. Om dit Europese geloof verder aan te wakkeren, lees ik nu Continent van de kwaliteit.

14. Nooit geweten dit, maar blij dat ik het nu weet: als je een andere taal gebruikt dan je moedertaal, creëer je afstand tot je intuïtie. Die afstand zorgt ervoor dat je minder automatisch reageert en bewuster nadenkt. Dat blijkt uit een meta-analyse van 47 experimenten. Handige lifehack als je voor een ingewikkelde beslissing staat: schrijf je overwegingen en twijfels in het Engels uit om tot een weloverwogen keuze te komen.

15. Meeleven met Sam Fender en Olivia Dean die samen een liedje zingen in een bomvol London Stadium:

💚 Persoonlijke update: afgelopen maand werd ik 40. In mijn andere nieuwsbrief Intentioneel leven (die verstuur ik elke vrijdagmorgen) deelde ik 40 dingen die ik in 40 jaar leerde. Ik kreeg daar zúlke mooie levenslessen voor terug, dat ik daar een bloemlezing van maakte: 28 levenslessen die ik van jullie leerde. Hopelijk vind je er iets moois tussen. Wil je mijn andere nieuwsbrief voortaan ook ontvangen? Geef je hier op.

Dit wakkert mijn geloof in Europa aan is geschreven door Ernst-Jan Pfauth. Met plezier gelezen? Geef je dan via pfauth.com net als 7.000 anderen op voor zijn nieuwsbrief over intentioneel leven.

Maar aan het einde van het jaar doe ik iets anders.

Sinds de sombere lockdownwinter van 2021 schrijf ik jaarlijks op wat ik dat jaar waardeerde. Van boeken tot inzichten en van lifehacks tot mooie muziek. Geen van de 29 dingen die ik noem is gesponsord. Een lijst waar je hopelijk net als ik vrolijk van wordt.

Ben je nog geen lid van deze nieuwsbrief en lees je net als 28.000 anderen graag mee? Geef je hier op:

Oké, daar gaan we. Dit zijn 29 dingen die ik waardeerde in 2025:

📍Ik loop anders door de stad door dit advies dat filosoof Alicja Gescinska met me deelde: groet de mensen die zelden gegroet worden. Van de kassamedewerker tot de schoonmaker; zorg – tegen de tijdsgeest in – dat ze zich gezien voelen. Zo draag je bij aan ‘vermenselijking’, dat is het tegenovergestelde van ‘ontmenselijking’.

📍 Ik ben gek op die paar dagen tussen kerst en oudejaarsavond. Dan ervaar ik ruimte voor contemplatie. Samen met m’n geliefde blikken we in een boshotel op het jaar terug en maken we plannen voor het volgende. Daarvoor gebruiken we deze veertig reflectievragen.

📍 Dit jaar stopte ik met het gebruiken van een todo-lijst. In plaats daarvan zet ik alles wat ik wil doen direct in mijn agenda. Daardoor zie ik ook meteen of het realistisch is wat ik van plan ben. Het geeft ook rust dat ik in drukke tijden alleen maar mijn agenda hoef te volgen.

📍Een beetje 7-Eleven in Nederland: deze bananenschijfjes met pure chocolade uit de vriezer.

📍 Een van de meest verrassende romans die ik dit jaar las was The Great Passage van Shion Miura. Haar boek uit 2011 is ten onrechte niet naar het Nederlands vertaald. Het is een hartverwarmend verhaal over een groep sociale outcasts die in een wolkenkrabber in Tokio alles op alles zet om een nieuw woordenboek samen te stellen. Klinkt suf, maar probeer maar eens niet begeesterd te raken door dit boek. “The more you took a project to heart, the more your expectations of others on the team were bound to rise. The same way that if you loved someone, you wanted them to love you back.” Prachtige roman over zingeving vinden in je werk.

📍Lees je graag een roman die diametraal tegenover Miura staat? Kies dan Ontevreden van de Spaanse debutant Beatriz Serrano. Hoofdpersoon Marisa werkt voor een reclamebureau in Madrid en haat het corporate toneelspel. Alles is zogenaamd belangrijk, terwijl ze de zinloosheid van haar werk doorziet. Ik lees vaak nog een uur door terwijl mijn geliefde slaapt, maar bij dit boek ging dat niet omdat ik telkens hardop moest lachen.

📍 Dit jaar volgde ik DI-RECT in aanloop naar en tijdens hun historische concertreeks in De Kuip. Ik schreef het boek Echo van de Kuip puur voor m’n plezier en het werd een van de hoogtepunten van het jaar. Het is zo enthousiasmerend om te zien wat er gebeurt als een groepje vakidioten twee jaren lang alles op alles zet om de show van hun leven te organiseren. Het inspireerde me om minder dingen met meer aandacht te doen.

📍Mede door die realisatie bij DI-RECT legde ik dit mantra uit Cal Newports boek Slow Productivity op m’n bureau:

📍Met mijn dochter vul ik ‘s avonds het boekje Slaapklets in. Ik vind het echt een mooie speelse manier om met haar over de ervaringen van de dag te praten. Zo komen we verder dan de beruchte ‘Hoe was je dag?’ ‘Leuk’-uitwisselingen.

📍 Als ik in een koffiezaak werk tussen allemaal andere mensen met laptops, moet ik gniffelen als ik denk aan deze New Yorker-cartoon van Drew Dernavich:

📍 Deze zomer overleed tot mijn grote verdriet media-ondernemer Derk Sauer. Toen ik directeur van De Correspondent was, ging ik elke paar maanden bij Derk langs voor een mentorgesprek. Hij wist ingewikkelde problemen in een paar minuten tot de essentie terug te brengen en gaf advies. “Nooit ‘s avonds werken!” Ik koester hoe Derk niet alleen een voorvechter van de journalistiek was, maar ook een familieman. En hoe hij, in tegenstelling tot andere extreem succesvolle mannen, het leven niet zag als een zero-sum-game, maar iedereen om zich heen juist heel veel gunde. Die levenslessen draag ik voor altijd bij me.

📍 Ik heb onder de loopbrug van m’n dijkhuisje een buitendouche met warm water gebouwd. Past allemaal net. Er hangt een douchegordijn uit beleefdheid naar de buren. Beetje raar, maar in de kou douchen met uitzicht op de sterren is voor mij de lifehack van het jaar, haha.

📍Ondertussen zegden we een grote verbouwing af. Wilden we echt maandenlang stof, stress en een grotere hypotheekschuld voor wat extra vierkante meters? In plaats daarvan kochten we een luxe slaapbank en hebben we onze woonkamer omgetoverd tot een soort hotelkamer met buitendouche. We zitten met het gezin toch altijd in de woonkeuken. Als we gasten krijgen, klappen we het bed in. Laatst organiseerden we een feestje, met statafels en alles, en ik dacht: ‘we staan nu in principe in de slaapkamer te borrelen’. Vierkante meters zijn over rated (wij Nederlanders denken sowieso het meeste vierkante meter per persoon nodig te hebben van alle EU-landen).

📍 Dit citaat uit Caledonian Road van Andrew O’Hagan, een roman over de Britse elite. Over hoe vrienden de grenzen van wie we (willen) zijn kunnen verleggen:

“Campbell had William nodig zoals sommige mensen een sigaret nodig hebben, of zoals anderen moeten gokken of zich te buiten gaan aan drank. William was een van zijn risico’s. Zijn uiterste grens. We hebben een vriend nodig die de reikwijdte van onszelf belichaamt. William leek in niets op Campbell, maar was onmisbaar voor zijn gevoel van wat een mens kan zijn.”

📍Ik liep samen met een vriend een stuk van de Portugese Fishermen’s trail. Langs oceaankliffen, door duinheides en soms kilometers mul zand. Ik heb nog nooit zulke pijnlijke benen gehad maar het was het absoluut waard.

📍 Ik reisde dit jaar naar Antwerpen om psychiater Dirk De Wachter te ontmoeten. Hij deelde in ons gesprek deze inspirerende opdracht:

‘Het is de ethische plicht van de gelukkige mens, die uit een warm nest komt en graag wordt gezien en het goed heeft, om de lastigheid van de wereld te zien en er iets mee te doen.”

📍 De afgelopen tien jaar ontvang ik een steady stroom aan geboortekaartjes. In de eerste jaren wilde ik een kaartje terugschrijven – met de hand, mind you – en die op de post doen. Maar in de drukte van het dagelijks leven schoof ik dat klusje soms weken uit en er lopen nu ook een paar kleuters rond wiens geboorte ik nooit met een kaartje heb gevierd. Dit jaar leerde ik: leg als je iets aardig wil doen de lat niet de hoog en doe het meteen. Hup, gewoon een digitaal kaartje. En als ik denk ‘hoe zou het met die en die gaan’ stuur ik meteen een appje, in plaats van dat ik eindeloos delibereer over de juiste bewoordingen.

📍 De serie van het jaar was voor mij Task (HBO). Niet geschikt voor iedereen, want veel bendegeweld. Maar het is ook een diep menselijk verhaal over thema’s als familie, adoptie, kansengelijkheid en kwetsbaarheid. Bij de laatste afleveringen zat ik onbedaarlijk te snikken op de bank. Mark Ruffalo speelt een FBI-agent en voormalig priester die een bende moet opsporen terwijl hij nog rouwt over een familietragedie. Het bijzondere aan Task is dat je ook van zijn tegenspeler, de bendeleider, gaat houden:

📍Het boek dat zakelijk het meeste impact op me had was Buy Back Your Time van Dan Martell. Volgens deze Canadese auteur zijn veel ZZP’er en ondernemers slecht in delegeren. Daardoor verspillen ze tijd aan werk dat ze niet onderscheidend maakt. Martell helpt je je ‘buy back rate’ te berekenen: hoeveel je per uur mag uitgeven aan hulp, zodat jij je kunt richten op waar je echt het verschil maakt (en werkgelegenheid creëert). Hij legt dat op precies het juiste abstractieniveau uit. Ook in het Nederlands te krijgen. Ik had dit boek graag tien jaar eerder gelezen.

📍 De podcast waar ik dit jaar wederom het meest naar luisterde was How I Write. Daar leerde ik van Jonathan Franzen dat je om je personages moet kunnen lachen. Als dat nog niet lukt, heb je niet genoeg afstand genomen van het onderwerp. Volgens hem leidt dat tot saaie moralistische boeken. En Morgan Housel van The Psychology of Money vertelde dat hij optimaliseert voor Kindle-highlights, want ‘mensen herinneren zich geen boeken of paragrafen, ze herinneren ze zich zinnen’. Een aanrader als je van schrijven houdt.

📍 Ik begon dit jaar makkelijker aan dromen en plannen omdat ik kunstmatige deadlines voor mezelf organiseerde. Geleerd van Aaf Brandt Corstius. Ik had al een tijdje een idee voor een nieuw boek en een goede vriend gaf me een deadline voor het boekvoorstel. Na maanden uitstellen, lag het er nu opeens binnen een week.

📍Ooit wil ik, net als in de heerlijke minidocumentaire hieronder, een natuurvijver aanleggen. Misschien kan iemand me een deadline opleggen?

📍Ik ging naar Onbekommerd van Tim Fransen. Het is zó knap hoe grappig en intelligent deze voorstelling is. Vaak overheerst bij cabaretiers of de grap of het idee. Bij Fransen niet. Je lacht je de hele avond suf en na afloop vraag je je af of je er niet per ongeluk een wegkijker bent. Als dat aantrekkelijk klinkt: er zijn hier en daar op zijn speellijst nog kaartjes te koop.

📍Als je net als ik creatief werk doet, maak je je vast weleens zorgen over AI. Begin dit jaar las ik een artikel dat handelingsperspectief bood. Alles wat netjes in een dataset past, wordt vroeg of laat geautomatiseerd. Dus richt je op je smaak en onvoorspelbaarheid. Ik merk bijvoorbeeld al dat ik gekker en vrijer ben gaan schrijven, om impliciet te laten merken dat ik een tekst zelf geschreven heb.

📍 Als je wil dat de schijnbare muzak in supermarkten en cafés voortaan tot leven komt, moet je de documentaire Yacht Rock kijken. De docu is niet heel bijzonder gemaakt, maar laat wel geweldig zien hoe al die zoete pop uit de jaren zeventig en tachtig uit de koker kwam van een kleine groep muzikanten rond Toto en Steely Dan. Zelfs een nummer als Human Nature van Michael Jackson. Ik hoor nu opeens óveral de stem van Michael McDonald.

📍 In alle duistere ellende gaf één boek me een nieuw politiek perspectief: Abundance van Ezra Klein en Derek Thompson. Zij laten zien hoe progressieve bestuurders zijn verleerd hoe ze woningen en infrastructuur moeten bouwen omdat ze in plaats van resultaat op het proces focussen. Ondertussen breekt rechts de overheid af. Vervolgens laten de auteurs zien hoe een overheid echt weer voor haar burgers kan werken. Veel Amerikaanse voorbeelden, maar ook inspirerend voor de Nederlandse politiek. Wie zou de Nederlandse Abundance kunnen schrijven? (Ik geef het graag uit!)

📍Ik vond het Musée de la Chasse et de la Nature een van de meest fascinerende musea dat ik in jaren bezocht. De basiscollectie is een oude, morbide en esthetisch overweldigende verzameling jachttrofeeën. Maar de huidige conservatoren hebben allerlei kritische bespiegelingen, absurdisme en educatieve informatie toegevoegd. Zoals een portrettengalerij van dieren die je net als zeventiende-eeuwse notabelen recht in de ogen kijken, en zo door de kunstenaar gelijk aan de mens worden gesteld. Maar ook allerlei prachtige kabinetten met gedichten, kunst en films over de natuur. Echt een aanrader.

📍 Ik zette dit jaar veel timers voor meer rust in m’n kop. Bijvoorbeeld wanneer ik koffiedronk met een vriend en wist dat ik over twee uur een podcastopname had. Dan hoefde ik niet steeds op m’n horloge te kijken, maar kon ik volledig in het gesprek opgaan. Alles wat ik op het juiste moment laat terugkomen via reminders, hoeft niet in mijn hoofd te blijven hangen. Zoals het onderhoud aan huis. Wil je dit ook doen? Lees hier wat voor timers ik allemaal heb staan.

📍Dit was mijn oorwurm van 2025:

Zo! Dit was ‘m. De 29 dingen die ik dit jaar de moeite waard vond. Ben je benieuwd naar vorige edities? Bekijk de 29 dingen die ik waardeerde in 2024, 2023, 2022 en 2021.

Tenslotte, wat waardeerde jij in 2025? Is er een boek, film, artikel, podcast of inzicht dat je te binnen schiet? Doe mij en je medelezers er een plezier mee en laat het weten in de comments.

29 dingen die ik waardeerde in 2025 is geschreven door Ernst-Jan Pfauth. Met plezier gelezen? Geef je dan via pfauth.com net als 7.000 anderen op voor zijn nieuwsbrief over intentioneel leven.

Volgens de Canadese auteur zijn veel ondernemers slecht in delegeren – en verspillen daardoor tijd aan werk dat ze níet onderscheidend maakt.

Martell helpt je je ‘buy back rate’ te berekenen: hoeveel je per uur mag uitgeven aan hulp, zodat jij je kunt richten op waar je echt het verschil maakt (en werkgelegenheid creëert).

Hij legt dat op precies het juiste abstractieniveau uit. Ook in het Nederlands te krijgen. Ik had dit boek graag tien jaar eerder gelezen.

Koop je tijd terug met dit boek is geschreven door Ernst-Jan Pfauth. Met plezier gelezen? Geef je dan via pfauth.com net als 7.000 anderen op voor zijn nieuwsbrief over intentioneel leven.

Ik houd al een paar jaar een lijstje bij met interessante reflectievragen. Die stel ik mezelf in een café, midden in het bos, om inzicht te krijgen in wat afgelopen jaar belangrijk voor me was en hoe ik mezelf verder wil ontwikkelen.

Sommige van de vragen bespreek ik ook op oudejaarsavond met vrienden, gecombineerd met een rondje hoogte- en dieptepunten. Dat levert altijd diepe en waardevolle gesprekken op (voor het feestgedruis definitief losbarst). Ik heb samen met designbureau Momkai een mooie printbare versie gemaakt, zodat je er kaartjes van kan maken. Deze kun je gratis downloaden:

Dit zijn de 40 vragen die je jezelf of elkaar de komende dagen kunt stellen:

Ik heb lang niet alle vragen zelf bedacht. Als ik de bron nog kon achterhalen, heb ik deze erbij vermeld.

Voor de zekerheid: deze vragen zijn suggesties. Je kunt er ook drie uitpikken. Elk moment van reflectie is al waardevol, dus maak de drempel niet te hoog voor jezelf.

1. Wat heb ik dit jaar voor een ander gedaan waarop ik trots ben? Zou ik vaker zoiets kunnen doen?
2. Waar keek ik tegenop, maar bleek uiteindelijk heel leuk of op een andere manier waardevol?
3. Welke relatie wil ik volgend jaar meer aandacht geven en hoe kan ik dat concreet doen?
4. Welke kunst — film, tv-serie, boek, tentoonstelling, podcast of wat dan ook — heeft dit jaar mijn wereldbeeld het meest veranderd?
5. Waar stak ik dit jaar volledig uit mezelf veel moeite in? Wat zegt dat over mijn natuurlijke interesses?
6. Welke drie waardevolle gesprekken van dit jaar zijn me bijgebleven? Waarom, en hoe ontstonden die?
7. Waar besteedde ik dit jaar veel tijd aan, zonder dat het mij of dierbaren waarde bracht? Hoe kan ik daar volgend jaar minder tijd aan besteden?
8. Heb ik dit jaar een levensles van iemand meegekregen?
9. Over welk onrecht ben ik kwaad geworden? Kan ik daar iets aan doen of in betekenen?
10. Ben ik oncomfortabele gesprekken uit de weg gegaan die mij of een relatie verder hadden kunnen brengen? (vrij naar Kevin Kelly)
11. Als je een kind hebt: Wat waren mijn grootste opvoeduitdagingen en wat heb ik daarvan geleerd?
12. Aan welke uitgave beleefde ik het meeste plezier of betekenis?
13. Van welke uitgaven heb ik spijt? Wat kan ik daarvan leren?
14. Waar zou ik voor willen sparen?
15. Wat is de stand van mijn financiële buffer? Voel ik me daar comfortabel bij? Waarom wel, niet?
16. Wat is het grootste risico dat ik dit jaar nam? Hoe kijk ik daarop terug?
17. Hoe was ik medeplichtig aan het creëren van omstandigheden waarvan ik zeg dat ik ze niet wil? (van Jerry Colonna)
18. Wie heeft mij dit jaar in positieve zin verrast?
19. Heb ik ergens een pijntje dat ik negeer, maar eigenlijk kan aanpakken?
20. Wat staat er op mijn lijstje van wat ik ‘zou moeten’? Wie zegt dat en waarom? (van Brené Brown)
21. Welk ongemak ben ik bereid aan te gaan, om iets te bereiken wat ik belangrijk vind? (van Mark Manson)
22. Welke herhalende taken in mijn werk kan ik automatiseren of onderbrengen in een systeem dat niet van mij afhankelijk is?
23. Wat was mijn grootste bottleneck voor het behalen van mijn volgende doel? Waarom werkte ik er niet aan? (van Dickie Bush)
24. Welke terugkerende negatieve gedachten heb ik en kan ik daar wat aan doen?
25. Op welke drie dingen van dit jaar ben ik het meest trots, en wat hebben die gemeen?
26. Wat is iets dat voor mij vanzelfsprekend is geworden, maar dat ik in het nieuwe jaar zou willen bevragen?
27. Wanneer was ik te hard voor mezelf?
28. Hoe houdt de angst om publiekelijk te falen me tegen om iets te doen dat ik eigenlijk heel graag wil?
29. Op welke vlakken in mijn leven kan ik groter denken? Hoe ziet het er dan tien keer groter uit?
30. Wat waardeer ik in een vriend, maar zeg ik zelden hardop?
31. Aan welk boek, film, album of serie beleefde ik dit jaar het meeste plezier?
32. Als ik mijn vaste werkacties de komende vijf jaar volhoud, waar sta ik dan over vijf jaar? Is dat waar ik heen wil? (via James Clear)
33. Voedde ik dit jaar vooral mijn ego of mijn ontwikkeling? (van Adam Grant)
34. Wanneer voelde ik me voor het laatst alleen? Waardoor?
35. Met wie werkte ik dit jaar het fijnst samen, en waarom liep dat zo goed?
36. Welke samenwerking voelde niet goed, en wat was mijn rol daarin?
37. Wat houdt me het meest tegen om mijn gezondheid te verbeteren, en waarom pak ik dat niet aan?
38. Wat heb ik dit jaar níet gedaan uit angst? Hoe kijk ik daar nu op terug?
39. Welke leuke plekken die ik dit jaar bezocht, wil ik volgend jaar opnieuw bezoeken? Kan ik die nu al in de agenda zetten?
40. Over welk groot onderwerp ben ik dit jaar anders gaan denken?

Bonus: de inzichten die je door bovenstaande vragen opdoet, kun je verwerken in een persoonlijk manifest. En in mijn boek Intentioneel leven laat ik zien hoe je op basis van reflectie een jaarplan kunt schrijven.

Stel jij jezelf of dierbaren reflectievragen? Zo ja, deel ze vooral in de comments.

40 vragen om aan het einde van het jaar te stellen is geschreven door Ernst-Jan Pfauth. Met plezier gelezen? Geef je dan via pfauth.com net als 7.000 anderen op voor zijn nieuwsbrief over intentioneel leven.

1. Sinds kort gebruik ik Beeper, een app waar je alle DM’s en berichten van verschillende apps kunt laten binnenkomen. Of iemand me nu een berichtje stuurt via Instagram, LinkedIn, Signal, Telegram of WhatsApp: ik zie het in Beeper. Nu hoef ik niet meer een rondje te maken langs al die berichtenapps. En, dit is een groot voordeel, ik stel mezelf minder bloot aan de verslavende timelines van de sociale netwerken. De eerste vijf berichtendiensten kun je gratis toevoegen, daarna kost Beeper 10 euro per maand.

2. Koopzegels bij de Albert Heijn zijn een prima manier om zes procent rente over je spaargeld te ontvangen. Dat is een saaie financiële constatering, maar FD-columnist Milou Brand schreef er een heerlijk essay over dat je meeneemt naar de Vliegende Panters, Italiaanse zomervakanties, staatsobligaties en weer terug naar de koopzegels. Lees haar kapitale kanttekeningen.

3. De afgelopen maanden dook ik in boeken over de telegraaf, wasmachines en tekstverwerkers. Van al deze technologieën verwachtten mensen destijds dat ze veel tijd zouden besparen. Maar in werkelijkheid verhoogde mensen hun standaarden – zo gingen ze meer berichten aan elkaar sturen, kleding vaker wassen en véél nettere teksten afleveren – waardoor ze uiteindelijk weer net zo druk waren. Dat kan ons iets leren in dit AI-tijdperk, schrijf ik voor De Correspondent: als een AI-tool onze taken overneemt, maken wij gewoon een nieuw to-dolijstje (geen paywall).

4. The White Stripes mochten toetreden tot de Rock-’n-Roll Hall of Fame en Jack White deelde mooi advies in zijn toespraak: “Get your hands dirty and drop the screens and get out in your garage or your little room and get obsessed.

5. Dankzij serierecensent Anke Meijer ontdekte ik de HBO-serie Task. Die is zeker niet voor iedereen, want er zit bruut bendegeweld in. Maar het is ook een diep menselijk verhaal over thema’s als familie, adoptie, kansengelijkheid en kwetsbaarheid. Bij de laatste afleveringen zat ik onbedaarlijk te snikken op de bank. Mark Ruffalo speelt een FBI-agent en voormalig priester die een bende moet opsporen terwijl hij nog rouwt over een familietragedie. Het bijzondere aan Task is dat je ook van zijn tegenspeler, de bendeleider, gaat houden. Lees Anke’s recensie in haar fijne serie-nieuwsbrief.

6. Winston Churchill was onbehouwen zichzelf en trad het leven met een ongekende gulzigheid tegemoet. Drie dingen wilde hij altijd binnen handbereik hebben: champagne, sigaren en een boeiende gesprekspartner. Alle aandacht moest áltijd op hem gericht zijn en hij had niet het vermogen naar anderen te luisteren. Dat leidde tot militaire blunders en veel menselijk leed. Maar tegelijkertijd wist hij zijn land bij elkaar te houden terwijl het Duitse bommen regende. Daarom lees ik van tijd tot tijd een biografie over deze fascinerende en onuitstaanbare man. In Churchill & Son beschrijft Josh Ireland de relatie tussen Winston en diens zoon Randolph. Die moest de derde politieke gigant in de Churchill-dynastie worden. Aan Randolphs ambitie en charisma lag het niet. Helaas ontbrak het hem aan de intellectuele nieuwsgierigheid en ijver die zijn vader wél had. Winston schreef zes tot acht uur aan een speech van veertig minuten, Randolph roeptoeterde blind de standpunten van zijn vader na. Hoe groter het verschil tussen Winstons ambitie voor zijn zoon en de werkelijkheid werd, hoe explosiever hun relatie. Als ze het dan weer bijlegden, zaten de twee aristocraten uren bij het vuur innig te praten. Dit boek overstijgt het persoonlijke verhaal van de Churchills en is een teder en bij vlagen onthutsend boek over vader-zoon-relaties.

7. Hartverwarmende en hilarische video: YouTuber Mattias Kranz koopt een octopus op de vismarkt. Thuis stopt hij het dier niet in de pan maar in een aquarium en doopt hem ‘Tako’. Daarna geeft hij de octopus een half jaar lang pianoles, tot ze samen de blues kunnen spelen. Ik vond deze video leuker dan My Octopus Teacher, haha. Mattias liet onlangs op YouTube weten dat Tako, ook al heeft hij de pensioengerechtigde leeftijd bereikt, nog steeds elke dag een riedeltje speelt.¹

8. Wat kan leeftijdsgenoot Joost de Vries jaloersmakend intelligent én soepel schrijven. Echt zo genoten van zijn boek Hogere Machten, waarin hij vrijwel de hele twintigste eeuw gebruikt om een wervelende liefdesgeschiedenis te beschrijven tussen een topdiplomaat en een schrijver. Het verhaal begint in het voormalige Nederlands-Indië en zwerft vervolgens door het Londen van de Tweede Wereldoorlog en het naoorlogse Parijs. De Vries is het type schrijver dat het voor elkaar krijgt om Charles de Gaulle op grappige én geloofwaardige wijze in een cameo op te voeren. Zo’n roman waarvan je hoopt dat ze er een dramaserie met on-Hollands groot budget van maken. Trouwens, op 8 december verschijnt mijn Jonge Jaren-interview met hem, waarin hij onder andere vertelt hoe hij zijn baan als Chef Zondag bij de Volkskrant combineert met romanschrijven (schrijf je hier in als je een seintje wilt ontvangen).

9. Ik las, als zovelen, Beladen Huis van Christien Brinkgreve. Ze blikt na de dood van haar echtgenoot terug op hun huwelijk, en hoe ze daar een deel van zichzelf in verloor. Lijkt me doodeng om publiekelijk te schrijven over zoiets persoonlijks, maar in dit citaat komt de achterliggende noodzaak van haar boek mooi naar voren:

Schrijven, lees ik in De prijs die we betalen van de Israëlische schrijver David Grossman, is ‘het verzet van de ziel tegen de bange verkramping van onze geest’. Schrijven schept ruimte om uit die verkramping te raken en de losgeraakte delen bij elkaar te voegen tot een samenhangend geheel. Tot een verhaal dat ook door anderen herkend wordt, in de eigen varianten, rond de eigen thema’s.

10. Zo creëer je meer smartphonevrije momenten in je leven. Compagnon Alexander Klöpping en ik hebben alle manieren, hacks, gadgets en appjes die we gebruiken om ons telefoongebruik binnen de perken te houden op een rijtje gezet in een gratis online gids.

11. Alexander en ik maken het liefst al wandelend nieuwe plannen voor onze uitgeverij. Nadeel is dat je na anderhalf uur dan met een kop vol ideeën zit, maar niets op papier hebt. Daarom lopen we tegenwoordig voor gek met een pluizig DJI-microfoontje aan onze kraag dat onze wandelvergadering opneemt. Die opname transcriberen we met MacWhisper. Dat transcript voeren we dan aan ChatGPT met de volgende prompt, vooral het derde deel is zéér belangrijk:

Corrigeer eerst het transcript, maak daarna drie secties: 
1. Besluiten 
– Vat alle concrete besluiten samen. 
– Formuleer ze kort, scherp en ondubbelzinnig. 
– Bundel overlappende punten en verwijder ruis. 
2. Actiepunten 
– Maak een volledige to-do-lijst met wie wat doet + deadline (als genoemd)
– Noteer impliciete acties expliciet (als wij iets ‘moeten checken’ → actiepunt)
– Wees streng: wat is essentieel om de boel in beweging te houden? 
3. Grappige quotes
– Selecteer de meest typische uitspraken. 
– Zet ze sec en zonder context op een rij, voor toekomstig vermaak

12. ‘Agency’ is zowel een vaag psychologisch begrip als een sleutel tot een rijk leven. Dat schrijft auteur George Mack in een zeer toegankelijk artikel. Hij beschrijft drie eigenschappen die nodig zijn om aan plannen of dromen te beginnen die stiekem zo ambitieus zijn dat je er ongemakkelijk van wordt: scherp kunnen denken, snel in actie kunnen komen en niet bang zijn om ‘normaal’ over te komen. Ik vond het een goede schop onder m’n reet.

13. Toch even blijven hangen bij dit stel dat met twee honden in een luxe omgebouwde schoolbus een zwervend bestaan op Manhattan leidt (video).

14. Ik heb altijd het idee dat er in China op het gebied van innovatie van alles gebeurt wat me hier in het westen ontgaat. Daarom las ik Breakneck; China’s Quest to Engineer the Future van Dan Wang. Hij hanteert de tegenstelling dat ingenieurs in China de baas zijn, terwijl juristen de macht hebben in de Verenigde Staten. Bij de hoofdstukken over onvoorstelbare bouwprojecten en groene energie las ik met ontzag mee. Sinds 1980 heeft China een snelwegennetwerk gebouwd dat twee keer zo lang is als dat van de VS, een hogesnelheidsnet dat twintig keer zo groot is als dat van Japan, en bijna zoveel zonne- en windenergiecapaciteit als de rest van de wereld bij elkaar. Bij de hoofdstukken over wat er misgaat wanneer ingenieurs ook het leven achter de voordeur willen vormgeven, gruwelde ik. Ik moest het echt even wegleggen na het hoofdstuk over de verschrikkingen van de éénkindpolitiek. Dat gezegd hebbende, ik heb wel echt het gevoel dat ik de Chinese werkwijze beter begrijp na het lezen van dit boek.

15. Ik vind EILAND zo’n mooi lied. Gerson Main zingt over hoe je je dierbaren gunt zoveel mogelijk zichzelf te zijn, maar tegelijkertijd wil beschermen tegen de harde realiteit:

Persoonlijke update: dit spookte ik uit in november

Ik gaf met POM twee boeken uit: Smartphonevrij Opgroeien van de gelijknamige ouderbeweging en Thijs Launspach en Voorbereid van Ot van Daalen. De eerste lanceerden we in een pop-upwinkel met vintage Nokia’s en de tweede in een bomvolle Rode Hoed met een event over hoe goed Nederland is voorbereid op de zeven grootste rampscenario’s. In diezelfde prachtige zaal organiseerden Doortje Smithuijsen en ik Jonge Jaren Live, waarin we zangeres Merol, schrijver Joost de Vries en culinaire levenskunstenaar Yvette van Boven interviewden. Die gesprekken komen binnenkort online. Je kunt wel alvast naar nieuwe Jonge Jaren-afleveringen op Spotify luisteren met Noraly Beyer, Boris Dittrich, Romana Vrede, Arie Boomsma en Astrid Roemer. Tenslotte interviewde ik voor Nooit Meer Slapen op NPO Radio 1 Frank Ketelaar over zijn politieke dramaserie BuZa en onze gedeelde liefde voor The West Wing.

📍 Volgende maand verstuur ik traditiegetrouw mijn jaarlijkse lijstje met 29 dingen die ik waardeerde (eerdere edities: 2024, 2023, 2022 & 2021)

Vond je dit een goede of leuke editie? Laat het me weten met een hartje hieronder. Makes my day om te zien wie er meeleest!

1. Dank aan Clo Willaerts voor de tip. ↩︎

De sleutel tot een rijk leven is geschreven door Ernst-Jan Pfauth. Met plezier gelezen? Geef je dan via pfauth.com net als 7.000 anderen op voor zijn nieuwsbrief over intentioneel leven.