ενημερωτική φωλέα

προγραμμα και αρχειο για τηλεοραση

noreply@blogger.com (ποντιακη φωλεα) — Mon, 29 Apr 2019 10:48:00 +0200

εδω ειναι το αρχειο για να το κατεβασετε

Πρωτα κατεβαζουμε το προγραμμα και το κανουμε εγκατασταση αφου το εγκαταστησουμε τοτε κατεβαζουμε και το αρχειο με τα καναλια,οταν λοιπον τελειωσουμε τοτε ανοιγουμε το προγραμμα και πηγαινουμε αριστερα επανω που γραφει Datei παταμε επανω και μετα εκει που γραφει offene datei και βαζουμε το αρχειο με τα καναλια ,κατω δεξεια γραφει οτι ειναι για MPGE-2 εμεις το αλαζουμε και βαζουμε σε all files για να μας διξει το αρχειο μας ,τελος παταμε επανω στο αρχειο και μετα βλεπουμε τα καναλια . Κατα καιρους θα ανεβασω και αλλα αρχεια και η διαδικασια ειναι παντα η ιδια .καλα να περνατε ολοι σας.
τα τρια λινγκ θα τα μαρκαρετε ενα ενα και θα ανοιξετε το google crome για να τα κανετε επικοληση ετσι θα πατε μετα στις ληψεις και θα τα βρειτε εκει με πρωτο να κανετε εγκατασταση το προγραμμα και μετα τα αλλα δυο αρχεια με καναλια απο την ελλαδα νοβα οτε και τα υπολοιπα,
http://www.mediafire.com/file/gqd1y54my0fmlca/vlc-3.0.6-win32.exe/file
http://www.mediafire.com/file/ulkakoqkgx543rp/ProgDVB7.28.1Std.rar/file
http://www.mediafire.com/file/tfsldmyrwu9isq5/ProgDVB7.28.1Std.exe/file
http://www.mediafire.com/file/9zyxe7zl823og76/30_08_2019.m3u/file

Ηθη και Εθιμα

noreply@blogger.com (ποντιακη φωλεα) — Wed, 11 Oct 2017 11:01:00 +0200

Σουμάδεμαν (Αρραβώνας)

Αρραβώνας

Οι γονείς του παιδιού, οι οποίοι ήταν αποκλειστικά υπεύθυνοι για την εξεύρεση νύφης, αφού έδιναν το λόγο, όριζαν την ημέρα των αρραβώνων , που συνήθως ήταν Σάββατο. Ο «πρώτος» αρραβώνας, η απλή υπόσχεση γάμου, κατά την οποία γινόταν η ανταλλαγή δαχτυλιδιών λεγόταν πρωτοβάλεμαν . Λίγες μέρες μετά την καταφατική απάντηση του πατέρα της νέας, ο πατέρας του νέου με συγγενείς και φίλους και με τη συνοδεία μουσικών οργάνων πήγαιναν στο σπίτι της νέας για τον αρραβώνα.

Απαραίτητη ήταν η παρουσία του παπά για την αλλαγή των δαχτυλιδιών « χωρίς παπάν σουμάδ' κι έτον ». Τα δαχτυλίδια ήταν πάντα χρυσά. Αυτός που τα άλλαζε ήταν υποχρεωμένος και να τους στεφανώσει. Τα δώρα που έκαναν στην υποψήφια νύφη ήταν φλουριά, δαχτυλίδι, σταυρός, χρήματα κ.α.

Μετά την τελετή ακολουθούσε το φαγοπότι. Συνηθιζόταν εκείνη την ημέρα να προσφέρεται σουμαδοψώμι (παρασκευαζόμενο ψωμί για τα σουμάδα) από τους γονείς του νέου στους συγγενείς της νέας.

Οι αρραβώνες σπάνια διαλύονταν. Σε περιπτώσεις διάλυσης έλεγαν «Έκλωσαν τη σουμάδα» και επέστρεφαν τα δώρα. Ήταν πάρα πολύ ατιμωτικό και ο νέος έπρεπε να ξενιτευτεί αφού πλέον δεν τον σήκωνε το κλίμα του χωριού.

Γάμος

Στους Έλληνες του Πόντου πιο διαδεδομένος ήταν ο όρος « χαρά », που υπογράμμιζε το χαρμόσυνο τούτο γεγονός των ανθρώπων. Η ιεροτελεστία του ποντιακού γάμου, η ιερότητα του συζυγικού δεσμού, η λαϊκή αντίληψη και πίστη στο ηθικό και κοινωνικό του περιεχόμενο εναρμονίζονται πλήρως με το ουσιαστικό περιεχόμενο του ορισμού του γάμου, που έδωσε ο Ερ. Μοδεστίνος: «Γάμος εστίν ανδρός και γυναικός συνάφεια και συγκλήρωσις του βίου παντός, θείου τε και ανθρωπίνου δικαίου κοινωνία.»

Οι Πόντιοι πάντρευαν τα παιδιά τους πολύ νωρίς, συνήθως, 20-23 χρόνων τα αγόρια και σε μικρότερη ηλικία τα κορίτσια. Αν το κορίτσι περνούσε το εικοστό έτος συνήθιζαν να τη λένε γεροντοκόρη. Πολλές φορές οι γονείς « λογόδοναν » την κόρη τους όταν αυτή έπαιζε με τα παιδάκια της γειτονιάς. Την τύχη της κοπέλας όριζε ο δυναμικός πατέρας αφού η συγκατάνευσή της στο γάμο ήταν περιττή. Ούτε όμως και ο νέος μπορούσε να έχει τη δική του γνώμη για τη μελλοντική του σύζυγο. Ο λόγος του πατέρα ήταν νόμος απαράβατος. Η ψυχολογική βία δημιουργούσε ψυχολογική αντιβία, η οποία μην μπορώντας αλλιώς να αντιδράσει, γινόταν διαλάλημα της μούσας και ταυτόχρονα μήνυμα προς τον ιερέα:

Η ψύ' την ψυν όντας κι ‘θελ
Ποπά ντο στεφανώνεις ;
Δυο μαχαίρα δίστομα
Ε συ φερτς κι ανταμώνεις !

Όταν οι δυο ψυχές δεν αγαπιούνται,

Παπά πώς στεφανώνεις ;
Μαχαίρια δυο δίστομα,
Φέρνεις κι ανταμώνεις!

Η συγκατάθεση των γονιών για το γάμο της κόρης τους λεγόταν «λογόπαρμαν». Η πρώτη συμφωνία για την ημέρα του γάμου γινόταν στα «τελειώματα», στο «ψαλάφεμαν». Αλλά όταν πλησίαζε ο καιρός του γάμου πήγαιναν 7-8 μέρες πριν από τη στέψη, το βράδυ συνήθως, οι στενοί συγγενείς του νέου, στο σπίτι της κόρης και έπαιρναν το λόγο, δηλαδή την τελευταία διαβεβαίωση. Έλεγαν: «Εμείς λέγομε σα οχτώ απάν να εφτάμε το γάμον. Ντο λέτε κι εσείς;». Όταν συμφωνούσαν για την ημερομηνία, γινόταν το κέρασμα της νύφης, ομελέτα ή «τζαμούρ» με μπόλικο βούτυρο. Τότε μάλιστα κλείδωναν κι ένα λουκέτο και το έβαζαν στην τσέπη του γαμπρού. Θα το ξεκλείδωνε όταν πήγαινε να σμίξει με τη νύφη, στη νυφική παστάδα το βράδυ της Δευτέρας.

Στον Πόντο δεν υπήρχε ο αναχρονιστικός θεσμός της προίκας. Η νύφη έκανε δώρα μόνο στο γαμπρό, στα καινούρια γονικά και στους κοντινούς συγγενείς. Παρόλα αυτά συνηθιζόταν να μεταφέρουν τα πράγματα (προίκα) της νύφης πάνω σε κάρο, συνοδευόμενο από λυράρη που έπαιζε τραγούδια του γάμου, προσκαλώντας τον κόσμο (λάλεμα) στη «χαρά».

Επίδειξη προίκας, Καλλίφυτος Δράμας

Από την Τετάρτη μέχρι την Παρασκευή δυο παλικάρια με λύρες, με ένα μπουκάλι ούζο και ένα ποτήρι ή με κεριά έβγαιναν και καλούσαν όλο το χωριό στο γάμο.

Πέρα από τα προπαρασκευαστικά στάδια της τελευταίας εβδομάδας πριν από την Κυριακή του γάμου, η βασική διαδικασία του αρχίζει το Σάββατο το βράδυ, με τα δυο αντίστοιχα γλέντια στο σπίτι του γαμπρού και της νύφης.

Ξημερώνει η Κυριακή. Λίγο πριν ή μετά την απόλυση της εκκλησίας, ο κουμπάρος και η παρέα του, κεφάτοι, τραγουδώντας έρχονται στο σπίτι του γαμπρού. Μετά από φιλοφρονήσεις και ανταλλαγές ευχών με τους συγγενείς, αρχίζουν να ξυρίζουν το γαμπρό. Έπαιρνε η μητέρα του γαμπρού μια πετσέτα, τον σταύρωνε και την έριχνε στον ώμο του κουρέα. Έβαζαν ένα ταψί, ο γαμπρός πατούσε μέσα στο ταψί και ο κουρέας τον ξύριζε. Άντρες και γυναίκες με σταυρωτά άσπρα μαντήλια χόρευαν μπροστά του και έριχναν χρήματα σε μια πιατέλα. Ο λυράρης έπαιζε και τραγουδούσε:

Ρασχία ντο συρίζεται, ποτάμε ντο βογάτε,
Α έρτε το μικρόν τ' αρνί και απ' εσάς φογάτε.
Ομάτε και ματόφρυδα και μάτε άμον ελαίας
Ερούξα και αραέβατα σι πούλι τα φωλέας.

Η γαμήλια πομπή μετά τις ευχές των γονέων είναι παραταγμένη.Την αποτελούσε μια ομάδα οπλισμένων από 20-30 παλικάρια με έναν αρχηγό, που βάδιζε σε αρκετή απόσταση από την πομπή. Κατά διαστήματα τα παλικάρια πυροβολούσαν ομαδικά με εντολή του αρχηγού. Αυτά τα ομαδικά πυρά λέγονταν τονανμάδες και τόνιζαν τη μεγαλοπρέπεια και τον πανηγυρικό χαρακτήρα της τελετής. Τους οπλισμένους ακολουθούσαν οι ηλικιωμένοι πάνω στα άλογα, ο γαμπρός πάνω σε κόκκινο ή άσπρο άλογο, έχοντας ως οδηγό του τον κουμπάρο. Ο γαμπρός περιστοιχιζόταν από συγγενείς, φίλους και τις παρανυφάδες, οι οποίες ήταν νιόπαντρες και φορούσαν τα « νεγαμ'κα » τους, δηλαδή τη νυφική τους στολή. Στο τέλος ακολουθούσε η υπόλοιπη πομπή που λεγόταν « οψίκ ». Κατά τη διαδρομή, η πομπή σταματούσε σε διάφορα σημεία, όπως σε σταυροδρόμια, σε ρεματιές, σε γεφύρια και ο γαμπρός έβγαζε από το ζωνάρι του το τρίγων και το πετούσε σαν ξόρκι για την εξουδετέρωση των κακών πνευμάτων.

Γαμήλια πομπή, αναβίωση του εθίμου

Όταν έφτανε η πομπή σε σημείο από όπου φαινόταν πια το χωριό της νύφης, ο επικεφαλής των οπλοφόρων, ο τονανμά μπασί, έδινε το σύνθημα του πυροβολισμού. Επακολουθούσε σωστό πανδαιμόνιο από τους εκκωφαντικούς κρότους των πυροβολισμών και τα σύννεφα του καπνού του μπαρουτιού από τους πυροβολισμούς. Στον Όφη, δικαιούνταν να πυροβολούν μόνο από την πλευρά του γαμπρού. Αν γινόταν παράβαση του κανονισμού από την πλευρά της νύφης, το πράγμα έπαιρνε δυσάρεστες διαστάσεις με απρόβλεπτα επακόλουθα, γιατί μια τέτοια πράξη θεωρούνταν μεγάλη προσβολή και βαριά βρισιά για το γαμπρό.

Έξω από το σπίτι της νύφης οι συμπέθεροι, οι συγγενείς και όλοι οι καλεσμένοι, γειτόνοι και φίλοι υποδέχονται εγκάρδια το γαμπρό, τους γονείς και όλη τη συνοδεία τους. Ανταλλάσσονται ευχές, φιλιά, κεράσματα και άλλα.

Κατά την ποντιακή συνήθεια, ο γαμπρός έπρεπε να σχίσει ένα χοντρό κούτσουρο για να αποδείξει ότι είναι σε θέση να αναλάβει τα οικογενειακά βάρη, δηλαδή τα έξοδα της οικογένειας. Το σχίσιμο αυτό του κούτσουρου γινόταν με τσεκούρι μέσα στην αυλή του πεθερού, μπροστά στα μάτια των γειτόνων, οι οποίοι τον επευφημούσαν.

Η νύφη στολισμένη με γραφικά νυφάτικα και με το πρόσωπο καλυμμένο με πέπλο περιμένει την έξοδο από το πατρικό της. Η μητέρα της έφερνε μια πίτα μέσα σ'ένα σεντόνι, η νύφη την έσπαγε πάνω απ' το κεφάλι της και η μητέρα της τη μοίραζε στους καλεσμένους. Όταν η νύφη αναχωρούσε από το πατρικό της σπίτι, παρ' όλες τις συγκλονιστικές στιγμές του αποχωρισμού, οι συμβουλές των δικών της και ιδίως της μάνας της, προς αυτήν ήταν πολύ σκληρές: « Εσύ ατώρα θα γίνεσαι άλλο οσπίτ'. Εμάς να ανασπάλτς και να αγαπάς τον άντρα σ' και τα πεθερκά σ' ». Μια τέτοια συμβουλή της μάνας, που ασφαλώς έκρυβε το βαθύ πόνο του αποχωρισμού, υπογράμμιζε το καθήκον της νύφης να συμβάλλει στη θεμελίωση του καινούριου σπιτικού με τρόπο αυστηρό.

Όταν ξεπροβόδιζαν τη νύφη συνήθιζαν να τραγουδούν:

Σημέρον μαύρος ουρανός,
Σήμερον μαύρ'ημέρα
Σημέρον θα χωρίουνταν
Μάνα και θυγατέρα.
Οσήμερον το κορασον
Δυο καρδόπα έχει
Τ'ένα αφήνει σοι κυρου
Και τ' άλλο παιρ' και πάγει
Οσήμερον το κορασον
Δυο πορτόπ' ανοίγει
Άφσον, κόρη, τη μάναν σου
Και ποίσον άλλεν μάναν.
Άφσον, κόρη, τον κύρη σου
Και ποίσον άλλον κύρην.
Άφσον, κόρη, τ' αδελφά σου,
Και ποίσον άλλα αδέλφα.
Τίμα, κόρη, την πεθερά σ'
Να είσαι τιμημέντσα
Τίμα, κόρη, την πεθερά σ'
Να είσαι αγαπεμέντσα.

Με λαμπρότητα και γραφικότητα, κάτω από τους ήχους των μουσικών οργάνων και των τραγουδιών, η γαμήλια πομπή ξεκινάει από το σπίτι της νύφης και φτάνει στην εκκλησία.

Πριν από τη στέψη, ο ιερέας απευθύνει στο γαμπρό το ερώτημα: « Αγαπάς ατέν ;» και προς τη νύφη « Αγαπάς ατόν ;» Με την καταφατική τους απάντηση προχωράει στη στέψη.

Αφού τελειώσει η τελετή της στέψης, η γαμήλια πομπή προχωράει προς το σπίτι του γαμπρού.

Μετά τη στέψη, μπροστά πηγαίνουν γαμπρός και νύφη ενώ τους συνοδεύει τιμητικά ο κουμπάρος. Οι συγγενείς της νύφης παρεμβάλλουν στην πορεία τούτη διάφορα εμπόδια, για να τη δυσκολέψουν. Θέλουν να δείξουν πως δίνουν στο γαμπρό πολύτιμο στοιχείο ζωής (τη νύφη) και επομένως πρέπει να αναλογισθεί τις ευθύνες του. Γονείς και στενοί συγγενείς του γαμπρού περιμένουν να υποδεχτούν τους νιόπαντρους, τον αητέν και την περιστέραν , τους συγγενείς, φίλους και όλους τους καλεσμένους. Στην πόρτα περιμένει η μάνα του γαμπρού με κουφέτα ή ρύζι για να ράνει τους νιόπαντρους. Τοποθετεί ένα πιάτο πάνω στο κατώφλι. Η νύφη σπάει το πιάτο με το πόδι της και ο κόσμος χειροκροτεί και φωνάζει « άξια ».

Μετά την είσοδο του γαμπρού, της νύφης και των άλλων καλεσμένων οδηγούν πρώτα το γαμπρό, τη νύφη, τον κουμπάρο και τους συμπεθέρους στο τραπέζι.

Έπειτα ακολουθούσε το θήμιγμαν . Επτά πρωτοστέφανα ζευγάρια (στη Σάντα ήταν 9 ή 11) και ένα επιπλέον άτομο( το τεκ ) συγκροτούσαν έναν κυκλικό χορό. Κάθε ζευγάρι κρατούσε από μια αναμμένη λαμπάδα. Παρών ήταν και ο παπάς με το πετραχήλι του, κρατώντας λαμπάδα και θυμιατό ψάλλοντας δίστιχα για να το επαναλάβουν μετά και οι άλλοι:

Αρχήν όταν ευλόγησεν
Κύριος ο Θεός μας
Τον πρώτον γάμον τίμιον
Τον εν Κανά τη πόλει
Βάνει ο νους μου να πω
Δια τους νεονύμφους
Αυτόν πρώτον και άξιον
Και τίμιον το γάμον.

Στα περισσότερα μέρη τραγουδούσαν για το θήμισμαν τα παρακάτω δίστιχα:

Εφτά ζευγάρια και το τεκ
Κρατούνε τα λαμπάδας
Κι η νύφε εσέβεν'ς σο χορόν
Με τοι παρανυφάδας.

Έπειτα έμπαινε στο χορό και ο υπόλοιπος κόσμος και το γλέντι συνεχιζόταν.

Μετά το γλέντι ακολουθούσε το νυφείον . Η νύφη παρέμενε εκεί αρκετή ώρα και στο διάστημα αυτό την επισκέπτονταν διάφορα άτομα, ακόμη και παιδιά. Στο νυφείον έφερναν και κάθιζαν στα γόνατα της νύφης ένα αγόρι δίνοντας της την ευχή να είναι αγόρι το πρώτο παιδί που θα κάνει και ο γαμπρός του έδινε χρήματα.

Το πρωί της Τρίτης η νύφη έπαιρνε ένα γκιούμι νερό, μια λεκάνη και πετσέτες και πήγαινε με μια κοπέλα (φίλη, κουνιάδα) να πλείνει τα πόδια των συγγενών. Άμα τους έπλενε τα πόδια τους φορούσε κάλτσες και τους έκανε δώρα. Έτσι τέλειωνε ο ποντιακός γάμος που κρατούσε τρεις μέρες και δυο νύχτες.

Βάφτιση

Το πρώτο παιδί της οικογένειας το βάφτιζε ο κουμπάρος. Αυτός δηλαδή που είχε στεφανώσει τους γονείς του παιδιού. Τα μωρά συνήθως τα βάφτιζαν μόλις συμπλήρωναν 40 ημέρες από τη γέννησή τους, Όμως σε περιπτώσεις που τα μωρά ήταν άρρωστα και κινδύνευαν να πεθάνουν τα βάφτιζαν πολύ νωρίτερα, ακόμη και αμέσως μετά τη γέννησή τους και ανάδοχος γινόταν οποιαδήποτε παρευρισκόμενος.
Τα άλλα παιδιά της οικογένειας τα βάφτιζαν άλλοι κατόπιν απόφασης από τους πρεσβύτερους της οικογένειας του παιδιού. Συνήθως αναλάμβαναν να γίνουν ανάδοχοι των παιδιών άτεκνοι οι οποίοι δεν είχαν δικά τους παιδιά ώστε να αποκτήσουν και αυτοί.
Τα αγόρια είχαν δεξάμενο και τα κορίτσια δεξαμέντζαν . Τα δίδυμα βαπτίζονταν από διαφορετικούς δεξάμενους του δικού τους φύλου.
Ο κουμπάρος πήγαινε στην εκκλησία κουβάδες με νερό για την κολυμπήθρα. Έπειτα κάποιος από τους συγγενής έφερνε το μωρό και το έπαιρνε ο ανάδοχος αφού πρώτα του έδινε λεφτά. Μετά το τέλος της βάφτισης η μητέρα για να πάρει το παιδί γονάτιζε τρεις φορές μπροστά στον νονό και του φιλούσε το χέρι. Ο νονός παρέδιδε στην μητέρα το μωρό λέγοντας : «Σου παραδίνω το βαφτιστικό μου να το προσέξεις σαν τα μάτια σου και απ’ τη φωτιά και απ’ όλα τα κακά».
Αργότερα όλοι οι προσκεκλημένοι πήγαιναν στο σπίτι των γονιών. Καθ’ οδόν π ιερέας έψελνε το σχετικό τροπάριο. Στο σπίτι υπήρχε στρωμένο τραπέζι και ξεκινούσε το γλέντι.
Στη συνέχεια της ζωής του παιδιού, ο ανάδοχος είχε την υποχρέωση να του πάει δώρα και να δείχνει ενδιαφέρον.
Ήταν τόσο στενή η συγγένεια μέσω της βάφτισης σε τέτοιο βαθμό που παιδιά βαφτισμένα από τον ίδιο ανάδοχο δεν είχαν το δικαίωμα να παντρευτούν διότι λογίζονταν ως αδέρφια.

Χριστούγεννα

Τα Χριστούγεννα είχαν ιδιαίτερη σημασία για τους Πόντιους. Την παραμονή των Χριστουγέννων έψελναν τα ακόλουθα κάλαντα:
Χριστός ΄γεννέθεν,
χαράν σον κόσμον,
χα καλή ωρά, καλή σ' ημέρα.
Χα καλόν παιδίν οψέ ΄γεννέθεν,
οψέ ΄γεννέθεν, ουρανοστάθεν.
Τον εγέννεσεν η Παναγία,
Τον ενέστεσεν Αϊ- Παρθένος.
Εκαβάλκεψεν χρυσόν πουλάριν
κι εκατήβεν σο σταυροδρόμι,
σταυροδρόμι και μυροδρόμι.
Έρπαξαν Ατόν οι χιλ' Εβραίοι,
χιλ΄ Εβραίοι και μυρι' Εβραίοι.
Α σ' ακρόντικα κι α' σήν καρδίαν
αίμαν έσταξεν, χολή ΄κι εφάνθεν.
Ούμπαν έσταξεν και μύρον έτον,
μύρος έτον και μυρωδία.
Εμυρίστεν ατό ο κόσμος όλον,
Για μυρίστ΄ατό κι εσύ Αφέντα.
Έρθαν τη Χριστού τα παλικάρα
και θημίζνε τον νοικοκύρην,
νοικοκύρην και βασιλέαν.
Δάβα σο ταρέζ', κι ελά σην πόρταν,
δος μας ούβας και λεφτοκάρα.
Κι αν ανοιείς μας, χαράν σην πόρτα σ'.
Τα παιδιά έψελναν τα ποντιακά κάλαντα και τους έδιναν, αντί για λεφτά, ξηρούς καρπούς, ξερά σύκα και κερατούτσες που έμοιαζαν με φασόλια αλλά ήταν γλυκές. Σε άλλα μέρη οι Πόντιοι, παραμονές Χριστουγέννων, μαζεύονταν στην πλατεία και αποφάσιζαν για το γιορτινό τραπέζι.

Ο κουκαράς

Τον κουκαρά κατασκεύαζαν οι γυναίκες κρυφά από τα παιδιά τους. Αυτός αποτελούνταν από ένα μεγάλο κρεμμύδι πάνω στο οποίο κάρφωναν σε ημικύκλιο εφτά φτερά από κότα ή κόκορα (όσες οι εβδομάδες της νηστείας). Χωρίς να γίνουν αντιληπτές από τα παιδιά τον κρεμούσαν από το ταβάνι. Το κρέμασμα γινόταν την Καθαρά Δευτέρα πολύ νωρίς. Έτσι όταν ξυπνούσαν τα παιδιά αντίκριζαν τον κουκαρά να κρέμεται από το ταβάνι και να κουνιέται. Αν δεν συμμορφώνονταν με το κράτημα της νηστείας τα φοβέριζαν ότι θα τα φάει ο κουκαράς. Με τρόπο φυσούσαν τον κουκαρά που καθώς κουνιόταν και περιστρέφονταν προκαλούσε τον φόβο. Κάθε εβδομάδα που περνούσε αφαιρούσαν και ένα φτερό μέχρι να τελειώσουν όλα με το τελείωμα της νηστείας.

Πρωτοχρονιά

Στον Πόντο η πρωτοχρονιά λέγεται νεοχρονίαν ή νέον έτος. Την ημέρα της πρωτοχρονιάς έψελναν τα ακόλουθα κάλαντα:
Αρχή Κάλαντα κι αρχή του χρόνου,
κι αρχή του χρόνου,
πάντα Κάλαντα, πάντα του χρόνου,
πάντα του χρόνου.
Αρχή μήλον έν' κι αρχή κυδών' έν'
κι αρχή βάλσαμον το μυριγμένον,
το μυριγμένον.
Εμυρίστεν ατό ο κόσμος όλον,
ο κόσμος όλον,
για μυρίστ' ατό και συ Αφέντα,
καλέ μ' Αφέντα.
Λύσον την κεσέ σ' και δος παράδας
και δος παράδας
Κι αν ανοιείς μας, χαρά σην πόρτας σ',
χαρά σην πόρτα σ'.
Σε κάποιες άλλες περιοχές του Πόντου ψάλλονταν κάλαντα διαφορετικά:
Στην Τραπεζούντα στα τελευταία χρόνια πριν το ξεριζωμό:
Του σκλάβου το Καράβι
Τρεις καλόγεροι απ' του Μελά
και τρεις του Βαζελώνα,
καράβι βάζουν στα σκαριά
με το «Χριστός γεννάται».
Κι «Αρχιμηνιά κι αρχιχρονιά»
στη θάλασσα το ρίχνουν.
Βάζουν κι ένα Ρωμιόπουλο,
λεβέντη καπετάνιο.
Το Ρίζε βάλλει τ' άρμενα,
τα Σούρμενα τα ξάρτια,
ο Όφις και η Τρίπολη,
μουτζόπουλα και ναύτες.
Η πλούσια η Αργυρούπολη,
ασήμι και χρυσάφι
και την ευχή του Γένους μας
τη δίνει η Τραπεζούντα.
Η Ζύγανα συννέφιασε
κι ο Ταύρος εχιονίστη,
της Κρώμνης τα ψηλά βουνά
τρανήν αντάραν έχουν.
Μα η δόλια η Μαύρη Θάλασσα
γαλήνεψε ως πέρα,
για να περάσει ατράνταχτο
του Σκλάβου το Καράβι...
-Δόστε κι εμάς τον κόπο μας,
ό, τ' είναι ορισμός σας
κι ο Άγιος Βασίλειος
να είναι βοηθός σας.
Στην Νικόπολη:
Άγιος Βασίλης έρχεται
από την Καισαρείαν,
βαστά εικόνα και χαρτί
χαρτί και καλαμάρι.
Έναν πουλίν, καλόν πουλίν,
έρτεν από την Πόλην.
Ουδέ σ' αμπέλ εγόνεψεν,
ουδέ σ' αμπελοκλάδι,
ατό έρτεν κι εγόνεψεν
σοι κυρ Δαβίδ τον οίκον.
Έσειξεν τ' έναν το φτερόν.
σο γαίμαν έν' βαμμένον
έσειξεν και τ' άλλο φτερόν,
χαρτίν περιγραμμένον.
Και η ράβδ' ατ' έτον σύξυλον
και ζώγλιμον κλωνάρι.
Εθάλλυνεν, εμάκρυνεν,
σα επουράνα εξέβεν.
Η κόρφ' ατ' έτο ο Χριστόν,
ρίζα η Παναγία.
Τα κλάδ' ατ' έσαν άγγελοι,
τα φύλλα οι προφητάδες
επροφήτευαν κι έλεγαν
και του Χριστού τα πάθη.
Έλα, Χριστέ μ' αληθινέ,
Χριστέ μ' και πιστεμένε μ',
όντες έρτες κι εκάθισες
σοι κυρ Δαβίδ τον οίκον,
και έκρινες πάντα, κριτή,
κι εις πάντας τους αιώνας.
Το βράδυ όλη η οικογένεια συγκεντρωνόταν για να περάσει μαζί τη γιορτή. Το τραπέζι ήταν γεμάτο με φρούτα(πορτοκάλια, μανταρίνια, ξερά δαμάσκηνα, ροδάκινα, σταφίδες κ.α.), ξηρούς καρπούς(φουντούκια, καρύδια, φιστίκια, αμύγδαλα, κάστανα), γλυκά, ξερές φέτες από κυδωνόπαστο κτλ. Οι μικροί του σπιτιού έλεγαν τα κάλαντα για τους μεγαλύτερους της οικογένειας, κι ύστερα κάθονταν όλοι στο πρωτοχρονιάτικο τραπέζι. Οι γυναίκες συνήθιζαν εκείνο το βράδυ, να βράζουν ένα κοτόπουλο σε σιγανή φωτιά(καθ' όλη τη διάρκεια της νύχτας) για να έχουν όλο το χρόνο φαγητό.
Την πίτα έκοβε ο αρχηγός της οικογένειας, αφού πρώτα χάραζε με το μαχαίρι το σημείο του σταυρού και έλεγε, « εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος ». Πρώτα ξεχώριζε ένα κομμάτι για την Εικόνα του σπιτιού, έπειτα ένα για τη Δουλειά, κι ύστερα έδινε ένα κομμάτι σε όλα τα μέλη της οικογένειας. Ξεχώριζε επίσης κομμάτια και για όσους έλειπαν. Σε ορισμένα μέρη, χώριζαν ειδικά κομμάτια και για την Παναγία, το Χριστό, τον ξένο.
Έπειτα ο αρχηγός της οικογένειας ανακάτευε μερικά νομίσματα με φουντούκια και καρύδια και τα πετούσε προς την οροφή λέγοντας ταυτόχρονα, « Κάλαντα και καλός καιρός, πάντα και του χρόνου ». Η κίνηση αυτή γινόταν τρεις φρές. Τα παιδιά κάθε φορά έπεφταν στο δάπεδο ψάχνοντας να βρουν τα νομίσματα. Στη συνέχεια, ο πατέρας μαζί με τη μητέρα, με το θυμιατό στο χέρι, γύριζαν όλα τα δωμάτια του σπιτιού και τα θυμιάτιζαν λέγοντας διάφορες ευχές ή ψέλνοντας τροπάρια. Μετά το θυμιάτισμα, ο πατέρας καλαντίαζε τα παιδιά, δηλαδή τους έδινε τα δώρα τους. Στο τραπέζι υπήρχε μάσα σ' ένα βάζο ένα κλαδί ελιάς. Όσοι είχαν (μυστική) επιθυμία, συνήθως οι γυναίκες και μάλιστα τ' ανύπαντρα κορίτσια, έκοβαν απ' αυτό ένα φύλλο, το σάλιωναν και το έριχναν στο τζάκι, όπου έκαιγε το καλαντοκούρ' . Αν το φύλλο έσκαζε και στριφογύριζε πριν καεί, τότε αυτό που είχαν στο νου τους, θα γινόταν μέσα στην επόμενη χρονιά.
Μετά την κοπή της βασιλόπιτας, ο τυχερός της βραδιάς έτρεχε στη βρύση του χωριού, για να αφήσει σ' αυτήν το δώρο του(συνήθως το κομμάτι από τη βασιλόπιτα). Έπαιρνε αντίστοιχα ό,τι άφηνε εκεί άλλος. Αμέσως μετά γέμιζε ένα κύπελλο με νερό και το μετέφερε χωρίς μιλιά στο σπίτι, γιατί έτσι απαιτούσε η συνήθεια. Από το νερό αυτό έπιναν όλα τα μέλη της οικογένειας(αμίλητον νερόν). Σε άλλα μέρη κάθε οικογένεια έπαιρνε από ένα κυδώνι και το έκοβε σε τόσα κομμάτια όσα άτομα ήταν στην οικογένεια. Μετά έβαζαν μία δραχμή μέσα σ' ένα κομμάτι, το ανακάτευαν μέσα σε μια πετσέτα και διάλεγε ο καθένας από ένα. Σε όποιον τύχαινε η δραχμή αυτός μετά έπρεπε να σηκωθεί τα χαράματα να πάρει μια κανάτα και να πάει κάτω στην πλατεία να τη γεμίσει με νερό.
Αν συνέβαινε να υπάρχει σε μια οικογένεια ελεύθερη κοπέλα, τότε αυτή πήγαινε στη βρύση(ανεξάρτητα αν ήταν η τυχερή της βασιλόπιτας), για να ανοίξει η τύχη της.
Η παραπάνω συνήθεια, που δεν είχε γενική εφαρμογή είναι μια παραλλαγή του εθίμου « το καλαντόνερον ». Το καλαντόνερον ήταν το νερό που έπαιρναν οι Πόντιοι από τις βρύσες( πεγάδα ) και τα ποτάμια τα μεσάνυχτα της Πρωτοχρονιάς, κατά το καλαντίασμά τους. Το νερό αυτό, που το θεωρούσαν αγιασμένο, το έφερναν στο σπίτι, έπιναν όλοι από λίγο και με το υπόλοιπο ράντιζαν το σπίτι, την αυλή, τα ζώα και τα χωράφια.
Λίγο πριν από τα μεσάνυχτα της Πρωτοχρονιάς, γυναίκες με διάφορα δώρα στα χέρια(τσουρέκια, γλυκίσματα, φρούτα, ψημένο σιτάρι, αλάτι κλπ.) επισκέπτονταν τη βρύση του χωριού ή το ποτάμι και τα εναπόθεταν εκεί κοντά, λέγοντας την ευχή: «Κάλαντα και καλός καιρός, πάντα και του χρόνου». Τότε ακριβώς έπαιρναν το καλαντόνερον. Πίστευαν πως η ροή του νερού πάνω στην αλλαγή του χρόνου σταματούσε για λίγο. Αν σ' αυτή τη μυστηριακή ώρα βρισκόταν κάποιος κι έβλεπε το φαινόμενο, το θεωρούσαν τον πιο αθώο και τον πιο τυχερό του χωριού. Κι ό,τι ζητούσε, σαν ιδιαίτερη επιθυμία, θα το έβρισκε. «Επλερούτον σα μουράτα τ'», γίνονταν οι επιθυμίες του πραγματικότητα.
Παίρνοντας κανείς νερό, δεν έπρεπε να γυρίσει να δει πίσω του. Γιατί τότε τ' άστρα του ουρανού πέφτουν και σβήνουν μέσα στα νερά και οι άγγελοι σχίζουν τον Ιορδάνη ποταμό και στον ουρανό κολλάνε άλλα αστέρια. Εκείνη την ώρα τα νερά μουγκρίζουν, βοούν, δημιουργούνται τεράστια κύματα και «γνεφίζ'νε», ξυπνούν.
Τότε αν κανείς γυρίσει πίσω του να δει, αρρωσταίνει ψυχικά( παθάν', βλάφκεται, αχπαράεται ) και μένει για καιρό άρρωστος.
Γι' αυτό δεν πήγαιναν για καλαντόνερο οι λεχώνες και οι ασαράντιστες.
Το καλάντισμα της βρύσης γινόταν ιδιαίτερα από τις ελεύθερες κοπέλες του χωριού. Το βράδυ της Πρωτοχρονιάς πρόσφεραν στο « πεγάδ » διάφορα φρόυτα και ιδίως μήλα. Και για ανταπόδοση περίμεναν από τη βρύση ν' ανοίξει την τύχη τους με την καινούρια ροή του νερού, μετά τη σύμφωνη διακοπή του, σύμφωνα με τα παραπάνω. Τα ελεύθερα παλικάρια του χωριού καιροφυλακτούσαν, κι όταν αποχωρούσαν οι κοπέλες, πλησίαζαν στη βρύση κι έτρωγαν τα φρούτα. Το παλικάρι, που έτρωγε το μήλο της συγκεκριμένης κοπέλας, θα την ερωτευόταν και σύντομα θα την παντρευόταν, κατά την ποντιακή λαϊκή πίστη. Επενεργούσαν εδώ κάποιες μαγικές δυνάμεις, καθώς διαλαλεί η ποντιακή δημοτική ποίηση:
Ανάθεμα π' εκρέμιζεν
το μήλον σο πεγάδιν,
το μήλον είχεν φάρμακον
και το πεγάδ' μαείας.
Μαεύ' εμέν, μαεύ' κι εσέν,
μαεύ' τοι δυς αντάμαν.
Η κόρ' μαεύ' ελλενικά,
ρωμαίικα παλικάρα...
Στον Πόντο συνήθιζαν, επίσης, το βράδυ της Πρωτοχρονιάς να καίνε στο τζάκι ένα χοντρό κούτσορο, το καλαντοκούρ'. Σύμφωνα με τις ποντιακές λαϊκές δοξασίες, το βράδυ της Πρωτοχρονιάς, με την αλλαγή του χρόνου, τα δαιμόνια κατεβαίνουν από την καπνοδόχο και η φωτιά τα εμποδίζει. Επειδή τα δαιμόνια είναι πολλά και έρχονται σταδιακά, το καλαντοκούρ' πρέπει να είναι μεγάλο. Διάλεγαν λοιπόν ένα μεγάλο κούτσουρο, συνήθως από βελανιδιά, για να διαρκέσει ολόκληρη τη νύχτα(σε μερικές μάλιστα περιοχές ολόκληρο το Δωδεκαήμερο), που έμενε αμετακίνητο στη θέση του ώσπου να καεί ολότελα. Η συνεχής διατήρηση της φλόγας αποτελούσε απαραίτητο όρο για την επιτέλεση του σκοπού του. Αν λοιπόν η φλόγα έσβηνε από κάποια αιτία, αυτό θεωρούνταν κακοσημαδιά. Οποιαδήποτε ενόχληση από το καλαντοκούρ'(καπνός, δυσοσμία κλπ.) ήταν ανεκτή. Ο τυχόν θόρυβος(τρίξιμο) που έκανε ενώ καιγόταν το καλαντοκούρ', νόμιζαν ότι οφειλόταν στο κάψιμο των δαιμονίων.
Στον Πόντο, για τ' ανύπαντρα κορίτσια έλεγαν: «Εσύ κορίτσι που θέλεις να ονειρευτείς στον ύπνο σου αν θα πάρεις πλούσιο άντρα ή φτωχό, κρύψε κρυφά, χωρίς κανένας να σε δει, την πρώτη σου μπουκιά από τη βασιλόπιτα του τραπεζιού. Σαν κλειστείς μοναχή σου στην κάμαρά σου, άλειψέ την με μέλι και με βούτυρο, άνοιξε το παράθυρο που βλέπει κατά το Βοριά και στάσου εκεί τα μεσάνυχτα και πες:
Ω! Γενάρη, Καλαντάρη και καλά
καλαντισμένε, εκεί στις Άκριες που θα πας
κι εκεί που θα γυρίσεις εκεί ΄ναι οι Μοίρες
των Μοιρών και η δική μου Μοίρα.
Αν είναι πλούσια και καλή, πες της να ΄ρθει να μ' εύρει
αν είναι και πεντάφτωχη, πάλι να ΄ρθει να μ' εύρει.
Κοιμήσου ύστερα με τη μπουκιά αφημένη στο παράθυρο και θα δεις στον ύπνο σου αυτό που ευχήθηκες.

Πάσχα

Η νηστεία της Μεγάλης Σαρακοστής ξεκινούσε τη Καθαρή Δευτέρα. Ήταν αυστηρότατη για όλους. Νήστευαν μέχρι και οι λεχώνες και οι άρρωστοι και τα παιδιά. Για να φοβίσουν μάλιστα τα παιδιά ώστε να νηστέψουν χρησιμοποιούσαν ένα σκιάχτρο που το έλεγαν κουκαρά. Το κρεμούσαν στην οροφή του σπιτιού την Κυριακή πριν την Καθαρά Δευτέρα. Κάτω από το βλέμμα το κουκαρά τα παιδιά έτρωγαν μόνο νηστίσιμα. Από το προηγούμενο βράδυ τα παιδιά φιλούσαν το χέρι του παππού, της γιαγιάς, του μπαμπά και της μαμάς. Αγκαλιάζονταν τα αδέρφια και φιλιούνταν. Την ημέρα της Καθαρής Δευτέρας οι πιστοί πήγαιναν στην εκκλησία, κοινωνούσαν, έπαιρναν αντίδωρο και από ΄κει και πέρα όσοι άντεχαν κρατούσαν νηστεία για 40 μέρες. Τις τρεις πρώτες μέρες δεν έτρωγαν τίποτα και δεν έπιναν ούτε νερό. Τη Σαρακοστή, τα καφενεία ήταν ανοιχτά, ο κόσμος πήγαινε, αλλά δεν χόρευε κανένας. Κάθε Παρασκευή πήγαιναν στην εκκλησία στους Χαιρετισμούς. Όταν πλησίαζε η Μεγάλη Εβδομάδα σκούπιζαν τα σπίτια, τις αυλές και όλο το χωριό.
Μετά τα εμπόνεστα και τη Σαρακοστή, ιδιαίτερη σημασία είχε η Κυριακή των Βαϊων, όταν παιδιά 10-15 χρονών έβγαιναν στους μαχαλάδες να ψάλλουν τα αντίστοιχα κάλαντα και να λάβουν αντί δώρου τα κερκέλα (κουλούρια), τοι σακιαρλαμάδες (καραμέλες), παράδες(από τους συγγενείς) ή σπανιότερα από κάποιο μαντίλι. Τα κάλαντα διέφεραν από τόπο σε τόπο. Στην περιοχή της Ματσούκας έψελναν τα παρακάτω :
Βάια βάια το βαϊ,
τρώμε οψάρα και χαμψίν
και τ' απάν την Κερεκήν
τρώμε βούτορον, τυρίνc
Τ' απάν η Κερεκή , ήταν αυτή του Πάσχα.
Ένα ποντιακό έθιμο της Κυριακής των Βαϊων ήταν και το βάεμαν . Το απόγευμα του Σαββάτου του Λαζάρου σε ορισμένες περιοχές του Πόντου τα παιδιά κρατώντας ένα ανθισμένο κλαδί λεύκας και ένα καλαθάκι για να βάζουν μέσα τ' αυγά που θα μάζευαν, γυρνούσαν τα σπίτια ψάλλοντας την Ανάσταση του Λαζάρου και οι νοικοκυρές τους έδιναν κουλούρια, « κερκέλια », που τα περνούσαν στο κλαδί της λεύκας, αλλά και αυγά. Στα περισσότερα όμως μέρη του Πόντου το « βάεμαν » γινόταν την Κυριακή μετά την εκκλησία. Στα Κοτύωρα τα παιδιά έψελναν και έλεγαν:
Βάι-βάι των Βαγιών
σέν' κερκέλ' κι εμέν ωβόν.
Αντί στο καλάθι, τα κουλούρια περνιόνταν καμιά φορά σε σπάγκο, που η μια άκρη του ήταν δεμένη πίσω στη μέση των παιδιών και η άλλη ελεύθερη για το σκοπό αυτό. Κάθε κουλούρι που περνούσε από το σπάγγο πήγαινε έτσι πίσω στην πλάτη του παιδιού.
Ο Πόντος προετοιμαζόταν ψυχικά με τη νηστεία και τις αλληλοδιάδοχες γιορτές, που μεσολαβούσαν ως το Πάσχα, για τον ερχομό της. Αποκορύφωμα βέβαια της αναμονής ήταν η Μεγάλη Εβδομάδα, που κλιμάκωνε τα θρησκευτικά αισθήματα από ημέρα σε ημέρα, προετοιμάζοντας τις ψυχές των πιστών για το Μέγα Σάββατο, τη νύχτα της Ανάστασης και συνακόλουθα τη λύτρωση-λύση του θείου δράματος.
Την Μεγάλη Πέμπτη οι νοικοκυρές έφτιαχναν τσουρέκια και έβαφαν αυγά. Τα αυγά τα έβαφαν με κρεμυδόφυλλα. Έπαιρναν φλούδες από κρεμμύδια και τούλι από τις μπομπονιέρες και το έκοβαν έτσι ώστε να μπορούν να δέσουν τα αυγά. Έπειτα κάλυπταν το αυγό με κρεμμυδόφυλλα και το έβαζαν να βράσει για δέκα λεπτά σε ξίδι και νερό. Μετά την βράση , έβγαζαν την κλωστή που τα είχαν δέσει και έτσι σχηματιζόταν πάνω στα αυγά διάφορα σχέδια και αποχρώσεις. Ύστερα τα σκούπιζαν και τα άλειφαν με λάδι.
Τη Μεγάλη Παρασκευή δεν έτρωγαν ούτε ελάδ'.
Το μορολόγι της Παναγίας ήταν λαϊκός θρήνος της Μεγάλης Παρασκευής, αφιερωμένος στον ψυχικό σπαραγμό της Παναγίας, που τα Πάθη της προκάλεσαν. Ο Ποντιακός Ελληνισμός μ' αυτό το μοιρολόγι, όπως και σ' άλλα μέρη του μητροπολιτικού κέντρου, παρακολουθεί τη μητέρα του Χριστού από τη στιγμή που πληροφορείται τα γεγονότα της σύλληψης του γιού της και περιγράφει τις αντιδράσεις της. Διασώζει επίσης τη δραματική σκηνή της παρουσίας της Θεοτόκου μπροστά στο σταυρωμένο Χριστό και την τελευταία συζήτησή της μαζί του:
Δέντρον, δέντρον ξεφάντωτον,
δέντρον ξεφαντωμένον,
σην κόρφαν κάθεται ο Χριστόν,
σην ρίζα η Παναϊα,
σ' άκρας κάθουν οι άγγελοι,
σα φύλλα οι προφητάδες
κι έψαλλ'ναν κι επροφήτευαν
και του Χριστού τα πάθη.
Ψάλλ' ο Μωυσής, ψάλλ' ο Δαβίδ,
ψάλλ'νε κι οι προφητάδες,
ψάλλε κι εσύ Ιάκωβε
και αδελφέ Κυρίου,
ψάλλε κι εσύ Παράδεις
μετά των αρχαγγέλων.
Σήμερον μαύρος ουρανός,
σήμερον μαύρ' ημέρα,
σήμερον όλοι θλίβονται
και τα βουνά λυπούνται,
σήμερον έβαλαν βουλήν
οι άνμοι Εβραίοι,
οι άνομοι και τα σκυλα
οι τρισκαταραμμένοι
για να σταυρώσουν τον Χριστόν
τον πάντων βασιλέα.
Ο Κύριος ηθέλησε
να μπει σε περιβόλι
να λάβει δείπνον μυστικόν
για να τον λάβουν όλοι.
Κι η Παναγία η Δέσποινα
καθόταν μοναχή της,
την προσευχή της έκανε
για το μονογενή της.
Φωνή εξήλθ' εξ ουρανού
κι απ' αρχαγγέλου στόμα,
σώνουν, κυρά μου, οι προσευχές,
σώνουν και οι μετάνοιες
και τον υιόν σου πιάσανε
και σου χαλκιά τον πάνε.
Καρφιά, χαλκιάντ', φκιάσατε δυο,
καρφιά, φκιάσατε πέντε,
βάλτε τα δυο σα χέρα του
και τ' άλλα δυο σα πόδα,
το πέμπτο το φαρμακερό
βάλτε το σην καρδάν του.
Ένας υιός μονογενής
κι ατός έν' καρφωμένος,
ένας υιός μονογενής
κι ατός έν' σταυρωμένος.
Σαν τ' άκουσε η Παναγιά
λιγοθυμά και ρούζει,
σταμνί νερό της ρίξανε,
τρία κανάτα μόσκον,
αλείφ'ν ατέν ροδόσταγμαν,
΄κι έρται ο λογισμός ατ'ς...
Το μοιρολόγι της Παναγίας το τραγουδούσαν τα κορίτσια, κυρίως, το μεσημέρι της Μεγάλης Παρασκευής, συγκεντρωμένα σε μικρές ομάδες μπροστά στον επιτάφιο.
Το Μ. Σάββατο, έτρωγαν ελαφρά το βράδυ(πλακίν με τ'αβλούκα, κορκοτέναν, σιρβάν κτλ.) και κοιμούνταν νωρίς για να μπορέσουν να ξυπνήσουν εύκολα. Το σπίτι είχε ήδη ετοιμαστεί από τη Μεγάλη Πέμπτη, όταν γινόταν και το αποδράνισμαν των μπακιρικών( το τρίψιμο-καθάρισμα). Τα ρούχα περίμεναν τα μέλη της οικογένειας καθαρά και φροντισμένα. Όλοι όφειλαν να φορέσουν τα καλύτερά τους, για να φανεί ο πανηγυρικός χαρακτήρας της γιορτής. Εξυπακούεται ότι ολόκληρη τη Μεγάλη Εβδομάδα τ' αντρόγυνα απέφευγαν τους καβγάδες και τις προστριβές κι οι μάνες πρόσεχαν πώς μιλούσαν στα παιδιά τους, για να μη κολατίγουνταν (να μην κολαστούν).
Στις πόλεις και όπου αλλού απαγορεύονταν οι κωδωνοκρουσίες, οι χριστιανοί ειδιποιούνταν τη νύχτα του Μεγάλου Σαββάτου να πάνε στις εκκλησίες από τον ζαγκότσον , που ερχόταν και χτυπούσε τις πόρτες των σπιτιών. Σε ορισμένες περιοχές, όμως, π.χ. στη Σάντα, χτυπούσαν κανονικά οι καμπάνες.
Οι άντρες φορούσαν ποτίνα, σαάκ παλτόν, με κατιφεδέναν γιαχάν. Οι γυναίκες ζουπούνας, μεταξωτά φοτάδας, λαχόρ', κοντογούνα, σαλβάρα, λουστρίνα κουντούρας. Στο κεφάλι, την τάπλαν με τα φουλιρία. Πάνω σα καμίσα χρυσή αλυσίδα με την ώραν. Φυσικά, η ενδυμασία αυτή συνηθιζόταν στις μεγάλες πόλεις και από τις γυναίκες των εύπορων οικογενειών.
Το Χριστός Ανέστη, που έλεγε ο παπάς, πάντοτε συνοδευόταν από τον ήχο που έβγαζαν τα πιστόφα , τα ρεβόλα και τ' άλλα όπλα που βροντούσαν, για να διαλαλήσουν το ότι αναστήθηκε ο Χριστός. Μετά την είσοδο του ιερέα στην εκκλησία, η λειτουργία συνεχιζόταν ως το πρωί και κανείς βέβαια δεν έφευγε. Τα παιδιά στο προαύλιο τσούγκριζαν τ'αυγά(το τσούγκρισμα διαρκούσε και τις τρεις ημέρες του Πάσχα. Την πρώτη μέρα τσούγκριζαν με το μυτίν, τη δεύτερη με τον κώλον και την Τρίτη με την κοιλίαν). έπειτα από τη μετάληψη και την απόλυση της εκκλησίας, επέστρεφαν στο σπίτι οικογενειακώς, προσπαθώντας να διατηρήσουν το φως της λαμπάδας, για ν' ανάψουν μ' αυτό την καντήλα. Συχνά προσκαλούσαν στο σπίτι συγγενείς ή φίλους, για να φάνε μαζί. Το τραπέζι ήταν γεμάτο φαγώσιμα, μη νηστίσιμα. Σημειώνεται ότι το σουβλιστό αρνί δε συνηθιζόταν στον Πόντο.
Το επόμενο πρωί, μόλις τέλειωνε η εκκλησία, έβαζαν τραπέζι κι έτρωγαν όλοι μαζί ως το μεσημέρι. Την πρώτη μέρα του Πάσχα τα καφενεία ήταν κλειστά. Όλος ο κόσμος ήταν έξω από τα σπίτια του και τσούγκριζαν αυγά. Οι μεγάλοι σε ομάδες 3-4 ατόμων πήγαιναν από σπίτι σε σπίτι μαζί με μια λύρα, χόρευαν, τσούγκριζαν αυγά, τους κερνούσαν ούζο και μετά έφευγαν. Ερχόταν η δεύτερη Ανάσταση, η ώρα 12.00 το μεσημέρι. Πήγαινε πάλι ο κόσμος στην εκκλησία. Έπειτα όλο το χωριό μαζευόταν στην κεντρική πλατεία ή μπροστά στο σχολείο και χόρευαν.
Το απόγευμα, μετά τη δεύτερη Ανάσταση, άρχιζαν οι ανταλλαγές επισκέψεων. Οι νοικοκυρές πρόσφεραν στους επισκέπτες ρακί με μεζέ φούστορον, τυρί κτλ. Οι επισκέψεις συνεχίζονταν ως το βράδυ.
Το Πάσχα συνήθως επέστρεφαν και οι ξενιτεμένοι(ξενιτάντ') ή όσοι κάτοικοι χωριών ήταν εγκατεστημένοι σε πόλεις και γύριζαν στις πατρίδες τους, για να περάσουν την ημέρα της Λαμπρής με τους συγγενείς τους.
Οι τρεις μέρες της Λαμπρής στον Πόντο λέγονταν λαμπροήμερα . Σ'όλα τα σπίτια το τραπέζι ήταν στρωμένο με πασχαλινά φαγώσιμα και ιδιαίτερα με κόκκινα αυγά και λαμπροκουλούρες.
Στα χωριά, μετά τα οικογενειακά τραπέζια της πρώτης ημέρας, τη δεύτερη ημέρα στήνονταν χοροί και γλέντια στα αλώνια ή σε ανοιχτούς χώρους κι εκεί με τη συνοδεία της λύρας χόρευαν και τραγουδούσαν(το ομάλ', τη Τρυγώνας, το λαγκευτόν). Σε όσους τόπους συνηθιζόταν το έθιμο του Ιούδα, το σχετικό ομοίωμα καιγόταν μετά τη δεύτερη Ανάσταση.
Η Ανάσταση αποτελούσε για κάθε Πόντιο ξεχωριστή και αλησμόνητη στιγμή. Κανένας Πόντιος δεν μπορεί να ξεχάσει την ιερή συγκίνηση τις στιγμές της Ανάστασης. Ήταν η στιγμή που είχε συνδυάσει με τα πιο βαθιά εθνικά ιδανικά του και το όνειρο για ελευθερία.

Ποντιακοι χοροι

noreply@blogger.com (ποντιακη φωλεα) — Wed, 11 Oct 2017 10:36:00 +0200

Παραδοσιακοί Ποντιακοί Χοροί

Όταν κάποιος αναφέρεται στους ποντιακούς χορούς, τα τραγούδια και σε κάθε άλλο πολιτιστικό στοιχείο του Πόντου, θα πρέπει να λάβει υπόψη του ότι: Ποντιακό είναι το κάθε τι που δημιουργήθηκε στην ευρύτερη περιοχή του Πόντου με όλες τις επιδράσεις και τις παραλλαγές του. Είναι φανερό ότι στη διαμόρφωση των διαφόρων παραλλαγών, έπαιξαν σημαντικό ρόλο οι ιδιαιτερότητες του φυσικού, πολιτιστικού και κοινωνικού περιβάλλον.

Οι ποντιακοί χοροί είναι ομαδικοί γι’ αυτό η έναρξη δεν γινόταν από ένα συγκεκριμένο άτομο αλλά από ομάδα ατόμων.

Όλοι οι χοροί του Πόντου είναι κυκλικοί, εκτός του Κοτσαγκέλ.

Πηγή: "Συμβολή στην έρευνα του χορού των Ελλήνων του Πόντου"
του Νίκου Ζουρνατζίδη

1.      Ανεφορίτ’σσα ή Κιζέλα : χορός από τη Γαλίανα, Τραπεζούντα.
2.      Από Παν’ και Κα’ : χορός από την περιοχή της Ματσούκας (Τραπεζούντα).
3.      Από Παν’ και Κα’ ή Τίκ’ : χορός της περιοχής Άκ Ντάγ Ματέν.
4.      Αρματσούκ’ ή Ελματσούκ’ : χορός που χορεύτηκε από Ποντίους των περιοχών Σεβάστειας και Καυκάσου.
5.      Αρχουλαμάς ή Ικιλεμέ (διπλόν) : χορός από την περιοχή της Πάφρας.
6.      Ατσαπάτ’ : μορφή αργής Σέρρας που χορευόταν στα Πλάτανα Τραπεζούντας.
7.      Γέμουρα : χορός που χορευόταν στις περιοχές Ίμερα και Σεβάστεια.
8.      Γέμουρα : χορευόταν στην περιοχή Κακάτσης, με τη μορφή Τρυγόνας
9.      Γετίερε ή Γεντί-Αράτς ή Γεντί- Αρά : χορός της περιοχής Αργυρούπολης.
10. Γιουβαρλαντούμ ή Γιουβα(ρ)λάντουμ : χορός με προέλευση την περιοχή Άκ Ντάγ Ματέν.
11. Διπάτ’ : χορός της Τραπεζούντας, συναντάται και με άλλες διαφορετικές ονομασίες όπως ‘Κοδεσπαινιακόν, Γιαβαστόν κα.
12. Διπλόν Ομάλ : χορός της περιοχής Κιουμούσ Ματέν.
13. Εκατήβα’ς σα Παξέδες : χορός της Τραπεζούντας.
14. Εμρ’ Οπίς’ ή Φούλουρ- Φουλούρ : ονομασία χορού στο Στάμαν Τραπεζούντας.
15. Έταιρε ή Εταιρέ : χορός από την Τραπεζούντα.
16. Θανατί’ Λάγγεμαν (Κιζλάρ Οπλαμασί) : χορευόταν στο χωριό Ασάρ της Πάφρας.
17. Θήμιγμα(ν) ή Θήμισμα(ν) ή Θήμιμα(ν) ή Θημάσμαν ή Εφτά ζευγάρια και το Τέκ’ : παμποντιακός τελετουργικός χορός των νεονύμφων.
18. Καβαζίτας : χορός της Κερασούντας (Γουρούχ).
19. Καλόν Κορίτσ’ ή Παπόρ : χορός της περιοχής Ματσούκας (Τραπεζούντα).
20. Καρσιλαμάς : αντικριστός ζευγαρωτός χορός.
21. Κελ-Κίτ : κωμόπολη μεταξύ Νικόπολης και Σεβάστειας, η ονομασία είναι τούρκική και σημαίνει «έλα και φύγε».
22. Κόνιαλι : σχεδόν σε όλο τον Πόντο και ιδιαίτερα στην περιοχή της Νικόπολης.
23. Κουνιχτόν : χορός της Νικόπολης.
24. Κοριτσί χορόν (Κιζλάρ Καϊτεσί) : χορός της περιοχής Πάφρα.
25. Κότσ’ ή τη Κότσος : χορευόταν σε όλο τον Πόντο.
26. Κοτσάκι(ν) : αντικριστός ζευγαρωτός χορός στην περιοχή της Νικόπολης. Σε χωριά της Τραπεζούντας είχε την ονομασία Κετσέκ Κετσέκ.
27. Κότσαρι : χορός με προέλευση από το Κάρς.
28. Κοτσιχτόν Ομάλ’ : χορευόταν με μικρές παραλλαγές σε όλες σχεδόν τις περιοχές του Πόντου.
29. Κούσερα : χορός που πήρε την ονομασία του από το ομώνυμο χωριό της Ματσούκας.
30. Λαφράγκα : χορευόταν από Ποντίους με καταγωγή από την Σαμψούντα.
31. Λέτσι : χορός της περιοχής Κάρς.
32. Λέτσινα : χορός της περιοχής Κάρς.
33. Μαντήλια : ζευγαρωτός αντικριστός χορός της περιοχής Κιουμούσ’ Ματέν.
34. Μάρς : σκοπός του γάμου της περιοχής Κάρς.
35. Μαύρον Πεγάδ’ (Καρά Πουνάρ) : πήρε το όνομά του από το ομώνυμο χωριό της Πάφρας.
36. Μαχαίρια ή τη Μαχαιρί’ : χορός που έχει σαν βάση το Τίκ’ Τρομαχτόν και χορεύεται από δύο άτομα κρατώντας μαχαίρια.
37. Μηλίτσα : μεικτός, κυκλικός χορός με προέλευση τη Σάντα, Τραπεζούντας.
38. Μητερίτσα : χορευόταν στην Τραπεζούντα και στα παράλια αστικά κέντρα.
39. Μονόν Χορόν (Τεκ Καϊτέ) : χορός της Πάφρας του Πόντου.
40. Μουζενίτ’κον : πήρε το όνομά του από το χωριό Μούζενα της Αργυρούπολης.
41. Μωμο(γ)έρια ή τη Μωμο(γ)ερί ή Κοτσαμάνια (τα) στη Λιβερά της Ματσούκας ή Μαϊμούνια στην περιοχή του Κάρς : ένα από τα έθιμα των Ελλήνων του Πόντου.
42. Ντολμέ ή Τσολμέ : χορός της περιοχής του Όφη.
43. Ομάλ’ (Κάρς) : χορός της περιοχής Κάρς.
44. Ομάλ’ Απλόν ή Ομάλ’ Μονόν : χορός από την Τραπεζούντα και Αργυρούπολη.
45. Ομάλι(ν) ή Τζανί μ’ Αμάν’ : χορός από την περιοχή της Νικόπολης (Γαράσαρη).
46. Ούτσαϊ ή Ούτς Αλτί : χορός από την Πάλτσανα της Νικόπολης.
47. Πατούλα : χορευόταν σε όλο τον Πόντο.
48. Σαμψόν : χορός αμφιβόλου προέλευσης. Πιθανές περιοχές προέλευσης, Σαμψούντα και Όφη.
49. Σαρί Κουζ’ : χορός που συναντάμε σε διάφορες περιοχές του Πόντου (Κάρς, Τραπεζούντα, Αργυρούπολη, Χερίανα κλπ).
50. Σαρί Κουζ’ Παλαΐας : χορός από την Παλαΐα του Κάρς.
51. Σαρί Κουζ Λαγγευτόν (Ατλαμασί) : χορός από την Πάφρα.
52. Σαρί κουζ’ (Πάφρα) : χορός από την Πάφρα.
53. Σερρανίτσα ή Εικοσιένα ή Χεριανίτσα ή Χεϊριανίτσα : προέρχεται από την περιοχή Χερίανα, νοτιοδυτικά της Αργυρούπολης.
54. Σέρρα ή Τρομαχτόν ή Λάζικον : χορός με βάση το Τίκ’ Τρομαχτόν. Πήρε την ονομασία του από τον ποταμό Σέρρα, δυτικά της Τραπεζούντας και έχει διάφορες μορφές ανάλογα με την περιοχή όπου χορευόταν. Η ονομασία του είναι πιθανό να προέρχεται και από τη λατινική λέξη serra-ae η οποία σημαίνει «πριόνι- αλυσίδα» από το γεγονός ότι ο χορός χορευόταν από 40-50 άτομα σχηματίζοντας ένα είδος αλυσίδας.
55. Στενά δρόμια (Ταρατσού Σοκακλάρ) : χορός από την Πάφρα.
56. Τάμσαρα ( Τραπεζούντα) : χορός που έχει σαν βάση το Διπάτ’ και χορευόταν σε χωριά της Τραπεζούντας.
57. Τάμσαρα : χορός της περιοχής Νικόπολη.
58. Τέρς’ (Ακ Νταγ Ματέν) : χορός της περιοχής Άκ Ντάγ Ματέν.
59. Τέρς (Κιουμούσ’ Ματέν) : χορός της περιοχής Κιουμούσ’ Ματέν.
60. Τίβ-Τιβ-Τιβ-Τάνα : χορευόταν στην Τραπεζούντα.
61. Τίζ : χορός της περιοχής Άκ Ντάγ Ματέν.
62. Τίκ’ : χορός των περιοχών Κιουμούσ’ Ματέν, Ατά Παζάρ και Πάφρας.
63. ν Τίκ’ αργό: χορός της περιοχής Άκ Ντάγ Ματέν.
64. Τίκ (διπλόν) ή Κοδεσπαινιακόν Τίκ’ ή Τικ’ ‘ς σο γόνατο : χορός που συναντάμε σε όλο σχεδόν τον Πόντο.
65. Τίκ’ Λαγγευτόν : χορός διαδεδομένος σε πολλές περιοχές του Πόντου, όπως Κερασούντα, Κοτύωρα, Σούρμενα, Τόνγια κλπ.
66. Τίκ’ Μονόν : χορεύεται στην περιοχή της Τραπεζούντας και κυρίως στη Ματσούκα.
67. Τίκ’ Μονόν Κοφτόν : χορός από την Ίμερα του Πόντου.
68. Τίκ (Τόνγια) : χορός της περιοχής Τόνγιας.
69. Τίκι(ν) : χορός από την περιοχή της Νικόπολης.
70. Τίταρα ή Τετέ Αγάτς : χορός της περιοχής Αργυρούπολης.
71. Τίταρα : χορευόταν στο Κάρς και στα Κοτύωρα.
72. Τούρι : χορός της περιοχής Κάρς.
73. Τρία τη Κότσαρι : χορευόταν στην περιοχή του Κάρς.
74. Τρομαχτόν Τίκ’ : χορός με προέλευση το Κάρς και διαδόθηκε σε ολόκληρο σχεδόν τον Πόντο.
75. Τρυγόνα Γουρούχ ή Γουρουχλίδικον : χορός της περιοχής Γουρούχ, Κερασούντας.
76. Τρυγόνα : χορευόταν σε ολόκληρο σχεδόν τον Πόντο.
77. Τσαραχότ : χορός της περιοχής του Άκ Ντάγ Ματέν.
78. Τσοκμέ ή Σαρί Κουζ μαντηλί : χορός περιοχής Κάρς.
79. Τσουρτούγουζους : χορός της περιοχής Κιουμούσ’ Ματέν.
80. Τυρφών ή Τυφρών ή Τρυφών (Τρύφωνας) : χορός από την Πάφρα.
81. Φόνα : χορός από την Αργυρούπολη.
82. Χάλα χάλα : της περιφέρειας Κακάτσης (Αργυρούπολη).
83. Χαλάϊ : χορός της περιοχής του Άκ Ντάγ Ματέν.

Ποντιακά Τραγούδια

noreply@blogger.com (ποντιακη φωλεα) — Wed, 11 Oct 2017 10:10:00 +0200

Λίστα Τραγουδιών

-----------------------

Άγουρος είμ' άγουρος
Ομάλ

Στίχοι – Μουσική: Πολυχρόνης Παπαγιαννίδης

Εκεί πέρα σο ρασίν
στέκ’ ένα πουλίν πασύν
σύρω παίρ’α σο νισάν
κρούω φτάγ’α περισιάν.

Άγουρος είμ’ άγουρος
θα φιλώ το μάγουλο σ’
ατματσάς είμ’ ατματσάς
θα γριβώνω σο πατσάχ σ’.

Το τσαρούσι μ’ είπε με
μη φορείς με γράσκουμαι
τ’ έμορφα τα κόρτσοπα
σπίγγω κι αγκαλιάσκουμαι.

Ε, κόρη λεμόν λεμόν
το πόι σ’ αμόν τεμόν
γιαμ θα τρώει σε ο γούρζουλας
γιαμ θα ίνεσαι τεμόν.

Ανάθεμα τον παρχάρ
τα ψηλά τα ράσια
πίνεις τα νερά κρύα
σύρεις τη μανάσια.

Σο τυφέκι μ’ το κουρσούμ
πουλόπο μ’ εσέγκα ατό
αν θα λες το γιοκ πουλί μ’
σύρον την ψυ μ’ έπαρ’ το.

Αητένς επαραπέτανεν

Διπάτ

Αητέν’τς επαραπέτανεν
ψηλά ‘ς σα επουράνια
Είχεν τα τσαγγία τ’ κόκκινα
και το τσαρκούλ’ν ατ’ μάυρον

Εκράτνεν και σα κάρτζια του
παλληκαρί’ βραχιόνας.
Αητέ μ’ για δως μ’ α’ σο κρατείς,
για πέι με όθεν κείται.

Α’ σο κρατώ ‘κι δίγωσε,
αρ’ όθεν κείται λέγω.
ακεί ‘σο πέραν τα ραχιά,
‘ς σ’ ελάτ’ επ’ εκεί μέρος,

Τραντέλλεναν εσκότωσαν
και κείται ματωμένος,
μαύρα πουλία τρώγ’ν’ ατόν
και άσπρα τριϋλίσκουν.

Φατέστε πουλία, φατέστεν,
φατέστεν τον γαρίπην,
‘ς ση θάλασσα κολυμπετής,
‘ς σ’ ομάλια πεχλιβάνος,
‘ς σον πόλεμον τραντέλλενας,
Ρωμαίικον παλληκάριν.

-------------------------

Ακρίτας όντες έλαμνεν

Διπάτ
Στίχοι: Παραδοσιακό

Ακρίτας όντες έλαμνεν
σην παραποταμέαν
επέγ’νεν κι έρτον κι έλασεν
την ώραν πέντε αυλάκια
επέγ’νεν κι έρτον κι έσπερνεν
εννέα κότια σπόρον.

Έρθεν πουλίν κι’ εκόνεψεν
‘ς ση ζυγονί’ την άκραν
σ’κούται και καλοκάθεται
‘ς ση ζυγονί’ την μέσεν.

Ακρίτα μου ντο κάθεσαι
ντο στέκ’ς και περιμένεις
το ένοικο σ’ εχάλασαν
και την καλή σ’ επαίραν.

Και τα μικρά πουλόπα σου
σύρν’να ‘ς σα περιβόλια
τ’ όλον καλίον τ’ άλογο σ’
στρών’νε και καβαλλ’κεύνε.

------------------

Αν αποθάνω γιάβροπο μ’

Διπάτ
Στίχοι – Μουσική: Χρύσανθος

Αν αποθάνω γιάβροπο μ’
θάψο με με το φέγγον
μαράντα και τραντάφυλλα
σο κιφαλόπο μ’ θέκον

Αν αποθάνω θάψο με
απέσ’ σα μανουσάκια
όντες ξεράται το ταφί μ’
σύρον απάν τσιτσάκια

Τα τσιτσακόπα ντο θα σύρτς
αρνόπο μ’ αν φυτρών’νε
θα σκουντούζ’νε και το τερτ
τεσόνα θα λαρών’νε

--------------------------

Αραπατζής

Τικ
Στίχοι: Μιχάλης Καλιοντζίδης

Αραπατζής με το φαϊτόν,κόσμε νασάν εμέναν
τρώω και πίνω λάσκουμαι και κείμαι μετ’ ατέναν

Αραπατζής από μικρός ελάσκιζα κορτσόπα
εβάλ’να ‘τα ‘ς σο γιάνι μου κ’ έλυνα σπαρελόπα

Αραπατζής ετράνυνα, ελάσκουμ’ τα χωρία
το τουσεκόπο μ’ έτονε – γιαβρί μ’- τ’ άσπρα τ’ εσά τα ψήα

----------------------------

Βάσταξον’ κάρδια μ’

Διπάτ
Στίχοι: Χρίστος Αντωνιάδης

Βάσταξον, καρδιά μ’ βάσταξον
κάμποσα χρόνεα κι’ άλλο
όπως βαστούνε τα ραχιά
την βαρυχειμωνίαν
όπως βαστάζνε τα δεντρά
την παραγρανεμίαν

Όπως βαστάζ’ η θάλασσα
τη κόσμη τα καράβεα
όπως βαστάζ’ ο ουρανόν
εκείνα όλα τ’ άστρα
όπως βαστάζ’ το χάλκωμαν
‘ς ση καζαντζή τα χέρα

Όπως βαστάζ’ το σίδερον
‘σ σην βαρυτσακουτσέαν
βάσταξον κάρδια μ’ βάσταξον
αν θέλεις κι αν ‘κι θέλεις
βάσταξον κάρδια μ’ βάσταξον
αν θέλει κι αν ‘κι θέλεις

--------------------------

Για έλα για θα έρχουμαι

Στίχοι: Χρύσανθος

Για έλα για θα έρχουμαι
σην στράταν ν’ απαντώ ‘σε
εντρέπουμαι να λέγω ‘σε
πουλόπο μ’ ντ’ αγαπώ ‘σε.

Και για έλα για θα έρχουμαι
το καρδόπο μ’ ελύεν
α ση σεβντάν αρνί μ’ τ’ εσόν
εκάεν κι εβρουλίεν.

Και για έλα για θα έρχουμαι
ο νους ‘ημ’ εθολώθεν
α ση σεβντάν αρνί μ’ τ’ εσόν
η καρδία μ’ εματώθεν.

Και για έλα για θα έρχουμαι
οξω ‘κά α σ’ οσπιτόπο σ’
ετελέθεν η υπομονή μ΄
χάρτσον με το καρδόπο σ’.

------------------------

Ε μαύρ’σα μαυροφόρα

Ομάλ
Στίχοι: Χρύσανθος

Χιόρα μ’ α σο πορπάτεμα σ’
πολλά καταλαβαίνω
εσύ τιδέν ανάγκην κ’ έεις
τσίζω τον ‘σχωρεμένον.

Ε μαύρ’σα μαυροφόρα
ντο καλατσεύ’ς τη χώραν
κ’ εξέρτ’ς εσύ ντ’ εχάλασεν
η κοινωνία ατώρα.

Χέρα μ’ το φιστανόπο σου
φόρα κι άλλο μακρύν’ –ι-
ενέσπαλες τ’ ατέτια μουν
‘χάσες την εντροπήν –ι-.

Ε μαύρ’σα μαυροφόρα
ντο καλατσεύ’ς τη χώραν
κ’ εξέρτ’ς εσύ ντ’ εχάλασεν
η κοινωνία ατώρα.

Χέρα τερείς τα παιδία σ’
κι αν είσαι σοϊγουλήσα
θ’ ευρήκ’ς ίναν τρανόν πεκιάρ’
γιατί είσαι τσουμπουσλήσα.

Ε μαύρ’σα μαυροφόρα
ντο καλατσεύ’ς τη χώραν
κ’ εξέρτ’ς εσύ ντ’ εχάλασεν
η κοινωνία ατώρα.

---------------------

Εγροίκσα ντ’ αποθάνω εγώ

Στίχοι: Χρύσανθος

Εγροίκσα ντ’ αποθάνω εγώ
και σ’ έναν χρόνον μάνα μ’
σ’ εμέν ποπάν μη φέρετε
μη κρούτε την καμπάναν.

Τα χτύπους πούλι μ’ τη καρδίας ημ’
όσον πάγ’ν’ λιγοστεύνε
τα χρόνια μ’ ετελέθανε
πρωτού να ταμαμεύνε.

Ντο έπαθανε πουλί μ’ οι αγγέλ’
και εμέναν αραεύνε
θελνε να παίρνε τα χρόνια μ’
πρωτού να ταμαμεύνε.

Έρθανε πουλί μ’ ν’ αποχαιρετούν
οι συγγενείς και φίλοι
το αίμα μ’ εέντονε νερόν
εβζήεν το καντήλι μ’.

---------------------------

Εγώ για τ’ εσέν και μόνον

Ομάλ Καρσλήδικο
Στίχοι: Χρύσανθος

Αδά σον κόσμον αγαπώ
ίναν Θεόν κι εσένα
αν θελτ’ς δέβα σον ανοιχτήν
κι ορώτα για τ’ εμένα.

Εγώ για τ’ εσέν και μόνον
σύρω τη σεβντάς τον πόνον
και το κιφάλι μ’ σο μαξιλάρ’
ο νους ημ’ εν’ σο δρόμον.

Εσέν ρίζα μ’ ντο αγαπώ
αν ίσως λέγω ψέμαν
το χώμαν ντο καταπατώ
να σύρ’ και πιν’ το αίμα μ’.

Εγώ για τ’ εσέν και μόνον
σύρω τη σεβντάς τον πόνον
και το κιφάλι μ’ σο μαξιλάρ’
ο νους ημ’ εν’ σο δρόμον.

Κορ’ κρέμασον εναν σταυρόν
κι ίναν Θεόν προσκύνα
σεράντα ψήα εσύ μη καίεις
τέρεν και αγάπα ίναν.

Εγώ για τ’ εσέν και μόνον
σύρω τη σεβντάς τον πόνον
και το κιφάλι μ’ σο μαξιλάρ’
ο νους ημ’ εν’ σο δρόμον.

------------------------

Εσύ τ’ εμόν το ακριβόν

Ομάλ
Στίχοι: Αλέξης Παρχαρίδης

Εσύ τ’ εμόν το ακριβόν
εσύ τ’ εμόν το έναν
όντες νοΐζω έρχεσαι
΄έρται παγών’ το αίμα μ’

Εσύ τ’ εμόν η θάλασσα,
ντο παγ’ν κ’ έρχουν παπόρια
αν θελτς φερν’νε με τη χαράν
αν θελτς φερ’νε με ζόρια

Εσύ αμάραντον τσιτσάκ
‘κι χάται εμορφία σ’
φοούμαι θ’ ομματιάζ’νε σε
τση χώρας τα κουρφίας

Άγγελε μ’ και τσιτσάκι μ’
παρχαρί μανουσάκι μ’
μάλαμαν και χρυσόν – ι
έναν και μοναχόν – ι

-------------------------

Έταιρον κι η λυγερή

Ομάλ (Τραπεζούντας)

Έταιρον κι η Λυγερή παν’ όλιον τον ποταμόν
έταιρον επέρνιξεν, Λυγερή ‘κι επόρεσεν

-Πέρνιξό με Έταιρε, το τσάρκούλι μ’ δίγω σε
-Νια περνίν περνίζω σε, νια τσαρκούλιν παίρω σε
-Πέρνιξό με Έταιρε, το ζωνάρι μ’ δίγω σε
-Το ζωνάρτς τεσόν ας εν, άλλο τάγμαν τάξον με

-Πέρνιξό με Έταιρε, το βραχιόλι μ’ δίγω σε
-Ντο να φτάω τ’ άκλερον, τ’ άψιμον να καίει ατό
άλλο τάγμαν τάξον με κι εγώ εσέν περνίζω σε
-Ας ση ψυμ’ κι ανέτερα, τ’ άλλα όλια δίγω σε

Ας σο χέρ’ επέρπαξεν κι ατέν πέραν έσυρεν

-Δος με κόρη ντ’ έταξες την φιλιάν ντ’ ετάγαμεν
-Έμπρια ‘μουν λιβάδια εν’ πάμε ‘κει και δίγω σε
-Έρθαμε κι εξέρθαμε κι εξεκαμπανίσταμε
δος με κόρη ντ’ έταξες την φιλιάν ντ’ ετάγαμεν

-Έμπρια ‘μουν κοιλάδα εν’ πάμε ‘κει και δίγω σε
-Έρθαμε κι εξέρθαμε κι εξεκαμπανίσταμε
αρ’ δος κόρη ντ’ έταξες και ντ’ εσυνετάγαμεν
-Διέξ’τ ατόν τη σκύλλ’ το γιόν, εγώ δεν ‘κι δι’ ατόν

---------------------------

Η μάνα έν’ κρύον νερόν

Τικ
Στίχοι – Μουσική: Γιάννης Βλασταρίδης (Τσανάκαλης)

Όντες γερά η μάνα και άλλο ‘κι επορεί
ατότε θέλ’ βοήθειαν, ατότε θέλ’ ζωήν, ατότε θέλ’ ζωήν
κι όντες θα έρτε η ώρα και άλλο ‘κι θα ζει
άμα ‘κι εφτας το χρέος ης, θα καίεται η ψη σ’

Η μάνα έν’ κρύον νερόν και σο ποτήρ’ ‘κι εμπαίν’
η μάνα να μη ίνεται, η μάνα να μη έν’, η μάνα να μη έν’

Η μάνα έν’ βράχος, η μάνα έν’ ραχίν
σο δύσκολον την ώρα σ’, μανίτσα μ’, μανίτσα μ’, μανίτσα μ’ θα τσιαείς
η μάνα έν’ το στήριγμαν, τη χαράς το κλαδίν
τ’ ατηνές η εγάπη ‘κι ευρήεται ση γην

Η μάνα έν’ κρύον νερόν και σο ποτήρ’ ‘κι εμπαίν’
η μάνα να μη ίνεται, η μάνα να μη έν’, η μάνα να μη έν’

Θα διαβαίνε τα χρόνεα, θα γέρουμε κι εμείς
ατά είναι με τη σειράν ‘κι θα γλυτών’ κανείς, κι θα γλυτών’ κανείς
και ολ’ πρέπ’ να εξέρουμε σ’ αούτο τη ζωήν
χωρίς τη μάνας την ευχήν κανείς ‘κι ελέπ’ χαΐρ’

Η μάνα έν’ κρύον νερόν και σο ποτήρ’ ‘κι εμπαίν’
η μάνα να μη ίνεται, η μάνα να μη έν’, η μάνα να μη έν’

-------------------------------

Η τρυγόνα μ’ σο ραχίν

Στίχοι: Χρύσανθος

Η τρυγόνα μ΄σο ραχίν
έφαεν και τη βρεχήν
ωχ αϊλλοί εμέν
(ντο να ίνουμαι)
και έτρεξα εγώ με την ψην
σ’ ατηνές την απαντήν
ντο να ίνουμαι.

Σουμά σ’ ατέν επήγα
τα ξυλά τς ειν’ ολίγα
ωχ αϊλλοί εμέν
(ντο να ίνουμαι)
ατέν σιτ΄ετυλίγα
σο σελέκ ετσαρμουλήγα
ντο να ίνουμαι.

Ετσαρμούλτσα το τεκ ιμ’
θέκον κα το σελεκ ισ’
ωχ αϊλλοί εμέν
(ντο να ίνουμαι)
πουλί μ’ με το στουράκι σ’
για τάραξον το τσακ’ ησ’
ντο να ίνουμαι.

Έκατσαμ’ σο τσαχ κε‘κα
έσυρα εκει ’αν ξύλα δέκα
(ντο να ίνουμαι)
και άντσιαχ εχουλέθαμ’
έπεσαμ’ και εκοιμέθαμ’
ώχ νασαν εμέν.

------------------------------

Η χαρά

Τικ
Στίχοι: Χρίστος Αντωνιάδης

Ντο να φτάω την παράν
εγώ έχω την Χαράν
την Χαράν το στερνοκλάδι μ’
το κρασίν και το ελάδι μ’

Ντο να εφτάω την σεβτάν
εγώ έχω την Χαράν
να φιλώ να τσιρμουλίζω
και την ψη μ’ χαρεντερίζω

Ντο να εφτάω τον ήλιον
εχώ το γιαβρί τ’ εμόν
με το φέγγον θα δουλεύω
και ατό θα λαλασεύω

Θα λεγ’ ατό κατενά
άμον την καϊτέν κοφτά.
Κατ’ αγνόν ‘ς σην ψήμ μ’ εσέβεν
και ο νους ημ’ επιδέβεν

--------------------------

Θεέ μ’ ενέσπαλες τ’ ανθρώπς

Στίχοι: Χρύσανθος

Θεέ μ’ ενέσπαλες τ’ ανθρώπς
και ατήντς άλλο κι φωτίεις
γιαμ θέλ’τ’ς ουλ’ να χάντανε
κι άλλο κόσμον εσύ να χτίεις.

Αχ και βαχ λέγνε παντού
τη κοσμή τα στόματα
ποι’ αποθάν’νε οι ανθρώπ’
κ’ εχωρούν σα χώματα.

Νέα παληκάρια παίρ’τ’ς
πριν να ζούνε τη ζωήν
και αφήν’τ’ς γρεάδες και γερ’τ’ς
π’ εγράσταν απάν σην γην.

Παιρ’τ’ς μάναν που βυζαλίζ’
το χάταλον το μικρόν
και έρκιαντιαν αποκολλίζ’
το γάλαν το μητρικόν.

Τρανόν εν το θέλημα σ’
ήντιαν λες ας ίνεται
ο καθένας άνθρωπον
ο κάθα είς άνθρωπον
απ’ εσέν θα κρίνεται.

Ποίσον ‘συ άμον ντ’ εξέρ’τ’ς
χώρτσον τήναν θέλ’τ’ς να παίρ’ς
γαλήνεψον το νιάτ
για τοι νέοις μ’ εφτάς γαϊριάτ’.

----------------------

Κομμενόχρονον

Διπάτ
Στίχοι: Χρύσανθος

Γιατί εποίκες με να ζω, κομμενόχρονον
με τέρτια και με πόνον.
Έλα πουλί μ’ και τη χαράν, κομμενόχρονον
εσύ θα δεις με μόνον.

Τη καρδίας ‘ιμ την χαράν, κομμενόχρονον
και όλια τα μουράτια
εράεψα και εύρα τα, κομμενόχρονον
απες σε ‘σα τ’ ομμάτια.

Μη κρους σο ψόπο μ’ το μαχαίρ’, κομμενόχρονον
μη ματώντς την καρδία μ’.
Κανειται όσον ντ’ εδέκες με, κομμενόχρονον
‘συ την τυρριανισίαν.

-------------------------------

Λεμόνα

Διπάτ
Στίχοι: Παραδοσιακό

Σιντ’ επάιγνα ομάλια ομάλια
είδα ορμάνεα και λιβάδεα

Και σι λιβαδί σην άκραν
έστεκεν δέντρον και μέγα
με νεράντζια φορτωμένον

Έπλωσα να παίρω έναν
και χολιάστεν η Λεμόνα

Ντο χολιάσκεσαι Λεμόνα
μπας και τσάκωσα κλαδόπον
και ‘ν’ εμάρανα φυλλόπον

Κι αν ετσάκωσα κλαδόπον
να τσακούται το χερόπο μ’

Κι αν εμάρανα φυλλόπον
να μαραίνεται το ψιόπο μ’

Κι αν επαίρα κι ένα μήλον
να μην ελέπω τον ήλιον

-------------------------

Μαεμένον

Στίχοι: Χρύσανθος

Εμάεψες ‘με γιάβρικα μ’
αρ’ έεις ‘με μαεμένον
ανάμεσα σα μαλλόπα σ’
αρ’ έεις ‘με συμπλεγμένον.

Εμάεψες ‘με πουλόπο μ’
κι α ΄σο φαΐν εκόπα
λύγουμαι όντες τερούνε ‘μεν
και τ’ εσά τ’ ομματόπα.

Κανείται ντ’ ετυριάντσες με
γεράν εχ’ το καρδόπο μ’
πε ‘με το ναι μικρόν πουλί μ’
εβγαίν’ και στέκ’ το ψόπο μ’.

------------------------

Μαυροθάλασσα

Ομάλ
Στίχοι: Χρίστος Αντωνιάδης

Μαυροθάλασσας ψήα
άμον τα νέρα σ’ κρύα,
άμον τα νερά σ’.
Εποίκα έναν τάμαν
με τον Τασκίν εντάμαν
'ς σο Καραντενίζ'

Τραγωδίας θα ξύνω
‘ς σ νερά σ’ και θα πίνω,
Μαυροθάλασσα,
να εβζύνω την δίψα μ’
αχ Πατρίδα μ’, αχ ρίζα μ’
όι… Καραντενίζ’

Και απαγκαικά ‘ς όρμαν
εντάμαν με τον Οσμάν
α σα Σούρμενα
θα γομώνομε δάκρεα
όλα τα θαλασσάκρεα
Μαυροθάλασσα.

-------------------------

Χορός Μοσκώφ

Μοσκώφ
Στίχοι: Παραδοσιακό

Το τυφέκι μ’ το καπάν
άμον το καρακαπάν
τη σεβντάς-ι-μ’ τ’ όνεμα
γραμμένον εν εκεί απάν’

Αγαπώ ίναν κουτσίν
π’ αγαπά την καλατσίν
‘κε πορώ να φέρ’ ατέν
σο σπίτιμ’ έναν βραδίν

Ε κόρη λεμόν λεμόν
το πόι σ’ αμόν τεμόν
για θα τρώει σε ο γούρζουλας
για θα ίνεσαι τ’ εμόν.

Ε κουτσίν μελαχροινήν
μόνασόν με έναν βραδίν
άψον τ’ άψιμο σ’ άψον
κι όλια τα ξύλα σ’ κάψον

--------------------------

Ν’ αϊλλοί π’ αποχωρίεται

Διπάτ
Στίχοι: Χρύσανθος

Ν’ αϊλλοί π’ αποχωρίεται
και αφήν’ μάναν και κύρη
ατότε εν’ που πίνει ατό
το φαρμάκ’ με ποτήρι.

Ν’ αϊλλοί π’αποχωρίεται
μακρά α σην γαρήν ατ
μουγατσουρλούχ πάντα θα συρ’
θα τυριαννίζ’ την ψην ατ.

Ν’αϊλλοί που ξενιτεύκεται
και κ’ εχ’ καν’νάν σον κόσμον
για τ΄ατόν κ’ εχ’ τελεμωνήν
τη ξενιτειάς ο δρόμον.

Αροθυμία τρωει την ψη μ’
τ’ομματόπα μ’ κλαινίζω
η ξενιτειά άκραν ντο κ’ εχ
εγώ ξαϊ κι νουνίζω.

-------------------------

Ξενιτεία το φαρμάκι σ’

Τικ
Στίχοι: Χρύσανθος

Ξενιτεία το φαρμάκι σ’
πολλοί πιν’ν’ ατό
σην καρδίαν με ποτήρι
ατοίν κχύν’ν’ ατό.

Ζούνε με αροθυμίας
για να κλώσκουνταν
ση γαρήδες, σα μωρά τουν
σουμά ν’ έρχουνταν
οπις ν’ έρχουνταν.

Άλλ’ δουλεύν’νε πέντε χρόνια
και άλλ’ δουλεύν’νε εφτά
πολεμούν να γαζανεύν’νε
και πολλά λεφτά.

Άλλος τσακών το ποδάρν’ ατ
κι άλλος κοφτ’ το χερ’
για όλτς εν η ξενιτεία
δίκοπον μαχαίρ’.

Μάνα που εν ο πατέρα μ’
κουΐζ’ το παιδί σ’
γράφτ’ σε η γαρή σ’ σο γράμμαν
εχ’ και εβγαίν’ η ψη σ’.

Θελτς να κλώσκεσαι σ’ οσπίτι σ’
άμαν πουσμανεύ’ς
στεκς εννέα δέκα χρόνια
και άλλα να μαζεύτς.

Ξενιτέα τα ποδάρια σ’
πολλά εβάρυναν
κ’εγνωρίεις και τα παιδία σ’
γιατί ετράνυναν.

Και η γαρή σ’ μαραζωμέντσα
έτον ημσόν ψην
για τ’ ατέν ζωή κ’ επέμνεν
θα εμπαίν σην γην.

--------------------------

Ο Γιάννες ο Μονόγιαννες

Διπάτ (Κρώμνης)

Ο Γιάννες ο Μονόγιαννες και (ν) ο μοναχόν ο Γιάννες
ο Γιάννες επεπίρνιξεν και ‘ς σο πεγάδ’ επήεν

Εντώκεν και την μαστραπάν, εγνέφιξεν ο δράκον
εξέβεν δράκος άγγελος και θελ’ να τρώει τον Γιάννεν

Καλώς, καλώς το πρόγεμα μ’, καλώς το δειλινάρι μ’
καλώς το τρώγω και πεινώ και κείμαι και κοιμούμαι

Άφσο με δράκε, άφσο με, άφσ’ με καν πέντε ημέρας
ας πάγω ‘λεπω τεμετέρ΄ς κι έρχουμε δράκε μ’ φά’ με

Αρ’ άμε, Γιάννε μου, άμε κι αγλήγορα έλα
πήγεν ο Γιάννες κι έργεψεν, κι ο δράκος εθερέθεν
κι όντας τερεί το πέραν κι αν’ ο Γιάννες κατηβαίνει

-----------------------

Ο ήλιον παίρ’ σον πρόσωπο σ’

Ομάλ Καρσλήδικο
Στίχοι: Χρύσανθος

Ο ήλιον παίρ’ σον πρόσωπο σ’
και φωτάζ΄το καρδόπο σ’
κι ο φέγγον όντες ‘πηδιαβέν
έπαρ’ ‘με σ’ εγκαλιόπο σ’.

Ο πρόσωπο σ’ αμόν τσιτσέκ’
το πόϊ σ’ ίσον λαμπάδαν
πουλί μ’ α ‘σα φιλέματα σ’
επαίρα νοστιμάδαν.

Ολήμαυρα τ’ ομματόπα σ’
τ’ οφρύδια σ’ είν’ γαϊτάνια
αν κείμαι κα’ χωρίς εσέν
τα νύχτας είν’ γιαβάνια.

Σουμά σ’ πουλί μ’ εκόνεψα
ωριάσον λες ‘με οφύγον
έλα πουλί μ’ ας χαίρουμες
η ζωή εν’ ολίγον.

----------------------------

Ο κοσμόν ‘παρλάεψεν

Στίχοι: Αγγελική Παμπουκίδου
Μουσική: Θωμάς Μπαϊραχτάρης

Ο κόσμον ‘παρλάεψεν
έφανθε τεμόν τ’ αρνίν
το λαγήν ‘ατς ‘γόμωσε
ασ’ ουρανού το κρενίν

Με στρουθίκας γόσεψεν
το χρυσόν’ ατς το φαϊτόν
την κατηφορίαν σκίζ’
σο γιανί μ’ για να σουμών’

Θαλασσέα εφύσεσεν
‘σο γιαλάκρ’ εδέβεν πλαν
αμάν εσκουντούλτσανε
θύμπιρον, ανούγ’, ρεχάν

Σ’ ήλονος εκόνεψεν
σο παλάτ’, το πλουμιστόν
φως ελούστεν και(ν), αμάν
‘πέταξε σο γιαν τ’ εμόν.

--------------------------------

Αητένς επαραπέτανεν

Διπάτ

«Αυτές τις μέρες διάβαζα δημοτικά τραγούδια
για τ’ άθλα των κλεφτών και τους πολέμους
Πράγματα συμπαθητικά, δικά μας, γραικικά.
Διάβασα και τα πένθιμα για το χαμό της πόλης.
Πήραν την πόλιν, πήραν την, πήραν τη Σαλονίκη.
Και τη φωνή που εκεί που οι δυο εψέλναν
ζερβά ο βασιλιάς και δεξιά ο Πατριάρχης
ακούστηκε κι είπε να πάψουν πια.
Πάψτε παπάδες τα χαρτιά και κλείστε τα Βαγγέλια.
Πήραν την πόλιν, πήραν την, πήραν τη Σαλονίκη.
Όμως εκείνο που με άγγιξε πιο πολύ
ήταν το άσμα το Τραπεζούντιο με την παράξενή του γλώσσα
και με τη λύπη των Γραικών των μακρινών εκείνων
που ίσως όλο πίστευαν πως θα σωθούμε ακόμη.
Μα αλίμονο μοιραίον πουλίν
από την πόλη έρται
μες σο φτερούλιν’ αθ εν’ χαρτίν περιγραμμένον
κι ουδέ σην άμπελον κονεύ μηδέ σο περιβόλιν
επήεν και εκόνεψεν σου κυπαρίσσ’ τη ρίζαν.
Οι αρχιερείς δε δύνανται ή δε θέλουν να το διαβάσουν
Σέρας υιός γενήκασεν αυτός που το παίρνει το χαρτί
Και το διαβάζει κι όλο φύρεται
Σίτα αναγνώθ’ σίτα να κλαίει
Σίτα να κρούει την κάρδιαν
Να αλί εμάς να βάι εμάς
η Ρωμανία πάρθεν.»

Κωνσταντίνος Π. Καβάφης

Ν’ αλλοί’ εμάς και βάι εμάς
οι Τούρκ’ την Πόλ΄ επαίραν
επαίραν το βασιλοσκάμν’
ελάεν αφεντία.

Μοιρολογούν τα εκκλησιάς,
κλαίγνε τα μοναστήρια
κι Αϊ-Γιάννες ο Χρυσόστομον
κλαίει, δερνοπησκάται

Μη κλαις, μη κλαις, Αϊ Γιάννε μου
και μη δερνοκοπάσαι
η Ρωμανία επέρασεν
η Ρωμανία ‘πάρθεν!

Η Ρωμανία κι αν ‘πέρασεν
ανθεί και φέρει κι άλλο.

-----------------------------

Ποντιακά Πρωτοχρονιάτικα Κάλαντα

Αρχή Κάλαντα κι αρχή του χρόνου / κι αρχή του χρόνου
πάντα Κάλαντα, πάντα του χρόνου / πάντα του χρόνου

Αρχή μήλον έν κι αρχή κυδών’ έν / κι αρχή κυδών’ έν
κι αρχή βάλσαμον το μυριγμένον / το μυριγμένον

Εμυρίστεν άτο ο κόσμος όλεν / ο κόσμος όλεν
για μυρίστ’ άτο κι εσύ αφέντα / καλέ μ’ αφέντα

Τα καλά παιδία έρθαν σην πόρτας / και ξάν σην πόρτα σ’
άψον το κερί σ’ κι έλα σήν πόρτα σ’ / κι έλα σήν πόρτα σ’

Χρόνια πολλά πάντα και του χρόνου!

Τα κάλαντα από τον Πολιτιστικό Σύλλογο Αετοράχης

----------------------------

Χριστουγεννιάτικα Ποντιακά Κάλαντα

Χριστός ‘γεννέθεν, χαράν σον κόσμον
χα καλή ώρα, καλή σ’ ημέρα.
χα καλόν παιδίν οψέ ‘γεννέθεν,
οψέ ‘γεννέθεν, ουρανοστάθεν.

Τον εγέννεσεν η Παναγία,
τον ενέστεσεν Αϊ-Παρθένος.
εκαβάλκεψεν χρυσόν πουλάρι
κι εκατήβεν σο σταυροδρόμι.

'Ερπαξαν Ατόν οι χίλ’ Εβραίοι,
οι χίλ’ Εβραίοι και μύριοι Εβραίοι.
α’ σ’ ακρεντικά κι α’ σήν καρδίαν
αίμαν έσταξεν, χολή ‘κ’ εφάνθεν.

Ούμπαν έσταξεν, και μύρος έτον,
μύρος έτον και μυρωδία.
εμυρίστεν ατό ο κόσμος όλεν
γιά μυρίστ' ατό ‘κι εσύ αφέντα
συ αφέντα, καλέ μ’ αφέντα.

'Ερθαν τη Χριστού τα παλληκάρια
και θημίζνε τον νοικοκύρην,
νοικοκύρη μ' και βασιλέαν,

Δέβα σο ταρέζ’ κ’ έλα σην πόρταν,
δος’ μας ούβας και λεφτοκάρυα.
κι’ αν ανοί’εις μας, χαράν σην πόρτα σ’.

- Καλά Χριστούγεννα και σ' έτη πολλά!

-----------------------------

Ρασόπουλο

Τικ
Στίχοι: Μιχάλης Καλιοντζίδης

Ρασόπουλο θα ίνουμαι
σα ράσια θα γυρίζω
σα κλάδοπα θα κάθουμαι
και θα χελιδονίζω.

Ράσια μη πρασινίζεται
ποτάμια μη βοάτε
θα έρτε το μικρόν τ’ αρνί μ’
κι αρ’ απ’ εσάς φο(β)άται.

Η δείσ’ εφέκεν τα ρασιά
και εκάτσεν σα καμμένα
τρυγώνα μ’ ασ’ τα κύρουκας
κι αρ’ έλα με τ’ εμένα.

Χρυσάγγελος θα ίνουμαι
χρυσά φτερά θα φέρω
και σο ζεστόν τ’ εγκάλιοπο σ’
πουλόπο μ’ θα κονεύω.

--------------------------------

Σαρία τα μαλλόπα σου

Ομάλ
Στίχοι: Μιχάλης Καλιοντζίδης

Σαρία τα μαλλόπα σου
σάρια και ολίγα πα (2),
ατά είναι ντο έκαψαν
τ’ έμα τα τσιγέροπα (2)

Επωδός
Χόπαλα τα γιάβρι μ’
χόπαλα τα κελ’
φίστανι μ’ το πλάταν κελ’

Τα κάλια σας πούλι ‘μ θάλασσα
το καρδόπο μ’ χινενίν (2)
ένα βραδόν ζωήν ας εχ’
με τ’ εσέν που θα μενείν (2)

Επωδός

Τρύγωνα τα στομόδοντας
και όντες καλάτσευνε (2)
ποσ’ νομάτ’ λιγοθυμούν
σάραντα ψήα καίγνε (2)

Επωδός

Αρνί μ’ τ’ έσον ο πρόσωπος
άτα τεσά το ‘ματια (2)
τογραύενε το κάρδοπο μ’
έφταγνα το κόμματια (2)

Επωδός

-------------------------------

Σεράντα μήλα κόκκινα

Ομάλ (Καρς)
Στίχοι: Παραδοσιακό

Σεράντα μήλα κόκκινα πουλί μ’
σεράντα μήλα κόκκινα γιάβρι μ’
σ’ έναν μαντήλ’ δεμένα.

Σεράντα σεβτάς κι’ αν εφτάς πουλί μ’
σεράντα σεβτάς κι’ αν εφτάς γιαβρί μ’
‘κι ευρήκ’ς άμον εμέναν.

Επωδός
Για έλα, έλα πούλι μ’
με τ’ έμεν έλα γιάβρι μ’
ατό το ματοτέρεμα σ’, πουλί μ’
θα συρ’ και περ’ τ’ αχούλι μ’.

Σεράντα μήλα κόκκινα, πουλί μ’
σεράντα μήλα κόκκινα, γιαβρί μ’
σην σειράν τιζεμένα.

Πατώ και τσουγναεύ’ ατά, πουλί μ’
πατώ και τσουγναεύ’ ατά, γιαβρί μ’
κι’ έρχουμε με τ’ εσέναν.

Επωδός

Σεράντα μήλα κόκκινα, πουλί μ’
σεράντα μήλα κόκκινα, γιαβρί μ’
σην σειράν τιζεμένα.

Τ’ άλλ’ άσπρα τ’ άλλα κόκκινα, πουλί μ’
τ’ άλλ’ άσπρα τ’ άλλα κόκκινα, γιαβρί μ’
τ’ άλλα ζωγραφισμένα.

Επωδός

----------------------------

Σουμέλα λεγ’ν’ την Παναγιάν

Διπάτ
Στίχοι: Χρύσανθος

Σουμέλα λεγ’ν’ την Παναγιάν
Σουμέλα λέγ’ν’ κι εσένα
θα προσκυνώ την Παναγιάν
κι έρχουμαι με τ’ εσένα.

Εγώ ποντιοπούλ’ είμαι
ματώνω κι ματούμαι
ση Σουμέλαν την Παναγιάν
εσέν θα στεφανούμαι.

Σην Σουμέλα την Καστανιάν
έχει πολλά τσουντζούνας
εκεί θ’ εφτάμε τη χαράν
με ζίπκας και ζουπούνας.

--------------------------

Τ’ άλογο μ’ καβάλ’κεψα

Τικ
Στίχοι: Πολυχρόνης Παπαγιαννίδης
Μουσική: Λάζος Ιωαννίδης

Τ’ άλογο μ’ εκαβάλ’κεψα
τα χωρία λάσκουμαι
γυρευός θα γίνουμαι
εσέναν αγκαλιάσκουμαι.

Έναν εν τ’ αρνόπο μου
τ’ εσ’ν’αθέ κ’ ευρίεται
τ’ ομμάτια μ’ ελέπ’νατο
το καρδόπο μ’ λύεται.

Το κορίτσ’ καλόν κορίτσ’
η μάνα’θε κι αντρίζει ατό
ψαλαφώ κι δί μ’ ατό
κλέφτω κι νοΐζα ατό.

Το γλυκήν το τέρεμα σ’
πουλί μ’ κι χορτάεται
το τσαλίμι σ’ τ’ άσκεμον
ατό πρέπ’ ν’ αλλάεται.

--------------------------------

Τ’ ομμάτια σ’ είν’ ολήμαυρα

Τικ
Στίχοι: Χρύσανθος

Τ΄ομμάτια σ΄είν΄ολήμαυρα
απές εγάπ’ γραμμένον
άνοιξον ας ελέπ’ ατά
η καρδία μ΄εν καμμένον.

Ομμάτια κι ομματόφρυδα
ο κόσμος εγομώθεν
την έμορφον π’ εφίλεσεν
καμίαν κ’εκομπώθεν.

Ομμάτια κι ομματόφρυδα
ο πρόσωπο σ’ αλώνι
και ατό τ’ομματοτέρεμα σ’
εμέν θα παλαλώνει.

Ομμάτια κι ομματόφρυδα
η καρδία σ’ άσπρον χιόνι
η ασπροκοκκινάδα σου
εδέβεν τον χρυσόν-ι-.

---------------------------

Τα μαλλία ‘μ έσπριναν

Τικ (Τόγιας)
Στίχοι – Μουσική: Χρύσανθος

Τα μαλλία μ’ ντ’ έσπριναν
Άτο πα τερτ’ κ’ έφταγω
με τα μαύρα έρθα εγώ
και με τ’ άσπρα θα πάγω

Που γερά ας αποθάν’
να μην τυραννίεται
όσο ντο γεράει και πάει
το κορμίν ατ λύεται

Τ’ εβδομήντα αν διαβέν’
ν’ αοϊλλί ντ’ έβρεν το κακόν
και πορεί να πορπατεί
αν ‘κι κράτει το παστόν’

Τα κακά γεράματα
τα ποδάρεα κόπουνταν
άμον γέρ’κα πρόατα
ντο και πορούν να βόσκουνταν

------------------------------

Τα πουλία τ’ αγλώσσωτα

Διπάτ
Στίχοι: Χρύσανθος

Τα πουλία τ’ αγλώσσωτα
και σ’ έρημα πα ζούνε
ατά εφτάγνε σεβνταλούκ
εγροικούν και αγαπούνε.

Εβγαίν’νε σο πορπάτεμαν
ατά πα ανταμούνταν
και αποβραδύς σην φωλέαν
τυλίγουνταν, κοιμούνταν.

Τα πουλία και σ’ έρημα
εφτάγνε κατοικίαν
όχι να έχνε άμον εσέν
λιθαρένεν καρδίαν.

--------------------------------

Ταντάλα

Τικ
Στίχοι: Διαμαντίδης Κώστας

Εντώκεν το χαλάζ’
κεράσια πουθέν κ’ εφέκεν
φαβάτα και κοκκία
ς σην γην βαθέα ‘θέκεν

Εντώκεν το χαλάζ’
κ’ εγέν’ τον χαλαρδία
κι η μαυ’σσα η Λαζαράβα
εσύρ’νεν τα μαλλία

Εντώκεν το χαλάζ’
κ’ εχάθαν τα κεράσια
ν’ αϊλί εσέν Νικόλα
ν’ αϊλί τ’ εσόν την ράχιαν.

Τα τέρτια σ’ κε εκαέθανε
παγ’νε και τα κεράσια

------------------------------

Τη δέσποινης τα πρόγατα

Διπάτ
Στίχοι-Μουσική: Χρύσανθος

Και τη δεσποινής τα πρόγατα
και τη δεσποινής τ’ αρνόπα
τη δέσποινης ο κρίαρον
κι ο χρυσοκοδωνάτες (2)

Και ση δεσποινίτσας την αύλεαν
χλωρόν χορτάρ’ στρωμένον
ήντσαν επαρανύσταξεν
ας πάει εκεί κοιμάται (2)

Και ση δεσποινίτσας την αύλεαν
γιαγλίν τσουρέκ’ θεκμένο
ήντσαν επαραπείνασεν
ας πάει εκεί και τρώει (2)

---------------------------------

Τη τρίχας το γεφύριν

Διπάτ – Η ποντιακή παραλλαγή του γεφυριού της Άρτας
Στίχοι: Παραδοσιακό

Σην γέφυραν, σην γέφυραν
έλα Δάφνε μ’, ποταμέ μ’
ση τρίχας το γεφύριν,
ε! Δάφνε μ’ και μυριγμένε μ’

Χίλιοι μαστόροι έχτιζαν,
έλα Δάφνε μ’, ποταμέ μ’
και μύριοι μαθητάδες
ε! Δάφνε μ’ και μυριγμένε μ’

Όλιον την ‘μέραν έχτιζαν
έλα Δάφνε μ’, ποταμέ μ’
το βράδον (τη νύχταν) εχαλάουτουν
ε! Δάφνε μ’ και μυριγμένε μ’

Ντο δεις με πρωτομάστορα,
έλα Δάφνε μ’, ποταμέ μ’
να σταίνω το γεφύρι σ’;
ε! Δάφνε μ’ και μυριγμένε μ’

Αν δίγω σε την μάναν μου,
έλα Δάφνε μ’, ποταμέ μ’
άλλο μανίτσαν ‘κι έχω
ε! Δάφνε μ’ και μυριγμένε μ’

Αν δίγω σε τον κύρην μου
έλα Δάφνε μ’, ποταμέ μ’
άλλον κύρην πα ‘κι έχω
ε! Δάφνε μ’ και μυριγμένε μ’

Αν δίγω σε την κάλη μου
έλα Δάφνε μ’, ποταμέ μ’
καλύτερον ευρήκω
κορ’ απάν’ ης φορ κι ας πάμε.

--------------------------------

Την πατρίδα μ’ έχασα

Επιτραπέζιο
Στίχοι: Χρίστος Αντωνιάδης

Την πατρίδα μ’ έχασα
Έκλαψα και πόνεσα
Λύουμαι κι’ αροθυμώ, όι – όι
Ν’ ανασπάλω κι’ επορώ

Μίαν κι’ άλλο ‘ς σην ζωήν μ’
Σο πεγάδι μ’ σην αυλήν μ’
Νερόπον ας έπινα, όι – όι
Και τ’ όμματεα μ’ έπλυνα

Τα ταφία μ’ έχασα
Ντ’ έθαχα κι’ ενέσπαλα
Τ’ εμετέρτς αναστορώ, όι – όι
Και ‘ς σο ψυόπο μ’ κουβαλώ

Εκκλησίας έρημα,
Μοναστήρεα ακάντηλα
Πόρτας και παράθυρα, όι – όι
Επέμναν ακράνοιχτα

---------------------------

Τοσπαγάνος

Στίχοι – Μουσική: Αλέξης Παρχαρίδης

Μοθοπώρ’ς έρθεν πουλόπο μ’
και ο ήλιον λαντακίζ’
χειμωγκόντς
κ’ ελέπ’ς το τσιτσάκ ν’ ανθίζ

Σίτια καμπανίζ’ ο ήλιον
κλώσκεται φυσά και βρεχ’
τοσπαγάνος
που αλασπαντούρας τρεχ’

Ο Θεός επουγαλεύτεν
και θα χάν’ μας ασ’ σην γην
αναμέν’ μας
αν θα βρίκομαι μιγκίν

------------------------------

Του ήλ’ το κάστρον

Κοτσαγκέλ – Πρόκειται για την ποντιακή παραλλαγή του Κάστρου της Ωριάς
Στίχοι: Παραδοσιακό

Όλα τα κάστρα είδα κι όλα γύρισα
κι αμόν του Ήλ’ το κάστρον, κάστρος ‘κ έτονε
σαράντα πόρτας είχεν κι όλια σίδερα
κι εξήντα παραθύρεα κι όλια χάλκενα

Και του γιαλού η πόρτα έτον μάλαμαν.
τούρκος το τριγυρίζει χρόνους δώδεκα
κι ούδ’ εμπορεί να παίρει κι ούδ’ αφήν ατό
κι ένας μικρός Τουρκίτσος ρωμιογύριστος,

Ρόκαν και ροκοτσούπιν βαλλ’ ‘ς σα μέςα του
αδράχτιν και σπόντύλιν παίρν’ ‘ς χέρεα του
μαξιλαρίτσαν βάλλει και εμπροζώσκεται
κι εγέντονε γυναίκα βαρεασμένεσσα

Το κάστρον τριγυρίζει και μυρολογά:
Άνοιξον πόρτα μ’, άνοιξον καστρόπορτα,
άνοιξον ας εμπαίνω Τούρκοι διώχν’νε με
ν’ αηλί εμέν την μάρσαν, την χιλιάκλερον

Αχ και που να παιδοπήχω χειμωγκόν καιρόν
άνοιξον πόρτα μ’, άνοιξον καστρόπορτα,
άνοιξον ας εμπαίνω Τούρκοι διώχν’νε με
το κάστρον τριγυρίζει και μυρολογά:

Κι απές η κόρη ακούει και καρδοπονά:
απ’ όθεν μπαίν’ ο ήλιον έμπ’ απές κι εσύ
κι απ’ όθεν βγαίν’ ο φέγγον έβγα εξ κι εσύ
αμόν ανοίγ’ η πόρτα χίλιοι έτρεξαν

Κι απές η κόρη ακούει και καρδοπονά:
απ’ όθεν μπαίν’ ο ήλιον έμπ’ απές κι εσύ
κι απ’ όθεν βγαίν’ ο φέγγον έβγα εξ κι εσύ
αμόν ανοίγ’ η πόρτα χίλιοι έτρεξαν

Εσπάλιξεν η πόρτα μύροι εμείνανε
άλλοι την κορ’ απάρζν’νε κι άλλοι τα φλουριά
κι απέ το παραθύρ’ η κόρ’ επήδεσεν
σ’ αγούρ’ αγκάλην ρούζει και ψυχομανεί

------------------------------

Τρυγώνα

Ακεί πέρα σ’ ορμανόπον
η τρυγώνα η κορώνα
έστεκεν και εποίνε ξύλα
η τρυγώνα η κορώνα.

Ο άντρας ατσ’ έτον μυξέας
η τρυγώνα η κορώνα
τα ξύλα τσ’ έταν οξέας
η τρυγώνα η κορώνα.

Πορπατεί και πάει τίκια
η τρυγώνα η κορώνα
τ’ ορταρόπα τσ’ είν’ τιφτίκια
η τρυγώνα η κορώνα.

Η τρυγώνα με τ’ ορτάρια
η τρυγώνα η κορώνα
πάει σ’ ορμάν’ σερεύ’ χορτάρια
η τρυγώνα η κορώνα.

Ακεί πέραν ήλιος έν’
η τρυγώνα τίνος έν’
πάει ησαΐα κι ιρεάζ τα ζα
και μαραίναντ' τα δέντρα.

Ακεί πέραν έστεκεν
την κάλτσαν ατσ’ έπλεκεν
είπα ‘τεν έλα αδά
το λαλόπο μ’ χαμελά.

Σκουλαρίκ’ φορεί σ’ ωτί
και σα σέρια δαχτύλίδ’
μ’ ένα τέρεμαν γλυκίν
χίλια χρόνια έν’ βραδύν

---------------------------

Τσάμπασιν

Διπάτ Κωτυώρων – Ορντούς
Στίχοι: Παραδοσιακό

Έκαεν και το Τσάμπασιν
επέμναν τα τουβάρεα, γιαρ, γιαρ, αμάν
και (ν) ερρούξαν ‘ς σο γουρτάρεμαν,
τ’ Ορτούς τα παλικάρεα, ωφ, ωφ, αμάν

Επωδός
Βάι εκάεν κι εμανίεν
και ν’ εκεί τιδέν ‘κι επέμνεν,
μαναχόν σταχτάρ

Τρανόν γιαγκούν ‘ς σο Τσάμπασιν
σπίτεα ‘κι θ’ απομένε, γιαρ, γιαρ, αμάν
μικροί, τρανοί, φτωχοί ζεγκίν
όλ’ κάθουνταν και κλαίγνε, ωφ, ωφ, αμάν

Επωδός

Εκάεν και το Τσάμπασιν,
εκεί τιδέν ‘κ’ επέμνεν, γιαρ γιαρ αμάν
ραχιά και ραχιοκέφαλα,
άλλο χορτάρ’ ‘κι φέρνε, ωφ, ωφ αμάν

Επωδός

------------------------

Τσοπάνος με τα πρόγατα

Τικ
Στίχοι: Χρύσανθος

Τσοπάνος με τα πρόγατα
λάσκεται τα γιαζία
πίνει τα κρύα τα νερά
και συρ’ τη μαναχίαν.

Τσοπάνε μ’ ντο γιοσμάς είσαι
να σαν που έει ‘σε άντραν
αφ’ς ατά κι έλα με τ’ εμέν
τα πρόγατα σ’ κι χάνταν.

Τσοπάνε μ’ ποδεδίζω ‘σε
κατήβα α σα ραχία
κανείται εσέν ντ’ εντόκανε
χαλάζια και βρεχία.

Τσοπάνε μ’ και τα πρόγατα σ’
τσοπάνε μ’ και τ’αρνόπα σ’
ατά εγροικούν τη χαρά σ’
εξέρνε α σα τιαρτόπα σ’.

-----------------------------

Φεγγαρολούστ μικρόν αρνί μ’

Στίχοι: Χρύσανθος

Ο πρόσωπο σ’ ηλιόλουστον
η καλατσή σ’ μελένεν
η μύρα σ’ εν τραντάφυλλον
η ψη σ’ μαλαματένεν.

Όντες τερώ σον πρόσωπο σ’
τ’ομματόπα μ’ θολούνταν
θαρρείς ελέπνε τ’ ηλ’ το φως
φογούμαι θα κορούνταν.

Πουλόπο μ’ όντες καλατσεύ’ς
μελ’ στάζ’ α σα χειλόπα σ’
αν κρούγν’ απάνι μ’ μερμυγκώ
τ’ άσπρα τα γανατόπα σ’
τα δύο τα χερόπα σ’.

Η μύρα σ’ σκουτουλίζ’ άμον
παρχαροτσιτσεκόπον
σο ψόπο σ’ το χρυσόχτιστον
κρατ για τ’ εμένα τόπον
κράτ μεν ολίγον τόπον.

Φεγγαρολούστ μικρόν αρνίν
έρται γιοσμάς ο ήλιον
να φιλεί κερασόχειλα
μάγλον κόκκινον μήλον.

Να ίνουμαι γουρπάν’ ησ’
ν’εβρίγουμαι σο γιαν ησ’
εσύ τισιάκ και μαξιλάρ
εγώ γιεργάν απάν ησ’.

Και με τ’ αγγελογανατόπα σ’
σπιχταγκαλιάστ εμένα
κανείς, ούτε ο Χάροντας
να παιρ’ με απ’ εσένα.

Να ίνουμαι γουρπάν ησ’
ν’εβρίγουμαι σο γιαν ησ’
εσύ τισιάκ και μαξιλάρ
εγώ γιεργάν απάν ησ’.

Μυρωμένον τ’ εγκαλιόπο σ’
ανάσμα σ’ σκουτουλίζει
ρίζα μ’ εσέν που εχ’ σουμά τ’
πάντα καλοκαιρίζει.

Εσύ είσαι η άνοιξη μ’
και παρχαροζουμπούλι μ’
εσέν πουλί μ’ αν χάνω σε
θα χάνω και τ’ αχούλι μ’.

------------------------

Χορός Χαλάι

Χαλάι Στίχοι: Αλέξης Παρχαρίδης

Άγγελος με τα φτερά
και με το σταυρόν σο χερ’
έρθεν και εμέντζεν μας
με τ’ άγριον το χαπέρ’

Θα παίρομε την οδόν
ο Θεόν ντο θα φωτίζ’
κάποτε να κλώσκουμες
το μένεμαν ατ’ ορίζ’

Βάι εμάς, αηλί εμάς
που επεκατήβαμε
αΐκον τρανόν κακόν
άλλον πουθέν’ κ’ είδαμε.

--------------------------------

Χαμαίλυνον καρά-καπάν

Διπάτ
Στίχοι: Μιχάλης Καλιοντζίδης

Χαμαίλυνον Καρά-καπάν
και Άε-Ζαχαρέα
να ‘λέπω τ’ αρνί μ’ πως περ’μέν’
σ’ έρημον τη φωλέαν

Ο ουρανόν κι η θάλασσα
η γη κι όλα τα πάντα
έλα αρνόπο μ’ μετ’ εμέν
πασκεί μ’ θα ζούμε πάντα

Σον ουρανόν πετά πουλίν
σην γην ευτάει εβόραν
εγώ κ’ εσύ ντο είπαμε
μη λες ατό τη χώραν

Αρνί μ’ τ’ εσόν ο πρόσωπον
και τ’ εσά τ’ ομμάτια
μετ’ εσέν πουλί μ’ θα χαίρουμαι
και παίρω τα μουράτια μ’

--------------------------

Χαμόμηλον

Διπάτ

Και ντ’ έπαθες χαμόμηλον
και στέκεις μαρεμένον;

Γιαμ’ η ριζά σ’ εδίψασεν
γιαμ’ ο καρπό σ’ ελάεν;
γιαμ’ ας σα χαμελόκλαδα σ’
κανέναν εζαλίεν;

Να η ρίζα μ’ εδίψασεν
να ο καρπό μ’ ελάεν
να ας σο χαμελόκλαδα μ’
κανέναν εζαλίεν

Ένα κορίτσ’ κι έναν παιδίν
ση ρίζα μ’ εφιλέθαν
κι εποίκαν όρκον κι όμνυσαν
να μ’ εφτάν χωρισίαν

Ατώρα εχωρίγανε
γιαμ’ έχω εγώ ας σο κρίμαν;

-----------------------------

Χαψία

Τικ

Χαψία εξέβαν ‘ς σο γιαλόν, χοντρά τ’ ευλογημένα
τα παπόρια εχ’κ’ έρχουνταν, ζίπα ζίπα φορτωμένα

Επωδός
Χαψία - χαψία, φατέστεν σκυλ’ παιδία
και ντ’ έμορφα μαειρεύει ατά η θεία μ’ η Ευδοξία.

Χαψία βάλον ‘ς σο πλακίν, εσέν λέγω Ηλία
στάξον κι ολίγον λάδοπον, ας γίν’ταν μερακλία

Επωδός

Τραπαουνταίοι, Κερασουνταίοι, όλ’ παίρ’νε τηγανίζ’νε
τ’ εμέτερον οι Σουρμενίτ’, με τα πατμάνια αλίζνε

-----------------------------

Ζίπα Ζίπ

Διπάτ

Ζίπα ζίπ η κάρδιαμ
γομάτον' όνερα
λάσκεται απάν σα παρχάρεα
σα κρύα νερά

Κάθουμ' ώρας και νουνίζω
μικρόν πούλοπομ'
την ανάσας να έρται κρούει
απάν σον πρόσωπομ

Να τερείς μεν και να σκίεις μεν
μασέρ κοφτερόν
να σασέβω να μη εξέρω
που κές να τερώ

Να τρομάζω και να στέκω
άμον ιαντζούις
να ανοίγω τα σερόπαμ
και κει απές να ρούεις

Να ερχεσαι γρυβών τς απάνι μ'
να σφιγγ'ς να τσιχρώντς
τα ντερτια ντο ειν' απεσ ιμ
ολα να λαρωντς.

Να αγκαλιάζ και να φιλείς με
απάν σο κιντίν
τα χείλιας να είν σο στόμαμ
ους να θα βραδύν

Επάνω

Ποντιακες Παροιμιες

noreply@blogger.com (ποντιακη φωλεα) — Sun, 8 Oct 2017 00:32:00 +0200

Ποντιακες Παροιμιες
Ποντιακές παροιμίες

1) Εύρεν η νύφε ’μουν οπίς’ ας σην πόρταν το υνίν (λέγεται για εκείνους που
θεωρούν σημαντική ανακάλυψη πράγματα γνωστά σε όλους.

2) Το πουλίν το καλόν ας σ’ ωβόν κιάν’ κελαηδεί (λέγεται για παιδί που από μικρό
δείχνει ότι έχει ικανότητες)

3) Η γραία έμαθεν αβράκωτος και βρακωμέντσα εντρέπεται (λέγεται για εκείνον που
συνήθισε στο λάθος η στο κακό)

4) Καλόν τυρίν ση σκύλ’ τ’ αγγείον (λέγεται για κάτι καλό, που ανήκει σε κάποιον κακό)

5) Κάθεται η πομπή σον φόρον και γελά τον κόσμον όλον (λέγεται για όποιον, ενώ
είναι ξεδιάντροπος, κατηγορεί για πράξεις ανήθικες τους άλλους)

6) Άνθρωπος αγράμματος ξύλον απελέκετον.

7) Δωδεκάχρονον κορίτσ’ για σον άντραν για σην φούρκαν = αγχόνη (ανάμεσα στο
σφυρί και στο αμόνι)

8) Αν’ πάω ’κ’ επορώ και κα να πάω φούρκα. (δεν μπορεί να κάνει, ούτε μπρός, ούτε πίσω)

9) Καθαείς λέει το τάνι μ’ άσπρον έν’. (λέγεται γι αυτόν πού επαινεί τα
δικά του πράγματα)

10) Η κουλία με το ’κ’ έχ’ κέρατα, πασ'κείν ντο έν κατσίκα; (λέγεται γι αυτόν που θέλει
να δηλώσει κάτι το ευνόητο).

11) Σύρω το τζιρούτι μ’ και σπαθίζω την θάλασσαν (λέγεται για αυτόν που παινευέται
τόσο που φτάνει σε βαθμό γελοιότητας)

12) Επείνασεν ο κούκουδας κ’ ερούξεν σα τσιχρίτας (λέγεται γι αυτόν που καταντάει
να ζει ευτελώς).

13) Από μακρά τη ταουλί’ η λαλία τρανόν φαίνεται (το τύμπανο αν και μικρό, ακόμη κι από μακρυά ακούγεται πολύ δυνατά = ανάλογο με το: όπου ακούς πολλά κεράσια κράταγε μικρό καλάθι)

14) Τουβαρί’ χάλαμαν, γαϊδιρί’ λάγγεμαν (λέγεται για εκείνον που επιδιώκει τα
εύκολα και αποφεύγει τα δύσκολα)

15) Το χαμελόν τ’ άλογον ούλ’ καλκεύ’ν ατό (λέγεται για άνθρωπο ταπεινό τον οποίο
μεταχειρίζονται κατά πως θέλουν)

16) Τα πράγκας και τα σίδερα τη ζαβαλή τη Γιάννε έν’ (λέγεται για εκείνον που
βασανίζεται για άλλους)

17) Άλαλος κι αμίλαλος και γαλενόν ποτάμιν. (λέγεται για άνθρωπο που συμφωνεί δήθεν
με όλους, πονηρό και ύπουλο)

18) Νεφέσ’ αν ’κ’ επορείς να παίρτς, ζουρνατζής μη ίνεσαι (λέγεται για εκείνον που
επιχειρεί κάτι παραπάνω από τις δυνάμεις του)

19) Σην θάλασσαν καικά πα αν κάθεσαι, όσον το παρακείται σε (να μην σπαταλάς
άδικα το νερό)

20) Τ’ εσά τα άθα ως ν’ ανθούν, τ’ εμά παραδαβαίν ’νε (λέγεται σε περίπτωση
καθυστερημένης ενέργειας)

21) Τ’ ανεφέλ’ τη προβατί’ το κιφάλ’ κόφ’νε (λέγεται για τον άχρηστο άνθρωπο που
σε τίποτα δεν ωφελεί)

22) Τα κάτας εξετίνεψαν κι οι ποντικοί χορεύ’νε (λέγεται για εκείνους που ατακτούν
όταν λείπουν οι ανώτεροί τους)

23) Ο Θεόν κορώνας να έκουεν, σον κόσμον άλογα ’κί θα επεμείναν ( λέγεται για
αξίωση παράλογη που δεν εκπληρώνεται)

24) Πή ’κί τερεί όντες κάθεται, θαμάζ όντες θα σ’κούται (λέγεται για εκείνον που δεν
προσέχει που κάθεται)

25) Πρώτα φουρνίν κ’ επεκεί εγκλεσίαν (εννοεί, πρώτα οι βιοτικές ανάγκες και
ύστερα οι θρησκευτικές)

26) Άντρας-ι-μ’ ας έν’ ουστάπασης κι αν ’κ’ έχ’ τζοχάραι μ’ έχ’ χρωστεί και ’κί
χρωστούν ατον κι αν θέλ’ παίρ’ κι άλλα (λέγεται για γυναίκα ματαιόδοξη)

27) Τ’ αρχοντόπουλον κακόπαρτον και καλοκυβέρνητον (λέγεται για κορίτσι από
πλούσια οικογένεια που ενώ στην αρχή δεν δέχεται να παντρευτεί, προσαρμόζεται
εύκολα στην νέα κατάσταση)

28) Ούμπαν γάμος και κλητόν κι Αζαρίας με το τζιμπόν’ (λέγεται για εκείνον που
πάει ακάλεστος στους γάμους-διασκεδάσεις. Κλητόν = ζωηρό γλέντι με φαγοπότι)

29) Ντο έν’ το κάζ’ και θα έν’ και τη καζί εβόρα (λέγεται για πράγμα ανάξιο λόγου)

30) Έναν καιρόν τα καμέλα χουρμάδας έχεζαν (λέγεται ειρωνικά για εκείνον που
θεωρεί πως τα παλαιότερα χρόνια όλα ήταν καλύτερα)

31) Ο σκύλον όπου τρώει υλάζ’ (λέγεται για εκείνον που υπερασπίζεται τον
προστάτη του)

32) Άλλα νουνίζ ο γάϊδαρον και άλλα η γαϊδαρίνα ( ο καθένα σκέφτεται ανάλογα με
τα συμφέροντά του)

33) Αλογάντ’ εστάθαν κ’ οι γαϊδουράντ’ εφτέρνιζαν (λέγεται για εκείνους που
ανέλπιστα προκόβουν περισσότερο από τους ανωτέρους τους)

34) Το ψι ψι εγέντον ψιψίκα (λέγεται για μικρή αφορμή που έγινε μεγάλο γεγονός)

35) Το παλαιόν το βούδ’ εβγάλλ’ τ’ αυλάκ’ (λέγεται για γέροντα που κάνει πράγματα
που δεν μπορούν οι νέοι)

36) Το σύκον το σύκον τερεί και ’ίνεται (με τη μίμηση πολλαπλασιάζονται τα καλά
και τα κακά)

37) Τ’ αραία γογγύλα φέρ’νε χοντρά κιφάλα (εννοεί οικογένει πως α με λίγα μέλη ζει καλύτερα).

38) Καλημέρα σύντεκνε, εγδίν πελεκώ, πόσα κότα παίρει; Καρυδάνεν έν’ (λέγεται για
εκείνον που άλλα του λένε κι άλλα απαντάει)

39) Τα γράμματα φαντάγματα, υιέ μ’, τη λύραν παίξον (λέγεται ειρωνικά για εκείνον
που αποφεύγει τη μόρφωση)

40) Ήντζαν εβγαίν’ και πορπατεί, για ευρήκ’ κάτ’ και τρώει για ευρήκ’ κατ’ και
τρώει ατόν

41) Άρκον σα ξύλα έστειλαν κ’ εκείνος εγρίλεψεν το δάσος. (λέγεται για εκείνον που
για μικρό έργο κάνει μεγάλη ζημιά)

42) Χίλ καματεροί κι είνας πιταγωγός (ένας καλός κυβερνήτης αξίζει χίλιους εργάτες)

43) Ο τεμπέλτς ο νοικοκύρτς δεξοχέρτς τη μαχαλάς (λέγεται για εκείνον που
αδιαφορεί για τις δουλείες του δικού του σπιτιού είναι όμως πρόθυμος να εργαστεί
στων άλλων τα σπίτια)

44) Άντρας-ι-μ’ ο κούβαλον κ’ εγώ η μαερεύτρα ( λέγεται για γυναίκα που όλα τα
περιμένει από τον άντρα της)

45) Ο ποπάς κι η ποπαδία, αλεπόν κι η ζαρκαδία (λογοπαίγνιο για την πολυτεκνία)

46) Είχα σε και ’κ’ εθέλ’να σε, έχασα σε και αραεύω σε (λέγεται για κάτι που κανείς
ποθεί και έχασε ενώ παλιότερα δεν το έδινε σημασία)

47) Ειρηνεμένον βίον και άναλον μαλέζ’ (όταν η ζωή είναι ειρινική και η
αλευρόσουπα ανεκτή.

48) Γαμπρός υιός ’κί ’ίνεται και νύφε θυγατέρα.

49) Θεγατερίτσα μ’ λέγω σε, εσύ νυφίτσα μ’ άκ’σον (σε άλλον απευθυνόμαστε και
άλλον εννοούμε)

50) Χολάσκεται η νύφε, τρώει τα ξυλέας, χολάσκεται η πεθερά, ξαν η νύφε τρώει τα
ξυλέας (το δίκαιο του ισχυρού)

51) Ας σο χαλκόν ατ’ς αφκά μυίας δεβαίν’νε (λέγεται για τεμπέλα γυναίκα)

52) Πολλά ’πη τρέχ’ οπίσ’ απομέν’ (όποιος βιάζεται σκοντάφτει)

53) Ανέργιον κοσκίν, πού κρεμάνω σε; (καινούργιο κόσκινο και που να σε κρεμάσω)

54) Μίαν ώβασον κ’ επεκεί κακάντζον (πρώτα πράξε, και μετά παινέψου)

55) Ο διάβολον δουλείαν ’κ’ είχεν και τα παιδία τ’ εκαλίβωνεν (λέγεται για εκείνον
που ασχολείται με πράγματα ανούσια)

56) Εκαλόμαθεν η γραία σα σύκα, θα τρώει και τα συκόφυλλα (λέγεται για εκείνον
που απαιτεί παράλογα πράγματα)

57) Τη τεβές ποίον ‘εν’ σωστόν για να έν’ και το κιφάλ’ν ατ’ς (λέγεται για το συνολικό ελάττωμα κάποιου)

58) Τη μοναστηρί τα καμώματα οι καλοέρ εξέρ΄νε (ο κάθε ένας τα δικά του ξέρει)

59) Άλλο τη χαρπαντά τα μουλάρα ’κί φτυρλάζ’ (δεν ξιπάζει άλλο τα μουλάρια του οδηγού του καραβανιού, λέγεται για εκείνον που δεν τολμάει να επαναλάβει αυτό για το οποίο τιμωρήθηκε)

60) Ο κιάλτς τον κιάλ’ καρκαπέτζ’ κουίζ’ (λέγεται για εκείνον που κατηγορεί τους
άλλους για τα ελαττώματα που και ο ίδιος έχει)

61) Το κάστανον εξέβεν ας σο τσέπλ’ν άθε κ’ εκλώστε κι είπεν, φτου κι απόθεν
εξέβες ( λέγετε για εκείνον που ντρέπεται για την ταπεινή καταγωγή του)

62) Εννέα Ιμερίτ’ και δέκα παρχανάδες (λέγεται για ανθρώπους που δεν μπορούν να
συμφωνήσουν μεταξύ τους)

63) Άντραν κι άλογον που ’κ’ έχ’, σην παρέβγαν έργον ’κ’ εχ’ (εκείνη που δεν έχει άντρα και άλογο δεν έχει δουλεία στο κατευόδιο)

64) Ας σην πίσσαν εξέβεν κ’ εσέβεν σην γατράν (λέγεται για εκείνον που όλο δυσκολίες συναντάει στη ζωή του)

65) Ας ση ξερού ξυλί’ τον φόνον καίεται και το ζωγρόν (εξαιτίας του κακού ανθρώπου παθαίνει και ο καλός)

66) Ο κλέφτες πάντα μέφτες γίνεται (λέγεται για καχύποπτο που κρίνει τους ομοίους του σύμφωνα με τον εαυτό του)

67) Μη κλαις κιφάλ’ ντο έπαθες, κλάψον ντο θα παθάντς (περίμενε και χειρότερα)

68) Τ’ ορφανόν πουλίν σην κλαίην μαθεμένον (λέγεται για άνθρωπο που του έγιναν συνήθεια οι ατυχίες)

69) Η κάτα εφούτιξεν κ’ εφτέρνιξεν ο πεντικόν (λέγεται για εκείνον που περηφανεύεται για την κοινωνική του θέση)

70) Το πολλά το γέλος φέρει και το κλαίος

71) Ήνταν ’ίνεται ο κόσμος, ας ίνεται και ο Κοσμάς (λέγεται για κοινή συμφορά)

72) Που ’κ’ έχ’ να τρώει, εφτάει χαβίτσ’ και τρώει (φαγητό για φτωχούς)

73) Ας σ’ οσπίτ’ σο μαντρίν τογρίν χαπάρ’ ’κί πάει (λέγεται για είδηση που από
στόμα σε στόμα αλλοιώνεται)

74) Ο στραβομάτ’ς, εγέντον καλομάτ’ς (λέγεται για γυναίκα που όσο ζει ο άντρας της του βρίσκει μόνο ελαττώματα και όταν πεθάνει μόνο προσόντα)

75) Είχα σε και ’κ’ εθέλ’να σε, εχάσα σε και αραεύω (σε είχα μα δεν σε ήθελα, σε γυρεύω τώρα που σ' έχασα = όταν δεν εκτιμάμε αυτό που έχουμε, όσο τα έχουμε)

76) Σο γεργάνι σ’ κιοράν άπλωσον τα ποδάρα σ’ (ανάλογα με το πάπλωμα άπλωσε τα πόδια σου)

77) Το τσιβαλτούζ’ κι αν ρίεται, βελόνιν καταστένει (λέγεται για ανθρώπους, συνήθως πλούσιους που έπαθαν ζημιά αλλά οι οικονομικές του δυνάμεις ακόμα κρατούν)

78) Αραεύ’ ψοφεμένα άλογα να σύρ’ και παίρ’ τα πέταλα (λέγεται για αυτόν που χρησιμοποιεί κάθε μέσο για να πλουτίσει)

79) Ση νεγάμ’σσας τραμ και τρουμ και ση νεγάμ’ χαπάρ’ ’κ’ έχ ’νε (λέγεται για εκείνους που συζητούν για ξένων υποθέσεις χωρίς εκείνοι να το ξέρουν)

80) Άσπρα ποίος έχ’ τ’ άστρα κατηβάζ’ (λέγεται για την δύναμη του χρήματος)

81) Το γλυκύν η γλώσσα εβγάλλ’ και τ’ οφίδ’ ας σο τρυπίν (ο γλυκομίλητος καταφέρνει πολύ περισσότερα)

82) Αν ’ίνεται τη μουχτερού το μαλλίν μετάξ’ θα ’ίνεται κι ο χωρέτες με την τάξ’ (λέγεται για άξεστο και απροσάρμοστο άτομο)

83) Τον οκνέαν έστειλαν ατόν σα ξύλα και εκείνος εφορτώθεν τ’ ορμάν’ (Στείλαν τον τεμπέλη για ξύλα στο βουνό, κι αυτός φορτώθηκε όλο το βουνό)

84) Εγώ λέγ’ ατον καλόερος είμαι κ’ εκείνος ερωτά με, πόσα παιδία έεις; (λέγεται για εκείνον που επιμένει να ρωτά τα ίδια)

85) Ση κακού τ’ οσπίτ’ άδικος κριτής εκάτσεν (λέγεται για ομόφρονες που συνεργάζονται για το κακό)

86) Κρυφός ποπάς ’κί ’ίνεται ’κι αν ’ίνεται ’κί λειτουργά ( λέγεται για το μυστικό που κάποτε αποκαλύπτεται)

87) Ο σκύλον με την βίαν σο κυνήγιν ’κί πάει. ( με το ζόρι τίποτα δεν γίνεται)

88) Τα κουντούρας τράκα τράκα και η κοιλία λάγκα λάγκα (λέγεται για εκείνον που υπερηφανεύεται για τα καινούργια του παπούτσια που κάνουν θόρυβο, ενώ το στομάχι του γουργουρίζει από την πείνα)

89) Όλα ευτάει κι άμον ελάδ’ εβγαίν’ σον πρόσωπον (λέγεται για ραδιούργο και ένοχο που καταφέρνει να δείχνει αθώος και ειλικρινής)

90) Γουλέας ’κι είμαι, παραπονέας είμαι. (δεν είμαι λαίμαργος, παραπονιάρης είμαι)

91) Εξέγκεν τον γάϊδαρον ατ’ ας σο τσαμούρ’ (λέγεται για εκείνον που κατόρθωσε να
απαλλαγεί από μία δυσκολία)

92) Πολλά μη λεγνύντς, τσακούνταν τα μέσα σ’ (λέγεται ειρων. Για εκείνον που δείχνει υπερβολική λεπτομέρεια στις κοινωνικές σχέσεις)

93) Ο λύκον πρόβατον ’κι ’ίνεται ( ο από φύση του κακός άνθρωπος καλός δεν γίνεται)

94) Το μωρόν αν ’κι κλαίει, τζιτζίν ’κί δίγ’ν ατο (όποιος δεν ζητάει δεν παίρνει)

95) Εμέν μάνα ’κ’ εγέννεσεν, εμέν κύρης ’κ’ εποίκεν, εμέν κορώνα εξέρασεν απάν’ σο μεσοστράτιν (λέγεται για εκείνον που συνέχεια δυστυχεί)

96) Εκείνος που μοιράζ’ κομπούται (γιατί στο τέλος από λάθος υπολογισμό θα του μείνει το μικρότερο κομμάτι)

97) Την κάταν είπαν ατεν το σκατό σ’ μούσκος έν’ κ’ εκείνε πα εχτάλεψεν κ’ εφόσιξεν ατο (λέγεται για πράγμα χωρίς καμία αξία, που νομίζει κανείς για σπουδαίο)

98) Γονείς τρώγ’νε τα κοκκύμελα και τα μωρά μωδούνε (αμαρτίαι γονέων παιδεύουσι τέκνα)

99) Τ’ έξ’ το μήλον κόκκινον και τ’ απέσ’ φρούχνας γομάτον (έξω κούκλα μέσα πανούκλα)

100) Όλα εμπαλλίγουνταν, η γούλα μ’ ’κ’ εμπαλλίεται ( η πείνα δεν παύει)

101) Τρανόν πελάν, τρανόν κακόν, τρανόν τυραννισίαν (λέγεται για μεγάλο κακό, που δύσκολα ξεπερνιέται)

101) Πρώτον βούκαν π’ έρπαξεν καμίαν ’κ’ εκομπώθεν ( όποιος προλάβει να φάει, δεν μένει ζημιωμένος)

102) Η μερμήκα όντας θα χάται, φέρ’ φτερά και πετά ( λέγεται για άνθρωπο θρασύ και ριψοκίνδυνο)

103) Όλεν ο κόσμος σην μονήν και ο χόχορον σην νομήν (λέγεται για εκείνον που εργάζεται ενώ όλοι οι άλλοι ησυχάζουν)

104) Ψοφεμένα άλογα αραεύ’ να σύρ’ και παίρ’ τα πέταλα (λέγεται για εκείνο που χωρίς να προσφέρει τίποτα επιδιώκει να κερδίσει κάτι μεγάλο)

105) Άνθρωπος με τα στολίδα, το τραπέζ’ με τα ψωμία ( το πλούσιο τραπέζι είναι όπως ο στολισμένος άνθρωπος)

106) Ο τσεπρέας τον τσεπρέαν καρκαπούτ’ς λέει (λέγεται για αυτόν που κατηγορεί τον άλλον για ελαττώματα που έχει ο ίδιος)

107) Ώρα ντο φέρ’, ο χρόνος ’κι’ φέρ’ (όσα φέρνει η ώρα δεν τα φέρνει ο χρόνος)

108) Σ’ εμέτερα ’κι ωφέλ’ναμε, χώρας την αργατείαν (Λέγεται για αυτούς που παραμελούν τις δικές τους εργασίες για να πηγαίνουν στων άλλων)

109) Μετ’ έναν λιθάρ’ περ’βόλ’ ’κί χτίεται ( λέγεται για έργο που χρειάζεται πολλά μέσα για να ολοκληρωθεί)

110)’Αρ’ π’ ευτάει κιάρ’ ’κ’ ευτάει (όποιος ντρέπεται δεν κερδίζει) (κιάρ ’= κέρδος)

111) Εσέν, κορ’τσόπον, λέγ’ ατό, εσύ νυφόπον άκ’σον (σε άλλον δείχνουμε τα καθήκοντά του, αλλά σε άλλο πρόσωπο απευθυνόμαστε έμμεσα)

112) Έρθεν ο Χάρον σην πόρταν και όλ’ την νύφεν ετέρεσαν ( σε μία οικογένεια η νύφη θεωρείται πάντα η ξένη)

113) Ατά είναι κομπώματα, κάρδας πλεροφορέματα (αυτά είναι παρηγοριές της καρδιάς μάταια στην δυστυχία)

114) Ας σο κοτσορύμ’ δαβαίνω κι απ’ εσέν ’κι απιδαβαίνω (χαριτολογώντας, τολμώ
να περάσω ξεροπόταμο με κίνδυνο να πνιγώ, αλλά όχι να φύγω μακριά σου)

115) Τα καλά τα συννυφάδα και τ’ άγρα τα στουπίτας (οι συννυφάδες φίλες δεν
γίνονται ποτέ)

116) Η εμορφάδα σο σκουτέλιν ’κ’ εμπαίν’ ( δεν αρκεί μόνο η ομορφιά αλλά
χρειάζεται και η προίκα)

117) Μοθοπωρί’ αιχτράσματα χέρας ομάσματα (λέγεται για κάτι που δεν γίνεται
καλό επειδή έγινε σε ακατάλληλη εποχή. Κάθε πράγμα στον καιρό του)

118) Το τρανόν το ραχίν έχ’ και τρανόν φουρτούναν ( όσοι έχουν μεγάλα αξιώματα
έχουν και μεγάλες φουρτούνες)

119) Έρθαν τα όρνα ας σα ραχία κ’ εξέγκαν τα βούδα ας σα μαντρία ( ήρθαν τα άγρια
να διώξουν τα ήμερα)

120) Η Οσία Μαρία είπεν, ενενήντα εννέα κι άλλ’ έναν εκατόν (λέγεται για εκείνον
που αναγκάζεται στα λάθη και στα σφάλματα που κάνει να προσθέσει άλλο ένα)

121) Οντάς κοιμάται ’κ’ ελέπ’ (αστεία έκφραση για άνθρωπο αξιέπαινο)

122) Ντο έβρεξεν ο ουρανόν κ’ η γη ’κ’ εδέχτεν ατο (στα μάτια του Θεού όλοι
είμαστε ίδιοι)

123) Μικρόν παιδόπον ’κι είχαμε, τον γέρον τάνα τάνα (ειρωνικά για μεγάλους που
αποζητούν χάδια)

124) Τα παλαιά τ’ άχυρα ιβορίζ’ (λέγεται για εκείνον που ασχολείται με παλιές
υποθέσεις)

125) Αέρτς με το διμάντιλον κ’ η Παναΐα έναν ’κ είχεν (λέγεται για τον ισχυρό που
απολαμβάνει διπλά ενώ ο ανίσχυρος τα στερείτε εντελώς)

126) Ποπάς αν ’κί ’ίνουμε, διάκος ’ίνουμε (λέγεται για αυτόν που νομίζει ότι κάτι
αξίζει ενώ στην πραγματικότητα δεν αξίζει τίποτα)

127) Τ’ αμπάρα μ’ όλα κούμουλα κ’ εγώ να τρώγω ’κ’ έχω (λέγεται για τον
φιλάργυρο που λυπάται να ξοδέψει από τα υπάρχοντά του)

128) Χα λέει και χάν’ πλάσκεται (πριν πει αυτό που θέλει η επιθυμία του
εκπληρώνεται)

129) Πασάν ’πη δουλεύ’ πασάς’ ίνεται και ποσάν, ποσάς (η προκοπή μπορεί να σε
κάνει πασά και το γυρολόϊ γύφτο)

130) Ο λεϊλέκον το στούδ’ ξαμών’ κ’ επεκεί βουκούτ’ ατο (ο πελαργός πρώτα
μετράει το κόκαλο και μετά το βάζει στο στόμα. Πριν από κάθε πράξη χρειάζεται
σκέψη καλή)

131) Σα σεράντα χρόνα επίασεν έναν πεντικόν (λέγεται για γεγονός ασήμαντο ύστερα
από καιρό)

132) Τα πανία σην Τάμζαραν κι απαδά πιθαμάζ’νε (λέγεται για εκείνους που
συζητούν για την εκτέλεση ενός έργου που όμως τα μέσα για να γίνει βρίσκονται
αλλού)

133) Τ’ άλλτς πλάν’ και τ’ άλλτς κλάν’ ( λέγεται για αυτόν που άλλους υπολογίζει
πολύ και άλλους καθόλου)

134) Εδέκαν σην ράχαν ατ’ το ταούλ’ κι ατείν κρούγ’νε τα κοπάλα (λέγεται για
εκείνους που παρουσιάζουν τον αθώο ως ένοχο για τις δικές τους πράξεις )

135) Το ποτάμ’ αποπάν’ έν’ θρασκεμένον κι αποφκά ήσυχον (λέγεται για άνθρωπο
που ενώ φαίνεται κακός, κατά βάθος είναι καλός)

136) Το πολυπόδιν το πουλίν διπλά χτυπά σην σίναν ( λέγεται για τον πονηρό
άνθρωπο που πέφτει ο ίδιος στον λάκκο που άνοιξε για άλλον)

137) Τα χίλα σο πουγγίν, τα μύρα σο μαντίλιν (λέγεται για άνθρωπο πολύ πλούσιο)

138) Πολλά αγαπώσε, άμα ας σην κεσέ μ’ και πλέον ’κι αγαπώ σε (δηλαδή το
συμφέρον είναι ανώτερο από την φιλία)

139) Τ’ οσημερ’νόν τη χολή σ’ άφ’σον σον πιρνόν και τ’ οσημερ’νόν την δουλεία σ’
μ’ αφήντς σον πιρνόν.

140) Αλεπόν τρώει, η ζεπίρα πρέσκεται ( άλλος κάνει και άλλος ωφελείτε, ζεπίρα =
κουνάβι)

141) Τρίφκεται ση τσοπάν’ το ραβδίν κιάν’ (προκαλεί την τύχη του)

142) Αδάμ’ς αιΐδα ’κι είχεν και πυτίδα εσέρευεν (λέγεται για εκείνον που ζητάει
άχρηστα για εκείνον πράγματα)

143) Αϊλί που τρώει κόρ’ ραβδέαν και κουτσού λάχταν (λέγεται για κακό που
προέρχεται από εκεί που δεν το περιμένεις)

144) Τσάντσον τσανίεις, σπόγξον και μη σπογγίεις (από παραμύθι. Κατάβρεξε και
μην καταβρέχεις, σκούπισε και μην σκουπίζεις: λέγεται για εντολές αντιφατικές)

145) Ας σον Ορωμαίον π’ ’ίνεται Τούρκος, κι άλλο αφορισμένος ’ίνεται (Ρωμιός που τουρκεύει, γίνεται χειρότερος κι από Τούρκο. Μεταφορικά σημαίνει: χειρότερος εχθρός γίνεται εκείνος που κάποτε ήταν φίλος μας, γιατί ξέρει τα ελαττώματά μας)

146) Όντες ’κ’ έχ η μήνα Σάββαν και η εβδομάδα Κερεκήν (δηλαδή ποτέ)

147) Άρκον πα τα σεράντα χρόνα μίαν αχπαράεται

148) Τον τεμιρτζήν με το ξυλομάκελλον έθαψαν (λέγεται για τεχνίτη που δεν χρησιμοποιεί την τέχνη του, για τον εαυτό του)

149) Σιδερένα χέρα θα δουλεύ’νε και μαλαματένα θα κρατούνε ( λέγεται για την
ευπορία που εκτός από την εργατικότητα χρειάζεται και η οικονομία)

150) Αν ’κ’ έεις κόκκινον ψωμίν, ας έεις κόκκινον γλώσσαν (λέγεται για αυτόν που
ενώ δεν έχει αρκετή τροφή να δώσει στον φιλοξενούμενό του, του κάνει καλή
εντύπωση επειδή είναι πρόσχαρος)

151) Μωρόν έφαεν έναν ψωμίν, μωρός έτον π’ εφάσεν ατο (λέγεται εκείνον που
υποχωρεί απερίσκεπτα στις βλαβερές απαιτήσεις του παιδιού)

152) Εχτάλεψεν ο πετεινόν κ’ εύρεν τη γούλα ατ’ μαχαίρ’ (λέγεται για εκείνον που οι
πράξεις του τον ο\οδηγούν στο κακό)

153) Την γραίαν είπαν ατέν, σον ουρανόν χαράν ’ίνεται, κ’ εκείνε ερώτεσεν, η σκάλα
απόθενκιάν πάει; (λέγεται για τις φιλάρεσκες γριές)

154) Καλόν σκαμνίν που θέκ’, για τ’ εκείνον θέκ’ ατο (ο καθένας το καλό σκαμνί το
βάζει για τον εαυτό του)

155) Τον μουσαφίρ’ άγγεψον και το σκαμνίν καλοθέκον (λέγεται για εκείνον που
εμφανίζεται την ώρα που γίνεται για αυτόν λόγος)

156) Για τ’ εμέν άντρας ’κ’ ευρέθεν και σκαφίδ’ ’κ’ επελεκέθεν (λέγεται για τη
γυναίκα που δεν παντρεύτηκε και δεν έκανε ποτέ δικό της νοικοκυριό )

157) Η τσούνα π’ εκουταβίασεν, μαλέζ’ ’κ’ εχόρτασεν ( λέγεται για τη μάνα που
στερείτε για τα παιδιά της)

158) Κάτας πουλεί και σκυλία αγοράζ’ (λέγεται για εκείνον που ασχολείται με μάταια
πράγματα ή δεν κάνει απολύτως τίποτα)

159) Σην σουρβάν π’ εκάεν, εφύσεσεν και το ξύγαλαν (Όποιος κάηκε στη σούπα
φυσάει και το γιαούρτι)

160) Έναν κρούει τον λευρόν και δύο τον γενάτεν (λέγεται ειρωνικά για εκείνον που
καυχιέται πως μπορεί να νικήσει τους πάντες)

161) Ο κούκουρον επείνασεν και η τσιχρίτα ’κ’ εφέκεν ατόν (λέγεται για αδύνατο
που τολμάει να τα βάλει με δυνατότερο από αυτόν)

162) Άλογον ας σην τάβλαν και κορίτσ’ ας σον χορόν μη παίρτς ( μπορεί να
γελαστείς)

163) Καλομηνάν πα είδα σε και το μυτί σ’ ύλιζεν (λέγεται για εκείνον που παινεύεται
χωρίς να το αξίζει)

164) Το λαήν πολλά φοράς πάει σο πεγάδ’ άμα μίαν τσακούται (Καμιά μετά από
πολλές επιτυχίες ενδέχεται να ακολουθήσει μία μεγάλη αποτυχία)

165) Ας έναν ξύλον ιφτάρ’ πα εβγαίν’ και σταυρόν πα εβγαίν’ (λέγεται για αδέλφια
ανόμοια σε χαρακτήρα και ήθος)

166) Ελάδ’ αν έν’ ανοίεται, νερόν αν έν’ τζουρούται (λέγεται για φήμη αμφίβολη)

167) Αδελφοσύνα εσ’κώθεν και συντεκνία εκάτσεν (λέγεται για κουμπάρους
καλύτερους και από αδελφούς)

168) Μ’ έρχουσ’νε, σύντεκνε κι αστ’ έρθες καλώς έρθες (λέγεται για περίπτωση που
από φιλότιμο αναγκάζεται κανείς να υποδεχτεί επισκέπτη)

169) Έρθεν απάν’ σα τέσσερα και είπεν την ορθίαν (λέγεται για άνθρωπο που
προξενεί κατάπληξη με τα ψέματα του τόσο όσο αν γινόταν τετράποδο)

170) Εινός ημερού χαράν και τρον ημερών κλαίη ( λέγεται για την γρήγορη φθορά
πράγματος)

171) Ο ζαντόν πα τ’ αχούλ’ν’ ατ επεγιανεύτεν ( λέγεται ειρωνικά για αυτόν που
παινευέται ενώ δεν το αξίζει)

172) Το τραντάφυλλον πα έχ αχάντα ( κάθε καλό έχει και το κακό του)

173) Τη γείτονα σ’ η κοιλία όντας πονεί, εσύ τεσόν τρίψον (δηλ. πρέπει να
ενδιαφερόμαστε για την ατυχία του γείτονα γιατί μπορεί να έρθει να βρει και εμάς)

174) Ταν ταν κοιλία εύκαιρον και δόντα ακονεμένα ( λέγεται ειρωνικά για εκείνους
που διασκεδάζουν χωρίς γεύμα)

175) Τράντα χρονών λιβρόν κορίτσ’ λέγ’ν ατεν παλαιγραία, κλίσκεται και χεροφιλεί,
ρούζ’νε τα μασωτέρα τ’ς. (λέγεται ειρωνικά για ηλικιωμένη κόρη)

176) Εκρέμ’σεν το τσούλ’ σο νερόν ( λέγεται για εκείνον που παρεκτρέπεται
αχαλίνωτα)

177) Ο κόχλον πα σο τσέπλ’ν ατ’ βασιλέας έν΄ (και το σαλιγκάρι στο τσόφλι του
μέσα βασιλιάς είναι, ο καθέναν στο σπίτι του είναι άρχοντας)

178) ’Πή ευτάει μέφκεται (λέγεται για εκείνον που υποψιάζεται στους άλλους αυτά
που ο ίδιος κάνει)

179) Ο ψεύτες τον ψεύτεν εμέφτεν κι ο κλέφτες τον κλέφτεν (ο ψεύτης τον ψεύτη
υποψιάστηκε και ο κλέφτης τον κλέφτη)

180) Εδώκα ’τον πρόσωπον θέλ’ και τ’ αστάρ’ (λέγεται για αχάριστο)

181) Τη χώρας το φαΐν πάντα νόστιμον έν’ (το ξένο πάντοτε νομίζουμε ότι είναι
καλύτερο)

182) Άμον σκύλος υλάζ’ σον φέγγον (λέγεται για εκείνον που χωρίς αφορμή μιλάει ή
κατηγορεί)

183) Το λώμα μ’ τ’ ετίμεσε με, η μάνα μ’ ’κ’ ετίμεσε με (σημαίνει: η ευπρεπής
ενδυμασία δίνει αξία στον άνθρωπο)

184) Ζαντού ψωμίν ση φρόνιμου την κοιλίαν ( την περιουσία του τρελού την
καρπώνεται ο γνωστικός)

185) Η κάτα σο κρέας ’κ’ έφτανε κ’ έλεεν, ταγκαλάκ’, οσήμερον Παρασκευήν έν’ (
δικαιολογία για αποτυχία)

186) Τ’ έναν κοχίζ’ και τ’ άλλο φτύρκεται (λέγεται για πράγματα ελαττωματικά και
τα δύο)

187) Άν’ να φτύζω, φτύζω το πρόσωπο μ’, και κα’ αν φτύζω, φτύζω τα γένα μ’
(λέγεται για εκείνον που δεν μπορεί – θέλει, να καταδικάσει κανέναν όταν τον
μαλώνουν)

188) Ντο έν η μυία και θα έν’ και το χάλ’ν ατ’ς; ( λέγεται για πρόσωπο η πράγμα που
δεν αξίζει να γίνεται λόγος)

189) Για ο ουρανόν εψήλανεν, για η γη εχαμέλυνεν (λέγεται για παράξενα πράγματα)

190) Οσπίτ’ που ’κ’ έχτισεν και χαράν που ’κ’ εποίκεν, ας σον κόσμον δεν ’κ’ εξέρ’ (μέσα από την οικογένεια παίρνει κανείς το μεγάλο μάθημα της ζωής)

191) Εγώ λέγ’ ατόν χατούμς είμαι, κι ατός ρωτά με πόσα παιδεία έεις (λέγεται για
εκείνον που ζητάει επίμονα παράλογα πράγματα)

192) Άλλος τρώει κι άλλος λείχ τα χείλα τ’ (λέγεται για εκείνον που στερείται ενώ
άλλος απολαμβάνει)

193) Σα χείλα πρόβατον και σην καρδία λύκος (λέγεται για τον ύπουλο)

194) Σ’ ατουνού τ’ αλών’ να βρέχ να χονίζ’ (λέγεται για τον αδιάφορο για όλα)

195) Τα χιόναι αλεύρα εποίκεν ( λέγεται για εκείνον που απέτυχε στην δουλειά του)

196) Σ’ εσέτερα ας τρώγομε και πίνομε και σ’ εμέτερα χορεύομε (λέγεται για τους
συμφεροντολόγους)

197) Λιμόχορος λιμόχορος κ’ επείνασεν ο γάμος, ταν ταν κοιλίαν εύκαιρον και δόντα
ακονεμένα (λέγεται ειρωνικά για γάμο χωρίς φαγοπότι)

198) Ο χορτασμένον σεράντα βούκας κι άλλο τρώει (λέγεται αστεία, για εκείνον που
παριστάνει τον χορτάτο ενώ πεινάει)

199) Ο πεντικόν σο τρυπίν ατ’ ’κ’ εχώρ’νεν κι από πίσ’ ατ’ κολογκύθ’ εσύρ’νεν
(λέγεται για εκείνον που προσπαθεί να πετύχει παραπάνω πράγματα από όσα στην
πραγματικότητα μπορεί)

200) Ζεις, μουλάριν; Τρως κριθάριν, ψοφάς, μουλάριν; Απλώνεις τ’ ουράδιν (λέγεται
για εκείνον που βλέπει με απάθεια τον άλλον που δυστυχεί)
Ευτυχής καθότι εν ολίγοις αρκούμενη

Ποντιακα Παραμυθια

noreply@blogger.com (ποντιακη φωλεα) — Sun, 8 Oct 2017 00:18:00 +0200

   Ποντιακα Παραμυθια

                       Αυτό που ο Θεός γράφει, δεν ξεγράφεται.

Έναν καιρό ήταν ένας βασιλιάς και είχε γιο «κιαμούλ καί ἀχουλούν», φρόνιμο κι έξυπνο δηλαδή. Ο βασιλιάς χαιρόταν πως όταν πεθάνει θα αφήσει πίσω του διάδοχο «πεδιξασμένον». Στα κάμποσα χρόνια επάνω, ο γιος του βασιλιά παρακάλεσε τον πατέρα του να του δώσει την άδεια να περιδιαβεί στο βασίλειο του πατέρα του και να γνωρίσει τους ανθρώπους του, να δει τα «ἀτέτα» τους, τις συνήθειες τους δηλαδή, να μάθει πολλά πράγματα και να κυβερνήσει κι εκείνος σαν τον πατέρα του όμορφα. Ο πατέρας του, του έδωσε την άδεια και ένα σακούλι με λίρες και τον «ἐπροβόδωσεν».

Το βασιλόπουλο για να μην τον γνωρίσουν φόρεσε «λώματα», ρούχα δηλαδή, χωριάτικα. Κρέμασε στη μέση του ένα σπαθί και βγήκε στο δρόμο. Στις δύο ημέρες επάνω, πήγε σε μία πολιτεία και είδε πως ένας άνθρωπος έγραφε πάνω σε κομμάτια χαρτιού δυο τρία λόγια και τα πετούσε στη θάλασσα. Τον πλησίασε και τον καλημέρισε. «Καλώς το βασιλόπουλο απάντησε ο γέροντας και ο νεαρός θαύμασε και τον ρώτησε: «πώς γνωρίζεις που είμαι βασιλόπουλο;» -«Εγώ», είπε ο γέρος, «ξέρω του καθενός την τύχη!»

Έβγαλε τότε το βασιλόπουλο και του έδωσε ένα φλουρί κι ο γέροντας του πρόβλεψε: « Σε ένα χωριό που θα πας, θα βρεις ένα εφτάχρονο κορίτσι άρρωστο, που θα την πάρεις για γυναίκα σου».

Ξαναθαύμασε την ικανότητα του γέροντα το βασιλόπουλο και έβαλε στο νου του να πάει να βρει το κορίτσι και να το σκοτώσει, γιατί άρρωστη γυναίκα δεν ήθελε να πάρει. Αφού γύρισε αρκετά χωριά, κάποτε έφτασε μουσαφίρης και στο χωριό που του χε πει ο γέροντας μάντης.

Οι οικοδεσπότες που τον δέχθηκαν στο σπίτι τους ήταν άνθρωποι γελαστοί και φιλόξενοι μα τόσο πολύ φτωχοί που «πεντικός ἀπέσ’ ’ς ὀσπίτ’ν ἀτουν ’κ ἐλευροῦτον», δηλαδή και το ποντίκι νηστικό έμενε στο σπίτι αυτό μιας κι ούτε καν αλεύρι δεν μπορούσε να βρει να φάει. Τους λυπήθηκε το βασιλόπουλο και έβγαλε και τους έδωσε ένα φλουρί κι αυτοί πήγαν κι αγόρασαν «το κάλλος του Θεοῦ» κι έφαγαν και διασκέδασαν.

Εκεί που έτρωγαν ακούσανε μια φωνή: «Μάνα, φέρε μου λίγο νερό». Ρώτησε ο νέος ποιος τους φώναξε κι εκείνοι του είπαν πως είχαν μια κόρη που βρισκόταν στο διπλανό δωμάτιο και πως ήταν εφτά χρονών και πολύ άρρωστη και δεν πέθαινε να σωθούνε.

Ο νεαρός κατάλαβε αμέσως πως αυτή ήταν η τύχη του, όπως του είχε προβλέψει ο γέρος μάντης κι έβαλε στο νου του να τη σκοτώσει. Και τη νύχτα, όταν κοιμήθηκαν οι γονείς του κοριτσιού σηκώθηκε κρυφά, κοίταξε και είδε πως σε μια κούνια μέσα κοιμάται ένα «μεχλέντς, άρρωστο και νεραξίαν», ένα μικρό άρρωστο σίχαμα δηλαδή και σήκωσε το σπαθί του και το κάρφωσε στου μωρού την κοιλιά. Φοβούμενος τις συνέπειες έφυγε τρέχοντας και ξεχνώντας τα φλουριά του κάτω από το μαξιλάρι του.

Ο Θεός όμως δεν ξέχασε το πλάσμα του και το μαχαίρι «ἐπῆγεν ἐξώφυλλα» -δεν κατόρθωσε να επιφέρει το θάνατο της- και καθώς το κορίτσι είχε στην κοιλιά του μια άσχημη πληγή σύρθηκε κι έτρεξαν από μέσα αίματα και φαρμάκια μαζί και πήρε ανάσα και «ἐκούγιξεν»: «Μάνα έλα, κάτι έπαθα!»

Έτρεξαν οι γονείς της και βρήκαν το μαχαίρι. Τους είπε τότε η κοπέλα πως ένα παλληκάρι το κάρφωσε στην κοιλιά της κι έτσι έτρεξαν έξω τα δηλητήρια κι έγινε καλά. Κατάλαβαν πως ο μουσαφίρης τους το έκανε κι έτρεξαν στο δωμάτιο του μα εκεί βρήκαν μόνο τα φλουριά.

Με τις λίρες που βρήκαν έχτισαν ένα μεγάλο χώρο φιλοξενίας κι όποιος έφτανε στα μέρη τους πήγαινε στον οντά τους κι έτρωγε κι έπινε και κοιμόταν και τους ευχόταν και μετά έφευγε. Όλος ο κόσμος άρχισε να το συζητά το καλό που έκαμαν. Ήταν καλό Χριστιανικό που ούτε ο βασιλιάς το έκαμε. Σαν το έμαθε ο βασιλιάς στέλνει στο χωριό το γιο του να δει ποιος ήταν αυτός που έκανε τέτοιο «σοχρέτ», θεοφιλές έργο δηλαδή.

Όταν έφθασε εκεί ο γιος του βασιλιά, είδε μια όμορφη και χιλιέμορφη κοπέλα να κάθεται στο μπαλκόνι και να κεντά ένα μαντήλι. Από την ομορφιά της έλαμπε σαν τον ήλιο και την αγάπησε αμέσως.

Κάθησε λίγες ημέρες στον τόπο εκείνο κι έπειτα γύρισε και ζήτησε από τον πατέρα του να στείλει προξενητάδες και να τον αρραβωνιάσουν με την κοπέλα που αγάπησε. Τι να έκαμε κι ο βασιλιάς; Εκπλήρωσε το χατίρι του γιου του κι έστειλε τον έμπιστο του άνθρωπο και αρραβώνιασε το γιο του με την κοπέλα και στις 40 ημέρες επάνω, έκαμαν και τη «χαρά».

«Ντο καιρόν ντό ἐπαρεθέκαν άτ’ς», όταν βρεθήκαν μόνοι θα λέγαμε σήμερα εμείς, ο νεαρός είδε τη «σύχναν» το σημάδι δηλ του μαχαιριού στης κοπέλας την κοιλιά και την παρακάλεσε να του πει πως έγινε και είχε αυτή τέτοιο σημάδι επάνω της.

Η κοπέλα «σιφτέν ’κ’εθέλεσεν», στην αρχή δεν θέλησε, αλλά μετά τα παρακάλια του, του είπε πως ένας κλέφτης πήγε κι έμεινε κάποτε στο σπίτι τους κι εκείνος τη μαχαίρωσε, αλλά ο θεός τη λυπήθηκε και κακό δεν έπαθε. Μοναχά τα δηλητήρια που την κρατούσαν άρρωστη έτρεξαν έξω κι έτσι έγινε καλά.

Τότε ο νεαρός, έπεσε στα χέρια της και της είπε πως εκείνος έκανε το κακό και «εψαλάφεσεν συγχώρησιν» και έζησαν καλά και ευτυχισμένα και βγήκε και ο λόγος που λέει: «Ὁ Θεός ντό γράφτ’ ’κι’ ἀπογράφκεται».

Ο γερόν και η γραία

Στα παλιά τα χρόνια και στους παλιούς καιρούς είχαν και οι Τούρκοι ραμαζάνια. Κύλησαν τα χρόνια και ένας γέρος και μια γριά είχαν ένα μικρό βόδι που πολύ το αγάπαγαν με όλη τους την ψυχή. Το αγαπούσαν σαν παιδί και το είχανε «μην αστράφτεις και μη βροντάς».

Κάποτε πέρασαν τα καλά τα χρόνια κι έφτασαν τα ανάποδα. Ήρθε φτώχεια κι ένδεια μεγάλη. Πείνα έπεσε. Ο γέρος και η γριά πείνασαν κι αυτοί.

Τι να έκαμαν; Η πείνα του σκύλου γέννημα είναι.

Πήρε ο γέρος πυρωμένο σίδερο, το έμπηξε στο μηρό του μικρού ζώου, έσταξε λίγο πάχος, το έβαλε σε ένα τάσι και το έδωσε στη γριά να μαγειρέψει. Έτσι έζησαν δυο τρεις ημέρες παραπάνω. Το λίπος όμως κάποτε τέλειωσε και ξαναπείνασαν.

Φώναξε ο γέρος τη γριά, της έδωσε το τάσι, πήρε κ αυτός το πυρωμένο σίδερο και πήγαν να ξαναπάρουν λίπος από το ζώο. Το μικρό βόδι σαν ένοιωσε το πυρωμένο σίδερο να το τρυπά κάηκε και πόνεσε και μην μπορώντας να κάμει κάτι άλλο τίναξε τα πίσω πόδια του. Τι τίναγμα έριξε το τάσι από τα χέρια της γριάς και ξάπλωσε κάτω τον γέρο, φαρδύ πλατύ.

Εκείνος ήταν που ήταν γέρος, αδύναμος και πεινασμένος και στα πόδια του επάνω δεν μπορούσε να καλοσταθεί, έφαγε και την κλωτσιά κι έγινε χειρότερα. Έτρεξε η γριά και με το ζόρι τον ανασήκωσε. Ο γέρος κράτησε θυμό. Αφού αναπαύτηκε λίγο και ήρθε ο νους του στο κεφάλι του είπε:

-«Γριά, αυτό έτσι δεν γίνεται, θα πεθάνουμε από την πείνα. Πήγαινε φέρε το μεγάλο το μαχαίρι κι ας σφάξουμε του σκύλου το γέννημα».

Η γριά στην αρχή δε θέλησε, ύστερα κοίταξε πως η πείνα δεν τραβιέται και πήγε έφερε το μαχαίρι. Έδεσαν του βοδιού τα πόδια και ο γέρος το έσφαξε.

Από το κρέας του, άλλο πάστωσαν, άλλο έκαμαν καβουρμά. Αφού έφαγαν κιόλας από το κρέας του καβουρμά, η γριά πήγε να πλύνει τα πιάτα. Ο γέρος κάθισε κοντά στο τζάκι και συλλογιζόταν. «Χα καλό! Σήμερα φάγαμε και θα τρώμε ώσπου να τελειώσει το κρέας του βοδιού. Κι από εκεί και ύστερα; Ξανά θα πεθάνουμε από την πείνα!». Λογάριασε, ξαναλογάριασε και έβαλε στο νου του να «ξοδιάσει τη γριά» για να του φτάσει το κρέας περισσότερο καιρό.

-«Γριά», είπε, «πάρε τα έντερα και την κοιλιά και πάνε πλύνε τα καλά και φέρε τα. Πρόσεξε μην κοιτάς εδώ κι εκεί κι έρθει και τα αρπάξει αητός γιατί τότε άλλο στο σπίτι μη γυρίσεις. Κι αν έρθεις, μέσα δε θα σε βάλω. Θα σε σκοτώσω!» Η γριά πήρε τα έντερα και πήγε στο ρέμα. Έπλυνε, έπλυνε και τα έκαμε άσπρα σαν τα χιόνια και τα έβαλε πάνω σε καθαρή πέτρα να στεγνώσουν. Κοίταξε ολόγυρα, τίποτε δεν φαινόταν κι έσκυψε να πλύνει τα χέρια της. Εκείνη την ώρα ζζζιιιίτ! κατέβηκε ένας αητός και άρπαξε τα έντερα. Πέταξε ψηλά και κάθισε σε έναν βράχο επάνω. Η έρμη η γριά τρελάθηκε. Έτρεξε από πίσω του όσο μπορούσε και τον έφτασε στη ρίζα του βράχου που ο αετός καθόταν. Άρχισε να κλαίει και να τον παρακαλεί:

-«Αητέ μου, αητέ μου! Δώσε μου τα έντερα. Αν όχι, πάω στο γέρο και με σκοτώνει!»

-«Καμιά φορά μου έδωσες ένα κοτοπουλάκι να φάω;» είπε ο αητός.

Η γριά έτρεξε στην κότα και την παρακάλεσε.

-«Κότα, κότα, εσύ εμένα πουλί, εγώ τον αητό πουλί, ο αητός σε μένα έντερα, αν όχι, πάω στο γέρο και με σκοτώνει!»

-«Καμιά φορά μου έδωσες μια χούφτα στάρι;» είπε η κότα.

Η γριά πήγε στο αλώνι και κλαίγοντας το παρακαλεί.

-«Αλώνι, αλώνι, εσύ εμένα στάρι, εγώ την κότα σιτάρι, η κότα εμένα πουλί, εγώ τον αητό πουλί, ο αητός σε μένα έντερα, πάω στον γέρο και μέσα δε με βάζει.

-«Καμιά φορά με σκούπισες;» της είπε το αλώνι.

Η γριά έτρεξε στο δάσος.

-«Δάσος, δάσος! Εσύ σε εμένα σκούπα, εγώ στο αλώνι σκούπα, το αλώνι σε εμένα σιτάρι, εγώ την κότα σιτάρι, η κότα εμένα πουλί, εγώ τον αητό πουλί, ο αητός σε μένα έντερα, πάω στον γέρο και μέσα δε με βάζει!»

-«Καμιά φορά ήρθες κλάδεψες τα κλαδιά μου;» τη ρώτησε το δάσος.

Η γριά καιρό δεν χάνει. Έτρεξε στον σιδερά.

-«Σιδερά, σιδερά! Εσύ σε εμένα τσεκούρι, εγώ στο δάσος τσεκούρι, το δάσος σε εμένα σκούπα, εγώ στο αλώνι σκούπα, το αλώνι σε εμένα σιτάρι, εγώ την κότα σιτάρι, η κότα εμένα πουλί, εγώ τον αητό πουλί, ο αητός σε μένα έντερα, πάω στον γέρο και με σκοτώνει!»

-«Καμιά φορά μου έφερες λίγο γιαούρτι;» Είπε θυμωμένος ο σιδεράς.

Η γριά έτρεξε στην αγελάδα.

-«Αγελάδα, αγελάδα! Εσύ σε εμένα γιαούρτι, εγώ στον σιδερά γιαούρτι, ο σιδεράς σε εμένα τσεκούρι, εγώ στο δάσος τσεκούρι, το δάσος σε εμένα σκούπα, εγώ στο αλώνι σκούπα, το αλώνι σε εμένα σιτάρι, εγώ την κότα σιτάρι, η κότα εμένα πουλί, εγώ τον αητό πουλί, ο αητός σε μένα έντερα, πάω στον γέρο και με σκοτώνει!»

-«Καμιά φορά μου έφερες μια αγκαλιά λιβαδόχορτο;» είπε η αγελάδα.

Η γριά κουρασμένη, κατασκοτωμένη, πήγε στο λιβάδι.

-«Λιβάδι, λιβάδι, εσύ εμένα χορτάρι, εγώ στην αγελάδα χορτάρι, η αγελάδα σε εμένα γιαούρτι, , εγώ στον σιδερά γιαούρτι, ο σιδεράς σε εμένα τσεκούρι, εγώ στο δάσος τσεκούρι, το δάσος σε εμένα σκούπα, εγώ στο αλώνι σκούπα, το αλώνι σε εμένα σιτάρι, εγώ την κότα σιτάρι, η κότα εμένα πουλί, εγώ τον αητό πουλί, ο αητός σε μένα έντερα, πάω στον γέρο και μέσα δε με βάζει!»

-Καμιά φορά μου έφερες ένα κουτάλι νερό και με πότισες;» είπε το λιβάδι.

Η γριά πήγε στο ποτάμι. Δεν πρόφτασε να παρακαλέσει το νερό γιατί έτρεχε γρήγορα. Γέμισε ένα κατσαρολάκι νερό και πήγε πότισε το λιβάδι, πήρε χορτάρια κι έδωσε στην αγελάδα. Άρμεξε το ζώο, έφτιαξε γιαούρτι, το έφερε στο σιδερά, πήρε τσεκούρι και πήγε στο δάσος. Έκοψε ξερά κλαδιά κι έφτιαξε σκούπα, σκούπισε το αλώνι και πήρε σιτάρι, τάισε την κότα και πήρε κοτοπουλάκι, έτρεξε το έδωσε στον αητό και πήρε τα έντερα. Αργοπορημένη πήγε στο σπίτι και χτύπησε την πόρτα.

Ο γέρος λογάριασε πως αφού άργησε τόσο η γριά, άλλο δεν θα έρθει. Έφαγε και κοιμήθηκε.

Κρύος καιρός ήταν και άρχισε να χιονίζει. Η γριά παγωμένη η καημένη χτυπά δυνατά στην πόρτα και φωνάζει:

-Γέρο, γέρο! Άνοιξε, ξεκίνησε να χιονίζει!

-Περίμενε, ας έρθει το χιόνι ως τα γόνατα σου.

-Γέρο, γέρο! Άνοιξε μου, ήρθε ως τα γόνατα μου.

-Περίμενε να έρθει ως τη μέση σου κι έπειτα σου ανοίγω.

Η γριά άλλο δεν μίλησε. Την έκλεισε μέσα του το χιόνι, πάγωσε κι εκεί έμεινε. Ο γέρος από τη χαρά του πήγε ζέστανε λίγο καβουρμά, έφαγε ξανά και έπεσε στον βαθύ τον ύπνο. Στα μεσάνυχτα επάνω κάτι έπαθε ο γέρος. Τον έπιασε κοιλόπονος. Τσιρίζει, φωνάζει «Γριά! Γριά!». Κανείς δεν του απαντά.

Τώρα του ρθε στο νου η γριά και πήγε να άνοιξε την πόρτα. Το σύρτη δεν μπόρεσε να τον σύρει κι έπεσε κάτω κι έτσι με το αχ και το βαχ, βγήκε η ψυχή του εκεί στην πόρτα.

Η γριά πέθανε από την πείνα και το κρύο κι ο γέρος πέθανε από το πολύ φαί και τη ζέστη.

Η γυναίκα και το θερίον.

Είνας Ματσουκάτες πολλά εσύρνεν με την γυναίκαν άτ’. Κακέσα και τζετρεφίλτσα γαρή έτον. Με την ταβήν εσκούσαν και με την ταβήν εκεϊσαν.
Έπουγαλέφτεν ερίφ’ς και επαίρνεν την απόφασιν να γλυτών’ άσ’ ατό το βάσανον. Έναν ημέραν άμον πάντα επαίρεν την κρεπήν και επήγεν ‘ς σ’ όρμάν σα ξύλα. Επεμάκρυνεν πολλά α σο χωρίον. Σ’ ναν τρανόν πελίτ κεκά ειδεν έναν βαθύν κουΐν πολλά βαθύν.
-Αγούτο, ενούντσεν, θα εν’ η σωτηρία μ’...

Έκοψεν κάμποσα τρανά κλαδία και εσκέπασεν το στόμαν τη κουί. Έσυρεν απάν κι άλλα μικρά φυλλωμένα κλαδόπα και τζίκουτα κι’ αέτς πα τηδέν κ εφαίνουτον. Άσ’ ατό κ’ υστερνά ετοίμασεν δύο σαλακά ξύλα. Τα έναν εθέκεν ‘ς ση κουΐ το γιάν και τ’ άλλο πλάν κεκά κ’ εκλώστεν κ’ έπήγεν ‘ς σο σπίτ ’ν άτ’.
Τ’ άλλο την ημέραν επαίρεν την γυναίκαν άτ’ να πάγνε ‘ς ορμάν να κατηβάζ’νε εντάμαν τα ξύλα ντο ετοίμασεν.

Άμον ντ’ εσούμωσαν ‘ς εκείνο το μέρος, ατός αμάν εφορτώθεν τ’ έναν το σαλάκ και είπεν την γαρήν άτ’ να φορτούται τ’ άλλο. Ατό έτον! Αμόν ντ’ έσούμωσεν η καρή ‘ς σο φόρτωμαν επάτεσεν απάν’ ‘ς σα κλαδία και ερούξεν ‘ς σο κουίν κι’ άπό πάν’ άτς το σαλάκ τά ξύλα.

Ο Ματσουκάτες ήσυχα ήσυχα εκλώστεν κ’ έπήγεν ‘ς σο σπίτ’ν άτ. Όλεν την νύχταν «ομμάτ’ ‘κ επόρεσεν να φέρ’ απάν». Ενούντσεν, επενούντσεν, εγροίξεν ντο εποίκεν τρανόν αμαρτίαν έτον. Σα ξημερώματα εσκώθεν κ’ επήγεν ‘ς σ’ ορμάν. Έφτασεν ‘ς σο κουίν κεκά. Έλυσεν το σκοινίν’ άτ’ και εκρέμασεν ατό απέσ’ ‘ς σο κουΐν και εκούιξεν:

-Σουμέλα, πιάσον την άκραν τη σκοινί, δέσον ατό ‘ς σα μέσα σ’... Εγώ θα σύρω και θα εβγάλωσεν απάν... χωρίς εσέναν ‘κ επορώ να ζώ!… έλεγεν και ελάιζεν το σκοινίν. Όνταν εγροίξεν ντο από φκά επιάστεν το σκοινίν ερχίνεσεν να σύρ’. Έσυρεν, έσυρεν και αναχά παρά τερεί να εβγαίν’ ασό κουΐν με το σκοινίν έναν θερίον!…. Έπήγεν ν’ φίν’ το σκοινίν’ το θερίον εκούϊξεν: ---Μη αφήν’τς με… κι θα τρώγω σε και δούλος εις σα γίνουμαι.

Αμόν ντ’ ελευθερώθεν το θερίον είπεν ατόν:

-Ευχαριστώ σε άνθρωπε!.. Εγλύτωσες με άσ’ έναν τζαναβάρ. Είνας γυναίκα άσ’ οψέ κιάν έβγαλεν την ψυ’ μ’ και να εγουρταρεύκουμ’ ασά χέρια τς ‘κ επόρνα. Ατώρα ίνταν θελ’τς εσύ θ’εφτάγω.

-Ντό Θέλω έν’ να μη πειράεις κανίναν ‘ς σον τόπο μ’. Νε ζα και νε ανθρώπ’ς.

Αέτς πα το θερίον εξέβεν ‘ς σην ανεφορίαν. Και ερχίνεσεν να καταρημάζ’ τον τόπον.Έμαθαν οι ανηφορέτ’ πως ατό το θερίον μόνον τον Ματσουκάτεν ακούει. Επήγαν επαρεκάλεσαν ατόν να έρται δέχ’ ατό.

Εσκώθεν κι’ ο Ματσουκάτες εξέβεν ‘ς αράεμαν τη θερί. Το θερίον άμον ντο είδεν ατόν από μακρά εγρίεψεν και σίτα έρται καρσί άτ’ κουίζ:

-Φύγον, γιόκσαμ θα τρώγω σε... μόνον ‘ς σον τόπο σ’ ‘κι πειράζω σε.

-Ακ’ σον, λέει κι’ ο Ματσουκάτες. Εγώ για το καλό σ’ έρθα! Εκείνε η καρή εξέβεν ασό κούιν και αραεύ’ σε! Έρθα νά λέγω σ’ άτο νά φυλάγεσαι.

-Όϊ ν’ αοϊλοί εμέν, εκούϊξεν το θερίον και αρχίνεσεν νά τρέχ’ ‘ς σο ραχίν κιάν’… ‘Α σόν φόβον άθε, π’ επάτνεν ‘κ έλεπεν... ‘ς έναν κρεμόν κεκά, ευρέθεν εύκαιρα, ερούξεν κ’ έσκοτώθεν.

Η Παναγία Σουμελά και το ασήμι του Σουλτάν Μουράτ

Μάρτης του 1936 και στο πρώτο τεύχος των Ποντιακών φύλλων δημοσιεύεται ένα κείμενο του Καπασακάλη Κωνσταντίνου με θέμα του την ασήμωση της σκεπής της Μονής της Παναγίας Σουμελά στην Τραπεζούντα. Γνωρίζοντας σήμερα πως η Μονή δεν είναι ασημοσκέπαστη, το ενδιαφέρον τονώνεται για το τι διαδραματίστηκε τότε και η σκεπή του μοναστηριού διατηρήθηκε ως έχει.
Σύμφωνα λοιπόν με τον Καπασακάλη, στα χρόνια του πολέμου της Αυτοκρατορίας με τους Πέρσες και κατά τη διάρκεια της εκστρατείας του Μεγάλου Βεζύρη Φερχάτ Πασά εναντίον της Βαγδάτης, το στράτευμα του Βεζύρη που βρισκόταν στην περιοχή του Πυξίτη οδεύοντας προς Περσία, χρειάστηκε κατάλυμα. Γνωρίζοντας τη φιλοξενία των μοναχών της Μονής της Παναγίας Σουμελά, ο Βεζύρης αποφάσισε την εκεί παραμονή του.
Οι μοναχοί, άνθρωποι του Θεού και μαθημένοι στις ξαφνικές επισκέψεις, τον δέχθηκαν εγκάρδια, τον φίλεψαν και τον φιλοξένησαν. Ο Βεζύρης θαύμασε όχι μόνον την ομορφιά του τόπου και του μοναστηριού μα και την οργάνωση του. Είδε στην άκρη της γης, εκεί που ουρανός σκεπάζει τα δάση με τα σύννεφα του, ένα μοναστήρι με κτίσματα σωρό, περίλαμπρη αγιογράφηση, βιβλιοθήκες, μαγειρεία, φούρνους, αγροκτήματα και μια κοινότητα μοναχών σε πλήρη άνθιση, με οικονομική αυτάρκεια.
Στην ερώτηση του προς τον ηγούμενο πως τα κατάφεραν όλα τούτα αποκομμένοι έτσι όπως ζούσαν από τον υπόλοιπο κόσμο, ο ηγούμενος του μίλησε για ένα μυστικό ρητό που περνούσε μέσα στους αιώνες από ηγούμενο σε ηγούμενο και την ευλάβεια με την οποία το τηρούσαν και τα θαυμαστά αποτελέσματα του, που ήταν όλα τούτα που ο Βεζύρης έβλεπε και θαύμαζε. Ως ήταν φυσικό ο Βεζύρης θέλησε να το μάθει και ο ηγούμενος δεν του αρνήθηκε τη γνώση: «Μην αναβάλλεις για αύριο αυτό που σήμερα μπορείς να κάνεις».
Ενθουσιασμένος ο Βεζύρης διέταξε ευθύς αμέσως τούτο το ρητό να χαραχθεί στο ασημένιο κανάτι που χρησιμοποιούσε καθημερινά στην προσευχή του για να μην το ξεχάσει ποτέ.
Οι αμέσως επόμενες ημέρες βρήκαν το Βεζύρη πολύ μακρυά από το μοναστήρι της Παναγίας να μάχεται για την Αυτοκρατορία. Στη σκέψη του, η επίσκεψη του στη μονή είχε σβηστεί και μοναχά ο ενθουσιασμός του για την εκπόρθηση της Βαγδάτης επικρατούσε. Φτάνοντας στα τείχη της δέχθηκε αντιπροσωπεία των Περσών που τον επισκέφθηκε για να του παραδώσει αναίμακτα την πόλη με την παράκληση πως μιας και ο ήλιος είχε ήδη πέσει να γίνει η παράδοση της επόμενη το πρωί που όλοι θα ήταν πιο ξεκούραστοι. Δέχθηκε ο Βεζύρης και ευχαριστημένος ξεκίνησε τη διαδικασία της προσευχής του για να ευχαριστήσει το Θεό που όλα καλά του τα έφερε. Τότε είδε το ρητό στο κανατάκι, θυμήθηκε τον ηγούμενο της Σουμελά που του τόνισε πως όλα τα θαυμαστά με την ευλαβική τήρηση αυτού του ρητού τα κατάφεραν και αποφάσισε να προχωρήσει σε κατάληψη της Βαγδάτης το ίδιο εκείνο βράδυ, αθετώντας τον λόγο του.
Η κατάληψη της πόλης έγινε με ευκολία περισσή γιατί ο στρατός που φρουρούσε την πόλη δεν τον περίμενε, μα είχε επαναπαυτεί στα αποτελέσματα των διαπραγματεύσεων κι έτσι σε λίγες ώρες η Βαγδάτη ήταν στα χέρια του Βεζύρη. Εκείνο το πρωινό κι ενώσω ο Βεζύρης περιδιάβαινε τα τείχη της πόλης ως νικητής, διαπίστωσε πως στρατιωτικές ομάδες διάσωσης της πόλης ερχόταν από μακρυά. Τότε κατάλαβε το δόλιο σχέδιο των Περσών. Την ώρα που αυτός θα βρισκόταν μέσα στην πόλη και θα γινόταν η τελετή παράδοσης της, οι Περσικές δυνάμεις που θα κατέφθαναν, θα τον εγκλώβιζαν μέσα σε αυτήν και όντας ανάμεσα σε δυο πυρά θα ηττούνταν ήττα πικρή.
Πολέμησε και νίκησε τον στρατό που κατέφθασε για τη διάσωση της πόλης κι αφού ευχαρίστησε το Θεό που τελικά όλα του πήγαν όπως θέλησε, θυμήθηκε ξανά τον ηγούμενο της Σουμελά και ένοιωσε μέσα του την ανάγκη εμπράκτως να δείξει την ευγνωμοσύνη του.
Ένα χρόνο αργότερα την ησυχία της Μονής διατάρασσε θόρυβος πολύς από ασκέρι ολάκερο στρατιωτών κι εργατών που κατέφθασε με περισσή όρεξη για να εργαστεί για την ασημοσκέπαση της Μονής. Το χρυσόβουλο που παραδόθηκε στον Ηγούμενο τα εξηγούσε όλα. Σε αυτό ο ίδιος ο Σουλτάν Μουράτ ο Γ, απέδιδε την κατάληψη της Βαγδάτης στην καλή επιρροή που άσκησε ο ηγούμενος στη σκέψη και το λογισμό του Μεγάλου Βεζύρη και θέλοντας να τον ευχαριστήσει του έστελνε ασήμι κι εργάτες που θα σκέπαζαν την στέγη της Μονής με καθαρό ασήμι.
Τον αρχικό ενθουσιασμό των μοναχών για το ανέλπιστο και πλούσιο δώρο, αντικατέστησε η νηφάλια σκέψη του ηγούμενου ο οποίος ευγενικά αρνήθηκε το δώρο. Ο εκπρόσωπος του Σουλτάνου δεν πίστευε στ αυτιά του όταν άκουσε την άρνηση τούτη και συμβούλεψε να μην ανακινήσει τέτοιο θέμα η μονή, γιατί η προσβολή που θα ένοιωθε ο Σουλτάνος θα ήταν τέτοια που η ευγνωμοσύνη του θα μετατρεπόταν σε έχθρα.
Στα παρακάλια του ηγούμενου αντέδρασε με κωφότητα και ξεκίνησε να καλύπτει τη στέγη με ασήμι όπως είχε διαταγή να πράξει. Θορυβημένος ο ηγούμενος έστειλε αντιπρόσωπο στην Μητρόπολη Τραπεζούντας με την παράκληση να μεσολαβήσει στην Μεγάλη Πύλη και να αλλάξει το φιρμάνι. Δεν ήταν δυνατόν να δεχθεί η μονή ένα τέτοιο δώρο. Ήδη αποκομμένη και πλούσια όπως ήταν, δεχόταν συχνά ληστρικές επιθέσεις, αν ήταν και σκεπασμένη με ασήμι, οι μοναχοί άλλη δουλειά δε θα χαν από το να απωθούν ληστές, με αποτέλεσμα να μην μπορούν να αφιερωθούν στην προσευχή τους στο Θεό που ήταν και ο μοναδικός λόγος για τον οποίον επέλεξαν να μονάσουν.
Ο Μητροπολίτης Τραπεζούντας έβαλε τα δυνατά του και πολύ σύντομα το αναιρετικό δεύτερο φιρμάνι είχε εκδοθεί. Σε αυτόν τον χρόνο όμως ήδη το μικρό πύργωμα που βρισκόταν στην μέση της στέγης του ιερού, είχε σκεπαστεί με ασήμι.
Ο Ηγούμενος το άφησε ως έχει και δεν το ξήλωσε θεωρώντας πως αφού έγινε, καλώς έγινε. Εξάλλου είχε γλυτώσει το μεγαλύτερο κακό, να διαταραχθεί η πνευματική ζωή της μονής.

Άρκον, λύκον κι' αλεπόν.

Έναν ημέραν άρκον, ο λύκον κι’ άλεπόν εποίκαν συμφωνίαν, να πάνε εντάμαν σ’ αβ και ήνταν ευρίκ’νε εντάμαν να τρώγν’ άτο άμον καλά αδέλφα.
Αρ’ εξέβαν σο ραχίν, έτρεξαν αδά, έτρεξαν εκεί, ενεγκάσταν και σην βραδήν απάν’ επίασαν έναν ελαφόπον.
Άρκον ετέρεσεν, αν μοιράζ’ άτο, ατός πεινασμένος θ’ απομέν’. Ενούντσεν, επενούντσεν κι’ επεκεί εποίκεν την διαβολοσύναν άτ’.
- Εξέρετε, παιδία, ντό εν’; είπεν τ’ άλλτς τοι συντρόφ’ς άτ” Εγώ λέω τ’ ελαφόπον είνας μοναχόν άσ’ σοι τρείς έμουν να τρώει άτο, ποίος εν’ μειζέτερος. Εσείς πα ντό λέτε;
Αλεπόν πα κι ο λύκον ντο να εφτάνε! Εποίκαν ατό καπούλ.
-Αιτέ όγλουμ λύκον, πε μίαν εσύ πόσων χρονών είσαι, είπεν άρκον.
Ο λύκον πα εσέγκεν το κηφάλ’ν ατ’ ανάμεσα σ’ έμπρ τα ποδάρια τ’, ενούντσεν ολίγον κι επεκεί είπεν:
- Εγώ ση Προφήτα τή Δαβίδ τον καιρόν ακόμαν εβύζανα, έλεε με η σχωρεμέντσα η μάνα μ’. Αρ’ ποίστε εσείς την λογαρίαν κ’ ευράτ’ ατά.
- Ατώρα πε κι’ εσύ δαβολίτσον, αλεπέ τ’ έσά τα χρόνια, άμαν τέρεν, ψέμματα ‘κι θα λές, είπεν τον αλεπόν όρκον.
Άλεπόν πα ατότε εσκώθεν είπεν άτς:
- Να έχω ούλά τα κρίματα ντ’ εποίκετε και τα χαταλόπα μ’ πα να μη χαίρουμαι, αν λέω ψέμματα. Εγώ, ο κύρη μ’ ο σχωρεμένον έλεε με.
-Μάναν ‘κ έγνώρτσα ο χιλάκλερον— ση κατακλυσμού τον καιρόν, όντας εσέβαμε σην Κιβωτόν τη Νώε, έμνε δίχρονος. Εγώ εγλύτωσα, άμαν η μακαρίτσα η μάνα μ’ ‘κ επόρεσεν. Σην βραδήν απάν έτον. Κάπ’ επήεν σην γειτονίαν ‘ς σο δάνος και επιάστεν σην καλατζήν και ους να κλώσκεται οπίσ’ η Κιβωτός εκλειδώθεν, κι’ έκείνε η άχαρος επέμνεν εξ’ και εφουρκίεν. Όπως και να εν’, μίαν άσ’ σον λύκον τρανός είμαι χωρίς άλλο.
Άρκον ατότε ετέρεσεν, η δουλεία αν κλώσκεται σα διαβολοσύνας ατος πεινασμένος θ’ απομέν’. Εϊνας ο δάβολον ους τον Προφήτην Δαβίδ ‘κ εστάθεν. Κι’ άλλος πα το σολούχ’ν ατ’ τάαχ σον κατακλυσμόν επήρεν.
- Ε, είπεν άτς, εγώ πα ατώρα σον Τρυγομηνάν απές θα γομώνω τα τρία. Άμαν σα τέσσερα να μη προφτάνω, αν αγούτο τ’ ελαφόπον ούλεν άμον το στέκ κι τρώγ’ άτο εγώ μοναχόν!.. Και χαμάν έσκωσεν τα τατά τ’ έναν τον είνας εδέκεν κι’ έναν τον άλλον και άπλωσεν άτς ‘ς σην γήν. Κι’ εκάτσεν κα μαναχός και εγουρζούλαεν τ’ έλαφόπον.
Μετάφραση
Μια μέρα η αρκούδα, ο λύκος και η αλεπού έκαναν συμφωνία να πάνε μαζί να βρούνε φαγητό και ότι βρουν να το μοιραστούν σαν καλά αδέλφια.
Βγήκαν στο βουνό, έτρεξαν από εδώ, έτρεξαν από εκεί, κουράστηκαν και κοντά στο βραδάκι πιάσαν ένα ελαφάκι
Η αρκούδα σκέφτηκε πως αν το μοιραζόταν τελικά αυτή θα έμενε πεινασμένη. Σκέφτηκε και ξανασκέφτηκε και έκανε την πονηριά της.
-Ξέρετε κάτι παιδιά; λέει στους συντρόφους του, «εγώ λέω το ελαφάκι ένας από εμάς να το φάει. Και προτείνω να το φάει ο μεγαλύτερος. Εσείς τι λέτε;
Τι να κάνει η αλεπού κα ο λύκος, αναγκαστικά συμφώνησαν.
- Άιντε Λύκο για πες εσύ πόσο χρονών είσαι, είπε η αρκούδα.
Ο λύκος έβαλε το κεφάλι ανάμεσα στα μπροστινά του πόδια, σκέφτηκε λιγάκι και έπειτα είπε:
-Εγώ στον καιρό του Προφήτη Δαβίδ ακόμη βύζαινα, έλεγε η συγχωρεμένη η μάνα μου. Κάντε λοιπόν εσείς το λογαριασμό.
-Τώρα πες κι εσύ διαβολάκι, αλεπού, τα δικά σου τα χρόνια, αλλά κοίτα, ψέματα δεν θα πεις. Ορκίστηκε η αλεπού και σηκώθηκε και είπε αυτά:
-Να έχω όλα τα αμαρτήματα που κάνατε και τα παιδάκια μου να μην χαρώ αν πω ψέματα. Εγώ, ο πατέρας μου ο συγχωρεμένος μου έλεγε μάνα δεν γνώρισα ο καημένος -στον καιρό του κατακλυσμού, όταν ανεβήκαμε στην κιβωτό του Νώε, ήμουν δίχρονος. Εγώ γλύτωσα αλλά η μάνα μου δεν μπόρεσε. Στο βράδυ πάνω ήταν... Κάπου πήγε στη γειτονιά και έπιασε την κουβέντα και μέχρι να γυρίσει πίσω η κιβωτός είχε κλειδωθεί κα εκείνη έμεινε απ έξω και πνίγηκε. «όπως και να έχει το πράγμα, από το λύκο πιο μεγάλη είμαι, δίχως άλλο.
Η αρκούδα τότε κατάλαβε ότι η δουλειά γυρνάει στην πονηριά και σίγουρα πεινασμένη θα έμενε, Ο ένας ο πονηρός μέχρι τον προφήτη Δαβίδ έφτασε και η άλλη μέχρι τον κατακλυσμό.
-Εγώ, τώρα μέσα στον Οκτώβρη ,τους λέει, θα κλείσω τα τρία. Αλλά στα τέσσερα να μην προφτάσω να πάω αν αυτό το ελαφάκι δεν το φάω ολομόναχος! Σηκώνεται και δίνει μια τον έναν και μια τον άλλον και τους ξαπλώνει χάμω. Και κάθησε καλός και διαλεγμένος και έφαγε το ελαφάκι.

Ο Σάββας, η κλώσα και ο αετός

Μια φορά και έναν καιρό, ένα ζεστό βράδυ του καλοκαιριού, σε ένα μικρό χωριό, η μαμά και ο μπαμπάς του μικρού Σάββα του είπαν ότι το πρωί θα πάνε στο χωράφι. Αυτός θα έπρεπε να προσέχει τα ζώα και ειδικά την κλώσα στην αυλή με τα 15 κοτοπουλάκια της για να μην τα πάρει ο γούσο. (αετός)

«Εντάξει Σάββα; Κανόνισε... δε θα πας να παίξεις με τα παιδιά θα προσέχεις την κλώσα! Γιατί αν πάθει κάτι θα σε σκοτώσει ο μπαμπάς!» είπε η μαμά.

«Εντάξει βρε μαμά θα την προσέχω!» απάντησε ο Σάββας και παραδόθηκε στον ύπνο.

Όταν ο Σάββας ξύπνησε οι γονείς του είχαν ήδη φύγει. Η μαμά του Σάββα η κυρία Ανατολή του είχε ετοιμάσει λαβάσια (τηγανίτες) για να φάει. Αφού γέμισε το στομάχι του πήγε να ταΐσει και την κότα και αφού την ταΐσε και της έβαλε και νερό έκατσε να την προσέχει. Λίγη ώρα αργότερα τα παιδιά βγήκαν να παίξουν στο δρόμο. Είδαν το Σάββα να κάθεται στην αυλή και του είπαν:

«Τι κάνεις Σάββα; Έλα να παίξουμε!»

«Δεν μπορώ σήμερα παιδιά πρέπει να προσέχω την κλώσα που έκανε κοτοπουλάκια, να μην τα πάρει ο γούσο» απάντησε κατσουφιασμένος ο Σάββας.

Τα παιδιά όμως δε το έβαλαν κάτω τον παρακαλούσαν για πολύ ώρα ώσπου δεν μπόρεσε να αντισταθεί στον πειρασμό και πήγε να παίξει.

Για να είναι όμως σίγουρος ότι η κλώσα δεν θα πάθει τίποτα της έβαλε μια κλωστή στο πόδι και έδεσε τα 15 κοτοπουλάκια το ένα πίσω απ’ το άλλο με την ίδια κλωστή. Καθώς έπαιζαν ένα παιδί κοίταξε στον ουρανό και είπε με θαυμασμό.

«Κοιτάξτε τί μεγάλο πουλί πετάει από πάνω και τη μεγάλη ουρά που έχει! Κοιτάξτε! Κοιτάξτε!»

Όταν γύρισε ο Σάββας και το είδε του κοπήκαν τα πόδια και είπε με τρεμάμενη φωνή :

«Δεν είναι μεγάλο πουλί αυτό! Αυτός είναι ο γούσο και πήρε την κλώσα και όλα τα κοτοπουλάκια! Τώρα; Αχ θα με σκοτώσει ο μπαμπάς μου!» σκέφτηκε.

«Έλα Σάββα δε θα σε σκοτώσει θα τα πάρουμε πίσω» είπαν τα παιδιά.

Αλλά ο Σάββας έσκυψε κάτω το κεφάλι και πήγε σπίτι του.

Έτσι φοβισμένος καθώς ήταν πιστεύοντας ότι θα τον σκοτώσει ο μπαμπάς του αποφάσισε να πάει στο δάσος. Πήρε λοιπόν σε ένα παχράτς (δοχείο) λίγο νερό και σε ένα καλάθι λίγα κομμάτια πίτας και άφησε πίσω του το σπιτάκι του.

Περπατούσε πολλές ώρες στο δάσος και ο ήλιος άρχισε να δύει. Τότε βρήκε 3 βαρέλια τα 2 ηταν γεμάτα με μέλι ενώ το τρίτο ήταν ακόμα άδειο.Μπήκε μέσα και έκατσε να περάσει εκεί τη νύχτα και να προφυλαχτεί από το κρύο. Αργά το βράδυ όμως άκουσε βήματα και ψιθύρους. Δύο κλέφτες πήγαν να κλέψουν το πιο γεμάτο βαρέλι.

Σήκωσαν το πρώτο, σήκωσαν το δεύτερο και το τρίτο που ήταν ο Σάββας

ήταν το πιο βαρύ.

«Αυτό είναι αυτό θα πάρουμε έλα να το σηκώσουμε σύντροφε» είπε ο ένας κλέφτης στον άλλο και το σήκωσαν.

«Θα χαρεί πολύ το αφεντικό φίλε μου με τόσο πράγμα που του πάμε» είπε ο άλλος κλέφτης καθώς προχωρούσαν για το λιμέρι τους.

Στο δρόμο ο Σάββας από το φόβο του ούτε ανάσα δεν έπαιρνε.Κάποια στιγμή τα έκανε επάνω του από την τόση τρομάρα που πήρε και από τις χαραμάδες του βαρελιού άρχισε να στάζει. Τότε ο ένας κλέφτης το είδε και λέει «Ρε συ τοσο πολύ μέλι έχει το βαρέλι που άρχισε να ξεχειλίζει.» Και δοκίμασε λίγο με το δάχτυλο χωρίς να ξέρει ότι δεν είναι μέλι και είπε με έκπληξη «Καλέ είναι πολύ νόστιμο πάμε γρήγορα πριν χυθεί όλο» και άρχισαν να πηγαίνουν πιο γρήγορα.

Όταν εφτασαν στο λιμέρι τους πήγαν να φωνάξουν το αφεντικό τους. Κατευθείαν από πίσω τους ήρθαν άλλοι δυο κλέφτες με αλεύρι. Αύτοι νόμιζαν πως το βαρέλι ήταν άδειο και άρχισαν να ρίχνουν μέσα το αλεύρι. Δε χώρεσε όμως ούτε το μισό τσουβάλι. «Μα τί γίνεται, την

προηγούμενη φορά χωρούσε δύο τσουβάλια και τώρα…» είπε ο ένας.

«Κάτσε να δεις τι θα κάνουμε…» έκανε ο άλλος και πήγε και έφερε ένα ξύλο και με αυτό άρχισε να χτυπάει μέσα στο βαρέλι. Δεν ήξερε όμως ότι μέσα ήταν ο μικρός Σάββας. Το πρώτο χτύπημα τον πέτυχε στον αριστερό ώμο. Ο Σάββας από τον πόνο του δάγκωσε τα χείλη του αλλά δεν έβγαλε άχνα. Το δεύτερο χτύπημα τον πέτυχε στον δεξιό ώμο.Πάλι δάγκωσε τα χείλη του και αυτή τη φορά τα μάτωσε. Την τρίτη φορά τον πέτυχε ακριβώς στο κεφάλι. Τότε ο Σάββας τσίριξε από τον πόνο και πετάχτηκε έξω από το βαρέλι τινάζοντας το αλεύρι στα μάτια των κλεφτών. Άρχισε να τρέχει και οι κλέφτες τον κυνήγησαν, κρύφτηκε όμως πίσω από από ένα θάμνο και δεν τον βρήκαν.

Το επόμενο πρωί με το φώς της ημέρας πήρε το δρόμο προς το χωράφι που ήταν οι γονείς του. Όταν έφτασε πήγε στην αχλαδιά όπου η μαμά του είχε κρεμασμένα σε ένα καλάθι γιαούρτι και ψωμί. Τα

κατέβασε και άρχισε να τρώει. Τοτε η μαμά του τον είδε και πλημμυρισμένη από χαρά πήγε να το πει στον άντρα της.

«Γιάννη έλα γρήγορα το παιδί μας γύρισε! Μη το μαλώσεις ποιός ξέρει τη νύχτα

πέρασε στο δάσος!» του είπε και αυτός της απάντησε «Βέβαια και δε θα το μαλώσω ευτυχώς που γύρισε ζωντανό!»

Έτρεξαν και τον αγκάλιασαν τόσο σφιχτά που θα έσκαγε. «Γιατί έφυγες έτσι παιδί μου;» τον ρώτησε η μαμά του «Ε να γιατί νόμιζα πως θα με σκοτώσει ο μπαμπάς αφού ο αετός πήρε την κλώσα και όλα τα κοτοπουλάκια» είπε διστακτικά ο Σάββας

«Μα είναι δυνατόν να σκοτώσω το παιδί μου! Ας’ την την κλώσα, ας την πήρε ο αετός θα πάρουμε άλλη εσύ να είσαι καλά!» του είπε ο μπαμπάς του και τον πήρε αγκαλιά και γύρισαν στο σπίτι τους. Από τότε ο Σάββας δεν έφυγε ποτέ ξανά μόνος του στο δάσος.

Ποντιακα Ανεκδοτα

noreply@blogger.com (ποντιακη φωλεα) — Sat, 7 Oct 2017 23:59:00 +0200

                                                                Ποντιακα Ανεκδοτα
                                                   O διοικητής ενός στρατοπέδου...

Είναι ο διοικητής του στρατοπέδου και φωνάζει τον Κωστίκα που είναι φαντάρος και του λέει:
- Κωστίκα. Αύριο το πρωί περιμένω τον Μεϊμαράκη. Να είσαι στην πύλη από τα ξημερώματα και να με ειδοποιήσεις όταν φτάσει.
Το πρωί, πράγματι, ο Kωστίκας είναι στην πύλη από τις 6.
Κατά τις 6.30 παίρνει τηλεφωνο στη πύλη ο διοικητής
- Κωστίκα έφτασε ο Μεϊμαράκης;
- Όχι κύριε διοικητά, δεν έχει έρθει
Στις 7 παρά τέταρτο πάλι τα ίδια...
- Εφτασε ο Μειμαράκης;
- Όχι ακόμα κύριε διοικητά...
Ο διοικητής πήρε ξανά στις 7, στις 7.15, στις 7.30... Συνεχώς ως τις 9.
Κατά τις 9 και κάτι, φτάνει μια μαύρη Mercedes στην πύλη.
Ο Κωστίκας κάνει νόημα να κατεβάσουν το φιμέ τζάμι.
- Μεϊμαράκη εσύ είσαι;
- Ναι, λέει ο Μεϊμαράκης
- Μ@λάκα τρέχα παρουσιάσου στο διοικητή γιατί θα σε γαμ... σε ψάχνει από τα ξημερώματα....!

Πάνε ο Κωστίκας κι ο Γιωρίκας για κυνήγι...

Πάνε ο Κωστίκας κι ο Γιωρίκας για κυνήγι. Μετά απο πολλές ώρες περιπλάνησης ο Κωστίκας βρίσκει μια αρκούδα (αρσενικό για την ακρίβεια).
Με σιγανά βήματα την πλησιάζει και σημαδεύει με το όπλο μα την τελευτία στιγμή που πυροβολεί παραπατάει και αστοχεί... Η αρκούδα τα παίρνει και τον αρχίζει στο κυνήγι.
Φωνές ο Κωστίκας, πανικός, τρεχαλητό ώσπου σε μια φάση βρίσκει ένα δέντρο και σκαρφαλώνει με την μία. Η αρκόυδα απο κάτω να αρχίσει να κουνάει το δέντρο να προσπαθεί να σκαρφαλώσει και ο Κωστίκας να φωνάζει τον Γιωρίκα.
Τελικά ο Γιωρίκας ακούει και με το που βλέπει την κατάσταση οπλίζει με την μία και ετοιμάζεται να βαρέσει...
- Στο κεφάλι Γιωρίκα, στο κεφάλι ρίξτου, φωνάζει ο Κωστίκας.
Μες στον πανικό του ο Γιωρίκας πυροβολάει και πετυχαίνει το δεξιό αρχ...δι της αρκούδας.
Κραυγές η αρκούδα, πόνο και με ακόμα περισσότερα νεύρα αρχίζει να κουνάει το δέντρο δυνατότερα.
- Στο κεφάλι ρε Γιωρίκα λέμε. Στο κεφάλι. Γρήγορα θα πέσω, ξαναφωνάζει ο Κωστίκας.
Ξαναοπλίζει αγχωμένος ο Γιωρίκας και προσπαθεί να ξανασημαδέψει με το όπλο αλλά και πάλι απο τον πανικό του πετυχαίνει το αριστερό αρχ...δι της αρκούδας η οποία πεθαίνωντας στον πόνο ήταν έτοιμη να ρίξει το δέντρο. Και ο Κωστίκας:
-ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΙ ΡΙΞΕ ΡΕ ΜΑΛ@ΚΑ. ΝΑ ΜΕ ΦΑΕΙ ΘΕΛΕΙ, ΟΧΙ ΝΑ ΜΕ Γ@ΜΗΣΕΙ!

Ένας Ιταλός, ένας Γερμανός κι ένας Πόντιος..

Ένας Ιταλός, ένας Γερμανός κι ένας Πόντιος δουλεύουν σε μία οικοδομή. Μόλις χτυπάει το καμπανάκι για κολατσιό βγάζουν ο καθένας το τάπερ του για να φάνε.
Ο Γερμανός λοιπόν βλέποντας το φαγητό που του έχει φτιάξει η γυναίκα του λέει: όχι ρε γαμώτο, πάλι λουκάνικο Φρανκφούρτης θα φάω; Αν κι αύριο έχω το ίδιο φαγητό θα πέσω από την οικοδομή να σκοτωθώ!
Ανοίγει και ο Ιταλός το τάπερ του, βλέπει το σπαγγέτι που του έφτιαξε η γυναίκα του και λέει: όχι ρε γαμώτο πάλι σπαγγέτι θα φάω σήμερα; Aν αύριο έχω το ίδιο κολατσιό θα πέσω κι εγώ από την oικοδομή.
Ανοίγει κι ο Πόντιος και βλέπει κι αυτός το κολατσιό του και λέει: όχι ρε γαμώτο πάλι σάντουιτς θα φάω σήμερα; αν αύριο είναι το ίδιο κολατσιό θα πέσω κι εγώ από την οικοδομή να σκοτωθώ!
Την άλλη μέρα δυστυχώς το κολατσιό όλων ήταν το ίδιο οπότε οι τρεις ορκισμένοι φίλοι ένας-ένας με τη σειρά του έπεσαν από την οικοδομή και σκοτώθηκαν
Στην κηδεία η χήρα του Γερμανού οδειρόμενη φώναζε: "Aχ αντρούλη μου γιατί δεν μου το έλεγες ότι ήθελες άλλο φαγητό να σου φτιάξω;".
Η γυναίκα του Ιταλού κι αυτή κλαίγοντας φώναζε: "Aχ αντρούλη μου γιατί δεν μου είπες πως είχες βαρεθεί το σπαγγέτι να σου φτιάξω κάτι άλλο;"
Και η γυναίκα του Πόντιου: "Aχ Γιορίκα μου γιατί; αχ αντρούλη μου γιατί; γιατί; γιατί; αφού μόνος σου το έφτιαχνες!"

Ο Τζο ο Πόντιος στη λέσχη των κυνηγών

Στη λέσχη των Κυνηγών ο μεγάλος Πάτρικ διηγείται τα κατορθώματα του. Όλοι τον ακούν με σεβασμό γιατί ο μεγάλος Πάτρικ έχει αποδείξει τη γενναιότητα και το θάρρος του. Ιδίως στο κυνήγι της Αρκούδας. Ο Τζο ο Πόντιος τον χαζεύει... Όταν τελειώνει μια ιστορία του τον ρωτάει.
- Μεγάλε Πάτρικ θέλω να κυνηγήσω και 'γω αρκούδες. Τι να κάνω;
- Είναι απλό Τζο. Θα πας σε μια σπηλιά με το όπλο προτεταμένο και θα κάνεις ουουου... Αν έχει μέσα αρκούδα θα κάνει και αυτή ουουου και θα δεις να λάμπουν τα δυο μάτια της καθώς θα έρχεται προς το μέρος σου... Όταν φτάσει κοντά... πυροβόλησε την ανάμεσα στα μάτια και... αυτό είναι όλο!
- Ευχαριστώ μεγάλε Πάτρικ του λέει ο Τζο.
Σε μερικές μέρες έρχεται το νέο στη λέσχη ότι ο Τζο είναι στο νοσοκομείο σε πολύ κακή κατάσταση. Είχε βγει να κυνηγήσει αρκούδες... Ο Πάτρικ αισθάνεται υπεύθυνος και τρέχει στο νοσοκομείο.
Τον βρίσκει σε κακά χάλια.
- Τι έγινε βρε Τζο;
- Έκανα οτι μου είπες... του λέει ψιθυριστά.
- Δηλαδή;
- Να πήγα σε μια σπηλιά και έκανα ουουου.
- Μετά;
- Μετά άκουσα ένα ουουου.
- Μετά, μετά;
- Μετά είδα δυο μάτια να φέγγουν και να έρχονται καταπάνω μου!
- Μετά, μετά;
- Μετά, ήρθε...το τραίνο!

Ένας ταξιδιώτης

- Ένας ταξιδιώτης αποφασίζει να περάσει την νύχτα του στο πρώτο χωριό που θα συναντούσε μπροστά του.
Αυτό "έτυχε" να είναι ποντιακό...νοικιάζει ένα δωμάτιο και βγαίνει βολτίτσα στην ταβέρνα.
Δεν άργησε η στιγμή που θα ξεκινούσαν τα ανεκδοτα, μόνο που υπήρχε μία διαφορά.....Δεν λέγανε ανέκδοτα μα αριθμούς...
Φωνάζει κάποιος -το 1364.....χαχαχαχα,γελάνε οι υπόλοιποι,λέει ο άλλος το 2104,χαχαχαχαχαχα γελάει ο κόσμος...
δεν αντέχει και ρωτάει τι παίζεται...
ο Κωστίκας πρόθυμος του απαντάει:κοίτα,επειδή εμείς τα ξέρουμε για να μην τα ξαναλέμε τα έχουμε βάλει αριθμούς,οπότε δεν κουραζόμαστε και δεν χρονοτριβούμε....
μάλιστα λέει ο ταξιδιώτης...
μπορώ να πω και εγώ ένα???
Μα φυσικά του λέει ο Κωστίκας...
και λέει :το 4658...
έχουν ξεσκιστεί όλοι οι πόντιοι να γελάνε,σε σημείο που κλαίγανε από τα γέλια...λες και βάρεσε συναγερμός στο χωριό...μόνο που έβλεπε ο ένας τον άλλον γελούσαν...
όταν μετά από πολύ ώρα ηρέμησαν,άρχισαν ένας-ένας πόντιος να αγκαλιάζει τον ταξιδιώτη και να τον φιλάει και όταν αυτός ρώτησε απορημένος: μα γιατί???
και του απάντησε ο Κωστίκας:
Πρώτη φορά το ακούσαμε ! ! ! !

Ποντος και η Ιστορια

noreply@blogger.com (ποντιακη φωλεα) — Fri, 6 Oct 2017 20:24:00 +0200

1. Εισαγωγή

Η ιστορία του Ελληνισμού του Εύξεινου Πόντου, ξεκινά από το μύθο, από τότε που ο Φρίξος και η Έλλη ταξίδεψαν πάνω στο Χρυσόμαλλο Δέρας για να αποφύγουν τη θυσία τους από τους θεούς του Ολύμπου. Ακολούθησε ο θάνατος της Έλλης και ο Φρίξος με την άφιξή του στην Κολχίδα ανέθεσε τη φύλαξη του πολύτιμου Δέρατος στο βασιλιά Αιήτη. Η Αργοναυτική εκστρατεία, με τον Ιάσονα και πλήρωμα απ' όλες τις ελληνικές πόλεις, αποτέλεσε την προσπάθεια για την κτήση του Χρυσόμαλλου Δέρατος και την απόπειρα για εποικισμό της περιοχής, που αρχίζει αμέσως μετά τον Τρωικό πόλεμο, το 1100 π.Χ.

2. Οι ελληνικές αποικίες

Η Μίλητος είναι η πρώτη πόλη της Ιωνίας που επικοινωνεί με τον Εύξεινο Πόντο, δημιουργώντας αποικίες οι οποίες σύντομα μετεξελίχθηκαν σε σημαντικές πόλεις. Η Σινώπη (ιδρύθηκε το 785 π. Χ), η Τραπεζούντα (756 π.Χ), η Κερασούντα (700 π.Χ), η Αμισός (Σαμψούντα- 600 π.Χ), η Οδησσός, το Παντικάπαιον, η Διοσκούρια (Σοχούμι), η Πιτιούντα, η Αρχαιόπολις, είναι μερικές από αυτές.

3. Η βυζαντινή και η μεταβυζαντινή περίοδος

Στη βυζαντινή περίοδο αναπτύσσεται η ελληνική ταυτότητα, αλλά ο Εύξεινος Πόντος συνεχίζει να αποτελεί το χώρο όπου υπάρχουν αντιπαραθέσεις της αυτοκρατορίας με τους Άραβες, Πέρσες, Τούρκους, Σελτζούκους και την αναδυόμενη Ρωσία. Με την κατάληψη της Κωνσταντινουπόλεως από τους Φράγκους το 1204, δημιουργείται η αυτοκρατορία της Τραπεζούντας από τους Κομνηνούς.
Οι Οθωμανοί ταύτισαν τον Εύξεινο Πόντο, με τα πιο σημαντικά τους συμφέροντα, αφού προσέφερε ασφάλεια και επιπλέον ήταν ο χώρος σύνδεσης με τους πόρους του Καυκάσου και της Κασπίας, ενώ η Ρωσία θα κυριαρχήσει μετά το ρωσοτουρκικό πόλεμο και τη συνθήκη του Κιουτσούκ Καιναρτζή (1774). Οι Έλληνες της περιοχής ανακτούν την πίστη τους και συμμετέχουν στη Φιλική Εταιρεία η οποία ξεκινά στην Οδησσό με αρχηγός το γόνο μίας διακεκριμένης Ποντιακής οικογένειας, τον Αλέξανδρο Υψηλάντη.

4. Η Ποντιακή αναγέννηση.

    Από το 1100 π.Χ. έως το 1923 μ.Χ., ο Ελληνισμός του Πόντου υπήρξε ένα από τα σπουδαιότερα τμήματα του έθνους. Σ΄ όλη τη διάρκεια της παρουσίας των Ελλήνων στην περιοχή, αναδείχθηκαν μορφές όπως ο Διογένης, ο Ηρακλείδης ο πολιτικός, ο Διϊφιλος, ο Στράβωνας, και αργότερα οι Καρατζάδες, Μουρούζηδες, Γαβράδες, οι Υψηλάντηδες, ο Πασσαλίδης, ο Καπετανίδης, ο Κωνσταντινίδης, ο Καπετάν Ευκλείδης, κ.ά. Η οικονομική ανάκαμψη του Ποντιακού Ελληνισμού συνδυάστηκε με τη δημογραφική άνοδο.
    1865 οι Έλληνες του Πόντου ήταν 265.000 άτομα
    1880 οι Έλληνες του Πόντου ήταν 330.000 άτομα.
    Ποντιακός Ελληνισμός στις αρχές του 20ου αιώνα αριθμούσε, σύμφωνα με υπολογισμούς του Οικουμενικού Πατριαρχείου και των Οθωμανικών αρχών 600.000 περίπου άτομα.
    Την ίδια περίοδο στη νότια Ρωσία, στην περιοχή του Καυκάσου, κατοικούσαν περίπου 150.000 Πόντιοι, που είχαν μετοικίσει εκεί μετά την άλωση της Τραπεζούντας.
    Οι κυριότερες πόλεις του Πόντου ήταν η Τραπεζούντα η Κερασούντα, η Τρίπολη, τα Κοτύωρα, η Αμισός (Σαμψούντα), η Σινώπη, η Νικόπολη, η Αργυρούπολη και η Αμάσεια.
    Η περιοχή ήταν χωρισμένη στις εξής 6 μητροπόλεις: 1. Τραπεζούντας. 2. Ροδοπόλεως. 3. Κολωνίας. 4. Χαλδίας - Κερασούντας. 5. Νεοκαισάρειας και 6. Αμάσειας ενώ υπήρχαν 376 σχολεία, 386 δασκάλους και 23.600 μαθητές. Σε όλη την περιοχή λειτουργούσαν 1.047 σχολεία με 1.247 δασκάλους και 75.953 μαθητές και μαθήτριες. Ακόμη υπήρχαν 1.131 ναοί, 22 μοναστήρια, 1.647 παρεκκλήσια και 1.459 κληρικοί.

5. Οι Κρυπτοχριστιανοί

Μετά την άλωση της Τραπεζούντας παρουσιάσθηκε το φαινόμενο του Κρυπτοχριστιανισμού. Όπως γράφει ο Μητροπολίτης Τραπεζούντος και μετέπειτα Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος Χρύσανθος, οι εξισλαμισμοί στον Πόντο πραγματοποιήθηκαν την περίοδο 1648- 1687 από τις πιέσεις των φεουδαρχών. Στη συνέχεια το φαινόμενο του κρυπτοχριστιανισμού εντάθηκε αφού η καταπίεση από τους Οθωμανούς ήταν μεγαλύτερη, με αποτέλεσμα να σημειώνονται ολοένα και περισσότερες προσχωρήσεις προς το Ισλάμ.
Μετά την αναγκαστική προσφυγιά των Ποντίων από τις εστίες τους το 1922, σήμερα στην Τουρκία υπάρχουν ακόμη άτομα που είναι κρυπτοχριστιανοί, ενώ μιλούν ή καταλαβαίνουν την ποντιακή διάλεκτο. Τα μέλη αυτής της πληθυσμιακής ομάδας βρίσκονται σε διάφορα μέρη της Τουρκίας καθώς και στο εξωτερικό ως μετανάστες (κυρίως Γερμανία). Οι ποντιόφωνοι -κρυπτοχιστιανοί που ζουν στην Τουρκία αντιμετωπίζουν προβλήματα αφού δεν επιτρέπεται να ομιλείται η γλώσσα τους, να μεταφέρονται τα έθιμά τους, ενώ οι κρατικές υπηρεσίες ασκούν πιέσεις γεγονός που προκάλεσε την παρέμβαση μη κυβερνητικών οργανώσεων που ζήτησαν την ελευθερία δράσης και σκέψης.

6. Η Γενοκτονία

    Οι Πόντιοι από το 1461 και έπειτα γνώρισαν διωγμούς και προσπάθειες για το εξισλαμισμό και εκτουρκισμό. Η απόφαση για την εξόντωση των Ελλήνων (και Αρμένιων) πάρθηκε από τους Νεότουρκους το 1911, εφαρμόστηκε κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου και ολοκληρώθηκε από το Μουσταφά Κεμάλ στην περίοδο 1919 - 1923.
    Τον Δεκέμβριο του 1916 εκπονήθηκε από τους Εμβέρ και Ταλαάτ, ηγέτες των Νεότουρκων, σχέδιο εξαφάνισης των Ποντίων που προέβλεπε, «άμεση εξόντωση μόνον των ανδρών των πόλεων από 16-60 ετών και γενική εξορία όλων των ανδρών και γυναικοπαίδων των χωριών στα ενδότερα της Ανατολής με πρόγραμμα σφαγής και εξόντωσης». Η ήττα της Τουρκίας από τις δυνάμεις της Αντάντ έφερε μια προσωρινή ανάπαυλα στο σχέδιο εξόντωσης των Ελλήνων.
    Η νέα τουρκική κυβέρνηση υποχρεώθηκε να δώσει άδειες επιστροφής σε όσους εξόριστους είχαν επιβιώσει. Η διεθνής τάση μετά την λήξη του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου για την αυτοδιάθεση των λαών, δημιούργησε προσδοκίες και στον Ελληνισμό του Πόντου. Εξέχοντες Πόντιοι συνέλαβαν την ιδέα της δημιουργίας της Ανεξάρτητης Δημοκρατίας του Πόντου. Με υπομνήματα και παραστάσεις προς τους εκπροσώπους των Μεγάλων Δυνάμεων, προτείνουν τη δημιουργία κρατικής οντότητας σχέδιο όμως που δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ.
    Αντίθετα με την αποβίβαση του Μουσταφά Κεμάλ στη Σαμψούντα την 19 Μαΐου 1919, αρχίζει η δεύτερη και σκληρότερη φάση της γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου. Ελάχιστο μέτρο αντίδρασης στην προμελετημένη γενοκτονία υπήρξε το αντάρτικο του Πόντου, όπου οι Έλληνες στις ορεινές κυρίως περιοχές αντιστάθηκαν στις δολοφονίες.
    Η Μαύρη Βίβλος του Κεντρικού Συμβουλίου των Ποντίων αναφέρει σχετικά με τη γενοκτονία τα εξής: «οι σφαγέντες και οπωσδήποτε εξολοθρευθέντες Έλληνες του Πόντου από το 1914 μέχρι το 1922 ανέρχονται εις τους εξής αριθμούς»: Περιφέρεια Αμασείας : 134.078, Περιφέρεια Ροδοπόλεως :17.479, Περιφέρεια Χαλδείας - Κερασούντας: 64.582, Περιφέρεια Νεοκαισαρείας: 27.216, Περιφέρεια. Τραπεζούντας:38.435, Περιφέρεια Κολωνίας: 21.448: Σύνολο: 303.238 άτομα». Μέχρι την άνοιξη του 1924 το μαρτυρολόγιο των Ποντίων περιέλαβε ακόμα 50.000 θύματα, συνολικά δηλαδή ο αριθμός των Ποντίων που δολοφονήθηκαν έως το Μάρτιο του 1924 ήταν 353.000, ποσοστό που ξεπερνάει το 50% του συνολικού πληθυσμού των Ποντίων.
    Η γενοκτονία ανάγκασε τους Πόντιους να εγκαταλείψουν τις εστίες τους και να μετοικήσουν στην Ελλάδα, στην ΕΣΣΔ (εκεί διώχθηκαν από το σταλινικό καθεστώς την περίοδο του μεσοπολέμου), το Ιράν, στη Συρία, και αλλού (Αυστραλία, ΗΠΑ).

7. Η σημασία της 19ης Μαΐου, της ημέρας μνήμης της γενοκτονίας

Είναι γεγονός ότι η διερεύνηση της γενοκτονίας των Ποντίων αποτέλεσε ένα ζήτημα ταμπού. Το ελληνοτουρκικό σύμφωνο φιλίας του 1930, η ένταξη της Ελλάδας και της Τουρκίας στο ΝΑΤΟ το 1952 και η αποκαλούμενη «ελληνοτουρκική φιλία», αποτέλεσαν σημεία σταθμοί για το Ποντιακό ζήτημα. Είναι αυτές οι παράμετροι «που η Γενοκτονία του Ποντιακού Ελληνισμού δεν απέκτησε τη δικαίωση που επιβαλλόταν να αποκτήσει», όπως αναφέρει ο Κ. Φωτιάδης σε σχετικό του έργο. Αφενός γιατί το πολιτικό κλίμα δεν επέτρεψε να διερευνηθεί το έγκλημα των δολοφονιών εναντίων των Ελλήνων, αφετέρου όταν αυτό έγινε μετά από πρωτοβουλία πολιτικών και επιστημόνων, αντιμετώπισε ένα εχθρικό περιβάλλον. Ωστόσο μετά από αγώνες και προσπάθειες πολλών ετών από Πόντιους της δεύτερης γενιάς, το Ελληνικό κοινοβούλιο θέσπισε το 1994 την 19η Μαΐου ως «Ημέρα Μνήμης για τη Γενοκτονία των Ελλήνων στο Μικρασιατικό Πόντο».
Έτσι μέχρι σήμερα την γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου σε επίπεδο κρατικής οντότητας έχει αναγνωρίσει μόνο η Βουλή των Αντιπροσώπων της Κυπριακής Δημοκρατίας, και σε επίπεδο ομοσπονδιακό οι πολιτείες των ΗΠΑ, Νέα Υόρκη (19/5/2002), New Jersey (2/9/2002), Columbia (8/12/2002), South Carolina (10/1/2003), Georgia (3/2/2003), Pennsylvania (12/12/2003), Cleveland (11/5/2005) , ενώ την υπόθεση έχει απασχολήσει το Οικονομικό και Κοινωνικό Συμβούλιο του ΟΗΕ , και τον Οργανισμό για την Ασφάλεια και την Συνεργασία στην Ευρώπη..

8. Ο Ποντιακός Ελληνισμός σήμερα

    Η παρουσία των Ελλήνων στον Εύξεινο Πόντο πέρασε από το μύθο στην πραγματικότητα. Ο Ελληνισμός ανέπτυξε μια μεγάλη πολιτιστική, πνευματική και οικονομική παρουσία, από το θρησκευτικό στοιχείο και την πολιτισμική συνεισφορά, μέχρι την εμπορική και πολιτική δραστηριότητα. Η παρουσία του Ελληνισμού στον Εύξεινο Πόντο, η οποία διακόπηκε από τη γενοκτονία επέδρασε καταλυτικά σε όλες τις πολιτικές και κρατικές οντότητες που εμφανίσθηκαν στην περιοχή. Σήμερα στην Ελλάδα και τη Διασπορά, οι Πόντιοι είναι περίπου ενάμιση εκατομμύριο, που συνεισέφεραν και συνεχίζουν να συνεισφέρουν στην ανάπτυξη του ελλαδικού χώρου και των τόπων όπου ζουν. Αγωνίζονται για την αναγνώριση της γενοκτονίας, προσπαθούν να διασώσουν την κληρονομιά τους, καλλιεργούν την παράδοσή τους και ζουν και πορεύονται με οδηγό την ποντιακή ζωή και συνέχεια.
    Ο Ποντιακός Ελληνισμός, που καθ’ όλη τη διάρκεια των αιώνων αυτών που πέρασαν από τους αρχαιότατους χρόνους κράτησε αλώβητη την Ελληνικότητά του και ανέπτυξε την οικονομία του, κατέφυγε στα ενδότερα ορεινά της χώρας, μέχρι το 1922 που ξεριζώθηκε από τη γη του. Δίδαξε και διέδωσε Πολιτισμό, αλλά σφαγιάστηκε. Διώχτηκε, ξεριζώθηκε. Έκανε την κοινωνία του να ευημερήσει, αλλά αντιμετώπισε την καταστροφή. Η ιστορία του Ποντιακού Ελληνισμού αποτελεί σημαντικό κομμάτι της ιστορικής διαδρομής των Ελλήνων.
    Όσοι Έλληνες από τη Μικρά Ασία και τον Πόντο κατάφεραν να επιζήσουν από τις απάνθρωπες Εθνικές εκκαθαρίσεις που πραγματοποίησαν οι Τούρκοι,
ήρθαν ως πρόσφυγες στον Ελληνικό χώρο.
    Όσοι, δηλαδή, έμειναν ζωντανοί μετά τις σφαγές, την πείνα και τη δίψα που αντιμετώπισαν, τους διωγμούς από το καθεστώς του Κεμάλ, που εξολόθρεψε όσο μπόρεσε το Χριστιανικό κόσμο.
Το κάψιμο τόσων αθώων ανθρώπων, γυναικών, παιδιών και γέρων, Ελλήνων του Πόντου που έπεσαν θύματα μιας απάνθρωπης εθνοκάθαρσης και υποχρεώθηκαν να εκπατριστούν και να εγκατασταθούν σαν πρόσφυγες στον κορμό της μητροπολιτικής Ελλάδος με τη συνθήκη της Λωζάνης.
    Η εκρίζωση αυτή των Ελλήνων του Πόντου είναι από τα πρωτοφανή εγκλήματα στην ανθρώπινη ιστορία. Ύστερα από 27 αιώνες ζωής, ένας λαός ξεριζώθηκε από τη γη του αφήνοντας πίσω του πατρογονικές εστίες, σπίτια, εκκλησίες, τάφους προγόνων. Μόνο η Παναγιά Σουμελά ήταν σκέπη τους, όταν εγκατέλειψαν όλα και μετέφεραν μαζί τους το αρχαιοπρεπές γλωσσικό τους ιδίωμα, τον πλούτο των παραδοσιακών τους κληρονομημάτων και τον ομαδικό λαϊκό χαρακτήρα τους. Ρίχτηκαν στις ακτές της Ελλάδος και καλλιέργησαν την παράδοσή τους.
Η Μακεδονία, η Θράκη, οι μεγάλες ελληνικές πόλεις, η Αθήνα, η Θεσσαλονίκη κ.α. είναι μερικές από τις περιοχές, όπου ρίζωσαν οι πόντιοι πρόσφυγες.

9. Απόψεις για την Γενοκτονία των Ποντίων .

Η Γενοκτονία των Ποντίων αδελφών μας είναι ένα αυταπόδεικτο γεγονός διότι υπάρχουν ακόμα ζωντανές πιστοποιήσεις και δεν χρειάζεται άλλων μαρτυρία, διότι δυστυχώς ή ευτυχώς υπάρχουν τα φιλμαρισμένα ντοκουμέντα και οι φωτογραφίες. Παρακάτω παραθέτουμε τις καταγεγραμμένες απόψεις ατόμων που έπαιξαν σοβαρό ρόλο και δια της γραφίδας τους πιστοποίησαν ότι το κεμαλικό κίνημα χαρακτηριζόταν από φανατικό, επιθετικό και επεκτατικό εθνικισμό
Όπως γράφει ο Νίκος Ψυρρούκης: «Η προσεκτικότερη μελέτη του κεμαλισμού μάς πείθει ότι πρόκειται για βαθιά αντιλαϊκή και αντιδημοκρατική θεωρία. Ο φιλοναζισμός και άλλες αντιδραστικές δοξασίες είναι νομοτελειακή εξέλιξη του κεμαλισμού... Ακόμα και οι κεμαλικές μεταρρυθμίσεις γίνονται με διοικητικές αποφάσεις από πάνω. Περιφρονούν τις πολιτιστικές παραδόσεις του τουρκικού λαού, εκφράζουν το σύμπλεγμα κατωτερότητας των Τούρκων αστών».
Το τέλος του 1921 σφραγίστηκε από τις φοβερές ωμότητες στον μικρασιατικό Πόντο, και ο Βρετανός αρμοστής στην Κωνσταντινούπολη σερ Horace Rumbold πληροφορεί τον υπουργό Εξωτερικών Curzon: «Οι Τούρκοι φαίνεται ότι δρουν βάσει προμελετημένου σχεδίου για την εξόντωση των μειονοτήτων... Όλοι οι άνδρες ηλικίας άνω των 15 ετών της περιφερείας Τραπεζούντος και της ενδοχώρας εκτοπίστηκαν στα εργατικά τάγματα του Ερζερούμ, Καρς και Σαρήκαμις».
Βασισμένος σε μια σειρά επισήμων αναφορών ο Βρετανός πρωθυπουργός Λόιντ Τζορτζ προβαίνει σε δημόσιες δηλώσεις στη Βουλή των Κοινοτήτων (House of Commons. The Parliamentary Debates), Fifth Series, τόμ. 157): «...(στον Πόντο) δεκάδες χιλιάδες (Έλληνες) άνδρες, γυναίκες και παιδιά απελαύνονταν και πέθαιναν. Ήταν καθαρή ηθελημένη εξολόθρευση. "Εξολόθρευση" δεν είναι δικιά μου λέξη. Είναι η λέξη που χρησιμοποιεί η Αμερικανική Αποστολή».
Ο Πρωθυπουργός της Αγγλίας σερ Γουίνστον Τσόρτσιλ στο βιβλίο του The World Crisis, τόμ. V, γράφει: «... οι φοβεροί εκτοπισμοί των Ελλήνων από την Τραπεζούντα και τη Σαμψούντα, που είχαν γίνει το φθινόπωρο του 1921, έφταναν τώρα για πρώτη φορά στην Ευρώπη».
Ο Αμερικανός ταγματάρχης Γιόουελ δίνει μια εικόνα του μικρασιατικού Πόντου το 1921: «Πτώματα, πτώματα σε όλο το μήκος της πορείας των εκτοπιζομένων... Φρίκη και πτώματα».
Ο Αμερικανός δημοσιογράφος Γκίμπονς γράφει: «Η πεδιάδα της Μαλάτειας ήταν στρωμένη με πτώματα Ελλήνων ».
Μαρτυρίες Σοβιετικών : Οι σοβιετικοί που υπήρξαν οι βασικοί σύμμαχοι του κεμαλικού εθνικισμού τα πρώτα χρόνια της εμφάνισής του. Είναι οι πιθανότητες οι μπολσεβίκοι να αντάλλαξαν με τον τρόπο αυτό την υποστήριξη του παντουρκιστικού κινήματος που δρούσε στη Ρωσία στην Οκτωβριανή τους Επανάσταση. Για αυτό τον λόγο οι σοβιετικοί λοιπόν προμήθευσαν τους κεμαλικούς με όπλα, χρήματα, στρατιωτικούς συμβούλους. Η τουρκική αντεπίθεση στο μικρασιατικό μέτωπο κατά των ελληνικών στρατευμάτων το 1921, οργανώθηκε από τον Μ. Φρούνζε, στρατιωτικό απεσταλμένο των σοβιετικών. Κατά συνέπεια, η μαρτυρία των αποσταλμένων αυτών έχει ιδιαίτερη αποδεικτική σημασία.
O Φρούνζε, έδωσε μια από τις ελάχιστες μαρτυρίες για τους ηττημένους αντάρτες: «Συναντήσαμε μια μικρή ομάδα από 60-70 Έλληνες, οι οποίοι μόλις είχαν καταθέσει τα όπλα. Όλοι τους είχαν εξαντληθεί στο έπακρο... Άλλοι έμοιαζαν κυριολεκτικά με σκελετούς. Αντί για ρούχα κρέμονταν από τους ώμους τους κάτι απίθανα κουρέλια. Στο κέντρο της ομάδας βρίσκονταν ένας ψηλός κι' αδύνατος παπάς, φορώντας το καλυμαύχι του... Φυσούσε κρύος αέρας και όλη η ομάδα κάτω από τα σπρωξίματα των συνοδών-στρατιωτών, κατευθυνόταν με πηδηματάκια προς τη Χάβζα. Μερικοί όταν μας αντίκρυσαν, άρχισαν να κλαίνε δυνατά ή μάλλον να ουρλιάζουν, μια και ο ήχος που ξέφευγε από τα στήθη τους, έμοιαζε περισσότερο με ουρλιαχτό κυνηγημένου ζώου» . Ο Φρούνζε περιέγραψε και άλλο ένα περιστατικό. Όταν περνούσαν δίπλα από μια ομάδα αιχμάλωτων Ελλήνων στη Μερζιφούντα, ένας από τους αιχμαλώτους φώναξε στη σοβιετική αντιπροσωπεία ότι ήταν και αυτοί ένοχοι γιατί ενίσχυαν τον Κεμάλ και τους Τούρκους. Το συναίσθημα αυτό των ανταρτών του δυτικού Πόντου ήταν εξαιρετικά έντονο. Ο οπλαρχηγός Κισά Μπατζάκ (Κοντοπόδης) διακύρησσε: «... oι Ρώσοι κομμουνιστές δώσανε όπλα στον Κεμάλ για να χτυπήσει εμάς, του έδωσαν υποστήριξη, απελευθέρωσαν όλους τους Τούρκους στρατιώτες που είχαν συλλάβει αιχμαλώτους όταν μπήκαν στην Τραπεζούντα». Υποστήριζε ότι οι κομμουνιστές κατέδιδαν τις προσπάθειες προμήθειας οπλισμού των ανταρτών από τη Ρωσία και παρέδιδαν Πόντιους στους Τούρκους.
Ο Φρούνζε έγραφε τα εξής για την πολιτική του Τοπάλ Οσμάν: «...όλη αυτή η πλούσια και πυκνοκατοικημένη περιοχή της Τουρκίας, ερημώθηκε σε απίστευτο βαθμό. Απ' όλο τον ελληνικό πληθυσμό των περιοχών της Σαμψούντας, της Σινώπης και της Αμάσειας απόμειναν μόνο μερικές ανταρτοομάδες που περιπλανιόντουσαν στα βουνά. Εκείνος που έγινε περισσότερο γνωστός για τις θηριωδίες του ήταν ο αρχηγός των Λαζών Οσμάν Αγάς, ο οποίος πέρασε δια πυρός και σιδήρου με την άγρια ορδή του όλη την περιοχή.»
Ο Αράλοβ, σοβιετικός πρέσβης στην Άγκυρα, ενημερώθηκε στη Σαμψούντα από τον αρχιστράτηγο Φρούνζε. Ο Φρούνζε του είπε ότι είχε δει πλήθος Έλληνες που είχαν σφαγιαστεί, «βάρβαρα σκοτωμένους Έλληνες -γέρους, παιδιά, γυναίκες». Προειδοποίησε επίσης τον Αράλοβ για το τι επρόκειτο να συναντήσει πτώματα σφαγιασμένων Ελλήνων τους οποίους είχαν απαγάγει από τα σπίτια τους και είχαν σκοτώσει πάνω στους δρόμους.
Για το θέμα αυτό ο Αράλοβ είχε ιδιαίτερη συνομιλία με τον Κεμάλ. Αναφέρει ο ίδιος: «Του είπα (του Κεμάλ) για τις φρικτές σφαγές των Ελλήνων που είχε δει ο Φρούντζε και αργότερα εγώ ο ίδιος. Έχοντας υπ' όψη μου τη συμβουλή του Λένιν να μην θίξω την τουρκική εθνική φιλοτιμία, πρόσεχα πολύ τις λέξεις μου...» Ο Κεμάλ απάντησε ως εξής στις «επισημάνσεις» του Φρούνζε: «Ξέρω αυτές τις βαρβαρότητες. Είμαι κατά της βαρβαρότητας. Έχω δώσει διαταγές να μεταχειρίζονται τους Έλληνες αιχμαλώτους με καλό τρόπο... Πρέπει να καταλάβετε τον λαό μας. Είναι εξαγριωμένοι. Ποιοι πρέπει να κατηγορηθούν για αυτό; Εκείνοι που θέλουν να ιδρύσουν ένα "Ποντιακό κράτος" στην Τουρκία...»
Ο Φρούνζε στο βιβλίο του «Αναμνήσεις από την Τουρκία» γράφει: «Από τους 200.000 Έλληνες που ζούσανε στη Σαμψούντα, τη Σινώπη και την Αμάσεια έμειναν λίγοι μόνο αντάρτες που τριγυρίζουν στα βουνά. Το σύνολο σχεδόν των ηλικιωμένων, των γυναικών και των παιδιών εξορίστηκαν σε άλλες περιοχές με πολύ άσχημες συνθήκες. Πληροφορήθηκα ότι οι Τσέτες του Οσμάν Αγά (σ.τ.σ. Τοπάλ Οσμάν) έσπειραν τον πανικό στην πόλη Χάβζα. Έκαψαν, βασάνισαν και σκότωσαν όλους τους Έλληνες και Αρμένιους που βρήκαν μπροστά τους. γκρέμισαν όλες τις γέφυρες. Παντού υπήρχαν σημάδια γκρεμίσματος. Η διαδρομή από την πόλη Καβάκ προς το πέρασμα Χατζηλάρ θα μείνει για πάντα στη μνήμη μου όσο θα ζω. Σε απόσταση 30 χιλιομέτρων συναντούσαμε μόνο πτώματα. Μόνο εγώ μέτρησα 58. Σ' ένα σημείο συναντήσαμε το πτώμα μιας ωραίας κοπέλας. Της είχανε κόψει το κεφάλι και το τοποθέτησαν κοντά στο χέρι της. Σε κάποιο άλλο σημείο υπήρχε το πτώμα ενός άλλου ωραίου κοριτσιού, 7-8 χρονών, με ξανθά μαλλιά και γυμνά πόδια. Φορούσε μόνο ένα παλιό πουκάμισο. Απ' ότι καταλάβαμε, το κοριτσάκι καθώς έκλαιγε, έχωσε το πρόσωπό του στο χώμα, δολοφονημένο από το κάρφωμα της λόγχης του φαντάρου.»
Η τελευταία πράξη του δράματος γράφτηκε στη Σμύρνη, την πρωτεύουσα της Ιωνίας, τον Σεπτέμβριο του 1922, κάτω από τα απαθή βλέμματα των συμμάχων μας και ενώ ο ελληνικός στρατός είχε αποχωρήσει, εγκαταλείποντας τους Έλληνες της Ιωνίας στο έλεος των κεμαλικών στρατευμάτων. Όπως γράφει ο Γουίνστον Τσόρτσιλ: «Ο Κεμάλ γιόρτασε τον θρίαμβό του με τη μεταβολή της Σμύρνης σε τέφρα και την τεράστια σφαγή τού εκεί χριστιανικού πληθυσμού».
Η γενοκτονία των Ελλήνων στον Πόντο υπήρξε το αποτέλεσμα της απόφασης των Τούρκων εθνικιστών για επίλυση του εθνικού προβλήματος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας με τη φυσική εξαφάνιση των γηγενών εθνοτήτων. Το φυσιολογικό μέλλον της Αυτοκρατορίας αυτής το είχε περιγράψει γλαφυρά η Ρόζα Λούξεμπουργκ: «Η Τουρκία δεν μπορεί να αναγεννηθεί σαν σύνολο γιατί αποτελείται από διαφορετικές χώρες. Κανένα υλικό συμφέρον, καμιά κοινή εξέλιξη που θα μπορούσε να τις συνδέσει δεν είχε δημιουργηθεί! Αντίθετα, η καταπίεση και η αθλιότητα της κοινής υπαγωγής στο τουρκικό κράτος γίνονται όλο και μεγαλύτερες! Έτσι δημιουργήθηκε μια φυσική τάση των διαφόρων εθνοτήτων να αποσπασθούν από το σύνολο και να αναζητήσουν μέσα από μια αυτόνομη ύπαρξη το δρόμο για μια καλύτερη κοινωνική εξέλιξη. Η κρίση της Ιστορίας για την Τουρκία είχε πια βγει: βάδιζε προς την διάλυση.»
Με το τέλος του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, η ήττα της οθωμανικής αυτοκρατορίας προοιωνίζεται την αντικατάστασή της από έθνη-κράτη (Τουρκία στο μεγαλύτερο μέρος της Μικράς Ασίας, Ιωνία και Ανατολική Θράκη ενωμένα με την Ελλάδα, Αρμενία, Κουρδιστάν και πιθανόν ανεξάρτητος Πόντος) με βάση τους πληθυσμούς. Οι Έλληνες, οι οποίοι ήταν περισσότεροι από το ένα τέταρτο του συνολικού οθωμανικού πληθυσμού, με τη Συνθήκη των Σεβρών βρέθηκαν να ελέγχουν το ένα έκτο του οθωμανικού εδάφους, ενώ εξαιρέθηκε το έδαφος του Πόντου. Η προοπτική αυτή, που διασφάλιζε εν μέρει τους πληθυσμούς από την πλήρη εξόντωση, δεν υλοποιήθηκε τελικά. Η ελλαδική παρουσία στην Ιωνία την περίοδο 1919-1922 ουδόλως ανέτρεψε τα όσα είχαν δρομολογηθεί από το 1908. Ο τουρκικός εθνικισμός, με την ηγεσία του Κεμάλ Ατατούρκ, έδωσε την ύστατη μάχη του, βοηθούμενος από τους μπολσεβίκους, τους Ιταλούς, τους Γάλλους, τον μουσουλμανικό κόσμο και τον ελληνικό διχασμό. Οι Αμερικανοί υποστήριζαν την ακεραιότητα της Τουρκίας προσβλέποντας σε ένα μελλοντικό προτεκτοράτο.
Πιστεύοντας ότι ενημερώσαμε πλήρως, όλους τους Έλληνες και τους Απόδημους αδελφούς μας για την αναγκαιότητα της Διεθνοποίησης της Γενοκτονίας του Ποντιακού ελληνισμού και ευχαριστώντας τις πηγές από τις οποίες πήραμε τις πληροφορίες μας, θα ευχηθούμε πάλι για την μνήμη των θυμάτων της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου, «Ας είναι Αιωνία η Μνήμη τους σε οποιοδήποτε χώρο και γη και είναι τα λείψανα τους».

10. Μαρτυρίες θυμάτων

Ο Χάρης Τσιρκινίδης στο βιβλίο ¨Η ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΠΟΝΤΟΥ¨ αναφέρει την μαρτυρία του θείου του Ευριπίδη.
«Με πολλά βάσανα επιτέλους φτάσαμε στην Κερασούντα . Η πόλη ήταν γεμάτη από ρακένδυτους πρόσφυγες που έφυγαν από την τρομοκρατία των Τούρκων της υπαίθρου και συγκεντρώνονταν στις πόλεις. Εκεί, στην Κερασούντα, μας προειδοποίησαν οι συμπατριώτες μας ότι μαζεύουν όλους τους Έλληνες και τους μεν μεγάλους τους κλείνουν στην εκκλησία του Αγίου Γεωργίου για να τους εξορίσουν κάθε φορά που συμπλήρωνε ο αριθμός των 250 ατόμων, τους δε μικρούς τους οδηγούν με μικρά καΐκια σ΄άγνωστα μέρη.
Στην εκκλησία δεν συμπληρώθηκε ποτέ ο αριθμός 250, γιατί εκεί χωρίς φαγητά , χωρίς νερό, μέσα στις ίδιες τους τις ακαθαρσίες, σε λίγες μέρες πέθαιναν οι περισσότεροι. Με τα ίδια μας τα μάτια είδαμε εγώ και ο αδελφός μου να μεταφέρουν τα παιδιά λίγο παρά έξω από την Κερασούντα κι εκεί να τα παραδίδουν στους άγριους Τσέτες αντάρτες. Αυτοί τα άρπαζαν από τα πόδια και χτυπούσαν τα κεφάλια τους πάνω στα μεγάλα βράχια της ακτής , μέχρι να πεθάνουν»

Ο Σάββας Κανταρτζής εξέδωσε σε βιβλίο τις φοβερές του εμπειρίες το 1975 στην Κατερίνη. Μια από τις συγκλονιστικές αφηγήσεις του αναφέρεται στην καταστροφή του χωριού Μπεϊαλαν, της περιφέρειας Κοτυώρων από τους τσέτες του Τοπάλ Οσμάν. Το Μπεϊαλάν είναι ένα από τα εκατοντάδες ελληνικά χωριά που καταστράφηκαν από τις τουρκικές συμμορίες:
"Τα χαράματα, στις 16 Φεβρουαρίου 1922, ημέρα Τετάρτη, μια εφιαλτική είδηση, ότι οι τσέτες του Τοπάλ Οσμάν έρχονται στο χωριό, έκανε τους κατοίκους να τρομάξουν και ν' αναστατωθούν. Οι άντρες, όσοι βρίσκονταν τη νύχτα στο χωριό, βιάστηκαν να φύγουν στο δάσος... Άλλοι άντρες που είχαν κρυψώνες σε σπίτια και σε στάβλους, τρύπωσαν σ' αυτές και καμουφλαρίστηκαν έτσι που να μην τους υποπτευθεί κανείς. Τα γυναικόπαιδα και οι γέροι κλείστηκαν στα σπίτια και περίμεναν με καρδιοχτύπι να δουν τι θα γίνει... Δεν πέρασαν παρά λίγα λεπτά κι' οι τσέτες , περισσότεροι από 150 έμπαιναν στο χωριό κραυγάζοντας και πυροβολώντας. Τους ακολουθούσαν τούρκοι χωρικοί από τα γειτονικά χωριά. Αυτούς τους είχαν μυήσει στο εγκληματικό σχέδιο τους και τους κάλεσαν για πλιάτσικο.
Μόλις μπήκαν οι συμμορίτες στο χωριό, η ατμόσφαιρα ηλεκτρίστηκε και ο ορίζοντας πήρε τη μορφή θύελλας που ξέσπασε άγρια. Με κραυγές και βρισιές, βροντώντας με τους υποκόπανους τις πόρτες και τα παράθυρα, καλούσαν όλους να βγουν έξω από τα σπίτια και να μαζευτούν στην πλατεία- αλλιώς απειλούσαν, θα δώσουν φωτιά στα σπίτια και θα τους κάψουν.
Σε λίγο, όλα τα γυναικόπαιδα και οι γέροι, βρίσκονταν τρέμοντας και κλαίγοντας στους δρόμους. Οι συμμορίτες με κραυγές και απειλές υποπτεύθηκαν, από την πρώτη στιγμή, το μεγάλο κακό που περίμενε όλους και δοκίμασαν να φύγουν έξω από το χωριό. Οι τσέτες, πρόβλεψαν ένα τέτοιο ενδεχόμενο και είχαν πιάσει από πριν τα μπογάζια, απ' όπου μπορούσε να φύγει κανείς. Έτσι, μόλις έφτασαν, τρέχοντας, οι κοπέλες στα μπογάζια, δέχτηκαν, από τσέτες που παραμόνευαν, πυροβολισμούς στο ψαχνό. Μερικές έμειναν στον τόπο σκοτωμένες, ενώ οι άλλες τραυματίστηκαν και γύρισαν πίσω.
Οι φόνοι αυτοί αποκάλυψαν για καλά τους εγκληματικούς σκοπούς των συμμοριτών κι' έγιναν το σύνθημα να ξεσπάσει, το τρομοκρατημένο πλήθος των γυναικόπαιδων, που είχε ριχτεί στους δρόμους σε ένα βουβό κι' ασυγκράτητο κλάμα και σε σπαραξικάρδιες κραυγές απελπισίας. Τίποτα απ' όλα αυτά δεν στάθηκε ικανό να μαλάξει την σκληρότητα του τεράτων, που είχε διαλέξει ο Τοπάλ Οσμάν για την "πατριωτική" του εκστρατεία. Σκληροί σαν ύαινες, που διψούν για αίμα, και διεστραμμένοι σαδιστές, που γλεντούν με τον πόνο και τα βασανιστήρια των θυμάτων τους, χύμιξαν μανιασμένοι στα γυναικόπαιδα και τους γέρους, κραυγάζοντας, βρίζοντας, χτυπώντας, κλωτσώντας και σπρώχνοντάς τους να μαζευτούν στην πλατεία.
Οι μητέρες αναμαλλιασμένες, κατάχλομες από το τσουχτερό κρύο και το φόβο, με τα βρέφη στην αγκαλιά και τα νήπια μπερδεμένα στα πόδια τους. Οι κοπέλες άλλες με τους γέρους γονείς κι' άλλες με γριές ή άρρωστους αγκαλιασμένες, περιμαζεύτηκαν με τον κτηνώδη αυτόν τρόπο, στην πλατεία σαν πρόβατα για τη σφαγή, μέσα σε ένα πανδαιμόνιο από σπαραχτικές κραυγές και θρήνους και κοπετούς. Η πρώτη φάση της απερίγραπτης τραγωδίας του Μπεϊαλάν έκλεισε, έτσι, θριαμβευτικά για τους θλιβερούς ήρωες του νεοτουρκικού εγκλήματος γενοκτονίας.
Όταν πια όλα τα γυναικόπαιδα κ' οι γέροι μαζεύτηκαν στην πλατεία, οι τσέτες έβαλαν μπρος την δεύτερη φάση της σατανικής τους επιχείρησης. Διάταξαν να περάσουν όλοι στα δίπατα σπίτια, που βρίσκονταν στην πλατεία και τα είχαν διαλέξει για να ολοκληρώσουν τον εγκληματικό τους σκοπό. Η απροθυμία, που έδειξε το τραγικό αυτό κοπάδι των μελλοθανάτων να υπακούσει στην διαταγή, γιατί ήταν πια ολοφάνερο ότι όλους τους περίμενε ο θάνατος, εξαγρίωσε τους συμμορίτες που βιάζονταν να τελειώσουν γρήγορα την μακάβρια επιχείρηση. Και τότε, σαν λυσσασμένα θεριά, ρίχτηκαν στις γυναίκες, τα μωρά και τους γέρους, και με γροθιές, με κοντακιές και κλωτσιές έχωσαν και στρίμωξαν στα δύο σπίτια τα αθώα και άκακα αυτά πλάσματα, που ο αριθμός τους πλησίαζε τις τρεις εκατοντάδες.
Κι' όταν, έτσι, ήταν σίγουροι πως δεν έμεινε έξω κανένας, σφάλισαν τις πόρτες, ενώ ο άγριος αλαλαγμός από τα παράθυρα, οι σπαραξικάρδιες κραυγές, το απελπισμένο κλάμα κι' οι βοερές ικεσίες για έλεος και βοήθεια, σχημάτιζαν μια άγριας τραγικότητας μουσική συναυλία, που ξέσκιζε τον ουρανό κι' αντιβούιζε στα γύρω βουνά και δάση...
Και τώρα δεν έμενε παρά η τρίτη και τελική φάση της πατριωτικής... επιχείρησης των θλιβερών ηρώων-συμμοριτών του Τοπάλ Οσμάν. Δεν χρειάστηκαν παρά μια αγκαλιά ξερά χόρτα και μερικά σπασμένα πέταυρα (χαρτόματα) ν' ανάψει η φωτιά. Και σε λίγο τα δύο σπίτια, έγιναν πυροτέχνημα και ζώστηκαν, από μέσα κι' απ' έξω, από πύρινες γλώσσες και μαυροκόκκινο καπνό. Το τι ακολούθησε την ώρα εκείνη δεν περιγράφεται.
Οι μητέρες ξετρελαμένες, έσφιγγαν, αλαλάζοντας και τσιρίζοντας με όλη τη δύναμη της ψυχής τους, στην αγκαλιά τα μωρά τους, που έκλαιγαν και κραύγαζαν "μάνα, μανίτσα!". Οι κοπέλες και οι άλλες γυναίκες με τους γέρους γονείς, τα παιδιά και τους αρρώστους, κραύγαζαν και αρπάζονταν μεταξύ τους σαν να ήθελαν να πάρουν και να δώσουν κουράγιο και βοήθεια, καθώς έπαιρναν φωτιά τα μαλλιά και τα ρούχα τους κι' άρχισαν να γλύφουν το κορμί οι φλόγες. Κραυγές, που ξέσκιζαν το λαρύγγι και τ' αυτιά, φωνές μανιακές και κλάματα βροντερά, άγρια ουρλιαχτά ανθρώπων, που έχασαν από τρόμο και πόνο τα μυαλά τους, χτυπήματα στα στήθη, στον πυρακτωμένο αέρα και στους τοίχους - χαλασμός κόσμου, ένα ζωντανό κομμάτι από την κόλαση στη γη! Αυτή την εφιαλτική εικόνα παρίσταναν, τα πρώτα λεπτά, τα δύο σπίτια που τα είχαν αγκαλιάσει οι φλόγες.
Μερικές γυναίκες και κοπέλες στον πόνο, την φρίκη και την απελπισία τους, δοκίμασαν να ριχτούν από τα παράθυρα, προτιμώντας να σκοτωθούν πέφτοντας κάτω ή με σφαίρες από όπλο, παρά να υποστούν τον φριχτό θάνατο στην φωτιά. Οι τσέτες που απολάμβαναν με κέφι και χαχανητά το μακάβριο θέαμα, έκαναν το χατίρι τους - πυροβόλησαν και τις σκότωσαν.
Δεν κράτησε πολλά λεπτά, αυτή η σπαραξικάρδια οχλοβοή, από τους αλαλαγμούς, τις άγριες κραυγές, τα τσουχτερά ξεφωνητά και το ξέφρενο κλάμα. Στην αρχή ο τόνος της οχλοβοής ανέβηκε ψηλά, ως που μπορούν να φτάνουν κραυγές, ξεφωνητά και ξελαρυγγίσματα από τρεις περίπου εκατοντάδες ανθρώπινα στόματα. Γρήγορα όμως ο τόνος άρχισε να πέφτει, ως που μονομιάς κόπηκαν κι' έσβησαν οι φωνές και το κλάμα. Κι' ακούγονταν μόνο τα ξύλα, που έτριζαν από τη φωτιά και οι καμένοι τοίχοι και τα δοκάρια, που έπεφταν με πάταγο πάνω στα κορμιά, που κείτονταν τώρα σωροί κάρβουνα και στάχτη κάτω στο δάπεδο, στα δύο στοιχειωμένα σπίτια το Μπεϊαλάν".

Ποντιακη Κουζινα

noreply@blogger.com (ποντιακη φωλεα) — Fri, 6 Oct 2017 20:06:00 +0200

ποντιακη κουζινα

Μαυρολάχανα με φασούλια

Το κατεξοχήν φαγητό των Ποντίων. Το φαγητό αυτό πέρα από εύγεστο είναι πολύ υγιεινό και διαιτητικό.
Υλικά:
0,5 κιλό ξερά φασόλια μπαρμπούνια
1,5 κιλό μαύρα λάχανα μέτρια κομμένα
1 κούπα ελαιόλαδο
2 κουταλιές σούπας πελτέ
2-3 μέτρια κρεμμύδια
αλάτι κατά προτίμηση
μπούκοβο κατά προτίμηση στο σερβίρισμα
Εκτέλεση:
Βράζουμε ξεχωριστά τα λάχανα και τα φασόλια μέχρι να ψηθούν και τα σουρώνουμε πετώντας το νερό. Τα βάζουμε μαζί σε μια χύτρα με φρέσκο νερό να βράσουν. Παράλληλα κόβουμε το κρεμμύδι σε μικρούς κύβους ή το περνάμε σε χοντρό τρίφτη. Σε ένα τηγάνι ή μικρή χύτρα, τσιγαρίζουμε το κρεμμύδι μέχρι να γυαλίσει (δεν το καίμε). Στο τσιγαρισμένο κρεμμύδι προσθέτουμε τον πελτέ, ανακατεύουμε για 1-2 λεπτά μέχρι να ομογενοποιηθεί και ρίχνουμε το μείγμα στη χύτρα με τα λάχανα και τα φασόλια. Αφήνουμε να πάρουν μια καλή βράση. Έλέγχουμε την πυκνότητα με την προσθήκη ζεστού νερού. Προσθέτουμε αλάτι κατά προτίμηση και συνεχίζουμε το βράσιμο μέχρι να ομογενοποιηθεί το φαγητό. Αυτή είναι η παραδοσιακή παρασκευή του φαγητού. Εναλλακτικά μπορούν να χρησιμοποιηθούν αντί για μαύρα λάχανα, παραπούλια και αντί για μπαρμπούνια άσπρα φασόλια.

Βαρένικα

Ρωσικής προέλευσης ζυμαρικό έδεσμα, το έφεραν στην Ελλάδα οι εκ Ρωσίας προερχόμενοι Πόντιοι το 1922-23.

Υλικά:

1 κιλό αλεύρι για όλες τις χρήσεις

1 κουταλιά της σούπας ελαιόλαδο

1,5 κουταλάκι κοφτό αλάτι

800 γραμμάρια ανθότυρο θρυμματισμένο

1/2 κιλό αγελαδινό βούτυρο

Συνταγή για περίπου 120-130 τεμάχια

Εκτέλεση:

Σε μια ευρύχωρη λεκάνη ρίχνουμε το αλεύρι, το λάδι και το αλάτι και προσθέτοντας λίγο λίγο χλιαρό νερό, ετοιμάζουμε μια ζύμη τόσο σφιχτή ώστε να ανοίγεται σε φύλλο. Την αφήνουμε να ξεκουραστεί για μια ώρα. Ανάλογα με το χώρο που έχουμε για το άνοιγμα του φύλλου, παίρνουμε 1/4 ή 1/3 της ζύμης και ανοίγουμε φύλλο, πάχους 2 περίπου χιλιοστών. Κόβουμε στρογγυλά τεμάχια ζύμης, χρησιμοποιώντας ένα ποτήρι νερού, πιέζοντας ανάποδα πάνω στο φύλλο. Από τη διάμετρο του ποτηριού, θα εξαρτηθεί ο αριθμός των τεμαχίων (Μεγάλη διάμετρος λιγότερα, μικρή περισσότερα). Τα ενδιάμεσα κομμάτια ζύμης τα ξαναπλάθουμε και τα αφήνουμε στην άκρη για να τα χρησιμοποιήσουμε στο τέλος. Τα κομμάτια ζύμης που έχουμε κόψει, τα γεμίζουμε με ανθότυρο και τα κλείνουμε σε σχήμα μισοφέγγαρου. Τα τοποθετούμε σε μια βαμβακερή πετσέτα και τα σκεπάζουμε για να μη ξεραθούν, μέχρι να τελειώσουμε όλη την παρασκευή. Ανοίγουμε το επόμενο φύλλο κ.ο.κ. Όταν τελειώσει όλη η παρασκευή, ζεσταίνουμε νερό σε μια χύτρα κατά τα 3/4, προσθέτοντας και δύο κουταλάκια αλάτι. Όταν αρχίσει να βράζει το νερό, ρίχνουμε 25-30 τεμάχια βαρένικα. Επειδή είναι κρύα τα βαρένικα, σταματάει το νερό να βράζει. Όταν ξαναρχίσει να βράζει, αφήνουμε για 12-15 λεπτά να βράσουν και τα βγάζουμε με μια κουτάλα τρυπητή, στραγγίζοντάς τα καλά. Τα τοποθετούμε σε ένα δοχείο, κατά προτίμηση πυρίμαχο (για να μπορούν να ζεσταθούν σε φούρνο μικροκυμάτων αν χρειαστεί). Φροντίζουμε να έχουμε βραστό νερό, για να συμπληρώνουμε στη χύτρα όταν μειώνεται η στάθμη. Συνεχίζουμε μέχρι να ψηθούν όλα τα βαρένικα. Σε μια μικρή χύτρα ή σε τηγάνι, καίμε το αγελαδινό βούτυρο και περιχύνουμε τα βαρένικα. Είναι έτοιμα για σερβίρισμα.

Κόψιμο ζύμης Γέμισμα ζύμης και κλείσιμο

Βαρένικα έτοιμα για βράσιμο Τη στιγμή που βράζουν

Σουρώνοντας και τοποθετώντας στο πυρίμαχο σκεύος

Χαβίτσ’

Υλικά:
2 κούπες καλαμποκίσιο αλεύρι
1.5 κουταλάκι αλεύρι
250-300 γραμμάρια αγελαδινό βούτυρο
Εκτέλεση:
Σε μια χύτρα βράζουμε 1,5 λίτρο νερό, προσθέτοντας 1,5 κουταλάκι αλάτι. Σε ένα ευρύχωρο μπολ, ρίχνουμε 2 κούπες καλαμποκίσιο αλεύρι, κατά προτίμηση φουρνιστό και ανακατεύουμε με κρύο νερό, φτιάχνοντας ένα αραιό χυλό. Ρίχνουμε σιγά σιγά το χυλό στη χύτρα με το νερό που βράζει ανακατεύοντας συνέχεια. Καίμε αγελαδινό βούτυρο σε ένα τηγάνι και το ρίχνουμε σιγά σιγά στη χύτρα με το χυλό ανακατεύοντας συνέχεια. Κατεβάζουμε τη χύτρα από το μάτι της κουζίνας. Το χαβίτσ’ είναι έτοιμο. Σερβίρεται ζεστό.
Υ.Γ. Μπορεί να παρασκευαστεί και σε άλλες δύο παραλλαγές:
1. Προσθέτοντας τσιγαρίδες (τσιργάνα*) τα οποία έχουμε έγκαιρα ετοιμάσει και τα ρίχνουμε στη χύτρα όσο είναι ακόμα στη φωτιά. (Τσιργάνα=μικρά τεμάχια τσιγαρισμένου χοιρινού κρέατος με λίπος, κάτι σαν μπέϊκον)
2. Προσθέτοντας μικρούς κύβους κίτρινου ή αγελαδινού τυριού όσο η χύτρα είναι ακόμα στη φωτιά και ανακατεύοντας μέχρι να λειώσουν. Η παραλλαγή αυτή λέγεται και τυροκλωστή επειδή το λειωμένο τυρί δημιουργεί κλωστές κατά το φάγωμα.
*Βλέπε σελίδα “Κανόνες προφοράς Ποντιακής διαλέκτου”

Τανωμένον Τσορβά ή σουρβά
Σούπα από ξεφλουδισμένο και χοντροκομμένο σιτάρι (κορκότο)
Υλικά:
1 κούπα κορκότο
1,5 κουταλάκι αλάτι
Δυόσμος
Μιτζίν (πασκιτάν) ή γιαούρτι στραγγιστό σε ποσότητα κατά προτίμηση
Εκτέλεση:
Σε μια χύτρα βράζουμε 1,5 λίτρο νερό, προσθέτοντας 1,5 κουταλάκι αλάτι. Όταν αρχίσει να βράζει το νερό, ρίχνουμε το κορκότο ανακατεύοντας. Αφήνουμε να βράσει μέχρι να χυλώσει ελαφρά. Μετά χαμηλώνουμε τη θερμοκρασία και ρίχνουμε το μιτζίν (πασκιτάν) ή το γιαούρτι, αφού προηγουμένως το έχουμε αραιώσει με νερό που πήραμε από τη χύτρα. Ανακατεύουμε μέχρι να ομογενοποιηθεί το μείγμα. Ρίχνουμε το δυόσμο ψιλοκομμένο (φρέσκο ή ξερό) και κατεβάζουμε από τη φωτιά. Ανάλογα με την επιθυμία καθενός μπορεί να προστεθεί στο πιάτο του επιπλέον μιτζίν (πασκιτάν) ή γιαούρτι. Επίσης αν είναι πολύ συμπυκνωμένη η τσορβά μπορεί να αραιωθεί με ζεστό νερό.
Προσοχή αν χρησιμοποιήσουμε μιτζίν (πασκιτάν) η αραίωση δεν πρέπει να γίνει με πολύ ζεστό νερό γιατί θα κόψει.
Το μιτζίν ή πασκιτάν (μυζήθρα) παρασκευάζεται από το υπόλειμμα του δουρβανίσματος (το ταν). Το ταν βράζεται μέχρι να κόψει και μπαίνει σε πάνινη σακούλα για να στραγγίσει από τα υγρά. Για να γίνει καλό στράγγισμα πλακώνουμε τη σακούλα με μια καθαρή πέτρα. Όταν ολοκληρωθεί το στράγγισμα, βγάζουμε το μιτζίν από τη σακούλα, κατά προτίμηση το αλατίζουμε και το βάζουμε στο ψυγείο.

Χοσάφ’
Ποντιακή κομπόστα. Το χοσάφ’ γίνεται με διάφορα ξερά φρούτα (άγρια απίδια, αχλάδια, φέτες μήλα, δαμάσκηνα, σύκα, σταφίδες). Σε μια χύτρα με ανάλογο νερό βράζουμε τα ξερά φρούτα ώσπου να μαλακώσουν. Κατά προτίμηση προσθέτουμε και ζάχαρη. Συνήθως σερβίρεται κρύο. Παλαιότερα πολλές φορές τρωγόταν και σαν φαγητό με ψωμί.
Υ.Γ. Πριν μερικές δεκαετίες τα ξερά φρούτα (τα τζίρα) τα παρήγε η κάθε οικογένεια μόνη της συλλέγοντας και αποξηραίνοντάς τα την εποχή της ωρίμανσής τους.

Τσουμούρ’
Το μπαγιάτικο ψωμί για να μην πεταχτεί, το αξιοποιούσαν φτιάχνοντάς το τσουμούρ’. Γίνεται εύκολα και γρήγορα ως εξής:
Κόβουμε το ψωμί σε κομματάκια μεγέθους μπουκιάς. Το διαβρέχουμε ελαφρά με νερό για να μαλακώσει και το τηγανίζουμε με βούτυρο ή ελαιόλαδο. Κατά προτίμηση προσθέτουμε λίγο αλάτι. Προαιρετικά μπορούν να προστεθούν και αυγά.
Κατα άλλο τρόπο επιλέγεται η ψίχα του μπαγιάτικου ψωμιού, τρίβεται ανάμεσα στις παλάμες σαν τρίμα φρυγανιάς και τηγανίζεται με λάδι.

Πιρόχ’
Το πιρόχ’ είναι ρωσικής προέλευσης γλυκό (παρεμφερές της πάστα-φλώρα) και το έφεραν οι εκ Ρωσίας προερχόμενοι Πόντιοι το 1922-23.
Υλικά για τη ζύμη:
700 γραμμάρια αλεύρι για όλες τις χρήσεις
250 γραμμάρια μαγειρικό λίπος τύπου φυτίνη
1 κούπα ζάχαρη για τη ζύμη
3 αυγά
ξύσμα ενός λεμονιού
1 πρέζα αλάτι
20 γραμμάρια μπέϊκιν πάουντερ
Υλικά για τη γέμιση:
2 κούπες (περίπου 500 γραμμάρια) μαύρες σταφίδες
1/2 κούπα ζάχαρη
Εκτέλεση:
Ετοιμάζουμε πρώτα τη γέμιση για να κρυώσει μέχρι να τη χρησιμοποιήσουμε. Βράζουμε τις σταφίδες με λίγο νερό και τη μισή κούπα ζάχαρη, μέχρι να δέσει σαν γλυκό κουταλιού. Αυτή είναι η παραδοσιακή γέμιση. Εναλλακτικά μπορεί να χρησιμοποιηθεί μαρμελάδα οποιασδήποτε επιθυμητής γεύσης.
Ανακατεύουμε πολύ καλά στο μίξερ, σε δυνατή ταχύτητα το μαγειρικό λίπος μέχρι να ασπρίσει. Προσθέτουμε τη ζάχαρη και ανακατεύουμε μέχρι να διαλυθεί. Ανακατεύοντας συνέχεια προσθέτουμε το μπέϊκιν πάουντερ, το αλάτι και τα αυγά. Μεταφέρουμε το μείγμα σε μια λεκάνη και ζυμώνουμε με το χέρι, προσθέτοντας λίγο λίγο το αλεύρι μέχρι να γίνει μια ζύμη που να μην κολλάει στο χέρι. Παίρνουμε τα 2/3 της ζύμης και τα στρώνουμε σε ένα βουτυρωμένο ημίβαθο ταψί, σε ομοιόμορφο πάχος. Πάνω στη ζύμη που έχουμε στρώσει στο ταψί απλώνουμε τη γέμιση. Παράλληλα ανοίγουμε το φούρνο να ζεστάνει, επάνω & κάτω στους 200 βαθμούς. Παίρνουμε την υπόλοιπη ζύμη και ανοίγουμε φύλλο, πάχους 3 χιλιοστών περίπου. Κόβουμε με ροδάκι, λωρίδες φάρδους 2 εκατοστών περίπου, και τις τοποθετούμε παράλληλα μεταξύ τους σε απόσταση 3-4 εκατοστών και διασταυρούμενες σε σχήμα ρόμβου. Αντί για λωρίδες μπορούν να γίνουν μπαστούνια διαμέτρου ενός εκατοστού περίπου. Ψήνουμε στο φούρνο που έκαψε, για 40 λεπτά περίπου, ελέγχοντας το γλυκό μας μέχρι να ροδίσει.

Το πιρόχ’ έτοιμο για να μπει στο φούρνο

Πουσίντα (Πουσίντα – Πουσίντια )
Υλικά:
Κριθαρένιο αλεύρι
αλάτι
βούτυρο αγελαδινό
μέλι ή πετιμέζι
Εκτέλεση:
Σε ένα τηγάνι καβουρδίζουμε κριθαρένιο αλεύρι ανάλογο της ποσότητας που θέλουμε να παρασκευάσουμε. Σε μια χύτρα βράζουμε νερό με αλάτι κατά προτίμηση. Το καβουρδισμένο αλεύρι το ρίχνουμε σιγά σιγά μέσα στη χύτρα ανακατεύοντας συνέχεια να μην σβολιάσει. Δημιουργούμε ένα παχύρρευστο χυλό. Σερβίρεται με μια λακκούβα στο κέντρο όπου τοποθετούμε λειωμένο αγελαδινό βούτυρο ή μέλι ή ανάμικτο μέλι με βούτυρο ή πετιμέζι. Σε περιόδους νηστείας το συνοδευτικό ήταν μέλι ή πετιμέζι (πεκμέζ’).

Κινθέατα ή κιντέατα ή κιντέας
Υλικά:
1 κιλό περίπου κορυφές από φρέσκα κινθέατα
4-8 κουταλιές καλαμποκίσιο αλεύρι
αλάτι κατά προτίμηση
1-2 σκελίδες σκόρδο περασμένες στον τρίφτη
δυόσμος ψιλοκομμένος (φρέσκος ή ξερός)
Εκτέλεση:
Βράσουμε τα κινθέατα, τα σουρώνουμε και κρατάμε το ζουμί. Τα πολτοποιούμε πατώντας τα με ένα πιρούνι. Αφού τα πολτοποιήσουμε τα βάζουμε στη χύτρα με ένα μέρος από το ζουμί και βράζουμε σε χαμηλή θερμοκρασία. Προσθέτουμε το αλεύρι ανακατεύοντας μέχρι να γίνει ένα ομοιογενές μείγμα. Ελέγχουμε τη ρευστότητα προσθέτοντας ζουμί ή αλεύρι. Προσθέτουμε το σκόρδο και το δυόσμο. Κατεβάζουμε από την εστία και σερβίρουμε.
Η λέξη Κινθέα (πληθυντικός = κινθέατα) προέρχεται από το αρχαίο ουσιαστικό κνίδη και σημαίνει τσουκνίδα.
Η τσουκνίδα είναι γνωστό ότι θέλει προσοχή να μην ακουμπήσει στην επιδερμίδα γιατί θα προκαλέσει ερεθισμό, φαγούρα (κνησμό).

Τιναχτά  ( Τιναχτά, Τινιαχτά )
Υλικά:
ο.5 κιλό ξερά φασόλια μπαρμπούνια (για 3-4 μερίδες)
ελαιόλαδο
ξύδι
αλάτι
μαύρο πιπέρι τριμμένο
κρεμύδι ξερό
μαϊντανός
Εκτέλεση:
Βράζουμε τα φασόλια σε μπόλικο νερό μέχρι να ψηθούν. Με τρυπητή κουτάλα σουρώνουμε και βάζουμε στα πιάτα την επιθυμητή ποσότητα. Προσθέτουμε κατά βούληση λάδι, ξύδι αλάτι, μαυροπίπερο κρεμύδι, μαϊντανό. Η χρήση των προαναφερθέντων υλικών είναι προαιρετική.
Αν δεν σερβιριστούν όλα τα φασόλια, τα αφήνουμε στη χύτρα μέσα στο νερό που έβρασαν, για να μπορούν να ξαναζεσταθούν.

Πιροσκί
Ρωσικής προέλευσης πιτάκια, τα έφεραν οι εκ Ρωσίας προερχόμενοι Πόντιοι, το 1922-23.
Υλικά ζύμης:
1 κιλό αλεύρι
1 φακελάκι ξερή μαγιά
1,5 κουταλάκι αλάτι
Υλικά γέμισης:
1 κιλό πατάτες καθαρισμένες
1-2 μεγάλα κρεμμύδια περασμένα στον τρίφτη
1-2 κουταλάκια αλάτι
μισή κούπα ελαιόλαδο
μαύρο πιπέρι
κόκκινο γλυκό πιπέρι
μαϊντανό ψιλοκομμένο
δυόσμο φρέσκο ή ξερό
Εκτέλεση:
Μέχρι να ετοιμάσουμε τη ζύμη βάζουμε τις καθαρισμένες πατάτες να βράσουν σε λίγο νερό. Σε μια ευρύχωρη λεκάνη ρίχνουμε το αλεύρι, το αλάτι και την μαγιά. Ζυμώνουμε ρίχνοντας σιγά σιγά χλιαρό νερό μέχρι να γίνει μια σφιχτή ζύμη. Την αφήνουμε να φουσκώσει.
Μόλις βράσουν οι πατάτες τις σουρώνουμε και με ένα πιρούνι τις λειώνουμε. Σε ένα τηγάνι ρίχνουμε το λάδι και μόλις ζεσταθεί ρίχνουμε το κρεμμύδι να τσιγαριστεί ελαφρά. Μόλις τσιγαριστεί ρίχνουμε την λειωμένη πατάτα και ανακατεύουμε ρίχνοντας το αλάτι, το μαυροπίπερο και το γλυκό πιπέρι. Συνεχίζουμε το ανακάτεμα για πέντε λεπτά μέχρι να ομογενοποιηθεί το μείγμα. Ρίχνουμε τον μαϊντανό και τον δυόσμο ανακατεύουμε και κατεβάζουμε από τη φωτιά.
Παίρνουμε τη μισή ζύμη και ανοίγουμε φύλλο. Με ένα ποτήρι κόβουμε στρογγυλά κομμάτια ζύμης και τα γεμίζουμε με το μείγμα. Κλείνουμε καλά σε σχήμα μισοφέγγαρου. Τα τοποθετούμε πάνω σε καθαρή πετσέτα και τα σκεπάζουμε να μην ξεραθούν μέχρι να τελειώσουμε όλη την παρασκευή. Την ενδιάμεση ζύμη την ξαναζυμώνουμε και την αφήνουμε στην άκρη να ξεκουραστεί μέχρι να χρησιμοποιήσουμε την υπόλοιπη ζύμη. Αφού ετοιμαστούν όλα τα πιροσκία, βάζουμε στο τηγάνι αρκετό λάδι και μόλις κάψει τα ψήνουμε κι απ’ τις δυο πλευρές μέχρι να ροδίσουν. Τα ψημένα πιροσκία που βγάζουμε από το τηγάνι και τα τοποθετούμε πάνω σε χαρτί κουζίνας για να απορροφηθούν τα πολλά λάδια.

Γεμίζοντας και κλείνοντας τα πιροσκία
Υ.Γ. Η παραπάνω συνταγή είναι η παραδοσιακή. Άλλοι χρησιμοποιούν αντί για γέμιση πατάτας, κιμά, τυρί, λουκάνικο, κ.λ.π

Σάλα

Παλαιότερα τόσο στον Πόντο όσο και στα χωριά της Μακεδονίας, σχεδόν όλες οι οικογένειες έπαιρναν μικρά γουρουνάκια, τα μεγάλωναν και παραμονές Χριστουγέννων τα έσφαζαν, εξασφαλίζοντας για αρκετό διάστημα κρέας και λίπος. Για να πετύχουν όσο το δυνατόν καλύτερη πάχυνση έφτιαχναν στενό ξύλινο κλουβί για να περιορίσουν τις κινήσεις του ζώου και να μετατρέπεται σχεδόν όλη η τροφή σε κρέας και λίπος. Έτσι στα πλευρά του ζώου σχηματιζόταν λίπος που πολλές φορές το πάχος του ξεπερνούσε τους πέντε πόντους. Όταν έσφαζαν το ζώο, το λίπος αυτό το τεμάχιζαν σε καλούπια τετράγωνα ή παραλληλόγραμμα και το αλάτιζαν για να γίνει παστό. Αυτό το λίπος το ονόμαζαν σάλα και όταν ωρίμαζε το έκοβαν σε μικρά κομμάτια και το έτρωγαν με ψωμί και τσάι συνήθως. Επίσης το χρησιμοποιούσαν στα φαγητά σαν μαγειρικό λίπος.

Τσοκαλίκ’ (Τσοκαλίκ’)

Σκληρό αλμυρό τυρί. Ένα είδος κεφαλοτυριού. Παρασκευάζεται από γιαούρτι που βράζεται μέχρι να κόψει. Στη συνέχεια ανακατεύεται με ανάλογο αλάτι και τοποθετείται σε πάνινη σακούλα για να στραγγίσει από τα υγρά. Για να βοηθήσουμε το στράγγισμα αλλά και για να δώσουμε σχήμα στο τσοκαλίκ’ τοποθετούμε τη σακούλα σε ένα επίπεδο καθαρό σημείο με ένα επίπεδο βάρος και πιέζοντας μέχρι να σχηματίσουμε ένα δίσκο πάχους 2- 2,5 εκατοστά. Αφήνουμε για όσες ώρες χρειαστεί να στραγγίσει. Ελέγχουμε τη σακούλα και όταν σηκώνοντάς τη διαπιστώσουμε ότι έχει χάσει όλα τα υγρά και δεν υπάρχει ίχνος υγρασίας, την κρεμάμε σε ένα τοίχο προσεκτικά να μη χαλάσει το δισκοειδές σχήμα της μέχρι το τελικό στέγνωμα. Μπορούμε να δώσουμε και άλλα σχήματα όπως σφαιρικό ή κωνικό. Μετά το στράγγισμα βγάζουμε ανάλογη ποσότητα και αφού την πλάσουμε και δώσουμε το σχήμα που επιθυμούμε τοποθετούμε τα κομμάτια μας σε ένα καθαρό ράφι στον ήλιο.

Τσορτάν’ (Τσορτάν)
Ένα είδος σκληρού τυριού κάτι σαν κεφαλοτύρι. Παρόμοιο με το τσοκαλίκ’. Παρασκευάζεται από μηζύθρα αλατισμένη ανάλογα, και ξεραίνεται στον ήλιο σε μορφή μπάλας διαμέτρου 7-8 εκατοστών ή σε σχήμα κώνου παρόμοιου μεγέθους.

Πεϊνιρλί (Πεϊνιρλία τα πολλά)

Υλικά:

1 κιλό αλεύρι για όλες τις χρήσεις

1-1,5 κουταλάκι του γλυκού αλάτι

1 φακελάκι ξερή μαγιά

1 κουταλάκι ζάχαρη

Παρασκευή ζύμης:

Ρίχνουμε το αλάτι τη ζάχαρη και την μαγιά στο αλεύρι και τα ανακατεύουμε. Προσθέτοντας χλιαρό προς ζεστό νερό στο αλεύρι δημιουργούμε μια ζύμη μέτρια σε ρευστότητα (να μην κολάει στο χέρι).

Διαιρούμε τη ζύμη στα δύο.

Με ένα πλάστη (χλαού) ανοίγουμε φύλλο πάχους περίπου 5-6 χιλιοστών. Κόβουμε κομμάτια διαστάσεων 20Χ10 περίπου εκατοστών και τα διαμορφώνουμε σε σχήμα «βάρκας».

Προθερμαίνουμε το φούρνο στους 200 βαθμούς και στη θέση πάνω-κάτω.

Μέχρι να ετοιμαστεί ο φούρνος σκεπάζουμε τα διαμορφωμένα κομμάτια με καθαρή πετσέτα για να μη ξεραθούν.

Ψήνουμε για 15 περίπου λεπτά και στη συνέχεια με ένα πινέλο κουζίνας αλείβουμε τα κομμάτια μας με λειωμένο αγελαδινό (χτηνί’) βούτυρο.

Στα κομμάτια που θα φαγωθούν άμεσα τοποθετούμε τα υλικά της αρεσκείας μας (μπέικον, παστουρμά, τριμμένο τυρί κ.λ.π.) και συνεχίζουμε το ψήσιμο για άλλα περίπου 15 λεπτά. (Συνολικά 30 περίπου λεπτά).

Τα κομμάτια που δεν θα καταναλωθούν άμεσα τα αφήνουμε να κρυώσουν και τα τοποθετούμε σε νάιλον σακουλάκια και τα αποθηκεύουμε στην κατάψυξη.

Όποτε θελήσουμε να τα φάμε τα βγάζουμε από την κατάψυξη και αφού τοποθετήσουμε σε αυτά τα υλικά της αρεσκείας μας τα ζεσταίνουμε σε φούρνο μικροκυμάτων ή σε ηλεκτρικό φούρνο.

ΣΗΜ. Στην «πατρίδα» τα έτρωγαν μόνο με αγελαδινό βούτυρο, χωρίς άλλα πρόσθετα υλικά.
—————————————————————
Κοχλύδα, Κοχλύδεα, Κοχλύδια (Σαλιγκάρια) σούπα
Στον Πόντο τα κοχλύδα συμπεριλαμβάνονταν στα νηστίσιμα φαγητά και συνήθως μαγειρεύονταν την άνοιξη στη διάρκεια της Σαρακοστής.
Εκεί τα μάζευαν οι ίδιοι στους αγρούς και στα βουνά «τη πατρίδας».
Κι εδώ όσοι έχουν πρόσβαση στην ύπαιθρο τα μαζεύουν μόνοι, οι κατοικούντες σε μεγάλα αστικά κέντρα τα αγοράζουν.
Διαδικασία μαγειρέματος: Τα αγοραστά είναι συνήθως μαζεμένα στο κέλυφος, το οποίο είναι κλειστό στο στόμιο με μια μεμβράνη. Τα αγοραστά τα βάζουμε σε μια λεκάνη με νερό, για να βγουν από το κέλυφος. Αφού βγουν όλα (όσα δεν βγουν σημαίνει ότι είναι ψόφια και τα πετάμε), τα τοποθετούμε σε ένα σουρωτήρι και τα σκεπάζουμε με ένα καπάκι, τοποθετώντας και ένα βάρος για να μη σκορπίσουν σε όλο το σπίτι. Τα αφήνουμε τουλάχιστον για δύο ημέρες, να καθαρίσουν από τα κόπρανα. Κάποιοι τα βάζουν σε αλεύρι θεωρώντας ότι τρώγοντας αλεύρι καθαρίζουν. Μα και το αλεύρι που τρώνε γίνεται κόπρανα.
Αφού καθαρίσουν, τα πλένουμε καλά να φύγουν τόσο η γλοιώδης ουσία (σάλια), όσο και τυχόν χώματα από τα κελύφη.
Τα τοποθετούμε σε μια χύτρα, με νερό μέχρι να τα σκεπάζει και βάζουμε να βράσουν. Μόλις αρχίσει να βράζει το νερό, αφήνουμε να ψηθούν για 15 λεπτά. Κατεβάζουμε τη χύτρα από τη φωτιά και ξεπλένουμε με άφθονο νερό.
Τοποθετούμε τα σαλιγκάρια πάλι στη χύτρα, με νερό μέχρι να τα σκεπάζει. Ρίχνουμε ένα φλιτζάνι του καφέ ξύδι και δύο κουταλάκια αλάτι και τα αφήνουμε να βράσουν. Μόλις αρχίσουν να βράζουν και να φουσκώνει ο αφρός που δημιουργείται λόγω του ξυδιού, τα κατεβάζουμε και τα ξεπλένουμε.
Τη διαδικασία μέχρι το σημείο αυτό εφαρμόζουμε προκειμένου να τα αποθηκεύσουμε στην κατάψυξη, για να μαγειρευτούν μελλοντικά.
Εφόσον συνεχίζουμε το μαγείρεμα, τοποθετούμε τα σαλιγκάρια στην χύτρα με νερό μέχρι να τα σκεπάζει. Ψιλοκόβουμε μπόλικα φρέσκα κρεμμυδάκια και μαϊντανό και βάζουμε να βράσουν. Κατά προτίμηση προσθέτουμε 2 κουταλιές της σούπας ρύζι. Μόλις αρχίσουν να βράζουν ρίχνουμε 200 περίπου γραμμάρια λάδι και αλάτι κατά προτίμηση.
Χαμηλώνουμε τη φωτιά και αφήνουμε να σιγοβράζει με το καπάκι σκεπασμένο μέχρι να ψηθούν τα κρεμμύδια. Κλείνουμε την εστία και συνήθως τα σερβίρουμε ζεστά.
Το φάγωμα των σαλιγκαριών δεν μπορεί να γίνει σύμφωνα με τους κανόνες του σαβουάρ βίβρ. Πρέπει να δουλέψουν τα δάχτυλα και των δύο χεριών. Για πιο εύκολο βγάλσιμο του σαλιγκαριού, κόβουμε με ένα μαχαίρι προσεκτικά (να μην κοπούμε), το κέλυφος στο πίσω σημείο που σχηματίζει μύτη και αφαιρούμε το σαλιγκάρι με μια οδοντογλυφίδα ή με μικρό πιρουνάκι. Καλή όρεξη.
—————————————————————
Φελία (αυγόφετες)
19-1-2010
Τα φελία είναι ένα ακόμη πρόχειρο φαγητό που γίνεται με την αξιοποίηση πάντα μπαγιάτικου ψωμιού.
Σπάμε 4-5 αυγά σε ένα βαθύ πιάτο και τα χτυπάμε μέχρι να ομογενοποιηθούν προσθέτοντας και αλάτι ανάλογα με τις προτιμήσεις. (Για να γίνουν πιο αφράτα προσθέτουμε γάλα εβαπορέ σε αναλογία: στα 3 αυγά ένα γαλατάκι του καφέ).
Κόβουμε το μπαγιάτικο ψωμί σε φέτες πάχους 1,5 με 2 εκατοστά.
Βάζουμε στη φωτιά το τηγάνι με ποσότητα λαδιού που να φτάνει μέχρι τη μέση της φέτας του ψωμιού και περιμένουμε να κάψει.
Ρίχνουμε τις φέτες ψωμιού μια-μια μέσα στο πιάτο με τα χτυπημένα αυγά γυρίζοντας πάνω κάτω για να επαλειφτούν με το αυγό, και με μια τσιμπίδα ή ένα πιρούνι τις τοποθετούμε στο τηγάνι. Βάζουμε στο τηγάνι όσες χωράνε.
Μόλις ψηθούν (ροδίσουν) απ’ τη μια μεριά τις γυρίζουμε για να ψηθούν κι από την άλλη.
Τις στοιβάζουμε σε ένα καθαρό πιάτο ή ταψάκι και τις σερβίρουμε. Τρώγονται ζεστές.

ΣΥΝΤΑΓΕΣ

ΔΕΜΕΣ

Για τη ζύμη
1 κιλό αλεύρι
2 ποτήρια χλιαρό νερό
2 κουταλιές λάδι
1 κουταλάκι μαγιά
1 6 κουταλιές βούτυρο
αλάτι
Για τη γέμιση:
1 κιλό μαύρα λάχανα
2 κρεμμύδια
2 κουταλιές δυόσμο
2 σκελίδες σκόρδο
½ ποτήρι λάδι
αλάτι, πιπέρι

Βάζετε το λάδι με το κρεμμύδι να ροδίσει. Κόβετε, πλένετε τα λάχανα και τα ανακατεύετε με το κρεμμύδι, προσθέτοντας το δυόσμο, το αλάτι, το πιπέρι, το σκόρδο. Τα αφήνετε μέχρι να ψηθούν. Αφαιρείτε 1 ποτήρι αλεύρι σε ένα πιάτο και το υπόλοιπο το ζυμώνετε με τη διαλυμένη μαγιά, το λάδι, το αλάτι, λίγο-λίγο το νερό. Χωρίζετε τη ζύμη σε μικρά μπαλάκια και τα ανοίγετε σε παχιά φύλλα πιέζοντας με τα δάχτυλα. Αφού γεμίσετε τα δεμέσια με τη γέμιση τα τηγανίζετε σε καυτό λάδι.
Για τη γέμιση χρησιμοποιούμε ή τυρί φέτα ή μυζήθρα ή πατάτες, κρεμμύδι τριμμένο ή μανιτάρια, ότι επιθυμούμε

ΤΑΝΟΜΕΖΕΣ

½ κιλό γιαούρτι στραγγιστό
Ό τυρί τριμμένο
1 κρεμμύδι
2 κουταλιές άνηθο ψιλοκομμένο
2 κουταλιές δυόσμο ψιλοκομμένο
1 ντομάτα κομμένη φέτες
1 αγγουράκι κομμένο φέτες
2 πιπεριές ψημένες κόκκινες
2 πιπεριές ψημένες πράσινες
2 σκελίδες σκόρδο τριμμένο
λίγη ρίγανη, πιπέρι, αλάτι
4 κουταλιές λάδι

Καθαρίζετε και κόβετε φέτες ψιλές το κρεμμύδι, το αλατίζετε, το τρίβετε με το χέρι, το πλένετε και το στραγγίζετε με τις παλάμες σας. Σε ένα σκεύος χτυπάτε το γιαούρτι με το τυρί και ανακατεύετε το δυόσμο, τον άνηθο, το σκόρδο, το πιπέρι και το αγγούρι. Το βάζετε σε μια σαλατιέρα και το γαρνίρετε με την ντομάτα, τις πιπεριές και από πάνω τη ρίγανη με το λάδι.

ΦΕΛΙΑ

Φελία (αυγόφετεσ)
Τα φελία είναι ένα ακόμη πρόχειρο φαγητό που γίνεται με την αξιοποίηση πάντα μπαγιάτικου ψωμιού.
Σπάμε 4-5 αυγά σε ένα βαθύ πιάτο και τα χτυπάμε μέχρι να ομογενοποιηθούν προσθέτοντας και αλάτι ανάλογα με τις προτιμήσεις. (Για να γίνουν πιο αφράτα προσθέτουμε γάλα εβαπορέ σε αναλογία: στα 3 αυγά ένα γαλατάκι του καφέ).
Κόβουμε το μπαγιάτικο ψωμί σε φέτες πάχους 1,5 με 2 εκατοστά.
Βάζουμε στη φωτιά το τηγάνι με ποσότητα λαδιού που να φτάνει μέχρι τη μέση της φέτας του ψωμιού και περιμένουμε να κάψει.
Ρίχνουμε τις φέτες ψωμιού μια-μια μέσα στο πιάτο με τα χτυπημένα αυγά γυρίζοντας πάνω κάτω για να επαλειφτούν με το αυγό, και με μια τσιμπίδα ή ένα πιρούνι τις τοποθετούμε στο τηγάνι. Βάζουμε στο τηγάνι όσες χωράνε.
Μόλις ψηθούν (ροδίσουν) απ’ τη μια μεριά τις γυρίζουμε για να ψηθούν κι από την άλλη.
Τις στοιβάζουμε σε ένα καθαρό πιάτο ή ταψάκι και τις σερβίρουμε. Τρώγονται ζεστές.

ΤΥΡΟΚΛΩΣΤΗ

* Βούτυρο
* αλεύρι
* τυρί

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ
Βούτυρο, αλεύρι και τυρί
ΟΔΗΓΙΕΣ
Τσιγαρίζουμε αγελαδινό βούτυρο. Ρίχνουμε λίγο νερό και σιγά-σιγά αλεύρι για να μην σβολιάσει μέχρι να γίνει ένας πηχτός χυλός. Βάζουμε το τυρί σε φέτες κι ανακατεύουμε. Όταν αρχίσει το μίγμα να μοιάζει με λιωμένη μαστίχα και σχηματίζει μια κλωστή (τυροκλωστή) είναι έτοιμο.

ΜΥΔΙΑ ΜΕ ΠΛΙΓΟΥΡΙ

* 500 γρ. μύδια
* 5-6 κρεμμυδάκια φρέσκα
* άνηθο ψιλοκομμένο
* 1 ντομάτα ώριμη
* 2-3 πιπεριές
* 1/2 φλιτζάνι ελαιόλαδο
* αλάτι, πιπέρι
* 1 φλιτζάνι πλιγούρι

Καθαρίζουμε καλά τα μύδια και τα αχνίζουμε σε λίγο νερό. Σοτάρουμε τα κρεμμυδάκια ψιλοκομμένα με τις πιπεριές και προσθέτουμε τον άνηθο και την ντομάτα. Μόλις πάρουν μια βράση ρίχνουμε τα μύδια κι αφήνουμε να βράσουν όλα μαζί. ύστερα προσθέτουμε το πλιγούρι με δύο φλιτζάνια νερό. Προσθέτουμε αλάτι, πιπέρι και λίγο πριν το τέλος το λάδι.

ΧΑΒΙΤΣ

Υλικά:
2 κούπες καλαμποκίσιο αλεύρι
1.5 κουταλάκι αλεύρι
250-300 γραμμάρια αγελαδινό βούτυρο

Σε μια χύτρα βράζουμε 1,5 λίτρο νερό, προσθέτοντας 1,5 κουταλάκι αλάτι. Σε ένα ευρύχωρο μπολ, ρίχνουμε 2 κούπες καλαμποκίσιο αλεύρι, κατά προτίμηση φουρνιστό και ανακατεύουμε με κρύο νερό, φτιάχνοντας ένα αραιό χυλό. Ρίχνουμε σιγά σιγά το χυλό στη χύτρα με το νερό που βράζει ανακατεύοντας συνέχεια. Καίμε αγελαδινό βούτυρο σε ένα τηγάνι και το ρίχνουμε σιγά σιγά στη χύτρα με το χυλό ανακατεύοντας συνέχεια. Κατεβάζουμε τη χύτρα από το μάτι της κουζίνας. Το χαβίτσ’ είναι έτοιμο. Σερβίρεται ζεστό.

ΜΟΥΧΟΥΛΙΑ

ΥΛΙΚΑ : ΑΛΕΥΡΙ ΖΑΧΑΡΙ ΒΟΥΤΗΡΟ ΑΥΓΑ ΚΑΙ ΓΑΛΑ

Παρασκευάζεται η ζύμη με αλεύρι προσθέτοντας ζάχαρη, βούτυρο, αυγά και λίγο γάλα
Από την ζύμη γίνονται βαρκούλες οπoίες αλείφονται από πάνω με αυγό
Ψήνονται στο φούρνο και πασπαλίζονται με ζάχαρη άχνη

ΓΑΛΑΤΟΜΑΛΕΖΟΝ

Υλικά: Γάλα αλεύρι βούτυρο

Το γάλα βράζει με λίγο αλάτι βάζουμε σταδιακά αλεύρι μέχρι να γίνει κρέμα παχιά και μετά περιχύνεται καυτό βούτυρο και ανακατώνεται

ΓΑΛΑΤΟΜΑΛΛΕΖΟΝ ΑΠΟ ΓΑΛΑ+ΜΑΛΕΖ
ΜΑΛΕΖ ΑΠΟ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΜΑΛΑΣΣΩ =ΚΑΝΩ ΚΑΤΙ ΜΑΛΑΚΟ

ΤΟΥΡΣΙ ή ΣΤΙΠΑ

Υλικά: 2 κιλά μελιτζάνες μέτριες, λάχανο, 2 ματσάκια σέλινο, 2 κόκκινες καυτερές πιπεριές, 10 κόκκινες γλυκές πιπεριές, 3 κεφάλια σκόρδο, 1 μπουκάλι ξίδι, 2 χούφτες αλάτι.
Εκτέλεση: Κόβουμε όλα τα υλικά (εκτός από τις μελιτζάνες) σε πολύ ψιλά κομμάτια. Τα τρίβουμε όλα μαζί με το αλάτι και ρίχνουμε το ξίδι. Σε μια κατσαρόλα βράζουμε νερό με μια χούφτα αλάτι και ρίχνουμε τις μελιτζάνες αφού τις κόψουμε. Μόλις βράσουν τις στραγγίζουμε και βάζουμε κάποιο βάρος από πάνω για μια νύχτα. Χαράζουμε τις μελιτζάνες μια φορά και βάζουμε το γέμισμα στην μελιτζάνα. Μετά τις δένουμε με ένα κλωνάρι σέλινο. Αραδιάζουμε σε ένα μπολ και ρίχνουμε το ζουμί που περίσσεψε μέσα. Σε τρεις μέρες είναι έτοιμες.

ΚΑΤ’ΜΕΡΙΑ

Υλικά
για 4 κομμάτια:

- 2 κιλά αλεύρι
- 2 κουτ. σούπας μαγιά ξηρή
- ½ λίτρο ελαιόλαδο
- αλάτι

Βάζουμε το αλεύρι σε μια λεκάνη και σιγά-σιγά προσθέτουμε το νερό και το αλάτι, μέχρι η ζύμη μας να γίνει αρκετά μαλακή για να πλάθεται εύκολα. Τη μοιράζουμε σε 4 μέρη και ανοίγουμε 4 φύλλα.

Ξεκινάμε με το πρώτο: απλώνουμε αλεύρι στο τραπέζι για να μην κολλάει το ζυμάρι και το ανοίγουμε με τον πλάστη. Το λαδώνουμε, διπλώνουμε τις δύο μεριές προς τα μέσα, τις λαδώνουμε πάλι και διπλώνουμε συνεχώς μέχρι να γίνει ορθογώνιο. Το αφήνουμε λίγο να σταθεί, το ξανά ανοίγουμε με τον πλάστη και το ψήνουμε στο σατς. Παρομοίως φτιάχνουμε και τα υπόλοιπα φύλλα. Αν το ψήσουμε και το φύλλο μας κάνει φουσκάλες, σημαίνει μεγάλη επιτυχία!

ΠΟΝΤΙΑΚΑ ΤΣΟΥΡΕΚΙΑ

Υλικά για το προζύμι:

- 340 γραμ. νερό- 340 γραμ. αλεύρι - 20 γραμ. μαγιά - λίγη ζάχαρη

για τη ζύμη:

- 670 γραμ. αλεύρι - 100 γραμ. ζάχαρη - 180 γραμ. βούτυρο - 6 γραμ. αλάτι - 4 αυγά - λίγες σταφίδες για τη γέμιση: - 1 μπολάκι καρύδια - 1 μπολάκι σουσάμι άσπρο - 1 μπολάκι σουσάμι μαύρο - 1-2 κουτ. σούπας κανέλα - λίγη μαστίχα - λίγη ζάχαρη - 2 κουταλάκια μαχλέπι

Πρώτα ετοιμάζουμε το προζύμι. Σε μια λεκάνη βάζουμε χλιαρό νερό και διαλύουμε τη μαγιά. Για να λιώσει η μαγιά πιο γρήγορα, βάζουμε λίγη ζάχαρη. Με το χέρι σιγά-σιγά βάζουμε το αλεύρι και ανακατεύουμε. Μόλις αποκτήσει μαλακή και ενιαία ύφη, το σκεπάζουμε με μια πετσέτα και το αφήνουμε στην άκρη να φουσκώσει. Στη συνέχεια, ετοιμάζουμε τη γέμιση. Σε ένα τηγάνι, ανάβουμε τα αρώματα από το σουσάμι, δηλαδή ανακατεύουμε το άσπρο σουσάμι με μια ξύλινη κουτάλα, πάνω στη φωτιά. Η διαδικασία αυτή κρατά 5 λεπτά και τα σουσάμια χοροπηδάνε στη διάρκειά της. Μετά το πεντάλεπτο αλέθουμε τα σουσάμια στο multi. Ακολουθούμε την ίδια διαδικασία και με το μαύρο σουσάμι. Έπειτα σε ένα μεγάλο μπολ βάζουμε τα αλεσμένα σουσάμια, λίγη ζάχαρη, 2 κουταλάκια μαχλέπι και 1-2 κουταλιές της σούπας κανέλα, καρύδια, μαστίχα και τα ανακατεύουμε. Η γέμιση είναι έτοιμη. Μόλις διπλασιαστεί σε όγκο το προζύμι φτιάχνουμε τη ζύμη. Ανακατεύουμε το προζύμι με τα αυγά, τη ζάχαρη, το αλάτι και το υπόλοιπο αλεύρι. Ζυμώνουμε είτε στο μίξερ είτε με το χέρι. Το βούτυρο, το βάζουμε στο τέλος, επειδή παίρνει καλύτερο άρωμα το ζυμάρι. Όταν είναι έτοιμη η ζύμη, την αφήνουμε να «ξεκουραστεί» για 20 λεπτά. Ανοίγουμε τη ζύμη με ένα χοντρό πλάστη, βάζουμε σε μια πλευρά της τη γέμιση και τυλίγουμε τη ζύμη. Για να κλείσει, την κολλάμε με αυγό ή με λίγο νερό. Άμα κολλήσει, τη στρίβουμε σαν σαλιγκάρι, το οποίο περνάμε με αυγό, για να ροδοκοκκινίσει, το πασπαλίζουμε με καρύδια και ζάχαρη και το ψήνουμε για 25 λεπτά περίπου στους 180˚C

ΠΟΥΡΜΑΣ (ΓΛΥΚΟ ΓΑΜΟΥ)

800 γραμμ αλεύρι
350 γραμμ βούτυρο,
200 γραμ ζάχαρη
1 πρέζα αλάτι
Ζυμώνουμε με ζεστό νερό το αλεύρι και φτιάχνουμε ζύμη που χωρίζουμε σε κομμάτια για να ανοίξουμε φύλλο, όσο πιο λεπτό μπορούμε. Βουτυρώνουμε το ταψί και παίρνουμε ένα-ένα φύλλο, το αλείφουμε με βούτυρο και το πασπαλίζουμε με ζάχαρη. Τυλίγουμε το φύλλο ρολό και το βάζουμε στο βουτυρωμένο ταψί. Συνεχίζουμε βάζοντας το ένα ρολό δίπλα στο άλλο μέχρι να κλείσει το ταψί. Αλείφουμε την επιφάνεια με βούτυρο και ψήνουμε στους 180 βαθμούς να ξεροψηθεί ο πουρμάς. Κόβουμε κομμάτια και σερβίρουμε.

ΤΣΑΧΛΑΜΑΣ

Βράζουμε το αγελαδινό γάλα και το κάνουμε γιαούρτι κανονικά. Όταν πήξει το γιαούρτι, το ρίχνουμε στο «ξυλάνγκ»* και το χτυπάμε με το ξύλο. Στο χτύπημα προσθέτουμε νερό, χλιαρό το χειμώνα, κρύο το καλοκαίρι. Όταν ξεχωρίσει το βούτυρο, το μαζεύουμε, το στύβουμε και το κρατάτε. Αυτό που μένει είναι το ταν. Το ταν μπορούμε να το πιούμε στο ποτήρι με παγάκια και, αν θέλουμε, με ελάχιστο αλάτι και δυόσμο. Το ταν μπορούμε να το κάνουμε πασκιτάν ως εξής: Θα το βάλουμε να βράσει και θα το αδειάσουμε σε πάνινο σακούλι να στραγγίσει, για να γίνει η μυζήθρα. Αυτή μπορούμε να τη βάλουμε στις πίτες ή να την φάμε μαλακή όπως είναι. Μπορούμε όμως να το αλατίσουμε και να το βάλουμε σε πήλινο σκεύος με αλάτι από πάνω. Αυτό είναι το πασκιτάν. Τρώγεται με ψωμί ή μπαίνει σε σούπες ή σε άλλα φαγητά, σ΄’αυτή την περίπτωση πρέπει να το λιώσουμε μέσα σε νερό. ΤΣΑΧΛΑΕΥΩ = ΑΝΑΚΑΤΕΥΩ ΤΣΑΧΛΑΜΑΣ

ΜΠΟΡΤΣ (ΚΑΡΣ)

½ κιλό μοσχαρίσιο ή χοιρινό κρέας με κόκαλο
1 μεγάλο λάχανο ( ΤΟΥΡΣΙ)
2 καρότα ½ κοτσάνι σέλινο (με τα φύλλα),1 ματσάκι μαϊντανό ,
4 μέτριες πατάτες,
1 μεγάλο κρεμμύδι,
1 φλιτζάνι ελαιόλαδοΧυμό από 2 λεμόνια,
Αλάτι – πιπέρι (κατά βούληση)
2 φλιτζάνια χυμό τομάτας

Οδηγίες
Κόβουμε το κρέας σε κομμάτια και βράζουμε για 1 ώρα. Ψιλοκόβουμε όλα τα λαχανικά και τα σοτάρουμε ελαφρά με το ελαιόλαδο και το κρεμμύδι. Προσθέτουμε το κρέας και σοτάρουμε για λίγο ακόμη. Κατόπιν προσθέτουμε το ζωμό κρέατος και αφήνουμε να βράσουν για 30 λεπτά. Στη συνέχεια ρίχνουμε το χυμό τομάτας και στο τέλος το χυμό λεμονιού.

ΚΟΧΛΙΔΙΑ

1000γρ. 1000 1000 γρ.σαλιγκάρια
500γρ. ντομάτες
1 κουταλάκι γλυκού τοματοπελτέ
1 πράσινη καυτερή πιπεριά
2 μεγάλα ξερά κρεμμύδια
200γρ. ελαιόλαδο (1 φλιτζάνι)
100γρ. λευκό κρασί (½ κρασοπότηρο)
Αλάτι, πιπέρι (μαύρο), πιπέρι καγιέν (κόκκινο καυτερό)
1 κουταλάκι του γλυκού ζάχαρη (λευκή)
125γρ. νερό (μισό ποτήρι)
Ρίγανη
1 κλωνάρι μαϊντανός
1 δαφνόφυλλο

Πως το φτιάχνουμε:
Όπως κάνουμε πάντα στα σαλιγκάρια τα ταΐζουμε για 24 ώρες, τουλάχιστον, με ψωμί. Στη συγκεκριμένη συνταγή μπορούμε, μαζί με το ψωμί να ρίξουμε και μπόλικο θυμάρι αφού έτσι επιτάσσει η ποντιακή παράδοση. Αυτό (το τάισμα με ψωμί) γίνεται έτσι ώστε τα σαλιγκάρια να έχουν καλύτερη γεύση και να μην έχουν γεύση ...σαλιγκαριού. Ξεχωρίζουμε τα ζωντανά από τα ψόφια και τοποθετούμε τα ζωντανά σε μια κατσαρόλα και τα βράζουμε για 15 λεπτά. Ύστερα τα σουρώνουμε. Κόβουμε το κρεμμύδι (όχι σε πολύ μικρά κομμάτια), το ρίχνουμε σε μια κατσαρόλα και το τσιγαρίζουμε στο ελαιόλαδο. Μόλις αρχίσουν να ξανθαίνουν τα πρώτα κομμάτια ρίχνουμε και τα σαλιγκάρια. Τσιγαρίζουμε τα σαλιγκάρια μαζί με το κρεμμύδι για 2 με 3 λεπτά και μετά προσθέτουμε ελάχιστο νερό (μισό ποτήρι), τις φρέσκες ντομάτες, μια κουταλιά του γλυκού τοματοπελτέ, αλάτι, μαύρο πιπέρι και καγιέν, 1 κουταλάκι του γλυκού ζάχαρη, τη ρίγανη και το δαφνόφυλλο. Συνεχίζουμε μέχρι να εξατμιστούν τα πολλά υγρά και ρίχνουμε το μαϊντανό, την καυτερή πιπεριά και το λευκό κρασί. Αφήνουμε το φαγητό να βράσει για άλλα 5 λεπτά και είμαστε έτοιμοι.

ΠΕΙΝΕΡΛΙ

- (4-6 άτομα)
- 700 γρ. αλεύρι
- νερό
- αλάτι
- 400-500 γρ. τυρί φέτα (τριμμένο)
- 1/2 φλιτζάνι βούτυρο αγελάδας λιωμένο

Τοποθετούμε σε μια λεκάνη το αλεύρι, ανάλογο αλάτι και τόσο νερό, ώστε ζυμώνοντας να παρασκευάσουμε μια ομοιογενή ζύμη. Κατόπιν τοποθετούμε τη ζύμη σ’ αλευρωμένο πάγκο. Τεμαχίζουμε τη ζύμη σε 6 με 8 κομμάτια και ανοίγουμε με τα χέρια μας το κάθε κομμάτι δίνοντάς του μακρόστενο σχήμα. Υπερυψώνουμε γύρω γύρω τη ζύμη, σχηματίζοντας ένα ‘τειχίο’ και μέσα στο κοίλο μέρος της ζύμης, αφού αλείψουμε βούτυρο, προσθέτουμε το τυρί. Τοποθετούμε τα πεϊνιρλί σε βουτυρωμένο ταψί και τα ψήνουμε σε μέτριο φούρνο 180οC, ώσπου να ροδοκοκκινίσουν. Σερβίρουμε αμέσως. Στον Πόντο συνήθως δεν τοποθετούσαν τυρί στο εσωτερικό της ζύμης, παρά μόνο βούτυρο και τύλιγαν τα πεϊνιρλί όπως τα πιροσκί. Αυτές τις πίτες τις ονόμαζαν γιαγλία. Ανάλογα, όμως, με τα υλικά που τοποθετούσαν στο εσωτερικό τους, πριν τα ψήσουν, τα γιαγλία έπαιρναν και διαφορετική ονομασία. Τα γιαγλία με τυρί τα ονόμαζαν πεϊνιρλία, με καβουρμά καβουρμαλούγια κ.ο.κ. Η λέξη πεϊνιρλί είναι τούρκικη, peynir =τυρί. Η λέξη καβουρμά είναι επίσης τουρκική και είναι το καβουρντισμένο κρέας, με το λίπος του, που το διατηρούσαν όλη τη χειμερινή περίοδο.

ΓΙΟΧΑΣ

Συστατικά
Συστατικά για τα φύλλα:
1 κιλό νερό,
αλάτι, αλεύρι όσο σηκώσει
- Συστατικά για την πίτα:
5 φύλλα, 200 γρ. τυρί,
2 αυγά.

Εκτέλεση: Ετοιμάζουμε τη ζύμη και ανοίγουμε φύλλα. Τα φύλλα τα μισοψήνουμε σο σάτζι. Μπορούμε να ετοιμάσουμε πολλά φύλλα και να κρατήσουμε για μελλοντική χρήση. Για την πίτα: Ετοιμάζουμε τη γέμιση ανακατεύοντας το τυρί με τα αυγά. Σε ένα τηγάνι λιώνουμε λίγο βούτυρο σε μέτρια φωτιά. Βρέχουμε 2 φύλλα και τα βάζουμε στο τηγάνι γυρίζοντάς τα μέχρι να κοκκινίσουν (κάθε φορά που τα γυρνάμε προσθέτουμε βούτυρο). Προσθέτουμε τη γέμιση και άλλα 2-3 φύλλα. Μόλις κοκκινίσει είναι έτοιμη η πίτα

Βιογραφικά Πόντιων Καλλιτεχνών

noreply@blogger.com (ποντιακη φωλεα) — Wed, 4 Oct 2017 19:50:00 +0200

Θεοδωρος Παυλιδης
Γεννήθηκε στο Γιαννακοχώρι της Νάουσας στις 10 Νοεμβρίου 1957 και ήταν ο πρωτότοκος της οικογένειας, υπάρχουν και δύο μικρότερα αδέλφια, ο Βασίλης και ο Λάμπης. Μετά από ένα χρόνο η οικογένεια μετοίκησε στην πόλη της Νάουσας και το 1959 εγκαταστάθηκε μόνιμα στο Αρσένι της Σκύδρας, απ' όπου καταγόταν η μητέρα του.
Ο παππούς του Θόδωρος, που έφερε και τ΄ονομά του, Τσιλογλανίδης, (αυτό ήταν το επώνυμο τους, αλλά κατά απαίτηση της γιαγιάς του Όλγας μετά την εκτέλεση του παππού του η οικογένεια μετονομάστηκε Παυλίδη), ήταν αντάρτης κατά τη Γερμανική κατοχή στο όρος Βέρμιο, γνωστός ως Καπετάν Σπίθας Αυγερινός- Αστραπή κι επειδή ήταν γρήγορος και Φτεροπόδαρος. Από αυτόν κληρονόμησε ο Θόδωρος την παλικαριά του και την ανδροπρέπεια, ενώ από τον άλλο τον παππού, της μητέρας του τον πατέρα, την καλλιφωνία, μιας και ήταν ο ιεροψάλτης του χωριού. Από μικρός είχε κλήση προς την μουσική και παράλληλα με το σχολείο, όντας μαθητής στο Δημοτικό, μάθαινε Βυζαντινή μουσική στην Εκκλησιαστική Σχολή Εδέσσης.
Από εκείνη την ηλικία όμως έδειξε την προτίμησή του στο ποντιακό τραγούδι.
Τόση ήταν η αγάπη του για το ποντιακό τραγούδι που ανελειπώς παρακολουθούσε μαζί με τα αδέλφια του τις, τότε, ραδιοφωνικές εκπομπές «Ποντιακοί Αντίλαλλοι» και την εκπομπή του Στάθη Ευσταθιάδη. Μάλιστα ζήτησε από τον πατέρα του να του αγοράσει μια λύρα κι από μόνος του σιγά σιγά με πολύ υπομονή μάθαινε. Το τραγούδι, όμως, το είχε από τότε στην καρδιά του. Κάποια Χριστούγεννα, θυμάται ο αδελφός του Λάμπης «ο πατέρας μας έφερε δώρο ένα κασετόφωνο της εποχής κι ο Θόδωρος συνεχώς τραγουδούσε παραδοσιακά τραγούδια, ηχογραφώντας τη φωνή του, ώσπου να τα ερμηνεύσει άψογα». Από τότε ήθελε ότι ερμηνεύει να το αποδίδει τέλεια. Το βάπτισμα, όμως, του τραγουδιστή το πήρε στο πλευρό του συγχωριανού του Χρήστου Καρυπίδη. Υπομονετικά καθόταν δίπλα του, μετά το σχολείο ώρες ατελείωτες και τραγουδούσε. Έτσι όταν ήταν έτοιμος συνόδευε τον Χρ. Καρυπίδη σε εκδηλώσεις. Σε ένα πανηγύρι στο Κορδελιό Θεσσαλονίκης έτυχε να τον ακούσει ο γνωστός τότε λυράρης και τραγουδιστής Νίκος Ιωαννίδης, μια συνάντηση καθοριστική για την καριέρα του Θόδωρου.
Αφού τελείωσε το Δημοτικό στο Αρσένι, πήγε ένα χρόνο στο Γυμνάσιο στη Σκύδρα κι αμέσως συνέχισε τις σπουδές του ως οικοτρόφος στην Τεχνική Σχολή του Ο.Α.Ε.Δ. στη Θεσσαλονίκη, στον τομέα των συγκολλητών, ενώ παράλληλα δούλευε στο Ο.Σ.Ε.
Το 1982 παντρεύτηκε την εκλεκτή της καρδιάς του Αναστασία Παυλίδου κι απέκτησαν δύο γιους τον Λεωνίδα και τον Στάθη.
Καλλιτεχνική Σταδιοδρομία
Σπουδαστής και παράλληλα τραγουδούσε κρυφά από τους δικούς του, σ’ επαγγελματικό επίπεδο γεγονός που το πιστοποιεί η ύπαρξη του πρώτου του δίσκου σε ηλικία 16 ετών με τον λυράρη Αρχιμήδη Γεωργιάδη με τίτλο «Ο Πόντος Περιμένει» (στην εταιρεία ΠΑΝΙΒΑΡ) και παράλληλα τραγουδούσε και για λίγο διάστημα στην Αθήνα. Κατόπιν συνέχιζε να εμφανίζεται σε ποντιακά κέντρα της επαρχίας, όπως στο «Πασακιόσκι» και στο «Κορτσόπον» στη Βέροια κι αργότερα στο κέντρο «Σεβνταλής» στο Ριζό Σκύδρας. Το 1976 ο Νίκος Ιωαννίδης έψαχνε για συνεργάτη τραγουδιστή στο γνωστό κέντρο διασκεδάσεως της εποχής «Κομπαρσίτα». Στο μυαλό του ήρθε αμέσως το νεαρό αγόρι από το Αρσένι με την χαρακτηριστική φωνή. Πήγε στο χωριό, τον αναζήτησε, και, μάλιστα, λέει «ο Θόδωρος με την οικογένειά του ΄μαζευαν ροδάκινα», του έκανε την πρόταση να συνεργαστούν. Έτσι ο Θόδωρος από τα μαγαζιά της επαρχίας κατέβαινε, ως επαγγελματίας τραγουδιστής στη Θεσσαλονίκη και μάλιστα στο πλευρό ενός πολύ γνωστού λυράρη. Το όνειρο άρχιζε να γίνεται πραγματικότητα. Τραγούδησε στην «Κομπαρσίτα» και σύντομα στο κέντρο «Ακροπόλ» στο Δερβένι, όπου γνωρίστηκε με τον Παυλάκη τον Δραμινό, γνωριμία που αποτέλεσε την αρχή μιας πολύ πετυχημένης και μακρόχρονης συνεργασίας, με καρπούς τους δίσκους «Τα Σεβδαλιδικα» Νο1 και Νο2.
Συνεργάστηκε με τους κορυφαίους της εποχής Σοφία Παπαδοπούλου, Παναγιώτη Ασλανίδη και αργότερα με τον Ανέστη Μωϋσή, τον Γιάννη Τσανάκαλη, τον Κώστα Σιώπη. Από τον 1992 μέχρι το 1995 συνεργάστηκε με τον μουσικό Μπάμπη Κεμανετζίδη, από το 1993 μέχρι το 2002 με τον λυράρη Στέλιο Χαλκίδη, ενώ από τις 3 Οκτωβρίου 2003 θα εμφανιζόταν στο κέντρο ΜΙΘΡΙΟ με τον Φάνη Κουρουκλίδη (ο οποίος ήταν και ο πρώτος από τους συνεργάτες του που ειδοποιήθηκε αμέσως μετά το τραγικό ατύχημα). Καθοριστική, όμως, στην καριέρα του υπήρξε το 1990 η γνωριμία και κατόπιν μακρόχρονη συνεργασία με τον στιχουργό Νάκο Ευσταθιάδη. Γνωρίστηκαν στα γυρίσματα της βιντεοταινίας «Σεβνταλήδες» κι από τότε οι στίχοι του Ν. Ευσταθιάδη πήραν σάρκα και οστά από την ερμηνεία του Θόδωρου Παυλίδη και το εσώψυχο του Θόδωρου Παυλίδη εξωτερικευόταν ερμηνεύοντας τους στίχους του Ν. Ευσταθιάδη. Ένα από τα αγαπημένα του τραγούδια ήταν το «Νυχτοπούλ», γιατί αγαπούσε το ελεύθερο πέταγμα των πουλιών και ιδιαίτερα αυτής της νύχτας, που υποχρέωση τους είναι να την παρηγορούν με το κελάηδημά τους. Τελευταία τους συνεργασία ήταν η μουσικοθεατρική παράσταση «Έναν καιρόν κι έναν ζαμάν», που ανέβηκε από τους συλλόγους Ποντίων Νεαπόλεως και Ποντιακή Εστία το 2000. Ο ξαφνικός θάνατος του άφησε εν τω μέσω συνεργασία που δεν πρόλαβε να ολοκληρωθεί δισκογραφικά.
Ο Θόδωρος Παυλίδης υπήρξε ένας άνθρωπος χαμηλών τόνων, ιδιαίτερα ευαίσθητος, προσηνής, καθόλου φιλάργυρος («Δεν αγαπούσε καθόλου το χρήμα» λέει ο Μπ. Κεμανετζίδης) και πολύ φιλάνθρωπος. Ο Νάκος Ευσταθιάδης θυμάται ένα περιστατικό που καταδικνύει την αφανή, στους πολλούς, φιλάνθρωπο πλευρά του αείμνηστου καλλιτέχνη: «Πριν οκτώ μήνες με πλησίασε στην Τέρπυλο του Κιλκίς ένας άνθρωπος που τον έβλεπα για πρώτη φορά. Αναγνώρισε ποιος ήμουν και μου είπε πως πριν από δυο χρόνια εξαιτίας ενός πολύ σοβαρού ατυχήματος είχε καταστραφεί οικονομικά. Ο Θόδωρος που είχε ακούσει την ιστορία του, τον πλησίασε και του έδωσε μέσα σ’ ένα φάκελο ένα χρηματικό ποσό. Αυτόν τον άνθρωπο τον είδα την ημέρα της κηδείας του να κλαίει απαρηγόρητος.»
Τα δύο τελευταία χρόνια εμφανιζόταν στο κέντρο «Λεμόνα» στην Αθήνα μαζί με τον Ανέστη Μωϋσή, ενώ η τελευταία του δημόσια εμφάνιση ήταν στα «Χρυσανθοπούλεια» τη Δευτέρα 15 Σεπτεμβρίου. Δύο μέρες αργότερα το νυχτοπούλ του Πόντου πέταξε ατρόμητο κι ελεύθερο, σαν γόνος αντάρτη που ήταν, για την άλλη διάσταση. Η κηδεία του έγινε στην ιδιαίτερη του πατρίδα, στο Αρσένι, όπου η πατρώα γη άνοιξε τη μαύρη αγκαλιά της για να υποδεχτεί το γλυκόλαλο αηδόνι της.
Στην τελευταία του κατοικία τον συνόδεψαν όλοι οι Πόντιοι τραγουδιστές και λυράρηδες, που ερμηνεύοντας, ως κατευόδιο, τα τραγούδια του αείμνηστου «Παιδιού του Πόντου» έδιναν κουράγιο στους γονείς, στ’ αδέλφια του, στη σύζηγο, στα τέκνα του και σ’ όλους που τον τίμησαν για τελευταία φορά, αλλά συνάμα και υπόσχεση ότι ο Θόδωρος Παυλίδης έχει περάσει στο Πάνθεο των αθανάτων και ποτέ δεν θα ξεχαστεί.
Το όνομά του έχει γραφτεί με χρυσά γράμματα στη σύγχρονη ποντιακή ιστορία.
Τετάρτη 17 Σεπτεμβρίου 2003 στις 0:25, στο 17 χλμ. Σερρών Θεσσαλονίκης, το επιβατικό Ι.Χ. μ’ αριθμό κυκλοφορίας ΝΖΗ 9615 εκτράπηκε της πορείας του και προσέκρουσε σε περίφραξη εργοστασίου, με αποτέλεσμα το θανάσιμο τραυματισμό του οδηγού του Θεόδωρου Παυλίδη, του Λεωνίδα.

Στάθης Νικολαϊδης
O Στάθης Νικολαϊδης γεννήθηκε στο χωριό Ιλιτς, Καζακστάν (σημερινό Τουρκιστάν) στις 04 Αυγούστου, 1958. Οι ρίζες από τον Πόντο έρχονται από τον πατέρα του Ιωάννη (Κουνάκα, Ματσούκα) και την μητέρα του Ανθούλα (Ριζαίων). Ο Στάθης Νικολαϊδης και η σύζηγος του Σοφία έχουν τρία παιδιά: την Ανθούλα, την Πελαγία, και την Γεσθημανή.
Οι παππούδες του κατέφυγαν από τον Πόντο το 1917 στον Καύκασο. Ο Στάλιν εκτόπισε το 1937 τους Ελληνες από το Σοχούμ στην Τασκένδη. Ο Γιάννης και η Ανθούλα Νικολαϊδη πήρανε τα παιδιά τους Γεώργιο, Χαράλαμπο, Ευστάθιο και Θεοδώρα και εγκαταστάθηκαν στην Αθήνα, στο Περιστέρι, το 1966. Το 1972 χτύσανε σπίτι στην προσφυγική συνοικία Ασπρόπυργος, η οποία συνοικία είχε τότε 20 σπίτια.
Καλλιτεχνική Σταδιοδρομία
Ο πατέρας του Στάθη έπαιζε λύρα ερασιτεχνικά σε βαπτίσια και γάμους.
Μια βραδιά το 1976 στο ποντιακό κέντρο ΚΟΡΤΣΟΠΟΝ στην Καλλιθέα ο Στάθης τραγούδησε δύο τραγούδια με την συνοδεία του "Πατριάρχη" της λύρας Γώγο Πετρίδη. Μίλησε με τον αφεντικό του κέντρου Γρηγόρη Τσαγγατίδη και αρχίζει και τραγουδάει στο κέντρο, ως που να πάει φαντάρος. Το 1988 κάνει ένα μεγάλο καλλιτεχνικό βήμα και συνοδεύει τον Γιώργο Αμαραντίδη στην Μακεδονία, στην Βέρροια. Από τότε συνεχώς βρίσκεται στην Μακεδονία.
Το 1989 με τους Δημήτρη Καρασαββίδη και Θεόδωρο Βερροιώτη στην Πατρίδα Βερροίας. Το 1991 στην Θεσσαλονίκη με τον Παναγιώτη Ασλανίδη στους Αργονάυτες. Το 1993 με τον Θεόδωρο Βερροιώτη στο Αρίων Θεσσαλονίκης. Το 1994 με τον αείμνηστο Χρήστο Χρυσανθόπουλο στο Μίθριο Θεσσαλονίκης. Το 1998 με τον Γιώργο Ατματσίδη στην Αυλαία Θεσσαλονίκης. Από το 1999-2002 με τον Γιώργο Ατματσίδη στο Μίθριο Θεσσαλονίκης.
Μετά από μια συζήτηση με τον στιχουργό Λευτέρη Χαψιάδη ο οποίος λέει στον Στάθη "Σε θέλει ο Στέλιος Καζαντζίδης" πηγαίνει μαζί με τον Θεόδωρο Βερροιώτη στην Αθήνα. Ο Καζαντζίδης ήθελε να ερμηνέψει μερικά τραγούδια που είπε ο Στάθης μαζί με τον Βερροιώτη από την δισκογραφική τους δουλειά "Οδοιπορικό Στον Πόντο", τραγούδια του Νάκη Ευσταθιάδη και Θανάση Τσολερίδη. Λέει χαρακτηρηστικά ο Καζαντζίδης, "Θέλω να τραγουδήσω (ποντιακά τραγούδια) για το στοιχείο μας". Κατόπιν ο δίσκος-συνεργασία με το Χρύσανθο "Τ' Αηδόνια του Πόντου" γίνεται χρυσός σε πωλήσεις, "Μάθανε τι είναι ο Πόντος". Την επόμενη χρονιά (1994) γίνεται η συνεργασία "Συναπάντεμαν", και μετά (1995) "Πατρίδα μ' αραεύω 'σεν", στις οποίες έχει ο ελληνικός λαός την ευκαιρία να απολάυσει δύο μεγάλες ποντιακές φωνές, του Στέλιου Καζαντζίδη και του Στάθη Νικολαϊδη. Η παρουσία του Χρήστου Χρυσανθόπουλου σημαντική και ιστορική. Η σχέση των κκ. Καζαντζίδη και Νικολαϊδη δεν ήτανε μόνο επαγγελματική. Το 1994 ο Στέλιος Καζαντζίδης βαπτίζει το μικρότερο από τρία κορίτσια του Στάθη και της δίνει το όνομα της μητέρας του, Γεσθημανή.
Δισκογραφία
Η δισκογραφία του αρχίζει με "Οι Κεμεντζετζίδες" με τον Γιάννη Τσανάκαλη το 1978 το οποίο γνωρίζει μεγάλη επιτυχία. Ερχονται άλλες ηχογραφήσεις: Το Αηδόνι του Πόντου , Αναστενάρια, Από τον Πόντο στην Αθήνα.

Ιορδανιδης Μπαμπης
Γεννήθηκε στο Μόναχο τον Οκτώβριο του 1966, μιας και οι γονείς του ο Γιώργος και η Σοφία ήταν μετανάστες στη Γερμανία. Η καταγωγή των παππούδων του είναι από το χωριό Λιβάδια της περιοχής Γαλίαινας του Πόντου.
Σε μικρή ηλικία ξεκίνησε να τραγουδά και πολύ γρήγορα βρέθηκε ανάμεσα στα μεγάλα ονόματα του ποντιακού καλλιτεχνικού χώρου. Τα παιδικά του χρόνια τα έζησε στη Βέροια, όπου εκεί μυήθηκε στην ποντιακή μουσική παράδοση. Ο θείος του Στάθης Γαβρίδης έπαιζε λύρα και τον είχε κοντά του για να τραγουδάει.
Καλλιτεχνική Σταδιοδρομία
Η πρώτη του εμφάνιση σε κέντρο έγινε σε ηλικία μόλις εννιά χρονών στο Πρωτοχώρι της Κοζάνης, όπου σε ένα χορό, που τον πήγε ο θείος του ο Θεόδωρος Ταρνανίδης, ερμήνευσε ένα τραγούδι έχοντας τη συνοδεία της λύρας του Χρήστου Τσενεκίδη. Εκεί πραγματικά ο κόσμος τον αποθέωσε. Ακολουθεί η συνεργασία του με το λυράρη Γιάννη Σοφιανίδη από τα Αλωνάκια Κοζάνης, και εμφανίζεται σε κοινωνικές εκδηλώσεις.
Το μεγάλο άλμα έγινε το 1977, όπου εμφανίζεται στο κέντρο "Ξενιτέας" στην Πτολεμαϊδα, έχοντας δίπλα του το λυράρη Γιώργο Δημητριάδη. Από εκεί αρχίζει ουσιαστικά η μεγάλη του πορεία στο επαγγελματικό ποντιακό τραγούδι. Εκεί γνωρίζεται με το Γεργούλη Κουγιουμτζίδη και την επόμενη χρονιά εμφανίζεται μαζί του στον "Ξεριζωμό" στην Πατρίδα Ημαθίας. Εκείνη την εποχή στην ευρύτερη περιοχή της Βέροιας βρισκόταν το επίκεντρο της ποντιακής διασκέδασης. Στον "Ξεριζωμό" έμεινε δύο χρόνια, όπου κοντά στον Γεργούλη Κουγιουμτζίδη έμαθε πολλά πράγματα που αργότερα τον βοήθησαν στην εξέλιξη της καρριέρας του.
Κατόπιν επιστρέφει στην Πτολεμαϊδα, όπου μένει για έξι συνεχόμενα χρόνια στο ποντιακό κέντρο " Ο Πόντος".
Το 1988 πηγαίνει στο "Φάρο" στη Βέροια και την επόμενη χρονιά βρίσκεται στη Θεσσαλονίκη, όπου μαζί με τον Ανέστη Μωυσή εμφανίζονται στη "Λεμόνα". Την επόμενη χρονιά στο πρόγραμμα του κέντρου προστέθηκε και ο Κώστας Καραπαναγιωτίδης.
Ακολουθεί η κάθοδος του στην Αθήνα, όπου εμφανίζεται στην "Τρυγώνα" έχοντας λυράρη τον Μπάμπη Κεμανετζίδη και μένει για δύο χρόνια.
Επιστρέφει στη Θεσσαλονίκη στο κέντρο "Αρίων" στο Κορδελιό, και την επόμενη χρονιά βρίσκεται στην "Κοσμοκίνηση".
Ακολουθεί μία χρονιά στην "Τρυγώνα" της Αθήνας και στη συνέχεια εμφανίζεται για τέσσερα συνεχόμενα χρόνια στη "Λεμόνα". Φυσικά εκτός από τις εμφανίσεις του σε όλη την Ελλάδα ο Μπάμπης Ιορδανίδης ταξίδεψε σε όλον τον κόσμο όπου υπάρχουν Πόντιοι και βρέθηκε αρκετές φορές κοντά τους.
Δισκογραφία
Στο χώρο της δισκογραφίας έκανε την πρώτη του εμφάνιση το 1991 με το δίσκο "Το μοναχοπαίδ". Ακουλούθησαν "Το παρχαρόπουλο", το "Ψάχνοντας τον Πόντο", "Το Βράδον", το "Ποντιακή νύχτα στην Αθήνα", όπου ήταν μια ζωντανή ηχογράφηση.

Καραπαναγιωτιδης Κωστας
Γεννήθηκε στο Κλείτος Κοζάνης. Είναι ενας τραγουδιστής που υπηρετεί το παραδοσιακό τραγούδι του Πόντου. Επίσης είναι στιχουργός και συνθέτης και προέρχεται από μουσική οικογένεια. Εκτός από το τραγούδι ασχολήθηκε με το χορό, το θέατρο, την διεύθυνση των 2 χορωδιών της Ε.Λ. Βέροιας και της Ε.Λ. Κοζάνης, την λαογραφία, ως και αμέτρητες ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές εκπομπές.
Δισκογραφία
ΑΗΤΕΝΤΣ ΕΠΑΡΑΠΕΤΑΝΕΝ – Γιωργούλης Κουγιουμτζίδης
ΠΟΝΤΙΑΚΑ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ - Γιωργούλης Κουγιουμτζίδης
ΠΟΝΤΙΑΚΑ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ Νο2 - Γιωργούλης Κουγιουμτζίδης
ΠΟΝΤΙΑΚΑ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ Νο3 - Γ. Κουγιουμτζίδης, Γιάννης-Γιωργάκης Καραπαναγιωτίδης
ΤΑ ΠΟΝΤΙΑΚΑ ΤΩΝ ΚΟΣΜΙΔΗ-ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΙΔΗ - Παναγιώτης Κοσμίδης
ΤΑ ΠΟΝΤΙΑΚΑ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΕΣΙΔΗ - Γιώργος Κεσίδης (συμμετέχει σε 2 τραγούδια)
ΧΘΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΠΑΝΤΑ -Γώγος Πετρίδης
ΛΥΡΑΡΗΔΕΣ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΣΤΕΣ - «Απ' αδά και πέραν θέλω» με τον Γώγο Πετρίδη
ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΙΔΗΣ Νο8 - Δημήτρης Κουγιουμτζίδης
ΤΑ ΠΟΝΤΙΑΚΑ ΤΩΝ ΙΑΚΩΒΙΔΗ-ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΙΔΗ - Μίτκας Ιακωβίδης
ΑΓΑΠΩ ΤΑ ΕΜΟΡΦΑ - Δημήτρης Κουγιουμτζίδης-Λάμπης Σιαμίδης-Μιχάλης Καλιοντζίδης
ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΕΤΡΑΝΥΝΕΣ - Μάκης Ερημίτης- Θεόδωρος Βερριώτης
ΕΥΞΕΙΝΟΣ ΛΕΣΧΗ ΚΟΖΑΝΗΣ (διπλός) χορωδία συλλόγου
ΕΥΞΕΙΝΟΣ ΛΕΣΧΗ ΒΕΡΟΙΑΣ (διπλός) χορωδία συλλόγου
ΤΟ ΠΑΤΡΙΚΟΝ ΤΟ ΣΠΙΤ' Ν' ΕΜΟΥΝ
ΤΑ ΠΡΑΣΙΝΑ ΤΑ ΓΑΛΑΝΑ ΤΟ ΜΑΤΙΑΣ
ΤΑ ΠΟΝΤΙΑΚΑ ΤΟΥ ΚΟΥΓΙΟΥΜΤΖΙΔΗ-ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΙΔΗ (αφιέρωμα στο ποντιακό γεροκομείο)
ΕΛΑ ΠΟΥΛΙΜ ΑΦΟΙ ΚΕΜΑΝΕΤΖΙΔΗ
ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΠΟΝΤΟΥ - Ανδρέας Κουγιουμτζίδης
ΚΑΛΟΣ ΕΡΘΕΤΕ ΑΔΕΛΦΙΑ - Γιωργούλης - Ανδρέας Κουγιουμτζίδης
ΝΑΪΛΗ ΠΟΥ ΚΙ ΕΒΡΕΘΕΝ! - Νίκος Ιωαννίδης (διπλός)
ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΝ ΠΟΝΤΟ- Γιώργος Δημητριάδης - Ανδρέας Κουγιουμτζίδης (διπλός) 1989
ΧΑΛΚΙΝΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ φιλική συμμετοχή
ΥΜΝΩ Ματθαίος Τσαχουρίδης Χαράλαμπος Κεμανετζίδης live

Χρύσανθος Θεοδωρίδης

Γεννήθηκε το 1934 στην Οινόη Κοζάνης από γονείς Πόντιους που κατάγονταν από το χωριό Περιζκιατζιτ Κάρς Καυκάσου. Μετά το δημοτικό, που τελείωσε στην Οινόη, πήγε δύο χρόνια στο Βαλταδώριο γυμνάσιο Κοζάνης και με την έκρηξη του Εμφυλίου Πολέμου έρχεται με την οικογένεια στον Πειραιά στο συνοικισμό Δραπετσώνας. Μεταγράφεται στο Α' Πρότυπο Γυμνάσιο Πειραιώς, που τώρα ονομάζεται Ιωνίδειος Πρότυπος Σχολή. Απεφοίτησε τo 1954. Σ' ένα χρόνο, το 1955 πήγε στρατίωτης και απολύθηκε το 1957.
Καλλιτεχνική Σταδιοδρομία
Με το ποντιακό τραγούδι ασχολήθηκε από το 1951, από μαθητής Γυμνασίου. Τραγουδούσε στους ραδιοφωνικούς σταθμούς Αθηνών με τα συγκροτήματα του Ν. Παπαβραμίδη και Ν. Σπανίδη από το 1951-1958. Συνεργάστηκε με όλα σχεδόν τα Ποντιακά Σωματεία της Αθήνας, σε κάθε λογής εκδηλώσεις. Το 1959 πηγαίνει στη Θεσσαλονίκη, όπου μένει συνεχώς μέχρι το 1975. Εκεί συνεργάζεται με τον αείμνηστο Βετεράνο και ανεπανάληπτο λυράρη ΓΩΓΟ (ο Χρύσανθος τον αποκαλούσε Πατριάρχη της Λύρας). Ο Χρύσανθος μαζί με τον Γώγο για πρώτη φορά εισάγει Ποντιακή μουσική σε κέντρα διασκέδασης ξεκινώντας από την Καλαμαριά και την Πολίχνη. Γίνεται μέλος Ποντιακών Σωματείων όπως της Ευξείνου Λέσχης Θεσσαλονίκης και του Φάρου Ποντίων, τραγουδώντας στους ραδιοφωνικούς σταθμούς Θεσσαλονίκης. Ηταν 13 χρόνια συνεργάτης του λαογράφου κ. Στάθη Ευσταθιάδη σε ραδιοφωνικές εκπομπές και σε Ποντιακές θεατρικές παραστάσεις που δίνονταν σε όλη τη Βόρειο Ελλάδα.
Η Ενωση Ποντίων Πολίχνης, στην κορυφαία εκδήλωση της, στις 5 Νοεμβρίου 1993, στο κοσμικό κέντρο ΜΙΘΡΙΟ, αποφάσισε να τον τιμήσει με ΧΡΥΣΟ ΜΕΤΑΛΙΟ και ΤΙΜΗΤΙΚΟ ΔΙΠΛΩΜΑ, σε αναγνώριση της μεγάλης του προσφοράς στο ΠΟΝΤΙΑΚΟ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟ και στην ΠΟΝΤΙΑΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ. Εκτός από τον αείμνηστο ΓΩΓΟ (Πετρίδη) με τον οποίο συνεργάστηκε πάνω από 18 χρόνια, είχε κατά καιρούς ως συνεργάτες τους λυράρηδες : Γεωργούλη Κουγιουμτζίδη, Δημήτρη Κουγιουμτζίδη, Γιωργούλη Κουσίδη, Παναγιώτη Ασλανίδη, Νίκο Ιωαννίδη, τον αείμνηστο Κωστίκα Τσακαλίδη, Μιχάλη Καλιοντζίδη, Χρήστο Χρυσανθόπουλο, τον γιο του ΓΩΓΟΥ, τον Κωστάκη Πετρίδη, τον γιο του Γεωργούλη, Ανδρέα Κουγιουμτζίδη, Χρήστο Τσενεκίδη, Θεόδωρο Βερροιώτη και Δημήτρη Πιπερίδη.
Ο ΧΡΥΣΑΝΘΟΣ παράλληλα με το Ποντιακό τραγούδι από το 1973 συνεργάζεται με το μουσικοσυνθέτη Χριστόδουλο Χάλαρη στο Ελληνικό έντεχνο τραγούδι. Το 1975 εμφανίζεται σε μπουάτ της Αθήνας (Αποσπερίδα) με τον Ν. Ξυλούρη, την Μ. Κωχ και τον συνθέτη Χ. Χάλαρη τραγουδώντας Ποντιακά τραγούδια και τραγούδια του Χάλαρη. Το 1976 συμμετέχει σε συναυλίες με τον συνθέτη Χ. Χάλαρη και τον Ν. Ξυλούρη σε όλη την Ελλάδα. Το 1979-80 συμμετέχει σε συναυλίες στον Λυκαβητό του Χ. Χάλαρη και με τα έργα ΠΕΡΣΕΣ, ΡΩΜΑΝΟΣ Ο ΜΕΛΩΔΟΣ και άλλα. Το 1980 έλαβε μέρος μαζί με τον συνθέτη στο φέστιβαλ της Γαλλίας και σε τρεις άλλες πόλεις της Ν. Γαλλίας με έργα του συνθέτη και ποντιακά τραγούδια. Το 1981 πηγαίνει στη ΛΙΛ της Γαλλίας για μια συναυλία της πανεπιστημιακής σχολής. Το Φεβρουάριο του 1983 σε συναυλίες στην Δ. Γερμανία (Βόννη-Ντίσελντορφ) και Γενεύη Ελβετίας. Επίσης τον Μαίο του 1983 στην Μασσαλία της Γαλλίας ερμηνεύει το έργο του συνθέτη Χ. Χάλαρη ΠΑΘΗ ΑΠΟΚΡΥΦΑ σε ποιητική απόδοση Γ. Κακουλίδη. Το 1964 στην Δ. Γερμανία, το 1971 Αμερική, Καναδά , το 1972 Δ. Γερμανία, το 1974 σε όλη την Αυστραλία, το 1979 Σουηδία, το 1980-83 Γαλλία, Δ. Γερμανία, Ελβετία τον Οκτώβριο-Νοέμβριο. Τον Σεπτέμβριο-Δεκέμβριο 1984 Καναδά-Αμερική, τον Μάρτιο 1985 Δ. Γερμανία, τον Οκτώβριο-Νοέμβριο1985 Δ. Γερμανία (Φρανκφούρτη-Αμβούργο-Δ.Βερολίνο), ΜΑΛΜΕ Σουηδίας, 1988 Γερμανία, 1990 Καναδά, Αμερική, 1991-92 Γερμανία. Εμφανίστηκε σε τηλεοπτικές εκπομπές με ποντιακά τραγούδια και έργα του συνθέτη Χ. Χάλαρη.
Δισκογραφία
Το 1954 κάνει τον πρώτο του δίσκο 78 στροφών. Απο το 1960 και μετά έχει κάνει: 30 ποντιακούς δίσκους 45 στροφών, δέκα ποντιακούς δίσκους 33 στροφών, 1 δίσκο 45 στροφών του Χ.Χάλαρη-Ν.Γκάτσου. Συμμετείχε στον δίσκο του Χ.Χάλαρη ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ με τους Ν.Ξυλούρη-Δ.Γαλάνη. Ερμήνευσε τραγούδια σε 4 μεγάλους δίσκους ΔΡΟΣΟΥΛΙΤΕΣ Χ. Χάλαρη-Ν.Γκάτσου, ΜΕΓΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Χ. Χάλαρη-Γ.Κακουλίδη και Θ. Αγγελόπουλος, ΠΑΘΗ ΑΠΟΚΡΥΦΑ Χ. Χάλαρη και Γ. Κακουλίδη, ΤΑ ΠΑΙΔΙΚΑ Χ. Χάλαρη-Γ. Λογοθέτη.
Πέθανε το βράδυ της Τετάρτης 30 Μαρτίου 2005 σε ηλικία 71 ετών. Ο Χρύσανθος Θεοδωρίδης απεβίωσε στις 20:00 στο Νοσοκομείο Παπαγεωργίου της Θεσσαλονίκης, όπου είχε μεταφερθεί μετά από καρδιακή ανακοπή συνεπεία εμφράγματος του μυοκαρδίου.
Υπηρέτησε με πάθος το ποντιακό τραγούδι ως στιχουργός και τραγουδιστής και αφοσιώθηκε σ' αυτό σε όλη του τη ζωή.
Αναγνωρίστηκε και αγαπήθηκε από το κοινό των Ποντίων. Έγινε το ίνδαλμα πολλών νέων καλλιτεχνών που παρακινούμενοι από τον ίδιο υπηρετούν σήμερα με επιτυχία την ποντιακή μουσική λαϊκή παράδοση ακολουθώντας το παράδειγμά του.

Παναγιωτης Ασλανιδης
Ο Παναγιώτης Ασλανίδης Κρωμναίος στην καταγωγή, γεννήθηκε το 1947 στην Καλαμαριά Θεσσαλονίκης σε οίκημα (φτιαγμένο από ξύλα και αμιαντόπλακες) που είχαν εγκαταλείψει οι Γερμανοί κατακτητές. Στα δεκατρία του χρόνια άρχισε να παίζει λύρα κοντά στον Πατριάρχη της λύρας Γώγο Πετρίδη και στον επίσης μεγάλο δημιουργό έντεχνης ποντιακής μουσικής τον Γιάννη Βλασταρίδη, τον γνωστό Τσανάκαλη. Εχοντας από την φύση του ένα εκρηκτικό ταμπεραμέντο στην λύρα και στον χορό ο Παναγιώτης Ασλανίδης και μαθητεύοντας κοντά σε τέτοιους δασκάλους, έδωσε στην λύρα ένα ρυθμικό παλμό εντονότερο από οποιονδήποτε άλλον λυράρη που παίζει χορευτικά κομμάτια.
Κάποτε ρώτησε τον Γώγο, ακούγοντας τον στην ποντιακή εκπομπή της Ευξείνου Λέσχης που μεταδίδονταν κάθε Τετάρτη από τον ραδιοσταθμό των Ενόπλων:
* "Πατριάρχη εκείνο το τικ που έπαιξες, ένα μέρος του δεν μπόρεσα να συγκροτήσω. Σε παρακαλώ, παίξ΄το λίγο."
Ο Γώγος με την βαριά του φωνή του απάντησε:
* "Δεν ξέρω ποιο ήταν . Ηταν φαντασία της στιγμής. Εσύ πήρες τις βάσεις που έπρεπε, να κάνεις τώρα το δικό σου το στυλ."
Αυτό έκανε και ο Παναγιώτης, έπαιξε την λύρα, με όσες καταβολές του έμειναν από την ανθρώπινα αξεπέραστη δεξιοτεχνία του Ορφέα της Λύρας Γώγου και τα στοιχεία που του επέβαλλε η ορμητική του φύση και δημιουργεί την δική του προσωπικότητα. Παίζει δε μάλιστα και αυτός αυτοσχεδιάζοντας πάντα. Απέκτησε δε και τους μιμητές του.
Από το 1965 παίζει στην λαογραφική εκπομπή της Ευξείνου Λέσχης Θεσσαλονίκης ως συνεργάτης του Γώγου, Δάμωνα Ιωσηφίδη, Χαράλαμπου Εφραιμίδη, Φίκου Καλλιφατίδη, Τάκη Σαχινίδη κ.α. Δημόσια εμφανίζεται για πρώτη φορά το 1967 στο κέντρο του Μελανίδη στην Νεάπολη Θεσσαλονίκης συνοδεύοντας τον Χρύσανθο Θεοδωρίδη. Η πρώτη του ηχογράφηση ήταν και τότε στην εταιρεία VASIPAP - το 1974 - με τον τίτλο Ποντιακοί Αντίλαλοι Νο1 όπου συνόδεψε τον Παυλάκη Δραμινό, την Γιώτα Παπαδοπούλου και τον Τάκη Παπαδόπουλο. Η συνέχεια δεν ήταν μικρή. Αφ' ενός συνέχισε τις εκπομπές της Ευξείνου Λέσχης Θεσσαλονίκης μαζί με τον πρωτοπόρο Νίκο Σωματαρίδη. Ηχογράφησε συνολικά δεκα LP και δέκα CD. Ο Πάντσον όπως και ο ίδιος τραγουδά τον εαυτό του, σαγήνεψε την ποντιακή νεολαία με το ρυθμικό του παίξιμο και έφερε πολλούς νέους κοντά στο παραδοσιακό τρόπο διασκέδασης, όπως αυτός διαμορφώθηκε ως προϊόν μαζικής κατανάλωσης στη σύγχρονη εποχή.
Ο Παναγιώτης Ασλανίδης συνεχίζει πανάξια, ως μέλος της τρίτης γενιάς την παράδοση την παράδοση της μεγαλύτερης Σχολής λύρας, της Σχολής της Καλαμαριάς.

Ο Φάνης Κουρουκλίδης γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη, στις 20-10-1976. Οι γονείς του Άγγελος και Αλεξάνδρα κατάγονται από τον Ασκό Σοχού Θεσσαλονίκης, ενώ η ποντιακή καταγωγή του είναι από την Ορντού και τη Σάντα.
Ο Φάνης ξεκίνησε τη λύρα στα 6 του χρόνια, ενώ στα 12 ήταν επαγγελματίας λυράρης.
Εκτός από εκτελεστής (λυράρης) είναι και καταξιωμένος συνθέτης με 17 δίσκους στο ενεργητικό του και 10 ακόμη συμμετοχές, με όλους τους μεγάλους τραγουδιστές, στιχουργούς και μουσικούς.
Έχει παίξει με τα μεγαλύτερα χορευτικά συγκροτήματα της Ελλάδας, σε εκδηλώσεις και φεστιβάλ, σε όλο τον κόσμο.
Ξεκίνησε από το σύλλογο ποντίων Καλλιθέας Συκεών.
Στη συνέχεια έκανε το μεγάλο άλμα στην ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ ΣΤΕΓΗ ΠΟΝΤΙΩΝ Β.ΕΛΛΑΔΟΣ, όπου βρέθηκε ανάμεσα στους σημαντικότερους ανθρώπους της ποντιακής μουσικής και χορού, καθώς ήταν για χρόνια ο λυράρης της "στέγης".
Οι συνάδελφοί του στην Καλλιτεχνική Στέγη, όπως ο Παναγιώτης Ασλανίδης, ο Γιάννης Πολυχρονίδης, κ.α. γίνονται και μετέπειτα συνεργάτες του.
Ο Φάνης Κουρουκλίδης, είναι πάντοτε ευγνώμων, στο μεγάλο δάσκαλο Παναγιώτη Ασλανίδη, όπως και δεκάδες, ίσως και εκατοντάδες άλλοι νεώτεροι λυράρηδες.
Η συνέχεια βρίσκει το Φάνη στο σύλλογο ΕΝΩΣΗ ΠΟΝΤΙΩΝ ΠΟΛΙΧΝΗΣ με τον Γιάννη Πιλαλίδη και από και πέρα συνεργάζεται με πολλούς συλλόγους, όπως την ένωση Λευκοτοπιτών, τους Αργοναύτες Κομνηνούς, το σύλλογο Λακκώματος Χαλκιδικής, Πετραλώνων, το σύλλογο Αλέξανδρος Υψηλάντης Ηλιούπολης, τους Ακρίτες Σταυρούπολης, τους Κρωμναίους Καλαμαριάς κ.α.

Η ποντιακή νεολαία έχει αποδείξει ότι διαθέτει ικανά και δραστήρια μέλη , τα οποία γνωρίζουν πολύ καλά από που προέρχονται και τι δυνατότητες έχουν. Η μικρή τους παρουσία στα ποντιακά δρώμενα έχει δείξει ό,τι στο μέλλον μπορούμε να περιμένουμε πάρα πολλά από αυτούς. Ενας ανήσυχος νέος που ζυμώθηκε μέσα στους ποντιακούς συλλόγους είναι και ο Θόδωρος Κοτίδης. Είναι γιος του Λεωνίδα και της Ανθούλας Κοτίδη και έχει μία αδελφή της Θεοπίστη Κοτίδου. Γεννήθηκε στις 19 Φεβρουαρίου 1969 στο Λεβεντοχώρι του Κιλκίς όπου και έζησε τα είκοσι πρώτα χρόνια της ζωής του. Η καταγωγή των παππούδων του είναι από την Τσάλκα και τη Χαραπά. Οι παππούδες του πριν πάνε στην Τσάλκα κατοικούσαν στην περιοχή του Καρς και πιο παλιά στην περιοχή της Αργυρούπολης. Σήμερα ζει στη Θεσσαλονίκη και είναι παντρεμένος με την Αγγελική Παμπουκίδου.

Σε ηλικία 8 ετών, ενώ ζει στο Λεβεντοχώρι, εντάσσεται στο χορευτικό τμήμα του συλλόγου "Αργοναύτες" στο Κιλκίς. Οταν είναι 10 χρονών ο πατέρας του, του αγοράζει την πρώτη του λύρα. Ξεκινάει μόνος του να παίζει λύρα και σιγά-σιγά γνωρίζει τα μυστικά της.
Ο αείμνηστος Ανέστης Αθανασιάδης είναι αυτός που τον βάζει για τα καλά μέσα στην ποντιακή μουσική. Η βοήθειά του ήταν καταλυτική και μετά από λίγα χρόνια , σε ηλικία 16 ετών, αρχίζει να παίζει σε διάφορους γάμους, βαφτίσεις, και κάθε είδους κοινωνική εκδήλωση.
Μετά από ένα χρόνο παίζει λύρα στο κοσμικό κέντρο "Δειλινά" του Κιλκίς και αργότερα εμφανίζεται στο κέντρο "Πανόραμα" του Κιλκίς.
Στη στρατιωτική του θητεία, μετά από μία δωδεκάμηνη παραμονή στην Εβρο, υπηρετεί στην προεδρική φρουρά, όπου είναι λυράρης και χορευτής στο ποντιακό τμήμα. Με το ποντιακό χορευτικό τμήμα της προεδρικής φρουράς πηγαίνει δύο φορές στην Αμερική σε φεστιβάλ χορών.
Αφού τελειώνει τη στρατιωτική του θητεία μένει στην Αθήνα. Μπαίνει στο χορευτικό τμήμα του συλλόγου "Αργοναύτες-Κομνηνοί" της Καλλιθέας και με τη βοήθεια του Χρήστου Θεοδωρίδη δίνει πολλές απαντήσεις στα ερωτηματικά που τον βασανίζουν σχετικά με το θέμα της ποντιακής ιδέας.
Στα δέκα χρόνια της παραμονής του στην Αθήνα συνεργάστηκε με το σύλλογο του Χαϊδαρίου και με διάφορους άλλους συλλόγους για μικρά χρονικά διαστήματα, αλλά πάντα βρίσκεται μέσα στα ποντιακά στέκια της Αθήνας. Επίσης παρακολουθεί μαθήματα λύρας στη σχολή εκμάθησης του Μιχάλη Καλιοντζίδη και αργότερα πηγαίνει κοντά στο Γιώργο Αμαραντίδη για να κατανοήσει καλύτερα τους σκοπούς της Ματσούκας.
Το 1998 έρχεται στη Θεσααλονίκη, όπου γνωρίζεται με τη Αγγελική Παμπουκίδου και τον Σεπτέμβριο του 2000 την νυμφεύεται κάνοντας έναν ανεπανάληπτο ποντιακό παραδοσιακό γάμο, τον οποίο ο "Εύξεινος Πόντος" παρουσίασε.
Με τον ερχομό του στη Θεσσαλονίκη εντάσσεται στην Ενωση Ποντίων Πολίχνης ως λυράρης και λιγότερο ως νταουλτζής.
Μεγάλος σταθμός στην επαγγελματική του καρριέρα ως λυράρης στάθηκε η εμφάνισή του στην σαιζόν 2000-2001 στον "ΜΙΘΡΙΟ", όπου μαζί με τον Γιώργο Σιαμλίδη στο τραγούδι καταφέρνουν να καταξιωθούν στη συνείδηση των Ποντίων ως ένα νέο δίδυμο που υπόσχεται πολλά.
Αυτό είχε ως συνέπεια όλο το καλοκαίρι που μας πέρασε να δεχθούν πάρα πολλές προσκλήσεις από διάφορους συλλόγους και να εμφανιστούν σε διάφορα μέρη της Βόρειας Ελλάδας.
Ο Θόδωρος Κοτίδης επισκέφθηκε τα γραφεία του "Ευξείνου Πόντου" και μας μίλησε για τις εμπειρίες του και για τα σχέδια του για το μέλλον.
-Θόδωρε, μετά από μια πετυχημένη σαιζόν στο "ΜΙΘΡΙΟ", πάλι ο κόσμος θα σε απολαύσει στο "ΜΙΘΡΙΟ".
-Μαζί με το Γιώργο Σιαμλίδη θα είμαστε πάλι στο "ΜΙΘΡΙΟ". Κοντά στο Στάθη Νικολαϊδη και Γιώργο Ατματζίδη και φέτος θα έχουμε τον Γιώργο Δημητριάδη στο τραγούδι με το Φίλιππο Κεσαπίδη στη λύρα.
-Πόσο σημαντικό ήταν για σένα που τα πρώτα ουσιαστικά επαγγελματικά σου βήματα τα έκανε στο "ΜΙΘΡΙΟ";
-Σίγουρα το "ΜΙΘΡΙΟ" είναι ένας χώρος που σου δημιουργεί μεγάλες ευθύνες. Ο κόσμος είναι απαιτητικός αλλά σου δίνεται η ευκαιρία να δείξεις αυτό που μπορείς να δώσεις. Πιστεύω ήταν μια καλή ευκαιρία να δείξω τις δυνατότητες μου και νομίζω ότι μέχρι στιγμής κάτι κατάφερα να πετύχω.
-Στην αρχή της καριέρας σου εσύ και πάρα πολλοί λυράρηδες δεν είχατε την βοήθεια δασκάλου για να μάθετε καλύτερα και σίγουρα γρηγορότερα τα μυστικά της λύρας. Πόσο βοηθάνε τα σημερινά παιδιά οι σχολές λύρας που έχουν δημιουργηθεί;
-Είναι πολύ καλό να βγαίνουνε νέοι λυράρηδες από τις σχολές λύρας, αλλά να μην σταματούν εκεί. Δηλαδή να μη σταματούνε σ' αυτό που θα τους δείξει ο δάσκαλος, το οποίο είναι σωστό και αξιόλογο, δεν το συζητάμε, αλλά ας ψαχτούν και από μόνοι τουε.
Ας ψαχτούν προς τα "πίσω" όσο μπορούν, δηλαδή βρίσκοντας παλιές μελωδίες μελετώντας παλιούς λυράρηδες, αποκτώντας το δικό τους προσωπικό ύφος. Είναι δύσκολα γιατί δεν έχουν βιώματα από τους παλιούς, αλλά νομίζω ότι βρισκόμαστε σε μια καλή φάση και πιστεύω ότι μπορούν να αρχίσουν να ψάχνουν όσο γίνεται και οι καινούργιοι λυράρηδες.
-Πόσο οφελεί κάποιον καλλιτέχνη και ειδικά νέο καλλιτέχνη να περάσει από τα μεγάλα ποντιακά μαγαζιά;
-Αναμφισβήτητα τα μεγάλα μαγάζια είναι μια καλή διαφήμιση κατά κάποιον τρόπο και κατά δεύτερο λόγο σου δίνονται ευκαιρίες και ανοίγουν πόρτες τις οποίες μπορείς να τις διαβείς ή και μπορείς να μην τις διαβείς.
Από εκεί και πέρα η ανησυχία η δικιά μου και του Γιώργου Σιαμλίδη μας βοήθησε αρκετά να προχωρήσουμε καθώς επίσης και η ανταπόκριση του κόσμου. Βλέπουμε σήμερα ότι μεγάλη μάζα της νεολαίας ασχολείται με την ποντιακή παράδοση και είναι ευκολότερο ο νεολαίος να πλησιάσει τον νεολαίο. Και μάλιστα όταν ένας νεολαίος βλέπει κάποιον νέο να βρίσκεται στο πατάρι μέσα από τον πλησίασμα του νέου καλλιτέχνη μπαίνει μέσα στην παράδοση. Ισως και αυτός ήταν ένας ακόμη σημαντικός λόγος να γίνουμε πιο αγαπητοί στον κόσμο.
-Σύμφωνα με τα λεγόμενά σου οι νέοι καλλιτέχνες έχουν ευκολότερο δρόμο για να πετύχουν;
Σαφώς. Η νεολαία είναι αυτή που θα καθιερώσει κάποιες καταστάσεις. Σιγά-σιγά βλέπουμε ότι πολλοί νέοι βρίσκονται στα διοικητικά συμβούλια των συλλόγων. Αυτό είναι καλό για τους νέους καλλιτέχνες γιατί οι νέοι πιο εύκολα μπορούν να τους προσεγγίσουν.
-Φέτος το καλοκαίρι θα παρατήρησες ότι στους πάρα πολλούς χορούς που έγιναν η συμμετοχή της νεολαίας ήταν κάτι παραπάνω απο εντυπωσιακή. Που οφείλεται κατά τη γνώμη σου;
Αυτό ξέρεις ότι θα μπορούσαμε να το συζητάμε πάρα πολλές ώρες. Απλά θα ήθελα να πω αυτό που ξέρει όλος ο κόσμος ότι ο παραδοσιακός τρόπος διασκέδασης είναι και ο πιο υγειής. Κανείς δεν αμφισβητεί ότι υπάρχουν και άλλοι τρόποι διασκέδαση, αλλά κακά τα ψέματα όταν έχεις έστω και λίγο το γονίδιο της παράδοσης μέσα σου αμέσως γίνεσαι και εσύ ένα με αυτό. Επίσης θα ήθελα να πω ότι σ' αυτό έπαιξαν ρόλο και οι νέοι καλλιτέχνες που βρέθηκαν στο πατάρι αλλά και το ότι έχει αναβιώσει το παλιό καλό πανηγύρι.
-εχεις περάσει μέσα από πολλούς συλλόγους. Πόσο βοηθάνε οι σύλλογοι στην διατήρηση της ποντιακής παράδοσης;
-Γενικά στις μεγαλουπόλεις οι συλλόγοι είναι αυτολι που κρατάνε όλο αυτό το πράγμα που λέμε παράδοση. Είτε με τους χορούς, είτε με τα τμήματα λύρας, είτε με τις θεατρικές ομάδες που διατηρούν. Αυτά στις μεγαλουπόλεις και αυτό το έζησα όσο χρονικό διάστημα έμεινα στην Αθήνα. Στην επαρχία τα πράγματα είναι διαφορετικά. Υπάρχει το βίωμα, θα ακούσεις τη λύρα, το κλαρίνο, θα δεις τους παππούδες να χορεύουν.
Και θα ήθελα να πω και κάτι στους νέους. Οταν εντάσσονται μέσα σε έναν σύλλογο μπορούν πολύ εύκολα να ταξιδέψουν και να γνωρίσουν περισσότερους πολιτισμούς και να έρθουν σε επαφή με διαφορετικές κοινωνίες.
Μέσα από τα ταξίδια αυτά κατορθώνουν οι σύλλογοι και δείχνουν την ποντιακή πολιτιστική μας παράδοση και στους υπόλοιπους λαούς.
-Εκανες έναν παραδοσιακό ποντιακό γάμο και στην εκκλησία πήγες εσύ, η νύφη αλλά και πολλοί φίλοι σας ντυμένοι με τις παραδοσιακές στολές. Πες μας δύο λόγια.
-Καταρχάς θέλω να πω ότι ήταν ένα όνειρο παιδικών χρόνων. Οφείλω να ευχαριστήσω θερμά τη σύζηγό μου Αγγελική Παμπουκίδου, γιατί όπως γνωρίζουμε η γυναίκα φοράει μια φορά νυφικό στη ζωή της, αυτή αποφάσισε να φορέσει ζουπούνα, ήταν συγκινητικό. Θέλαμε να δείξουμε ότι υπάρχουν πολλοί τρόποι για να διατηρήσουμε την παράδοση.
Σε αυτή μας την απόφαση βρέθηκαν κοντά μας και πάνω από 100 φίλοι που ήταν και αυτοί ντυμένοι με παραδοσιακές ποντιακές στολές. Το δίδαγμα ήταν ότι και άλλα παιδιά θέλουν να παντρευτούν με τον ίδιο τρόπο.
-Πέρασες μια σαιζόν στο "ΜΙΘΡΙΟ" συνεργαζόμενος με μια μεγάλη ορχήστρα. Πόσο σημαντικό είναι ο λυράρης να συνοδεύεται από άλλα μουσικά όργανα;
-Πρώτα απ' όλα να πω ότι όταν ο λυράρης φεύγει από το φυσικό της περιβάλλον που είναι το τραπέζι και μπαίνει σε μηχανήματα για να ακουστεί, από εκεί και πέρα έχουμε χάσει αυτήν την ιδιομορφία και χροιά της λύρας.
Είναι επιλογή μας να βάλουμε τη λύρα μόνο με ένα νταούλι ή με μια ολόκληρη ορχήστρα. Εγώ πιστεύω ότι όλα χρειάζονται. Είναι καλή αυτή η ποικιλία. Είναι θέμα του καθενός να επιλέξει τι θέλει να ακούσει.
-Πέρυσι είδαμε στο "ΜΙΘΡΙΟ" να βρίσκονται τρεις λυράρηδες και να συνεργάζονται μεταξύ τους. Καταρχήν είναι δύσκολο αυτό και δεύτερον άρεσε στον κόσμο;\
-Οχι δεν είναι δύσκολο. Απλά ήθελε κάποια συννενόηση μεταξύ μας και από εκεί και πέρα υπήρχε και αυτοσχεδιασμός που πολλές φορές το κάναμε.
Μπορεί μερικές φορές να μη μας βγαίναν κάποια πράγματα αλλά ήταν πιο αποδεκτό στον κόσμο. Αυτό φάνηκε το καλοκαίρι που βρεθήκαμε σε διάφορους χορούς όπου ο κόσμος ζητούσε να παρουσιάσουμε αυτό που κάναμε στο "ΜΙΘΡΙΟ", δηλαδή να βγαίνουμε όλοι μαζί στο πατάρι.
-Πόσο σε βοήθησε η το αντίθετο σε επηρρέασε αρνητικά, που στο ξεκίνημα της ουσιαστικής σου επαγγελματικής καριέρας βρέθηκες δίπλα σε έναν πολύ μεγάλο καλλιτέχνη και εννοώ το Στάθη το Νικολαϊδη;
-Η παρουσία του Στάθη ήταν καταλυτική σε μένα. Σίγουρα ο πρώτος καιρός ήταν δύσκολος γιατί ένοιωθα δέος. Ενοιωθα αμήχανα. Στη συνέχεια εμένα και τους υπόλοιπους νέους καλλιτέχνες μας συμπαραστάθηκε και μας βοήθησε σε ότι χρειαστήκαμε.
Μπορώ να πω ότι φέτος το καλοκαίρι αρκετές φορές με δική του πρόταση εμφανιστήκαμε σε αρκετούς χορούς, δίπλα του, συμπληρώνοντας το καλλιτεχνικό πρόγραμμα.
Με αυτόν το τρόπο ήμασταν ένα πιο οργανωμένο γκρουπ, όπως γίνεται και στις συναυλίες, με σωστά ηχητικά μηχανήματα και βγάζαμε ένα πιο ολοκληρωμένο πρόγραμμα που έγινε τρομερά αποδεκτό από τον κόσμο.
Είναι αυτό που λέγαμε μεγάλη ορχήστρα, οργανωμένη, με εναλλαγή προγραμμάτων αλλά πάντα σε ποντιακή βάση.
-Τι περιμένει ο κόσμος από εσένα και τους υπόλοιπους που και φέτος θα βρίσκεστε στο "ΜΙΘΡΙΟ";
-Και φέτος στο "ΜΙΘΡΙΟ" εκτός από το Στάθη το Νικολαϊδη και το Γιώργο το Δημητριάδη οι υπόλοιποι είμαστε νεαροί καλλιτέχνες. Αυτό οφείλεται στον ιδιοκτήτη του "ΜΙΘΡΙΟ" τον Παύλο τον Μανουσαρίδη.
Πρώτα απ' όλα ο Παύλος ο Μανουσαρίδης έχει τρομερή αδυναμία στο να βλέπει καινούρια παιδιά να βγαίνουν και να καταξιώνονται μέσα από το "ΜΙΘΡΙΟ". Νομίζω ότι όλες του οι επιλογές μέχρι τώρα ήταν αξιόπιστες και πιστεύω ότι θα είναι και στο μέλλον.
Εμείς οι καλλιτέχνες που θα είμαστε στο "ΜΙΘΡΙΟ" θα δώσουμε ότι καλύτερο μπορούμε αφενός για να διατηρήσουμε τη φήμη του μαγαζιού και αφετέρου να καταξιωθούμε περισσότερο στη συνείδηση του κόσμου.

Ο Γιώργος Ατματσίδης γεννήθηκε στο Λαύριο στις 15 Σεπτεμβρίου, 1975. Οι γωνείς του κατάγωνται απο το Ορντού και ήρθανε στην Ελλάδα απο την πρώην Σοβιετική Ενωση. Είναι ο μικρότερος από 6 αδέλφια. Ξεκίνησε να παίζει λύρα από ηλικία 6 χρονών παίρνωντας ερεθύσματα από τα δύο του αδέλφια και τον πατέρα του που έπαιζαν λύρα. Εντελώς αυτοδίδακτος, ο Γιώργος στα 12 του χρόνια αρχήζει και εμφανίζεται σε κοινωνικές εκδηλώσεις. Σε ηλικία 13 χρονών αρχήζει επίσης να παίζει πλήκτρα. Σε ηλικία 16 χρονών αρχίζει η καλλιτεχνική του καριέρα εμφανίζωντας στα κέντρα ΤΡΥΓΩΝΑ και ΛΕΜΟΝΑ για 5 χρόνια, κοντά σε πολλούς καλλιτέχνες όπως τους Γιώργο Δημητριάδη, Γιώργο Νικολαϊδη και Κώστα Θεοδοσιάδη.
Η συνεργασία του με τον ΣΤΑΘΗ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗ αρχίζει το 1998. Μετά από μερικές εμφανίσεις μαζί, το Σεπτέμβριο αρχίζουν μία σαιζόν στο κέντρο ΑΥΛΑΙΑ. Από το 1999 εμφανίζεται στο κέντρο ΜΙΘΡΙΟ Θεσσαλονίκης με τον Στάθη Νικολαϊδη. Εκτός από τις εμφανίσεις στο κέντρο περιοδεύει όλη την Ελλάδα και το εξωτερικό. Είναι παντρεμένος με την Δέσποινα και έχουν ένα χαριτομένο κοριτσάκι.

ΔΙΣΚΟΓΡΑΦΙΑ - DISCOGRAPHY
Τριαντάφυλλα σην στράτας θα γωμώνω - Γιώργος Δημητριάδης (1993)
I will fill your road with roses - Giorgos Dimitriadis (1993)
Ποντιακα Τραγούδια - Σπύρος Κωνσταντινίδης (1994)
Songs of Pontos - Spyros Konstantinidis
Ποντιακά Τραγούδια - Θεόφιλος Σεχίδης (1995)
Songs of Pontos - Theofilos Sehidis (1995)
συμμετοχή σε λαϊκη ορχήστρα με τον Δημήτρη Τόλιο (1995)
performance on popular songs by Dimitris Tolios (1995)
Αέρτς - Γιώργος Δημητριάδης (1995)
Saint George - Giorgos Dimitriadis (1995)
Πόντος Καύκασος Ελλάδα - Γιάννης Κοπαλάς (1996)
Pontos Caucasus Greece - Giannis Kopalas (1996)
Απόψ' είδα 'σεν σ'όραμα μ' - Κώστας Καζαντζίδης (1997)
Last night I saw you in my dreams - Kostas Kazantzidis (1997)
Πατρίδα μ' αραεύω 'σεν - Στέλιος Καζαντζίδης, στο τραγούδι "Ο Φίλος" (1997)
My homeland, I yearn for you - Stelios Kazantzidis, on the song "O Filos" (1997)
Ποντιακή Ραψωδία - μουσική Μάκη Ερημίτη (1997)
Pontian Rhapsody - composer Makis Erimitis (1997)
Ποντιακά Τραγούδια - Ξένια Γεωργιάδου (1998)
Pontiaka Tragoudia - Xenia Georgiadou (1998)
Μιθριδάτης του Πόντου - μουσική Θανάση Τσολερίδη (1998)
Mithridates of Pontos - composer Thanasis Tsoleridis (1998)
Ο Μετοικόν - Στάθης Νικολαϊδης, μουσική Κ. Σιώπη (2000)
Immigrant - Stathis Nikolaidis, composer K. Siopis (2000)
Κιβωτός - Στάθης Νικολαϊδης, μουσική Χ. Κεμανετζίδη (2001)
Kivotos (Ark) - Stathis Nikolaidis, composer H. Kemanetzidis (2001)
Ζωντανή Ηχογράφηση στο Κέντρο "Ειρήνη" Αθήνα - Δημήτρης Καρασαββίδης (2002)
Live from Club "Irini" Athens - Dimitris Karasavvidis (2002)
Κεμανετζίδης - Ατματσίδης- Ανατολή και Δύση (2003)
Kemanetzidis - Atmatsidis - East and West (2003)
Ας' σην ψυ μ' εβγαίν λαλίαν - Γιώργος Δημητριάδης- Ζωντανή ηχογράφηση (2003)
From my soul comes a voice - Giorgos Dimitriadis - Live recording (2003)
Τη Ψης το Καρακίδ - Στάθης Νικολαϊδης (2003)
The keys of the soul - Stathis Nikolaidis (2003)

Γεννήθηκε στην Τραπεζούντα την πατρίδα που δεν έλαχε να γνωρίσει ο ίδιος. Οταν ο Βασίλης Τσιτσάνης υπηρετούσε την στρατιωτική του θητεία στο τάγμα τηλεγραφητών στην Καλαμαριά και τα βράδυα έπαιζε μπουζούκι στο κέντρο "Καλαμάκι" στο Καραμπουρνάκι εκεί γνωρίστηκε με τον Γώγο, ο οποίος ήταν λάτρης του μπουζουκιού που έπαιζε επίσης και ο ίδιος. Και έδωσε το μπουζούκι του στον Τσιτσάνη και είχανε παίξει μαζί στο ίδιο κέντρο. Αλλά οι γονείς του του απαγόρευσαν να επιδοθεί στο όργανο αυτό και αυτός ακολούθησε μόνο την λύρα. Κάποτε ο Γώγος έπαιζε σε έναν γάμο στα Γιαννιτσά. Και τότε ήρθαν κάποιοι που δεν τον είδαν ποτέ, και είπαν: "Για ας τερούμε ατός πα άμον εμάς άνθρωπος εν και παίζ αϊκον κεμεντζέν!" Κάποτε ο Γώγος εμφανιζόταν με τον Χρύσανθο στο κέντρο "Η Μπουάτ του Νίκου". Τότε έτυχε να περάσει για δουλειές καλλιτεχνικές από την Θεσσαλονίκη ο Γιώργος Μανισαλής ο μουσικοσυνθέτης. Πέρασε απ' το κέντρο, και αφού παρακολούθησε όλο το πρόγραμμα τότε είπε: "Δυό πρακτικοί (μουσικοί) με εντυπωσίασαν στη ζωή μου μέχρι τώρα. Ενας Γάλλος που έπαιζε βιολί, και αυτός ο λυράρης ο Γώγος! " Ο Γώγος επίσης συνεργάστηκε και με τον Χρήστο Νικολόπουλο όταν αυτός έκανε τα πρώτα του καλλιτεχνικά βήματα σε γάμους και άλλες εκδηλώσεις. Εκανε συναυλίες με τους Χάρρυ Κλυνν, Λιζέττα Νικολάου, και Κωστίκα Τσακαλίδη στην Αθήνα. Επίσης έλαβε και μέρος στην ελληνική ταινία Ματωμένη Γη με τους ηθοποιούς Λαυρέντη Διανέλλο, Ανέστη Βλάχο και Καίτη Θεοχάρη. 1980 συνεργασία σε δίσκο με τον Κ. Καραπαναγιωτίδη ΧΘΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΠΑΝΤΑ. Ο Ποντιακός λαός τον άκουσε και τον τίμησε, αναγορεύοντας τον σε ΠΑΤΡΙΑΡΧΗ της ποντιακής λύρας και του ποντιακού μας τραγουδιού. Ο Γώγος άφησε πίσω του βαριά κληρονομιά και μουσική παρακαταθήκη, για όλους τους καλλιτέχνες μας, που θα θελήσουν να πλησιάσουν, η να μιμηθούν το έργο του.

Ο Αλέξης Παρχαρίδης γεννήθηκε το 1971 στην Κοζάνη από γονείς Ποντίους, οι οποίοι κατάγονταν από το Καπήκιοϊ της Τραπεζούντας. Το 1989 εισήχθη στη σχολή Αυτοματισμών των ΤΕΙ Θεσσαλονίκης. Κατά τη διάρκεια των σπουδών του διετέλεσε πρόεδρος του Συλλόγου Ποντίων Φοιτητών – Σπουδαστών Θεσσαλονίκης . Την ίδια περίοδο ύστερα από παρότρυνση του αείμνηστου Χρύσανθου Θεοδωρίδη, άρχισε να ασχολείται επαγγελματικά με το παραδοσιακό ποντιακό τραγούδι. Ηχογράφησε έξι προσωπικούς δίσκους με παραδοσιακά τραγούδια του Πόντου, ενώ το 1998 έκανε τα πρώτα του βήματα στο χώρο του έντεχνου ελληνικού τραγουδιού , συμμετέχοντας στο δίσκο «Υάκινθος» του Μάνου Αχαλινωτόπουλου. Από τότε συμμετείχε σε σημαντικές ελληνικές και διεθνείς διοργανώσεις.

Γεννήθηκε το 1958 σ' ένα ακριτικό χωριό της Δράμας, την Πρασινάδα. Η καταγωγή του από τον Πόντο είναι από το χωριό Λειβάδια Γαλλίενας (περιοχή Ματσόυκας). Στην Πρασινάδα, όπου και μεγάλωσε, βιώνει τα ποντιακά ήθη και έθιμα , με τρόπο αυθεντικό. Στα δεκαέξι του παίρνει την λύρα στο χέρι και μαθαίνει να παίζει και να τραγουδά αυτοδίδακτα. Στην εικοσαετή επαγγελματική του καριέρα δουλεύει σε πολλά ποντιακά κέντρα των πόλεων Δράμα, Ξάνθη, Καβάλα, Θεσσαλονίκη, Αθήνα και στις περιοχές Κοζάνης και Καστοριάς. Συμμετέχει σε πολλές εκδηλώσεις και στο εξωτερικό.

ΔΙΣΚΟΓΡΑΦΙΑ
ΠΟΝΤΙΑΚΑ (1983) με την Σοφία Παπαδοπούλου

ΚΩΣΤΑΣ ΘΕΟΔΟΣΙΑΔΗΣ (1986)

ΤΡΑΠΕΖΟΥΝΤΑ Νο1 (1995)

ΤΡΑΠΕΖΟΥΝΤΑ Νο2 (1998)

ΖΩΝΤΑΝΗ ΗΧΟΓΡΑΦΗΣΗ (1999) με τον Παναγιώτη Κογκαλίδη

25 ΧΡΟΝΙΑ ΑΣΛΑΝΙΔΗΣ (1999) με συμμετοχή 15 τραγουδιστές

ΠΟΝΤΙΑΚΟ ΑΝΤΑΜΩΜΑ (1999) με τους Γιάννη Καλπατσινίδη-Αλέξη Παρχαρίδη-Γιάννη Πολυχρονίδη

ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΜΑΥΡΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ (2000)

ΜΙΑ ΒΡΑΔΙΑ ΣΤΟ ΚΟΡΤΣΟΠΟΝ (2000) με τον Δημήτρη Καρασαββίδη

ΤΗ ΨΗΣ ΙΜ ΤΡΑΩΔΙΑΣ

Ο Ματθαίος Τσαχουρίδης γεννήθηκε στη Βέροια. Σε ηλικία 9 ετών, ο μικρός τοτε Μακούλης, όπως πολλοί τον αποκαλούν και σήμερα, ξεκίνησε να παίζει την ποντιακή λύρα την οποία έμαθε από τον παππού του, γνωστό λυράρη της περιοχής. Απο τότε μέχρι και σήμερα, η ποντιακή λύρα είναι το μουσικό όργανο με το οποίο ο Ματθαίος εκφράζει τη βαθειά του αφοσίωση, αγάπη και σεβασμό σε αυτό που υπηρετεί.
Η δεξιοτεχνία του και ο τρόπος με τον οποίο ο Ματθαίος αποδίδει και εκφράζει τη μουσική παράδοση των Ελλήνων του Πόντου, αλλά και τις δικές του μουσικές απόψεις μέσα από το παίξιμο της λύρας του, δεν άργησαν να αναγνωριστούν.
Σε ηλικία 12 ετών, κάνει την πρώτη του δισκογραφική δουλειά και ακολουθούν άλλες πέντε. Τον Μάιο του 1996 κερδίζει το πρώτο Πανελλήνιο βραβείο παραδοσιακής μουσικής, σε διαγωνισμό που διοργάνωσε το Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. Αμέσως μετά, η Ιερά Μητρόπολις Βεροίας, Ναούσης και Καμπανίας, παραχωρεί στον Ματθαίο υποτροφία για σπουδές στο εξωτερικό.
Στο Λονδίνο, όπου βρίσκεται ακόμη και σήμερα, ο Ματθαίος είναι πτυχιούχος Μουσικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Goldsmiths του Λονδίνου, έχει στο ενεργητικό του μεταπτυχιακό – Masters στην Εθνομουσικολογία και αυτήν την περίοδο είναι υποψήφιος Διδάκτωρ του Μουσικού Τμήματος του Πανεπιστημίου, υπό την εποπτεία του Άγγλου εθνομουσικολόγου Professor John Baily. Το θέμα της διατριβής του είναι «Η Ποντιακή Λύρα στη σύγχρονη Ελλάδα».
Τον Ιανουάριο του 2005, ο Ματθαίος κερδίζει το Πρώτο Βραβείο του Ιδρύματος Τεχνών Βρετανίας, ως ο καλύτερος ερμηνευτής παραδοσιακού οργάνου στο Ηνωμένο Βασίλειο. Έχει συμμετάσχει με την ποντιακή λύρα στα φεστιβάλ παγκόσμιας μουσικής WOMAD (Αγγλία 2001 και 2005) και WOMEX (Ολλανδία 2002), στην Όπερα του Παλέρμο στη Σικελία για την UNESCO (Ιταλία 002) και στο Royal Albert Hall του Λονδίνου σε ένα φιλανθρωπικό κονσέρτο για τα παιδιά του Αφγανιστάν (Αγγλία 2002). Έχει εκτελέσει διάφορες συνθέσεις και έργα με την ποντιακή λύρα για το ραδιόφωνο του BBC και το 2004 ερμηνεύει με τη λύρα του το μουσικό Ολυμπιακό θέμα της τηλεόρασης του BBC για τους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας, συνοδευόμενος από την Συμφωνική Ορχήστρα της Πράγας. Τον Αύγουστο του 2004 συνεργάζεται με τον Πέρση λυράρη Αρντεσίρ Καμκάρ στην Τεχεράνη. Αποκορύφωση στη μέχρι τώρα συναυλιακή του πορεία, αποτελεί η εμφάνισή του στο Ηρώδειο για την έναρξη του φεστιβάλ Αθηνών 2005. Εκεί ερμηνεύει με την ποντιακή λύρα συνθέσεις του Μίμη Πλέσσα υπό τη διεύθυνσή του και τη συνοδεία της Ορχήστρας Συγχρονης Μουσικής της ΕΡΤ. Ο Ματθαίος εκτός από ποντιακή λύρα παίζει και άλλα έγχορδα μουσικά όργανα όπως βιολί, λαούτο, ούτι, μπουζούκι, κιθάρα, Ιρανική λύρα, Αφγανικό ρεμπάπ, καθώς επίσης και την Αφγανική και Ουζμπέκικη λύρα.

ΔΙΣΚΟΓΡΑΦΙΑ
Ο ΠΟΝΤΟΣ ΖΕΙ ΚΑΙ ΕΠΙΒΙΩΝΕΙ με τον Στάθη Νικολαϊδη (1991)

ΑΔΕΣΜΕΥΤΕΣ ΕΛΠΙΔΕΣ με τους Γιώτη Γαβριηλίδη και Κώστα Τσαχουρίδη (1993)

ΑΓΙΑ ΣΟΦΙΑ ΤΡΑΠΕΖΟΥΝΤΑΣ με τον Γιώτη Γαβριηλίδη

ΥΜΝΩ με τον Κώστα Καραπαναγιωτίδη

Στο τραγούδι "Έτσι νομίζει" από το CD: «ΣΤΟΝ ΕΒΔΟΜΟ ΟΥΡΑΝΟ» με τον Λευτέρη Πανταζή (Τραγούδι Νο. 2).

Στο τραγούδι "Απόγευμα στο δέντρο" από το CD: «ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΕΝΟΣ ΠΡΟΣΚΥΝΗΤΗ» με τον Αλκίνοο Ιωαννίδη (Τραγούδι Νο. 2).

ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΟΝΤΟ ΣΤΗΝ ΠΕΡΣΙΑ με τους Αρντεσίρ Καμκάρ στην Ιρανική λύρα και τον Χουσεϊν Ζαχάγουι στα κρουστά (2003)

Γεννήθηκε στη Σοβιετική Ενωση το 1972. Ηρθε στην Ελλάδα το 1979. Σε ηλικία 7 χρονών άρχισε να μαθαίνει λύρα και παραδοσιακούς ποντιακούς χορούς. Επαγγελματικά ξεκίνησε σε ηλικία 16 χρονών στο κέντρο Κορτσόπον στην Αθήνα. Αργότερα δούλεψε και σε άλλα ποντιακά κέντρα και διάφορες εκδηλώσεις εντός και εκτός Ελλάδος. Συνεργάστηκε με πολλούς κορυφαίους πόντιους καλλιτέχνες.

ΔΙΣΚΟΓΡΑΦΙΑ

ΠΟΝΤΙΑΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ

ΑΡΩΘΥΜΩ ΚΑΙ ΤΡΑΩΔΩ

ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΝΤΙΑΚΟΥ ΧΟΡΟΥ (Ν. Ζουρνατζίδη) -

ΜΙΑ ΒΡΑΔΙΑ ΣΤΟ "ΚΟΡΤΣΟΠΟΝ" με τον Κώστα Θεοδοσιάδη

ΤΟΥΛΟΥΜΙ ΚΑΪΤΕΔΕΣ με τους Στάθη Νικολαϊδη-Γιάννη Καλπατσινίδη-Κώστα Ζώη

Ζωντανή Ηχογράφηση στο Κέντρο "Ειρήνη" Αθήνα - Δημήτρης Καρασαββίδης

Οταν παίζει τη λύρα είναι σαν να διηγείται την Ιστορία του Πόντου. Ανήκει στην τρίτη γενιά προσφύγων, παλεύει όμως να παραμείνει παραδοσιακός -- επειδή "εξέλιξη σημαίνει και αλλοίωση"...
Η φωνή του Πόντου είναι, έτσι και αλλιώς, μία από τις πιο μυστικές, από τις πιο κλεισμένες στον εαυτό τους φωνές της ελληνικής παράδοσης. Κάτι η ιδιαίτερη γλώσσα της, κάτι οι ιδιόμορφοι ρυθμοί της, κάτι οι λογείς παρεξηγήσεις που συνόδευσαν την διάσοσή της, η ποντιακή μουσική παράδοση έχει περιοριστεί σχεδόν αποκλειστικά σε όσους έχουν βιωματική σχέση μαζί της λόγω καταγωγής. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, τον πιό σημαντικό, ίσως, ρόλο στην πληρέστερη δυνατή καταγραφή του πλούτου αυτής της παράδοσης έχει η τρίτη γενιά μετά της εγκατάσταση των πληθυσμών του Πόντου στην κυρίως Ελλάδα. Από τους επιφανέστερους μουσικούς - εκπροσώπους αυτής της γενιάς είναι ο Γιώργος Αμαραντίδης.
Γεννήθηκε το 1944, σε ένα χωριό της Κοζάνης, το Καπνοχώρι. Μέχρι τα 30 του, ζει στην αγροτική κοινωνία που έχουν οργανώσει εκεί οι Πόντιοι πρόσφυγες. Από 12 χρόνων, μαθητεύοντας κυρίως κοντά στον πατέρα του, ερασιτέχνη μουσικό, αρχίζει να παίζει κεμεντζέ (ποντιακή λύρα) σε παρέες, σε γάμους και σε πανηγύρια. Το 1973, δέχεται την πρόταση της Δόρας Στράτου να κατέβει στην Αθήνα για να παίξει λύρα συμμετέχοντας στις παραστάσεις του συγκροτήματος Ελληνικών Λαϊκών Χορών. Εναν χρόνο αργότερα, ηχογραφεί τον πρώτο μεγάλο δίσκο του με παραδοσιακά τραγούδια του Πόντου. Θα ακολουθήσουν πολλοί ακόμη προσωπικοί δίσκοι αλλά και κάποιες συνεργασίες με την Δόμνα Σαμίου. Η συζήτηση μαζί του έγινε στο σπίτι του, στον δεύτερο όροφο μιας πολυκατοικίας στην Καλλιθέα.
Πως μεταδίδεται σε ένα παιδί που μεγαλώνει λίγο μετά τον πόλεμο -- και λίγο πριν συμπληρωθούν 30 χρόνια απο την προσφυγιά -- η ποντιακή καταγωγή του;
Γ.Α. : Επειδή τότες δεν υπήρχε τηλεόραση, που κάθεσαι σήμερα και παρακολουθάς ό,τι λέει, έπρεπε κάποιος να μιλάει, να υπάρχει αντίλογος...Τον χειμώνα, λοιπόν, είχαμε τα "παρακάθια" όπως τα λέγαμε εμείς. Μαζευόμασταν, δηλαδή, σε σπίτια, 10-15 άτομα, οικογένειες, αντρόγυνα με παιδιά. Ητανε τότε ακόμη πρόσφατα τα γεγονότα, ζούσαν οι παππούδες και οι γιαγιάδες. Ρεύμα δεν υπήρχε, βάζαμε στη μέση τη λάμπα και όλο γι' αυτά συζητούσαν. Τι τραβήξανε, πως φτάσανε μέχρι εδώ, πόσους χάσανε στους δρόμους...Εμείς όλα αυτά τα ακούγαμε σαν παραμύθι αλλά από τις πολλές επαναλήψεις κάποια στιγμή φτάναμε να νομίζουμε ότι κάπου εκεί ήμασταν κι εμείς.
Ποιά είναι η ιδιαίτερη καταγωγή σας;
Γ.Α. : Από την Τραπεζούντα. Ο πατέρας μου γεννήθηκε στον δρόμο, στον ερχομό...Τους Αρμένιους τους σφάξανε εν ψυχρώ. Τους Πόντιους τους στέλνανε εξορία μέσα στον χειμώνα, τους παίρνανε τα ρούχα και από το κρύο και τις κακουχίες πεθαίνανε. Γενοκτονία με διαφορετικό τρόπο, δηλαδή. Ο παππούς μου -- έλεγαν -- είχε φύγει στην Ρωσία -- ήταν πολλοί που πηγαίνανε εκεί κατά διαστήματα και δούλευαν. Οταν γύρισε, μαζευτήκανε σε ένα φυσικό σπήλαιο. Μπήκανε μέσα τα γυναικόπαιδα και οι άντρες πιάσανε την είσοδο. Κάποια στιγμή, ο αξιωματικός των Τούρκων ζήτησε να μιλήσει με κάποιον υπεύθηνο. Ως απόδειξη της συμφωνίας για την ανταλλαγή πληθυσμών -- για να βγούνε οι δικοί μας και να μην πολεμάνε άδικα -- τους έφεραν μια εφημερίδα ελληνική. Υστερα, τους μαζέψανε όλους μαζί, τους κατεβάσανε στην παραλία και τους βάλανε στα πλοία. Ηρθανε στην Αθήνα και από εκεί διοχετεύθηκαν σε διάφορα μέρη, από τα Γιάννενα μέχρι την Κρήτη.
Στη δεκαετία του '50, όσο ήσασταν ακόμη παιδί, υπήρχαν άλλα ακούσματα στο χωριό εκτός από τη μουσική του Πόντου;
Γ.Α. : Ακούγαμε ακόμη, τότε, τους λυράρηδες που είχαν έρθει από τον Πόντο. Βέβαια, δεν ήταν επαγγελματίες...Ο πατέρας μου έπαιζε λύρα, ο θείος μου τραγουδούσε. Δεν υπήρχε ραδιόφωνο στο χωριό για να ακούσουμε άλλες μουσικές. Μόνο γύρω στο 1955 ήρθε ένα ράδιο στο καφενείο και ήτανε αυτό το μέγα γεγονός. Μαζεύονταν, λοιπόν, όλοι εκεί για να ακούσουν τις ειδήσεις.
Ποντιακά από δίσκους πότε πρωτοακούσατε;
Γ.Α. : Υπήρχαν μερικοί που είχανε γραμμοφωνήσει στις παλιές τις πλάκες : Ο Νίκος Παπαβραμίδης, ο Σταύρης Πετρίδης από τη Θεσσαλονίκη -- ο πατέρας του Γώγου, ο Μπαϊραχτάρης από τα Σούρμενα...Τους ακούγαμε μετά το 1955, στο γραμμόφωνο που υπήρχε στο καφενείο του χωριού. Μαζί ακούγαμε και το Μια μελαχρινή, κούκλα ζωντανή και τραγούδια σμυρνέικα. Η ποντιακή δισκογραφία όμως άρχισε βασικά μετά το '60. Τότε ξεκίνησε να ηχογραφεί ο Χρύσανθος, με τον Γώγο, με τον Κουγιουμτζίδη, και σιγά σιγά οι υπόλοιποι.
Φεύγετε για πρώτη φορά από το χωριό με αμορμή τη λύρα;
Γ.Α. : Οταν ήρθε το στρατιωτικό, δεν πήρα τη λύρα μαζί μου. Παρουσιάζομαι τότε στα Τρίκαλα και είναι οι μέρες που έχει γεννήσει ο βασιλιάς τον Παύλο. Μας ρωτάνε, λοιπόν, πόσοι ξέρουμε όργανα για να γλεντήσουμε στο στρατόπεδο. Από τα μεγάφωνα ακούω ότι ψάχνουν κάποιον που να παίζει ποντιακή λύρα. Με φωνάξανε και πήγα. "Γιατί δεν έφερες τη λύρα;" με ρώτησαν. "Δεν τόλμησα." "Θα πάρεις άδεια να πας να την φέρεις." Απολύθηκα, γύρισα στο χωριό και συνέχισα την ίδια δουλειά : αγρότης. Εως ότου κάποιος από την Κοζάνη που με ήξερε μίλησε για μένα στη Δόρα Στράτου. Εκείνη έψαχνε λυράρη. Με παίρνει, λοιπόν, τηλέφωνο και μου λέει: "Έχω ένα θέατρο στην Αθήνα και θέλω..." Εγώ ούτε τη Δόρα Στράτου ήξερα μέχρι τότε ούτε τίποτα για όλη αυτή την ιστορία. Προβληματίστηκα. Ηταν και μέσα στο καλοκαίρι και η δουλειά του χωραφιού δεν παίρνει αναβολή.
Δεν το θεωρήσατε μια καλή ευκαιρία για να φύγετε από το χωριό; Αυτό ήταν τότε ομολογουμένως το όνειρο των περισσοτέρων...
Γ.Α. : Οχι. Εμένα μου άρεσε η δουλειά στα χωράφια. Εκεί είχα μάθει και εκεί μου άρεσε. Και τώρα, ακόμη, στο χωριό θέλω να ζήσω, αλλά οι υποχρεώσεις με κρατάνε εδώ. Ηρθα παρ' όλα αυτά στην Αθήνα -- ήμουν 27 χρονώ -- γνώρισα τη Δόρα Στράτου, γνώρισα και κάτι άλλα παιδιά, Πόντιους, που χόρευαν εκεί. Με άκουσε, της άρεσα και θέλησε να με κρατήσει.
Οπότε μετακομίζετε στην Αθήνα...
Γ.Α. : Οχι. Πηγαινο-ερχόμουνα. Ταξίδευα τέσσερις φορές τον μήνα. Τη βδομάδα που έβαζε κρητικά στην παράσταση δεν έβαζε ποντιακά γιατί μοιάζουνε. Ετσι, εγώ την μια βδομάδα ήμουν στο χωριό και την άλλη στην Αθήνα. Αυτό για τρία χρόνια. Στο τέλος της πρώτης σεζόν, σκεφτόμουν να σταματήσω. Ετυχε, όμως, τότε, να γίνει ένα ταξίδι στις Ινδίες με όλο το γκρουπ. Ιανουάριος του 1974. Ενας λόγος που κάθησα ήταν αυτός. Ηταν μια καλή εμπειρία εκείνες οι περιοδείες και εγώ έμεινα κατενθουσιασμένος γιατί ήταν η πρώτη φορά που έβγαινα στο εξωτερικό. Την επόμενη χρονιά που η Δόρα Στράτου μου ζήτησε να ξανακατεβώ, εγώ της απάντησα : "Ναι, αλλά θέλω να με προωθήσετε για δίσκο προσωπικό, δικό μου..." Τηλεφώνησε, λοιπόν, και με σύστησε στη Μιούζικ Μποξ. Ετσι έκανα τον πρώτο μου δίσκο. Μέχρι που έκλεισε η εταιρεία και έφυγα, έκανα άλλους έξι δίσκους.
Πόσα χρόνια παίξατε στη Δόρα Στράτου;
Γ.Α. : Εννιά. Οταν πια ήταν στα τελευταία της, έφυγα. Δεν θέλησα να συνεργαστώ άλλο. Επεσαν τα κοράκια πάνω της και αρχίσανε άλλα πράγματα. Ποιός θα πάρει τη θέση της, ποιός θα πάρει το τάδε πόστο..Εκείνη, λόγω της ηλικίας της, είχε πάθει κάτι σαν αμνησία -- δεν γνώριζε καλά καλά τους συνεργάτες της και δεν είχε πιά κρίση. Εβλεπα να καρφώνει ο ένας τον άλλον και εκείνη να διώχνει κόσμο. Εγώ έφυγα μόνος μου.
Η ΛΥΡΑ ΩΣ ΙΣΤΟΡΙΑ
Πως νιώθει ένας άνθρωπος που έμαθε τη λύρα σε παρέες, σε γλέντια, σε γάμους και ξαφνικά βγαίνει να την παρουσιάσει σαν "νούμερο" μιας παράστασης σε ένα θέατρο; Εχω την εντύπωση ότι, μέχρι τότε, το τραγούδι, η μουσική, είχε για εσάς άλλο νόημα...
Γ.Α. : Οταν παίζω λύρα σε τέτοιους χώρους, νομίζω ότι λέω την Ιστορία του Πόντου -- αυτήν που δεν έχουν τα βιβλία. Υπάρχουν μόνο δύο γραμμούλες για τόσες χιλιάδες χρόνια, τόσες θυσίες και μία γενοκτονία. Η Εξοδος του Μεσολογγίου που μάθαμε στα σχολεία έχει γίνει και εκεί, ο χορός του Ζαλόγγου έχει χορευτεί και από τις Πόντιες. Βέβαια, και εδώ και εκεί οι Τούρκοι τα κάνανε. Μόνο που αυτά εδώ είναι γραμμένα και τα δικά μας άγραφα. Και όταν λέμε Πόντος, σήμερα, μιλάμε για έναν λαό κοντά τρία εκατομμύρια στην Ελλάδα -- αν βάλουμε και τη διασπορά, μπορεί νά 'μαστε και πέντε. Δεν δικαιούμεθα, λοιπόν, λίγη Ιστορία; Οι περισσότεροι αυτό που ξέρουνε για τους Πόντιους είναι τα ανέκδοτα. Ετσι, λοιπόν, κι εγώ, όταν τραγουδάω για τον άγνωστο στρατιώτη του "Αητένς επαραπέτανεν" ή για "Του ηλ' το κάστρο", τραγουδάω την Ιστορία μου. Γιατί, αλλιώς, έρχεται σιγά σιγά η εξέλιξη που είναι και η αλλοίωση.
Φαντάζομαι ότι αυτές τις σκέψεις δεν τις κάνατε από νέος...
Γ.Α. : Είχα από τότε την αίσθηση ότι είμαι Πόντιος αλλά δεν ήξερα πόσο σοβαρά είναι τα πράγματα. Συνεργαζόμενος με την Δόρα Στράτου, από τα λόγια της κατάλαβα ότι αυτή η δουλειά είναι πάρα πολύ σοβαρή, δεν είναι μόνο γλέντι, τραγούδι και χορός.
Το ποντιακό κέντρο διασκέδασης υπήρξε η αναγκαία λύση προκειμένου να συνεχίσετε την καριέρα σας στην Αθήνα όταν πια αποχωρήσατε από τη Στράτου;
Γ.Α. : Την εποχή που ξεκίνησα, γύρω στο 1975, είχαν πάρει την απάνω βόλτα τα νεοποντιακά και δεν με προτιμούσαν ούτε στα κέντρα ούτε στις εκδηλώσεις. Ελεγαν "αυτός είναι μονότονος". Δεν βαριέσαι...Με την πάροδο του χρόνου, δικαιώθηκα. Αργότερα, εγώ ήμουν που είχα δουλειές ενώ αυτοί δεν είχαν. Ο λαός ξέρει να διαλέγει. Μπορεί να ενθουσιάζεται στην αρχή αλλά καταλήγει εκεί που πρέπει. Είναι το καλύτερο φίλτρο. Αμα περάσεις από μέσα, καθάρισες. Γύρω στο 1978, δούλευα για ένα διάστημα συγχρόνως στο θέατρο και στο μαγαζί με τα ποντιακά. Είχα παντρευτεί στο μεταξύ αλλά την οικογένεια δεν την είχα φέρει από το χωριό. Το μαγαζί ήτανε δυό μέρες την εβδομάδα -- και τώρα έτσι είναι. Μπορούσα, λοιπόν, να πηγαίνο-έρχομαι και στο χωριό. Τους έφερα όταν έκλεισα -- μία και μόνο φορά-- στα "Δειλινά", με τον Χάρρυ Κλυνν, τον Μανώλη Μητσιά, τη Λιζέττα Νικολάου και την Αννα Βίσση. Παρουσιάζαμε εκεί τον πυρρίχιο και η Λιζέττα έλεγε ποντιακά.
Πόσα είναι τα ποντιακά μαγαζιά σήμερα;
Γ.Α. : Εδώ, στην Αθήνα, είναι δύο. Φτάσανε, κάποια στιγμή, μέχρι τέσσερα αλλά,...Στη Θεσσαλονίκη, πάλι, είχε δέκα αλλά και εκεί έμειναν μόνο τρία. Εχουν κλείσει γενικά όλα τα κέντρα τα παραδοσιακά, όχι μόνον τα ποντιακά.
Είναι, άραγε, επειδή οι μνήμες λιγοστεύουν και οι άνθρωποι που έχουν μια βιωματική σχέση με αυτά τα πράγματα δεν αποτελούν πλέον εν ενεργεία κοινό;
Γ.Α. : Δεν το πιστεύω αυτό. Εγώ βλέπω τους νέους...Στη σειρά τη δική μου, μπορεί να υπήρχαν το πολύ 50 λυράρηδες σε όλη την Ελλάδα ενώ σήμερα υπάρχουν πάνω από 200. Αρα, δεν λιγόστεψαν αυτοί που ενδιαφέρονται για τέτοια πράγματα. Βγαίνω στη Μακεδονία και συναντάω παιδιά 20 χρονών που παίζουν πολύ καλή λύρα. Εγώ ο ίδιος έχω πάνω από 40 μαθητές σε συνεργασία με διάφορους συλλόγους. Οι σύλλογοι εδώ είναι πάνω από 30. Κάθε πόλη έχει και τον σύλλογό της. Γύρω στους 30 έχουμε και στην Γερμανία. Επομένως, τα κέντρα χαλάσαν γιατί...ήθελαν τα ίδια να χαλάσουν. Σιγά σιγά βάλανε και στα ποντιακά τις σαμπάνιες και τα λουλούδια και άρχισαν να μιμούνται το στυλ γλεντιού του λαϊκού τραγουδιού. Βάλανε και λαϊκές τραγουδίστριες...Μπορεί στην αρχή αυτό να άρεσε, μετά όμως οι Πόντιοι, αυτοί που θέλανε τη λύρα, άρχισαν να φεύγουν.
Με τα σύγχρονα ποντιακά πως τα πήγατε;
Γ.Α. : Το πιο δύσκολο πράγμα για έναν παραδοσιακό μουσικό είναι να...μείνει παραδοσιακός. Ισως αν δεν συνεργαζόμουν με την Δόρα Στράτου και τη Δόμνα Σαμίου -- με την οποία συνεργάζομαι μέχρι σήμερα-- να έφτιαχνα και εγώ τέτοια, "σύγχρωνα" κομμάτια. Ωστόσο, η συνεργασία μου μαζί τους, οι συζητήσεις που κάναμε, με σταμάτησαν. Μου έδωσαν να καταλάβω ότι είναι σαν να γράφεις ψεύτικη Ιστορία : Ακούς μια μουσική τούρκικη, βουλγάρικη, σλάβικη, την παντρεύεις με ποντιακά λόγια και την σερβίρεις δισκογραφικά σαν ποντιακό. Ο πειρασμός υπάρχει. Εγώ, όμως, στους δίσκους ήμουν πάντα αυστηρός με τον εαυτό μου. Εχω γύρω στους 16 δίσκους με παραδοσιακά ποντιακά τραγούδια και όργανα : λύρα, νταούλι, αγγείον (τσαμπούνα), φλογέρα -- κάποτε και ζουρνά. Στα κέντρα, βέβαια, είναι αλλιώς. Οταν ένα τραγούδι που δεν είναι παραδοσιακό κυκλοφορεί, ο λαός το ακούει, του αρέσει και μετά έρθει ο άλλος και σου κάνει παραγγελιά, είσαι υποχρεωμένος να το παίξεις. Στα κέντρα, λοιπόν, παίξαμε όλα αυτά τα τραγούδια. Τώρα, το αν είναι καλό η όχι που γίνανε, θα το δείξει το μέλλον. Μπορεί κάποια από αυτά να μείνουνε και αργότερα να γίνουν παράδοση.
Η ποντιακή παράδοση πιστεύετε ότι έχει καταγραφεί ολόκληρη στη δισκογραφία; Προσωπικά, γνωρίζω λίγα πράγματα και ακόμη λιγότερα είναι στη διάθεση ενός μέσου ακροατή.
Γ.Α. : Χαθήκανε πολλά. Θαφτήκανε μαζί με τους ανθρώπους. Τότε, το '22, όταν ήρθανε οι Πόντιοι, δεν υπήρχαν άνθρωποι να πάνε να τους βρουν και να καταγράψουνε την μουσική τους. Αλλωστε, και οι ίδιοι είχαν άλλες έννοιες. Αργότερα, οι περισσότεροι είχαν πια πεθάνει. Δεν υπάρχει, λοιπόν, καταγραφή. Αυτές οι ανώνυμες φωνές που τις έχω στα αφτιά μου δεν υπάρχουνε--ούτε και θα βγει κάποιος νεότερος, γιατί ούτε εγώ ο ίδιος που τις άκουσα δεν έχω αυτό το χρώμα, το καθαρό ποντιακό. Ο μεγαλύτερος λυράρης που πέρασε από την ιστορία μας -- τουλάχιστον από αυτούς που γνώρισα εγώ -- είναι ο Γώγος (Πετρίδης). Ανέβασε πολύ τη λύρα. Αυτόν ακούσαμε οι υπόλοιποι...Ολοι τον μιμηθήκαμε. Προσπαθήσαμε να παίξουμε πάνω στον τρόπο του. Εβαλε τη λύρα σε μια θέση σωστή γιατί οι παλαιότεροι παίζανε λίγο στην τύχη. Ο Γώγος δεν ήξερε μουσική, ήτανε χάρισμα αυτό που είχε και έτσι τά 'βαλε όλα σε μια σειρά. Πρέπει νά 'χει 15 χρόνια που πέθανε, 72 χρονώ. Ξέρεις τι γίνεται με τον δίσκο μέχρι και σήμερα; Ο μόνος τρόπος που μαθαίνουμε αν πάει η όχι καλά είναι αν μας ζητήσει η εταιρεία να κάνουμε και άλλον. Ηχογραφώντας έναν δίσκο, το μόνο κέρδος που έχεις είναι ότι κάνεις "όνομα" . Από χρηματικής πλευράς, δεν αξίζει τον κόπο. Εγώ έχω 16 δίσκους που για να τους κάνω μου το ζήτησαν κάποιες εταιρίες. Και τί έβγαλα; Πάω κάθε έξι μήνες και παίρνω 100, το πολύ 200.000. Κι ύστερα, μόλις περάσουν δυο χρόνια από την κυκλοφορία του δίσκου, τελειώνει και αυτό....
Αλήθεια, πως σας φάνηκε η απόδοση ποντιακών τραγουδιών από τον Στέλιο Καζαντζίδη;
Γ.Α. : Εμένα μου άρεσε που ο Καζαντζίδης είπε ποντιακά. Από κει και πέρα, για να γίνει χρυσός ο δίσκος πάει να πει ότι και ο λαός καλά το πήρε...
Δεν είπε, βέβαια, μόνο παραδοσιακά ποντιακά, ούτε χρησιμοποίησε παραδοσιακές ποντιακές ορχήστρες.
Γ.Α. : Ετσι άρεσε στον Καζαντζίδη, έτσι θέλησε να το κάνει. Εγω ήμουνα στο στούντιο, με καλέσανε να βοηθήσω. Δεν δέχτηκα, όμως, να παίξω με αυτά τα όργανα. Είπα τη γνώμη μου για το πως πρέπει να γίνει ο δίσκος--παραδοσιακός με παραδοσιακά όργανα-- αλλά ο ίδιος ο Καζαντζίδης, ίσως επειδή το αφτί του είναι συνηθισμένο στην ορχήστρα, είπε, "όχι, εγώ θέλω να το κάνω έτσι..." Ητανε και ο Χρύσανθος σε εκείνην την δουλειά, ο οποίος επίσης του έλεγε να τα κάνουμε παραδοσιακά-- ούτε εκείνον άκουσε. Εμένα, βέβαια, μου αρέσανε και έτσι όπως τα έκανε.
Τελικά, σήμερα, μπορεί κανείς να ζήσει καλά παίζοντας λύρα;
Γ.Α. : Εγώ έζησα. Δεν έκανα θαύματα, στο νοίκι κάθομαι, αλλά οπωσδήποτε μια οικογένεια τα φέρνει άνετα βόλτα. Είναι και πόσες δουλειές θα σου βγούνε...Αμα δεν είσαι σε κέντρο, περιμένεις να χτυπήσει το τηλέφωνο να βγει δουλειά. Αμα έχεις όνομα ισχυρό, επιβιώνεις. Αμα δεν έχεις, όμως, δεν μπορείς να ζήσεις. Και για μένα ακόμη μπορεί νά 'ρθει μήνας νά 'χει πολλή δουλειά, μπορεί νά 'ρθει και να μην έχει...
Πέρα από την ενασχόληση σας μαζί της για επαγγελματικούς λόγους, διασκεδάζετε με τη λύρα;
Γ.Α. : Στο τραπέζι, όταν βρεθούνε πέντε-δέκα καλοί μερακλήδες, κάνουν όλοι το κέφι τους, μαζί και ο λυράρης. Εκεί δεν είναι πλέον επάγγελμα. Πίνουμε και γλεντάμε.
Σας συμβαίνει συχνά αυτό;
Γ.Α. : Πολλές φορές. Περισσότερο επάνω, στο χωριό, λιγότερο στην Αθήνα. Εδώ είναι και το διαμέρισμα, ενοχλείς τον διπλανό. Εμείς, άμα κάτσουμε να πιούμε, να παίξουμε λύρα και να τραγουδήσουμε, θα μας πάρει το πρωί. Εδώ, όμως, μπορεί να μας πάρει και το .....εκατό που θα φωνάξει ο άλλος. Ενώ στο χωριό, όσο θέλεις φώναξε...
Εκεί, στο χωριό, εξακολουθεί το "παρακάθι" ;
Γ.Α. : Κάπως έτσι. Αμα αρχίζει να παίζει η λύρα, την κλείνουμε την τηλεόραση. Τελείωσε. Γλεντάμε και πίνουμε. Λέει ο ένας το ένα στιχάκι, λέει ο άλλος το άλλο. Μου αρέσει πολύ αυτό το γλέντι. Οχι ότι έχω τίποτα με την τηλεόραση, έτσι; Χρειάζεται και αυτή, τελευταία όμως μας έχει πάρει τα μυαλά.
Καμιά φορά, αναρωτιέμαι μήπως η αναγωγή της παραδοσιακής μουσικής σε "διατηρητέο μνημείο", σε αντικείμενο μελέτης συλλόγων, μουσείων κλπ. μέτρησε, εν τέλει, αρνητικά στην καθημερινή της χρήση ως μέσου έκφρασης και ψυχαγωγίας των ανθρώπων...
Γ.Α. : Πάντα μια εξέλιξη έχει τα θετικά της και τα αρνητικά της. Είναι αναπόφευκτα όλα αυτά...Πρέπει επιτέλους όλοι μας να ξεκινήσουμε, έστω και τώρα, να δουλεύουμε πιο σοβαρά πάνω στην παράδοση της Ελλάδας. Και "πιο σοβαρά" σημαίνει να μπει μέσα στα σχολεία. Στο κάτω κάτω, δεν πειράζει να μάθει και πέντε χορούς το παιδί. Γυμναστική είναι και αυτό...Να μην περιμένουμε όλα "από στόμα σε στόμα". Κάνει, βέβαια, τη δουλειά της και αυτή η μέθοδος-- και την κάνει καλά, αιώνες τώρα. Ο λαός τα κρατάει όσο μπορεί όλα αυτά. Κατά τα άλλα, όμως, εκεί που το κράτος θά 'πρεπε να συντηρεί τους ανθρώπους οι οποίοι ζωντανεύουν το δημοτικό τραγούδι, μοιάζει να κάνει ό,τι μπορεί να τους φιμώσει. Τι να πω, ρε παιδί μου; Οτι είναι σκοπιμότητα; Να σας πω, για παράδειγμα, κάτι που συμβαίνει τελευταία με αυτό που λένε ότι κάθε επάγγελμα έχει ένα τεκμήριο στην εφορία; Με βάση αυτό, λοιπόν, ένας δημοτικός τραγουδιστής εξομοιώνεται με έναν λαϊκό. Και έρχεται η εφορία και ζητάει, ας πούμε, 4.000.000 από έναν άνθρωπο που έχει χρόνια να δουλέψει σε μαγαζί. Και είναι αρκετοί αυτοί...Για μια εκδήλωση κάπου στην Ελλάδα, εγώ δεν μπορώ να ζητήσω πάνω από 100.000. Βάλε εισητήρια, διαμονή...Και θα σου τύχει μια τέτοια εκδήλωση τη βδομάδα; Αν ζητήσω παραπάνω, την άλλη φορά δεν θα με πάρουν. Εχουμε παραδείγματα μεγάλων τραγουδιστών που ζήτησαν παραπάνω και σταμάτησε το τηλέφωνό τους να χτυπά για χρόνια. Ποιος να τους τα δώσει; Και από που να τα βγάλει ;

Ο Γιώργος Ορφανίδης γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Δράμα από Πόντιους γονείς. Ο πατέρας του ,Κώστας,από τα Κομνηνά Ξάνθης, κατάγεται από την Τραπεζούντα ενώ η μητέρα του, Δήμητρα από την Αργυρούπολη Δράμας, κατάγεται από την Αργυρούπολη του Πόντου. Είναι παντρεμένος και πατέρας δυο κοριτσιών.
Καλλιτεχνική Σταδιοδρομία
Ξεκίνησε να ασχολείται με το τραγούδι το 1990 με εμφανίσεις σε διάφορες τοπικές εκδηλώσεις της Δράμας και κατόπιν έρχονται οι πρώτες εμφανίσεις σε ποντιακό κέντρο, στο Χορτοκόπι Καβάλας. Αργότερα ξεκινάει τη συνεργασία του με το ποντιακό κέντρο "Λεμόνα" της Δράμας η οποία διαρκεί έξι χρόνια και σημειώνει τεράστια επιτυχία. Κατα τη διάρκειά της συνεργάζεται με πολλούς Πόντιους καλλιτέχνες.
Η μεγάλη επιτυχία που σημειώνουν οι εμφανίσεις του, τον "αναγκάζουν" να αφήσει την ιδιαίτερη πατρίδα του και να συνεχίσει για δυο χειμερινές σαιζόν στο ποντιακό κέντρο "Τρυγώνα" της Αθήνας. Επιστρέφει στη Δράμα και εμφανίζεται στο ποντιακό κέντρο "Μινόρε" της Δράμας.
Δισκογραφία
Εχει ηχογραφήσει έξι προσωπικούς δισκους μεταξι των οποίων και δύο ζωντανές ηχογραφήσεις.

Γεννήθηκε στην Καλαμαριά Θεσσαλονίκης το 1931. Ήταν πιστώς ερμηνευτής των παραδοσιακών μας τραγουδιών του αξέχαστου Πόντου.
Θα τον θυμόμαστε με το τραγούδι του που θα τραγουδιέται πάντα και αιώνια, Η ΜΑΝΑ ΕΝ ΚΡΥΟΝ ΝΕΡΟΝ ΚΑΙ ΣΟ ΠΟΤΗΡ ΚΙ' ΕΜΠΑΙΝ.
Πέθανε στις 18 Απριλίου 2001.

Ο Χρήστος Ακριτίδης γεννήθηκε το 1962 στο Μεσόβουνο της Πτολεμαϊδας. Κατάγεται από μουσική οικογένεια. Ο πατέρας του ο Μήτσον Ακριτίδης παίζει λύρα και τραγουδάει και ο θείος του παίζει κλαρίνο. Αν και κατάγεται από μουσική οικογένεια το μουσικό ερέθισμα το πήρε σε ηλικία επτά χρονών από έναν παππού τον Λάμπον με το ντεφ από τα Κομνηνά που τον είδε να παίζει σε έναν γάμο με τον πατέρα του και τον θείο του. Την άλλη μέρα κατασκεύασε ένα ντέφι και άρχισε να παιδεύετε! Σε ηλικία 12 χρονών άρχισε να μαθαίνει ακκορντεόν και δειλά-δειλά με την προτροπή του πατέρα του να τραγουδάει. Στα 16 του αρχίζει να πηγαίνει στους γάμους και τα πανηγύρια της περιοχής του με το συγκρότημα του πατέρα του και του θείου του παίζοντας συνθεσαϊζερ και τραγουδώντας.
Τον Οκτώβριο του 1981 κατατάσσετε στο πολεμικό ναυτικό και τον Ιανουάριο του 1982 γνωρίζεται με τον Μιχάλη Καλιοντζίδη όπου αρχίζει μια συνεργασία δύο χρόνων στο ποντιακό κέντρο «Φάρος» των Αθηνών όπου το πρόγραμμα ηγούνται δυο καλλιτέχνες με βαριά παρακαταθήκη, ο καπετάνιος του ποντιακού τραγουδιού Χρύσανθος, και ο Γιώργος Αμαραντίδης. Το Πάσχα του 1994 κάνει το πρώτο του ταξίδι στο εξωτερικό σε μια περιοδεία με τον Χρύσανθο και τον Χρήστο Τσενεκίδη σε αρκετές πόλεις της Γερμανίας. Μέχρι το 1989 παίζει συνθεσάιζερ και τραγουδάει σε αρκετά ποντιακά μαγαζιά και αρκετές συνεργασίες με τελευταία και πάλι στο Φάρο των Αθηνών με τους Γιώργο Δημητριάδη και Θεόδωρο Βεροιώτη.
Από το 1990 αρχίζει μια νέα σταδιοδρομία μόνο με το τραγούδι στους χόρους που ήδη γνωρίζει, ξεκινώντας από το ποντιακό κέντρο «Ο Πόντος» στην Πτολεμαϊδα. Εμφανίζεται σε αρκετές εκδηλώσεις των Ποντιακών συλλόγων του εξωτερικού (Γερμανία, Αμερική, Σουηδία).
Αυτό που θα του μείνει αξέχαστο είναι η συμμετοχή του στο Πανευρωπαϊκό Φεστιβάλ Ποντιακών Σωματείων του 2002 στο Λούντβισχάφεν της Γερμανίας όπου είδε να ξεχύνονται μέσα σε ένα κλειστό στάδιο 1.200 χορευτές με την ποντιακή στολή και ο κάθε σύλλογος να έχει το λυράρη του και το νταουλτζή του. Τον συγκίνησε το γεγονός ότι χιλιάδες χιλιόμετρα μακρυά από τον τόπο του αντιμετώπησε τέτοια ζωντάνια.
Οι καλές του συνεργασίες και η πείρα των τόσων χρόνων τον έχουν διδάξει να ξεχωρίζει το καλό ποντιακό τραγούδι. Το συνθεσάιζερ τον βοήθησε να έχει μια καλήτερη αντίληψη των μουσικών θεμάτων. Την αρχική ενασχόληση με το τραγούδι την οφείλει στην παρότρυνση του πατέρα του. Θαυμάζει και τρέφει απεριόριστο σεβασμό στον καπετάνιο του Ποντιακού τραγουδιού ΧΡΥΣΑΝΘΟΣ.

Η διαδρομή μακρινή. Χάνεται στα βάθη των αιώνων! Από τη στεριά την ελληνική, στα νησιά, στην παραλία της Μικρασίας, στη Σινώπη, της Τραπεζούντα, την Αργυρούπολη (Κιμισχανά) από εκεί στο Καρς και τα χωριά "τη ...Κιόλας". διαρκείς ξεριζωμοί και μεταναστεύσεις. Ορόσημο ο μεγάλος ξεριζωμός του 1920-1922.
Τότε που ο ....Πυλολώρς εδιέταξεν, γοσέψτεν τ' αραπάδες, ες κι έρχουντανε οι Τουρκάντ να σπάζνε τη νυφάδες. Επιστροφή στην μητροπολιτική Ελλάδα. Αγώνες με νύχια και με δόντια για επιβίωση και προσαρμογή στα νέα δεδόμενα. Η ψυχή και ο νούς διαδρομές της καρδιάς και του λογισμού. Η μισή προς την ανατολή, στις αλησμόνητες πατρίδες, και η άλλη μισή ταυτόχρονα, στο νέο τόπο. Πρόσφυγες στη μητέρα πατρίδα των προγόνων τους, στην Ελλάδα.
Στην Ελλάδα που δεν τους χωρούσε όλους. Ενας ακόμα ξεριζωμός, μια ακόμη προσφυγιά στα "πολιτισμένα" μέρη. Γερμανία, Σουηδία, Ελβετία...Αλλαξαν πολλά στο μεταξύ σ' αυτόν τον κόσμο...Μέσα σ' όλα αυτά άλλαξαν και αρκετές από τις αξίες και τα ιδανικά των ανθρώπων του πλανήτη. Αλλαξαν και οι έννοιες των λέξεων. Σε μερικές περιπτώσεις άλλαξαν κι αυτές τις ίδιες τις λέξεις. Είσαι λάθος, θα μου πουν! Η ξενητειά της Γερμανίας, της Αυστραλίας, της Σουηδίας, είναι μια απλή μετανάστευση, που την επιλέγει ο καθείς, χωρίς να του επιβάλλεται...Ναι! Λες και για ταξίδι αναψυχής και ξεκούρασης έφυγαν για τα κάτεργα και τις υπόγειες στοές οι...μετανάστες.
Παρ' όλα αυτά, οι απόγονοι των ακριτών του Πόντου ούτε που το διανοήθηκαν ποτέ να σπάσουν την αλυσίδα της ιστορίας, της παράδοσης των αιώνων. Μετέφεραν, κρατώντας σφιχτά στα φυλοκάρδια, στην ψυχή, στα χέρια και στις βαλίτσες τους, τη νοσταλγία, την ιστορία, τις παραδόσεις, τη μουσική, τα τραγούδια και τη διάλεκτο. Για διασφάλιση όλων αυτών, μέσα στη βαλίτσα τους, έκρυβαν και μια λύρα. Τρεις χιλιάδες χρόνια παράδοση, καταγραμμένη πάνω σε τρεις χορδές.
Απειρες οι αποδείξεις για τα παραπάνω. απειρες οι μικρές ιστορίες της κάθε προσφυγικής οικογένειας. Ετσι που όλες μαζί, συνθέτουν το πάζλ που απεικονίζει ανάγλυφα και περίτρανα ότι αυτή η ράτσα η ελληνική δεν "απογαλακτίζεται" εύκολα.
Μια τέτοια μικρή ιστορία είναι κι αυτή της προγονικής καταγωγής του Τάκη Αλαματίδη.
Τον συναντήσαμε στη Δράμα, σ' ένα ταξίδι αστραπή που έκανε από τη Γερμανία για τις ανάγκες της δισκογράφησης της τρίτης δουλειάς του που μάλιστα έγινε με τη συνεργασία του Νίκου και Πάνου Γεωργιάδη.
Πολλές φορές το έχω πει από το ραδιόφωνο και το έχω γράψει. Ο καλλιτέχνης και δεί ο της παραδοσιακής μας μουσικής, πρέπει να κρίνεται (επιβάλλεται να κρίνεται) όχι μόνο από την φωνή του, αλλά στον ίδιο και από το χαρακτήρα και τη συμπεριφωρά του. Και γιατί, βέβαια είναι δημόσιο πρόσωπο και ψυχαγωγεί (αγωγή ψυχής), αλλά και γιατί υπηρετεί (παράλληλα με το επάγγελμα που κάνει) την διατήρηση, διάδοση, προβολή, μιας παράδοσης αιώνων που την κατέγραψαν στο διάβα τους, εκατομμύρια ανθρώπων της ράτσας του.
Ο Τάκης Αλαματίδης και από φωνή, και από κατατομή, αλλά και από χαρακτήρα και συμπεριφορά είναι αντάξιος όλων αυτών των προδιαγραφών που τίθενται.
-Γεννήθηκα το 1958 στη Μεγάλη Στέρνα του Κιλκίς, μας λέει και συνεχίζει: Σίγουρα θα αναρωτιέσαι για την προγονική μου καταγωγή!
-Οχι μόνο εγώ, αλλά φαντάζομαι και οι αναγνώστες.
-Οι γονείς μου κατάγονται από τα χωριά του Κιόλας του Καρς. Και για να ακριβολογώ, ο πατέρας μου ήρθε προσφυγόπουλο το 1920 από το Κιασάρ του Καρς, ενώ η μητέρα μου γεννήθηκε εδώ στη Μεγάλη Στέρνα, έχωντας προγονική καταγωγή το χωριό Βερκενίς της περιοχής Κιόλα του Καρς.
Κοινή προγονική καταγωγή ερωτούντος και συντευξιαζόμενου. Είναι αλήθεια ότι αυτό πρώτη φορά μου συμβαίνει και βεβαίως, γιατί να το κρύψω, με ενθουσιάζει και με κάνει να νοιώθω πολύ πιο οίκεια και ζεστά!
-Αντε στην υγειά μας...αντιτείνεται ο Τάκης και ...τσουγκρίζουμε τα ποτήρια.
-Ο Καρσλής λοιπόν, χορεύοντας Τας, κρατώντας στο άλλο χέρι το μικρόφωνο και τραγουδά για όλο τον Πόντο...το μακρύν τη Ματσούκας, το Διπάτ τη Τραπεζούντας, τη Κρώμνης, τη Κιμισχανάς...
-Ναι...εκστασιάζομαι σε κάθε τέτοια υπέροχη, επουράνια θα έλεγα, μελωδία και ρυθμό, κάθε φορά που τραγουδώ! Δεν ξεχωρίζω λιγότερο ή περισσότερο τη μουσική των προγόνων μου. Αλλωστε δεν θεωρώ τον εαυτό μου ψυχρό επαγγελματία καλλιτέχνη. Δεν μπορώ να νοιώσω έτσι. Για να το θέσω πιο απλά. Μη με ρωτήσεις αν είμαι τραγουδιστής με την επαγγελματική έννοια που έχει προσλάβει ο όρος σήμερα. Θα σου πω ότι είμαι διασκεδαστής. Τραγουδώ πρώτα για να διασκεδάσω εγώ και μαζί μου οι άλλοι.
Το νοιώθω πραγματικά φίλοι αναγνώστες ότι ο Τάκης Αλαματίδης την ώρα που τα λέει όλα αυτά δεν κάνει θέατρο...Ετσι αισθάνεται. Κι αυτό γιατί, πολλές φορές λειτουργεί αυθόρμητα, θέτοντας στο περιθώριο κάποια άλλα στοιχεία, που ένας επαγγελματίας θα πρόσεχε ίσως, πριν από όλα τ' άλλα. Αλλά...είπαμε...ο λαϊκός καλλιτέχνης δεν πρέπει μόνο να είναι, αλλά και να φαίνεται ή και...το αντίστροφο βέβαια.
-Ξενητεμένο αηδόνι, λοιπόν ο Τάκης Αλαματίδης, εργάζεται και τραγουδά συγχρόνως στη Γερμανία. Θα ήθελα να μας πεις δυο λόγια.
-Κατ' αρχήν φίλε Μάκη, αποδέχονται βεβαίως το ... ξενητεμένο. Οσο για το αηδόνι..αυτό είναι θέμα κόσμου να κρίνει και να προσδιορίζει ... σε καμία περίπτωση πάντως εγώ δεν αποδέχομαι αυτόν τον όρο. Στη Γερμανία εργάζομαι εδώ και 11 χρόνια στο Shorntorf στην περιοχή της Στουτγκάρδης.
Τραγουδώ εδώ και 20 χρόνια , "επαγγελματικά" αν και για μένα δεν είναι σωστός ο όρος. Ενώ θα πρέπει να πω, ότι πέραν όλων των άλλων, οφείλω πολλά και στη σύζηγό μου την Μερόπη Κοτανίδου (πατρικό) για τη στήριξη και ανοχή της, η οποία κατάγεται από το Χωρύγι του Κιλκίς, με προγονική καταγωγή και αυτή ένα από τα χωριά "τη Κιόλας" του Καρς, το χωριό Ντορτ Κιλησέ. Είμαι παντρεμμένος εδώ και δεκατέσσερα χρόνια και έχω δύο παιδιά. Τον Νίκο 14 χρόνων και την Κική 11 χρόνων.
-Να έρθουμε τώρα στις δισκογραφικές δουλειές . Η ...πριν και από αυτές πες μας ποιοι ήταν αυτοί που σε βοήθησαν να κάνεις το πρώτο άλμα.
-Ναι...οφείλω να πω και παράλληλα να ευχαριστήσω τον Σάββα Λαζαρίδη, με τον οποίο γνωρίστηκα στη Γερμανία το 1995 όπου έγινε και ο πρώτος δίσκος. Τόσο ο Σάββας, όσο και ο πατέρας του ο Πέτρος ήταν για μένα πολύτιμοι φίλοι, δάσκαλοι, βοηθοί.
Στη συνέχεια, το 1997 στον ποντιακό σύλλογο Shorntorf στην περιοχή της Στουτγκάρδης, γνώρισα τον νεαρό λυράρη Μπάμπη Κοχλιαρίδη. Στο σύλλογο αυτό έμελε να γίνω μέλος και μάλιστα το 1998 να ενταχθούν και τα παιδιά μου εκεί και να μάθουν τους λεβέντικους ποντιακούς μας χορούς. Γνωρίζοντας τον Μπάμπη Κοχλιαρίδη διέκρινα ότι ο νεαρός διέθετε σπουδαίο ταλέντο, εξαίρετο χαρακτήρα και έτσι συνεργάστηκα μαζί του. Αποτέλεσμα όλων αυτών ήταν να οργώσουμε στην κυριολεξία ολόκληρη τη Γερμανία, όπου υπάρχει ελληνικό στοιχείο, για τέσσερα ολόκληρα χρόνια. Ιδιαίτερα όμως μου έχει μείνει ανεξίτηλα χαραγμένο στο μυαλό το ταξίδι μας το 1999 στη Σουηδία. Περάσαμε τέσσερις αξέχαστες μέρες, νοιώθοντας ότι μάλλον δεν βρισκόμαστε στη Σουηδία, αλλά στην Ελλάδα.
Αποκορύφωμα αυτής της συνεργασίας ήταν η δισκγραφική μας δουλειά το 1998 με τον τίτλο "ΚΙΛΚΙΣ ΝΤΟ ΟΝΟΜΑΝ ΓΛΥΚΙΝ". Με τον Μπάμπη τον Κοχλιαρίδη συνεχίζουμε τη συνεργασία και σήμερα, παίζοντας σε εκδηλώσεις -βραδιές συλλόγων, αλλά και κοινωνικές (γάμους κλπ).
Θα μου επιτρέψεις Μάκη, γιατί το θεωρώ υποχρέωση - αλλά και τιμή μου, να αναφέρω ότι το 1999, συγκεκριμένα τον Φεβρουάριο του '99 μου δόθηκε η ευκαιρία να τραγουδήσω με τον μεγάλο κατ' εμέ λυράρη (από τους νέους) Παναγιώτη Κογκαλίδη. Αυτό έγινε στη Γερμανία, στα πλαίσια της γιορτής και των εκδηλώσεων του συλλόγου μας για τα 10 χρόνια από την ίδρυσή του.
-Μάλιστα! Αντε στην υγειά του Παναγιώτη, λοιπόν που είναι και δικός μου πολύ καλός φίλος, (του αντιτείνω εγώ) και τσουγκρίζουμε για δεύτερη φορά. Πάμε τώρα στη τελευταία σου δισκογραφική δουλειά.
-Ναι...είναι υπό εκκόλαψη και θα κυκλοφορήσει σύντομα (Ηταν Φεβρουάριος 2001).
Η δισκογραφική αυτή δουλειά πιστεύω πως θα γίνει ευχάριστα αποδεκτή από το κοινό, γιατί είναι πραγματικά καλή δουλειά, παραδοσιακής βάσης. Και θα 'λεγα και μια κατάθεση ψυχής. Θα πρέπει να αναφέρω όμως ότι αφορμή και αιτία στάθηκε ο Νίκος (Κόλιας) Γεωργιάδης από την Αργυρούπολη της Δράμας, τον οποίο γνώρισα το καλοκαίρι που μας πέρασε. Βέβαια τον πατέρα του Νίκου τον πρεσβύτερο Πάνο Γεωργιάδη (γιατί υπάρχει και ο εγγονός Πάνος), τον είχα γνωρίσει πριν 10 χρόνια στη Γερμανία όπου και εργαζόταν. Ετσι λοιπόν η συνάντησή μας με τον Νίκο (Κόλια) επέφερε πολύ σύντομα και τη συνεργασία στην 3η μου κατά σειρά δισκογραφική δουλειά, με τον γυιό του, τον νεότερο δηλαδή Πάνο Γεωργιάδη που παίζει λύρα. Ευχαριστώ και τον πατέρα και τον γυιό. Τον πατέρα Κόλια γιατί μου εμπιστεύτηκε τα ομολογουμένως πολύ όμορφα τραγούδια του. Τον δε Πάνο για την καταπληκτική απόδοση στη λύρα, αλλά και στη συνοδεία στο τραγούδι σε ορισμένα δίστιχα.
Πιστεύω πως ο Πάνος έχει μέλλον, όπως και πολλοί νέοι λυράρηδες. Εχει τον αέρα, την τρομερή άνεση του παταριού, όπως λέμε, εμείς οι καλλιτέχνες και επίσης το στοιχείο εκείνο που σου δημιουργεί την αίσθηση ότι, παρ' όλο που θα παίξεις για πρώτη φορά μαζί του, είναι σαν να συνεργάζεσαι χρόνια ολόκληρα.
-Αλήθεια, Τάκη, μου είπες λίγο πριν ότι τραγουδάς εδώ και 20 χρόνια. Ομως πιστεύω να θυμάσαι το πρώτο σου βάπτισμα απέναντι στο κοινό. Είναι σίγουρα ένα μεταίχμιο...μια δοκιμασία.. που ή την εγκρίνει ο ίδιος σου ο εαυτός ή αυτοαπορρίπτεσαι.
-(Γελάει). Ναι έτσι ακριβώς είναι. Ααα! Θυμάμαι ήμουν 22 χρονών τότε . Σε Γάμο, με λυράρη του Τάσο τον Κεμανίδη. Από τότε ... ίσα με τώρα τραγούδησα... (σκέφτεται λίγο).. και που δεν τραγούδησα...Τι μουχαμπέτια, τι γλέντια, τι βραδιές. Και βέβαια ήταν αρκετές οι φορές που είχα την τύχη να με συνοδεύσουν και πολλοί καταξιωμένοι καλλιτέχνες. Ενδεικτικά και μόνον αναφέρω - χωρίς παρεξήγηση - τον γυιό του Γώγου, Κωστάκη Πετρίδη, τον Παναγιώτη Ασλανίδη, τον Νίκο Ιωαννίδη, τον Γιάννη Τσανάκαλη, τον Παυλάκη Δραμινό, Γιωργούλη Σασκαλίδη, Λάμπη Τιλκερίδη (τρομερό λυράρη), τον Δημήτρη Πιπερίδη, και πολλούς άλλους...αα! και βεβαίως ως Καρσλής τραγούδησα και με τον Μίτκα Ιακωβίδη στο κλαρίνο και τον αείμνηστο Γιωργούλη Παπαδόπουλο.
Τις στιγμές που καταγράφονταν αυτή η συνέντευξη, ο τελευταίος (τρίτος) δίσκος του Τάκη Αλαματίδη βρισκόταν στη διαδικασία της επεξεργασίας για κυκλοφορία. Σήμερα, τη στιγμή που διαβάζετε αυτές τις γραμμές, έχει κυκλοφορήσει με τον γενικό τίτλο: "Ο ΠΟΝΤΟΝ ΑΣΟ ΝΟΥΜ ΚΙ ΕΒΓΑΙΝ". Και τολμώ να πω φίλοι αναγνώστες ότι αξίζει να ακουστεί σε κάθε ποντιακό σπίτι και να κοσμεί την δισκογραφική σας "βιβλιοθήκη".
Ο Τάκης Αλαματίδης είναι ένας Καλλιτέχνης που συνδυάζει περίφημα δύναμη και συναίσθημα στη φωνή. Ανθρωπιά και αγάπη προς την παράδοση στην ψυχή. Δεν χωράει δε καμιά αμφιβολία ότι ο γενικός τίτλος της τελευταίας του δισκογραφικής δουλειάς τον εκπροσωπεί από κάθε άποψη. Γιατί πράγματι όσοι τον γνώρισαν από κοντά θα το πιστοποιήσουν, αλλά και θα σιγοτραγουδήσουν μαζί του:
Ο ΠΟΝΤΟΝ ΑΣΟ ΝΟΥΜ ΚΙ ΕΒΓΑΙΝ...

Το κορίτσι απ’ τη Σαμψούντα

noreply@blogger.com (ποντιακη φωλεα) — Tue, 3 Oct 2017 20:54:00 +0200

- Απ’ την Σαμψούντα και τον Πόντο, στη Σμύρνη κι από κει στον Πειραιά της προσφυγιάς, μια νεαρή γυναίκα αντιπαλεύει με πείσμα το πεπρωμένο της, διεκδικώντας το δικαίωμα στη ζωή και την αγάπη.

Η Καλλιόπη πίστευε μέχρι τα 9 της χρόνια πως το χειρότερο που της είχε τάξει η ζωή ήταν τα παράξενα μάτια της, για τα οποία την κορόιδευαν οι συμμαθήτριές της στο Παρθεναγωγείο, επειδή δε γινόταν να γνωρίζει πόσα άλλα της είχε αυτή γραμμένα.

Γεννημένη αρχές του 20ού αιώνα στη Σαμψούντα, θα βιώσει τις λευκές πορείες θανάτου και εξορίες από τους Νεότουρκους κι αργότερα τις αγριότητες του Κεμάλ.

Η Καλλιόπη μια μαγιάτικη νύχτα του 1919, πάνω στην μάντρα του σπιτιού της, στην Σαμψούντα, κατακλύζεται από τις θύμισες του παρελθόντος της. Θύμισες που την γεμίζουν γλυκιά νοσταλγία αλλά και απέραντη μελαγχολία. Έχοντας ακροατή τον Αριστείδη Φωτιάδη, εξομολογείται τα γεγονότα που στιγμάτισαν την μέχρι τώρα ζωή της ίδιας, της οικογενείας της καθώς και των συμπατριωτών της.

Αρχές του 1921, στην εφηβεία, με σωριασμένο τον κόσμο της σε ερείπια, θα βρει καταφύγιο σ’ ένα χωριό του Πόντου. Λίγους μονάχα μήνες μετά θα ντυθεί νύφη στα 16 της σ’ έναν αναπάντεχο γάμο, που θα την οδηγήσει στη Σμύρνη. Θα ζήσει για λίγο μια πλούσια ζωή στην πανέμορφη κοσμοπολίτισσα πόλη που περιμένει αμέριμνη την καταστροφή της, όπου θ’ ανακαλύψει τον έρωτα κι ίσως τον χάσει, όπως ορίζει για άλλη μια φορά η μοίρα της…

Οι λίγες αλλά πολύτιμες στιγμές με τον άντρα της θα την συντροφεύουν στο ταξίδι της προς τον Πειραιά τον Αύγουστο του ’22 και θα αποτελέσουν αποκούμπι στο άκουσμα της Καταστροφής της Σμύρνης, τον Σεπτέμβρη του ’22 και της ενδεχόμενης απώλειας του ανθρώπου που της άγγιξε την καρδιά!

Tο βιβλίο της Σόφης Θεοδωρίδου «Το κορίτσι απ’ τη Σαμψούντα»
κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός

«Το κορίτσι απ’ τη Σαμψούντα» μας ταξιδεύει πίσω στο χρόνο. Ο τρόπος με τον οποίο προσεγγίζει η συγγραφέας τις ιστορικές διαδρομές είναι απίστευτα ευρηματικός, αλλά και γεμάτος σεβασμό. Τα παιδικά χρόνια της Καλλιόπης, τις κακουχίες που επιλέγει η μοίρα για εκείνη και φυσικά το δυνατό έρωτα που έρχεται να της δώσει φτερά. Για πόσο όμως; Της αξίζουν πολλά συγχαρητήρια για τον ζωντανό τρόπο με τον οποίο περιγράφονται οι εικόνες, οι σκέψεις, οι προβληματισμοί.

Ένα λογοτεχνικό έργο με τρομερό ιστορικό υπόβαθρο, που σε βάζει στη διαδικασία να ψάξεις και να μάθεις περισσότερα για το παρελθόν και που σου προκαλεί μοναδικά συναισθήματα. Σε συγκινεί και σε αφήνει με εκείνον τον περίεργο κόμπο στο στήθος, που εμφανίζεται όταν έχεις μόλις ολοκληρώσει την ανάγνωση ενός ξεχωριστού έργου.

Η Σόφη Θεοδωρίδου κατάγεται από την Αλμωπία, μια μικρή επαρχία του Νομού Πέλλας. Σπούδασε νηπιαγωγός στη Θεσσαλονίκη κι εγκαταστάθηκε κατόπιν στην περιοχή καταγωγής της, όπου διαμένει μέχρι σήμερα με την οικογένειά της. Λατρεύει τη ζωγραφική και τη λογοτεχνία , και πιστεύει πως η αγάπη της για την τελευταία την οδήγησε τελικά και στη συγγραφή.

Ελληνικα Καναλια

noreply@blogger.com (ποντιακη φωλεα) — Fri, 29 Sep 2017 20:07:00 +0200

ελληνικα καναλια και οχι μονο

Ποντιακο Λεξικο

noreply@blogger.com (ποντιακη φωλεα) — Sat, 23 Sep 2017 10:45:00 +0200

Αβούτο/Αούτο	Αυτό
Αγγόνα	Φίδι
Αγδήν	Κονίαμα και Γουδοχέρι
Αγελάδ/Xτήνον/Βούδ	Αγελάδα
Αγλιανεύκουμαι	Περνάω ευχάριστα
Αγνόν	Περίεργο
Aγραεύω/'γραεύω	Παθαίνω
Αγράμπελον	Άγριο Αμπέλι
Αγράνεμον	Άγριος Ανεμος
Αγρασεύω	προσπαθώ
Aδακά	Εδώ πέρα
Αερόπον	Άνεμος
Αέτς	Έτσι
Αζπάρια	Αυλόπορτες ή εξώπορτες παράθηρου
Αητέντς	Αετός
Άθια	Άνθη
Αίκος	Τέτοιος
Α'ι'τέστε	Προχώρα
Ακεκά	Εκεί πέρα
Άκλερο	Που δεν εχει οικογενοια, ο μονος
Άλας	Αλάτι
Αλικόν	Με αλάτι
Άμον	Σαν
Άναβα	Εκτός
Άναλον	Ανάλατο
Aναχάπαρα	Ξαφνικά
Αναμένω	Περιμένω
Aνέντροπος	Αυτός που δεν ντρέπεται
Αντρίζ'	Γυναίκα Παντρεύεται
Αξινάρ	Τσικούρι
Απάν	Επάνω
Απαρδάλια	Μονοχρωμία
Απές	Μέσα
Απονεγκάσκουμαι ή αναπάουμαι	Ξεκουράζομαι
Αποχασμούμαι	Χασμουριέμαι
Aπουρπουνού	Πρωΐ
Αραεύω	Γιρεύω
Άρκος	Αρκούδα
Aρλανεύκουμai	Στεναχωριέμαι (ή παραπονιέμαι)
Αρλίν	Στεναχωρεμένο αλλα και Παραπονιάρικο
Αρωθυμία	Αποθυμία
Α σήν	Απο
Ασηράχαντος	Σκαντζόχοιρος
Ασλαεύω	Εμβολιάζω (φυτά)
Aτεβήρευτον	Αυτό που στέκει όρθιο
Aτλαεύω	Kανω μεγάλω βήμα,υπερπηδώ
Ατό	Αυτό
Ατσάπαν(Άτσαπα)	'Αραγε
Ατώρα	Τώρα
Αφκά	Κάτω
Άφτει (Ν'άφτει)	Να ανάψει
Αφώτιστο	Αβάπτιστο
Αχάντ	Αγκάθι
Αχούλ'	Το μυαλό
Aχπαραγμένο	Τρομαγμένο
Άψιμον	Πήρε φωτιά
Βάλον/Βάλεν	Βάλε
Βαρεσιγμένο	Οκνηρό
Βούραν	Xούφτα
βουρκιάντ	ξύλο που χτυπούσανε τα βόδια
Βρούλα	Φωτιά
Γαιδούρ/Γαιδίρ	Γαίδαρος
Γαίς	Λουρίδα
Γαρή	Σύζηγος
Γενεάν	Γενεά
Γεράν	Πληγή
Γιαβάς, Γιαβάσια (Toυρκικό)	Σιγά Σιγά
Γιεργάν	Πάπλωμα
Γιοσμάς	Λεβέντης, όμορφος
Γλουπίζω	Ξεφλουδίζω
Γομάτο	Γεμάτο
Γομώνω	Γεμίζω
Γούλα	Λαιμός
Γονουσεύω	Μιλάω
Γουρπάν(ι)	Θυσία
Γουρτάρεμαν	Σωτηρία
Γουρταρεύω	Σώζω
Γουζεμέντζα/Κουζεμέντζα	Θυμωμένη
Γρέα	Γριά
Γυναικίζ'	Ο άντρας παντρεύεται
Δάκω	Δαγκώνω
Δέβα	Πίγαινε
Δέβολον	Διάβολος
Δεξάμενος	Νονός
Δουλία	Δουλειά
Εβώρα	Ίσκιος
Έγκα	Έφερα
Eγομώθαν	Γέμισαν
Εγρoίξα	Κατάλαβα
Εκλείδωσα	Κλείδωσα
Εκούξεν	Φώναξε
Έκσα	Άκουσα
Έκσες	Άκουσες
Eλάτο	Χριστουγεννιάτικο Δέντρο
Ελέα	Ελιά
Eλέπω	Βλέπω
Eμέτσα	Μέθυσα
εμοβόρα	δεν είναι φυλική
εμπαλίζ	να κλείσεις ένα ξεσκησμα ρούχου
Ενέσπαλα	Ξέχασα
Εντόκα	Χτύπησα
Εέντονε	Έγινε
Έξαψα	Άναψα
Εξέβα	Βγήκα
Επέζεψα	Βαρέθηκα/Συγχάθηκα
Εποίκα	Έκανα
Ερούξεν	Έπεσε
Εσασίρεψα	Μπερδεύτηκα
Έσειρα	Πέταξα
Εσκούται / Σηκούται	Σηκώνεται
Eτιγνάεψα	Kατάλαβα
Eτσαραφήγα	Γραντζουνίστηκα
Εφέκα	Άφησα
Εφτάγω	Κάνο
Eφτουλάξα	Παθαίνω ασφυξία ή Σταναχωρέθηκαι
Εχαρέθα	Πήρα χάρη
Ζαέρ	Μάλλον μπορεί
Ζαντός	Τρελλός
Ζαντή/Ζαντέσα	Τρελλή
Ζαρωτά	Στραβά
Ζατί	Όπως χρησιμοποιείται το ιστέ κάτι σαν το "μωρέ"
Ζενγκιλούκ	Πλούτος
Ζονάρ	Ζώνη
Ζουβάλ	Ενα είδος καλαμπόκι
Hβρίζω	καθάρισμα σιταριού ή σουσάμι
Ήμσον	Μισό
Θελκούρας	Άταχτα Κορίτσια
Θiγατέρα	Κόρι
Θρημούλια ή θρυμουλόπα	Ψήχουλα
Ιθάκ	Στήθος της Αγελάδας
Ιλιαεύω	Χαιδεύω
Ιμς	Μισό
Ινιάτ ή ινάτ	Πείσμα
Καλατσεύω	Μηλάω
Καλομάνα	Γιαγιά
Κανείται	Φτάνει
καράκωσε	κλείδωσε
Κάτα	Γάτα
Kέλεου	μεγάλος ποντικός
Κεπίν	Κύπος
Καρά	Μαύρο
Καρδόπον	Καρδιά
Καρτόφα	Πατάτα
Καταμάγια	Το ξύλο με το βρεγμένο πανί
Κεβιαζιάς	Πολυλογάς
Κιαβιαζού	μία που μιλάει πολύ
Κιφάλ	Κεφάλι
Κλώσκουμαι	Γυρνάω
Κονεύω	Μπαίνω
Κορτσόπον	Κορίτσι
Κοσσάρα	Κότα
κοτός	καλαμπόκι
κουνίεται	κουνιέται
Κούπα	Mπρούμυτα
κουτούνα/κοτσάνι (κεσμίκ in Turkish)	koutouna
Κουτσή	Κορίτσι
Κρομίδ	Κρεμίδι
κχύνω	Ρίχνω
Λαϊσκουμαι	Κουνιέμαι
Λαΐστέρα	Κούνια/Κουνίστρα
Λάσκουμαι	Τριγυρνάω
Λαχόρ	Λουρίδα
Λελέυω	Λατρεύω
Λειβαδοτόπα	Λειβάδια
Λεφτοκάρ	Φουντούκι
Λίβ(ι)α	Σύννεφα
Λιθάρ	Πέτρα
Λινέα	Σύρμα που κρεμούσαν τα ρούχα
Λυκοκαλομάνα	Πρόγιαγιά
Λώματα	Ρούχα
Μαερεύω	Mαγειρεύω
Μαντζίρα/Ξύγαλα	Γιαούρτι
Μάραντα	Λουλούδια
Mανουσάκ	Κυκλόμηνα
Μεντζόν	Κάποιον Φωνάζω
Μιντίκ	Μικρό/Ζωηρό
Μοθοπώρ	Φθινόπωρο
Μονάζω	Φιλοξενώ
μουτούλ	καρφί μπρωστά στο βουρκιάντ που τσιμπούσε
Ναζλής	Ναζιάρης
Ναινά	Καθρέφτης
Νακενάρ	Mανιτάρι (Σάντα)
Nαλίν	Tσοκαρο
Ναμούς	Συνείδηση
Nάρ	Ρόδι
Νεβίζω	Σβήνω
Νέγκασμα / Νεγκασίαν	Κούραση
Νέισα	Νέα
Νεμπέφτει	Πέφτει
Νέπε	Άνδρα (η γυναίκα τον Άνδρα)
Νεραξία/Νερεσία	Σίχαμα
Νέψα	Γυναίκα (α άνδρας την γυναίκα)
Νέτση (απο το νε κουτσή)	Κορίτσι
Νιάτ	Ο τρόπος συμπεριφοράς (ενός ανθρώπου)
Nιάτ	Σκοπός/θέληση/γνωμη
Νίφκουμαι / Νίβομαι	πλένω το πρόσοπό μου
Νισαλού	Αρραβωνιαστικιά
Νισάν	Σημάδι
Νοσσάκα	Πουλάδα
Νούνιγμαν	Σκέψη
Νουνίζω	Σκέφτομαι
Νούντζον	Σκέψου
Ντο	Τι
Νύφε	Νύφη
Νυφέπαρμαν	Γαμπρός & Κουμπάρος πηγαίνουν νύφη στην εκκλησία
Nυχτοπούλ	Nυχτοπούλι
Ξάι	Καθόλου
Ξαν	Ξανά
Ξύνω	Ρίχνω
Ογραεύω	Παθαίνω
Oκνέας	τεμπέλης
Ομάττια	Μάτια
Oμούτ	Eλπίδα
Oμνίσκουμε/Ορκίσκουμε	Ορκίζομαι
Ονίδισμαν	Kοροϊδία
Οξαεύω	Χαιδεύω
Οξοπίς	Πίσω
Οπις	Πίσω
Οράζω/Οριάζω	Προσέχω/Παρακολουθώ
Όραμαν	Όνειρο
Oρμάνε	τα δάση
Ορμίν	Ποταμάκι
Ορτάρι	Kάλτσα
Οφίδ	Φίδι
Οφύγον	Φύγε
Oψε	Εχθές
Παλαλέσα	τρελλή
Παλαλός	Παλαβός
Παράδας	Λεφτά
Παρχάρ	Οροπέδιο
Παρχαρομανα	Γυναίκα που πρόσεχε το παρχάρ
πατήτσια	φασολάκια
Πατσί	Αδερφή
Περισιάν	Ακατάστατος / Aτημέλητος
Περισάντς	Tαλαιπωρημένος, τυρρανισμένος
Πεσλεεύω	Θρέφω
Πεχλιβάν	Παλικαράς
Πεγάδ	Πηγάδη
Πεγαδομάτε	Μάτι του Πηγαδιού
Πίλικο	Φάκελο
Πιλπίλ	Tο "μπλαμπλα"
Πιπίλ	Σπόρο
Πoίσον	Κάνε
Ποδάρ	Πόδη
Πολεμώ	Προσπαθώ
Πουργού	Μικρί σήδερο για τρυπάνι
Πουτσή	Κορίτσι
Πυρίφτε	Ξύλο που έριχναν το ψώμι
Ραγκάν	Κορυφή του Βουνού
Ρακάν	Μικρό Ύψωμα
Ραχία	Βουνά
Ράσα	Ωμος
Ραχνά	Αράχνι
Ρεβόλ	Είδος πιστολιού
Ρίζα μ'	Ρίζα μου (χαϊδευτικό, χρήση όπως το πουλί μ')
Ρωθωνίζω	Ροχαλίζω
Ρούζω	Πέφτω
Σα	Στα
Σαλαχανού	Μία που τριγυρνάει πολύ
Σαμαρτσούκ(Σαμαρτσούχ)	Ένα είδος δέντρο
Σαρί	Ξανθό
Σαφλάς	Σάλια
Σαφλέας	Σαλιάρης
Σαχτάρ	Στάχτι
Σεβάσκομαι	Σέβομαι
Σεβντά (Τουρκικό)	Αγάπη
Σείρω	Να Πετάξω
Σεκέρ	Ζάχαρη
Σερεύω	Μαζεύω
Σερίν (Τουρκικό)	Ίσχιο
Σέφτελος	Χαζός
Σιασιουρεμένος	Μπερδεμένος
Σιάπκα/Σιάφκα	Καπέλλο
Σιλευτέρ	Σφουγγαρόπανο και για άνθρωπο απαξιωτικό)
Σιλεύω	Σφουγγαρίζω
Σιρ	Πετάω
Σκαμνίν	Σκαμνή
Σκολέκ	Σκουλίκι
Σκωτούσαι	Σκοτώνεσαι
Σκούμαι	Σηκώνομαι
Σκυλάζω	Βρωμάω
Σορός	Δάση
Σούκ	Σήκω
Σουμάδεμαν	Αρραβώνας
Σουμπούλα	η κουνιστή και όμορφη
Σουρούκ/Σουρούχ	Μακρύ ίσιο ξύλο για διάφορες χρήσεις
Σοχάγα/Σοκκάκι	Μικρό δρομάκι
Σπαλίζω	Κλείνω
Σπαριέλ	Σουτιέν
Σπογγίζω	Σκουπίζω
Στα/Αστά ή Εστά	Σταμάτα/Περίμενε
Στούδ	Κόκκαλο
Στράτα	Δρόμος ή Πεζοδρόμιο
Ταγιανίζω	Aντέχω
Ταπιάτ	Χαρακτήρα
Ταρά(γ)ουμαι	Aνακατεύομαι
Ταράζω	Ανακατεύω
Tαραήλτς ή ταραήλες	Το ουράνιο τόξο
Tαραπουτζίζ	Χοροπηδάω
Τελένω	Τελειώνω
Τεμέτερον	Δικό Μας
Τ'εμόν	Δικό Μου
Τ'εσόν	Δικό Σου
Τέρεν	Κοίτα
Τεστόπον	Στάμνα
Τιδέν	Τίποτα
Τιζεύω	Bάζω στη σειρά
Τοσπαγάνος	Χελώνα
Τρανίνω	Mεγαλώνω
Τσαίζω	Φωνάζω
Τσαμουρένεν τεστόπον	Xωμάτινη στάμνα
Τσαρτιλίζ	Σπινθηρίζει
τσαφίζω/τσαφίουμαι ή κνέσκουμαι	ξίνομαι
Τσερίζω	Σκίζω
Τσιλίδ	Κάρβουνο
Τσιλντεύω	Ουρώ
Tσαμούρια	Λάσπες
Τσιλίδια	Κάρβουνα
τσιμίσκος	ηλίανθος
Τσιτσάκ ή Τσιτσέκ (Τουρκικό)	Λουλούδι
Τσουμίζω	Sτραγγίζω
Τσουμούρ	ψύχουλα απο ψωμί μαζί με λάδι τιγανητό
Τσούνα	Σκύλα
Ύειας	Υγεία
Υλάζω	Γαβγίζω (λέω κάτι δυνατά)
Φαντάλα	μια που μιλούσε πολύ
Φάζω	Ταϊζω
Φο(γ)ούμαι	Φοβάμαι
Φουρκίζω	Πνίγω
φουρνίν	φούρνος
Φουρνός	Βάτραχος
Φουτίν	Κρυφό κλάσιμο
Φρανταλα	Όμορφη γυναίκα
Φτουλίζω	Ξεπουπουλιάζω, μαδάω
Φωταχτερέας	Φωτισμένoς (λάμπει)
Φωταχτερού	Φωτισμένη (λάμπει)
Xαθ	Χάσου
Xαιρετίας	Χαιρετισμούς
Χαμούφτας	Φράουλα
Χαντιλιάγουμαι	Γαργαλιέμαι
Χαντόσχερο	Σκαντζόχηρος
Χασεύω/ζεματώ	Καίω
Χάταλα	Παιδιά
Χαψία	Ψάρια
Χείλε	Xείλια
Χείλε	Χίλια
Χερ'	Χέρι
Χερόπον	Χέρι
Χουζάρ	Πριόνι
Χουλέν	Ζεστό
Χουλιάρ	Κουτάλι
Χτήνον	Αγελάδα
Ψαλαφώ	Ζητώ
Ψη	Ψυχή
Ψη μ'	Ψυχή μου
Ωβάζω	Κάνω αυγά
Ωβοτάραχον	Ταραμάς,χαβιάρι
Ωβόν	Αυγό
Ωνώ	Τεμπελιάζω
Ωμεσα	Ωμή
Ωμίν	Ώμος
Ωράζω (Ωριάζω)	Προσέχω ένα μέρος
Ωρίαγμαν	Φροντίδα,Επιτήρηση
Ωτιν	Αυτί
Ωφ	Επιφώνημα πόνου/στεναχώριας
Ωφλαεύω	Αναφωνώ την λέξη 'Ωφ'

Ραδιοφωνα

noreply@blogger.com (ποντιακη φωλεα) — Thu, 21 Sep 2017 06:14:00 +0200

Η ενδυμασία των Ποντίων

noreply@blogger.com (ποντιακη φωλεα) — Wed, 20 Sep 2017 15:29:00 +0200

Η ενδυμασία των Ποντίων

- Η ενδυμασία ως ένα κύριο συνθετικό στοιχείο της παράδοσης των Ποντίων δεν εξαιρέθηκε από τις μοντέρνες τάσεις της κάθε εποχής. Αυτό δυσχεραίνει την ακριβή τοποθέτηση πάνω στο θέμα της ενδυμασίας από το ξεκίνημά της και πως καθιερώθηκε να φοριέται έως και τις αρχές του περασμένου αιώνα, στις διάφορες περιοχές του Ελληνικού Εύξεινου Πόντου.

Υπάρχουν κειμήλια δείγματα αυθεντικών παραδοσιακών φορεσιών, στην κατοχή πολλών εξ ημών, τα οποία αφενός μαρτυρούν υψηλή ποιότητα υλικών και τεχνικών ραφής. Αφετέρου δείχνουν την ανησυχία των Ποντίων να ενδύονται ότι καλύτερο υπήρχε στην εποχή τους, άσχετα εάν προερχόταν από τις Ινδίες, Αφρική, Περσία, Αίγυπτο, Κιλικία, Ευρώπη και αλλού.

Ο μοντερνισμός

Ο μοντερνισμός συναντάτε περισσότερο στην ανδρική ενδυμασία και μάλιστα των αστών, οι οποίοι ένεκα των επαγγελματικών τους υποχρεώσεων υπέβαλλαν την ενδυματολογική τους παρουσίαση στις επιταγές της σύγχρονης εποχής.

Αυτή η τοποθέτηση ισχυροποιείται με ακόμη έναν βασικό παράγοντα που ονομάζεται μετανάστευση, άλλοτε για βιοπορισμό και άλλοτε για επέκταση της επιχειρηματικής δράσης σε άλλες γειτονικές χώρες, όπως Μολδοβλαχία, Καύκασο και Ρωσία. Οι ημέτεροι Πόντιοι στην προσπάθεια τους να ευδοκιμήσουν στην ξενιτιά, εναρμόνισαν τον βίο, αλλά και την ενδυμασία τους και μιμήθηκαν στον ιματισμό τους ντόπιους λαούς.

Επιρροές της Ποντιακής ενδυμασίας

Επιρροές δέχτηκε η Ποντιακή ενδυμασία και από τους Τούρκους. Μεγαλύτερη για την ανδρική ενδυμασία και μικρότερη για τη γυναικεία. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι οι Έλληνες Πόντιοι άνδρες έρχονταν συχνότερα σε επαφή με Τούρκους, ενώ οι Πόντιες γυναίκες σπάνια έρχονταν σε επαφή και επικοινωνία μαζί τους.

Βέβαια εάν ψάξουμε είναι εύκολο να ανακαλύψουμε ότι και αυτά ακόμη τα ενδύματα των Τούρκων στην πλειοψηφία τους έχουν Αρχαιοελληνικά ονόματα, πράγμα που μαρτυρεί την Ελληνική υπεροχή και στον τομέα της ένδυσης στην περιοχή. Αναμφισβήτητη αλήθεια είναι και το γεγονός ότι ακόμα και τα καθαρά Τούρκικα ενδύματα κατασκευάζονταν από Έλληνες, διότι οι Τούρκοι δεν είχαν δικούς τους ράφτες.

Η εμπορική επικοινωνία των Τραπεζούντιων κατά τον μεσαίωνα με την Άπω Ανατολή, εισήγαγε πολλά ενδύματα από τις παραπάνω χώρες, τα οποία υιοθέτησε η εγχώρια παράδοση και έγιναν αναπόσπαστο κομμάτι της

Η ακμή και ο πλούτος των αρχιμεταλλουργών της Χαλδίας συντέλεσε στην εισαγωγή από τη Συρία, Μεσοποταμία, Τρίπολη Αφρικής και αλλού, έξοχων μεταξωτών υφασμάτων (κουτνία), και ζωνών (τραπουλούζ’), εκ δε της Λαχόρης των Ινδιών τα λεγόμενα λαχόρι͜α (ζωνάρια) απο περίφημο λεπτό μάλλινο ύφασμα.

Ανάλογη της κοινωνικής τους τάξης ήταν και η αμφίεση, η οποία εν προκειμένω για την Χαλδία και Τραπεζούντα λόγω και των προνομίων που είχαν ως βαθύπλουτοι, ήταν ανάλογη των καλύτερων σαλονιών του Παρισιού, με βαρύτιμα κοσμήματα και εντυπωσιακά ενδύματα.

Η ανδρική φορεσιά στον Πόντο μοιάζει με αυτήν των ομογενών της μικράς Ασίας, της Χίου και της Κρήτης

Η βράκα των παραπάνω είναι μικρή και φτάνει ως τα γόνατα, (όπως και στην Σάντα του Πόντου) ενώ το Ποντιακό σαλβάρ’ εκτείνεται περισσότερο προς τα κάτω. Το γιλέκο δεν κουμπώνει πλάγια όπως των νησιωτών, και γύρω από το φέσι διπλώνουν τσίτι όπως και στον Πόντο.

Όταν σώπασε το Νυχτοπούλ

noreply@blogger.com (ποντιακη φωλεα) — Wed, 20 Sep 2017 15:18:00 +0200

- 17 Σεπτεμβρίου 2003 στις 00:25, στο 17χλμ Θεσσαλονίκης - Σερρών, επιβατικό Ι.Χ. εκτράπηκε της πορείας του και προσέκρουσε σε περίφραξη εργοστασίου, με αποτέλεσμα το θανάσιμο τραυματισμό του οδηγού του Θεόδωρου Παυλίδη, του Λεωνίδα, κατοίκου εν ζωή Θεσσαλονίκης.

Η είδηση έπεσε σαν κεραυνός και έκαψε την καρδιά του όπου γης Ποντιακού Ελληνισμού. Ο τραγουδιστής του καημού, της αγάπης, της εθνικής μνήμης, το «ελεύθερο Ακριτοπαίδ των Αμαζώνων γέννα».

Ένας από τους πιο γνωστούς κι εκφραστικούς τραγουδιστές του Ποντιακού Ελληνισμού, άφησε σαν πουλάκι την πνοή του, την Τετάρτη 17 Σεπτεμβρίου 2003. Αποδήμησε μακριά, χωρίς να προειδοποιήσει κανέναν, όπως και θα έκανε το κάθε «νυχτοπούλ»…

Το όνομα του έχει γραφτεί με χρυσά γράμματα, στη σύγχρονη Ποντιακή ιστορία!

Ο Θεόδωρος Παυλίδης γεννήθηκε στο Γιαννακοχώρι της Νάουσας, στις 10 Νοεμβρίου 1957. Μετά από ένα χρόνο, η οικογένεια του μετοίκησε στην πόλη της Νάουσας και το 1959 εγκαταστάθηκε μόνιμα στο Αρσένι της Σκύδρας, απ’ όπου καταγόταν η μητέρα του.

Ως παιδί και μάλιστα πρωτότοκος της οικογένειας, ήταν ιδιαίτερα προστατευτικός και στοργικός με τ’ αδέλφια του. Από μικρός είχε κλήση προς την μουσική και παράλληλα με το σχολείο, όντας μαθητής στο Δημοτικό, μάθαινε Βυζαντινή μουσική στην Εκκλησιαστική Σχολή Εδέσσης.

Από μικρή ηλικία, έδειξε την προτίμηση του στο Ποντιακό τραγούδι

Η δασκάλα πάντοτε του ζητούσε να ερμηνέψει ένα παραδοσιακό Ποντιακό τραγούδι και κατόπιν ακολουθούσαν οι συμμαθητές του.

Το βάπτισμα, του τραγουδιστή το πήρε στο πλευρό του συγχωριανού του Χρήστου Καρυπίδη. Υπομονετικά καθόταν δίπλα του, μετά το σχολείο, ώρες ατελείωτες και τραγουδούσε. Έτσι, όταν ήταν έτοιμος, συνόδεψε τον Χρ.Καρυπίδη σ’ εκδηλώσεις. Σ’ ένα πανηγύρι στο Κορδελιό Θεσσαλονίκης έτυχε να τον ακούσει ο γνωστός τότε λυράρης και τραγουδιστής Νίκος Ιωαννίδης, μια συνάντηση καθοριστική για την καριέρα του Θόδωρου.

Τελευταία του συνεργασία ήταν η μουσικοθεατρική παράσταση «Έναν καιρόν κι έναν ζαμάν», που ανέβηκε από τους Συλλόγους Ποντίων Νεαπόλεως και Ποντιακή Εστία το 2000. Ο ξαφνικός θάνατος του άφησε εν τω μέσω, συνεργασία που δεν πρόλαβε να ολοκληρωθεί δισκογραφικά.

Τα δύο τελευταία χρόνια εμφανιζόταν στο κέντρο «Λεμόνα» στην Αθήνα μαζί με τον Ανέστη Μωϋσή, ενώ η τελευταία του δημόσια εμφάνιση ήταν στα «Χρυσανθοπούλεια» τη Δευτέρα 15 Σεπτεμβρίου 2003. Δύο μέρες αργότερα το νυχτοπούλ του Πόντου πέταξε ατρόμητο κι ελεύθερο, σαν γόνος αντάρτη που ήταν, για την άλλη διάσταση.

Ένα από τα αγαπημένα του τραγούδια ήταν το «Νυχτοπούλ», γιατί αγαπούσε το ελεύθερο πέταγμα των πουλιών και ιδιαίτερα αυτής της νύχτας, που υποχρέωση τους είναι... να την παρηγορούν με το κελάηδημα τους.

Ο Θόδωρος Παυλίδης υπήρξε ένας άνθρωπος χαμηλών τόνων, ιδιαίτερα ευαίσθητος, προσηνής, πολύ φιλάνθρωπος και καθόλου φιλάργυρος. «Δεν αγαπούσε καθόλου το χρήμα» λέει χαρακτηριστικά ο Μπάμπης Κεμανετζίδης.

Ο Νάκος Ευσταθιάδης θυμάται ένα περιστατικό που καταδικνύει την αφανή, στους πολλούς, φιλάνθρωπο πλευρά του αείμνηστου καλλιτέχνη...

«Πριν οκτώ μήνες με πλησίασε στην Τέρπυλο του Κιλκίς ένας άνθρωπος, που τον έβλεπα για πρώτη φορά. Αναγνώρισε ποιος ήμουν και μου είπε πως πριν από δυο χρόνια εξαιτίας ενός πολύ σοβαρού ατυχήματος, είχε καταστραφεί οικονομικά. Ο Θόδωρος που είχε ακούσει την ιστορία του, τον πλησίασε και του έδωσε μέσα σ’ ένα φάκελο ένα χρηματικό ποσό. Αυτόν τον άνθρωπο τον είδα την ημέρα της κηδείας του, να κλαίει απαρηγόρητος».

Η κηδεία του έγινε στην ιδιαίτερη του πατρίδα, στο Αρσένι, όπου η πατρώα γη άνοιξε τη μαύρη αγκαλιά της, για να υποδεχτεί το γλυκόλαλο αηδόνι της.

Στην τελευταία του κατοικία τον συνόδεψαν όλοι οι Πόντιοι τραγουδιστές και λυράρηδες, που ερμηνεύοντας, ως κατευόδιο, τα τραγούδια του αείμνηστου «Παιδιού του Πόντου» έδιναν κουράγιο στους γονείς, στ’ αδέλφια του, στη σύζυγο, στα τέκνα του και σ’ όλους που τον τίμησαν για τελευταία φορά, αλλά συνάμα και υπόσχεση, ότι...

Ο Θεόδωρος Παυλίδης έχει περάσει στο Πάνθεον των αθανάτων και ποτέ δεν θα ξεχαστεί

ποντιακα βιβλια

noreply@blogger.com (ποντιακη φωλεα) — Wed, 20 Sep 2017 13:21:00 +0200

Το θαύμα της Παναγίας Σουμελά

- Το θαύμα της Παναγίας Σουμελά που έμεινε στην Οθωμανική ιστορία! Μοναστήρι Παναγίας Σουμελά, σήμερα Σουμελά Μαναστίρ. Τόπος ιερός, τόπος μαγευτικός, τόπος μυστηρίου, Ελληνισμού και Ορθοδοξίας, τόπος πόνου και μαρτυρίου και αυτόπτης μάρτυρας της μεγάλης Ποντιακής Γενοκτονίας. Τόπος προαιώνιου προσκυνήματος.

Ακόμα και σήμερα χιλιάδες επισκέπτες έρχονται να δούνε το θαυμαστό αυτό μνημείο. Χιλιάδες προσκυνητές, κυρίως Έλληνες, αλλά και Τούρκοι, έρχονται να προσκυνήσουν. Γυναίκες με την κλασική ισλαμική μαντίλα ανεβαίνουν υπομονετικά τα σκαλοπάτια που οδηγούν στο μοναστήρι και με ευλάβεια προσκυνούν την Μεριέμ Αννά, την Παναγία Σουμελά.

Ελληνόφωνοι Πόντιοι της Τουρκίας ακόμα και σήμερα τραγουδάνε την Παναγία Σουμελά, άλλο ένα στοιχείο της (για πολλούς) μπερδεμένης ταυτότητας τους. Ένα κολοσσιαίο πρόβλημα για όλη την σημερινή Τουρκία.

Η ομολογία του δημοσιογράφου

Η Παναγία Σουμελά είναι ένας σπάνιος τόπος, που σε γοητεύει με την επιβλητικότητα του καθώς πλησιάζεις από κάτω, αγναντεύοντας την βουνοπλαγιά όπου είναι σκαρφαλωμένη, γράφει στις 9 Ιουνίου του 2001, ο γνωστός αρθογράφος της Τουρκικής εφημερίδας Μιλιέτ, (πρώτη σε κυκλοφορία εφημερίδα στην Τουρκία), Γκιουνγκιόρ Αράς, σε μια επίσκεψη που έκανε τότε στο ιστορικό μοναστήρι.

Ο Τούρκος αρθογράφος που αφήνει την πένα του να περιγράψει την γοητεία του μοναστηριού, μια γοητεία που ασκεί ακόμα και στους Τούρκους επισκέπτες, αναφέρει πως το 1461 ο ίδιος ο Σουλτάνος, Μωάμεθ ο Πορθητής, επισκέφτηκε το μοναστήρι και αφού συνομίλησε με τους Μοναχούς, γοητεύτηκε από τις γνώσεις τους και την ευφράδειά τους. Για τον λόγο αυτό εξέδωσε ένα φιρμάνι με το οποίο τους παραχωρούσε όλα τα προνόμια που τους εξασφάλιζαν την επιβίωσή τους, μέσα στο εχθρικό περιβάλλον, όπως αυτό είχε διαμορφωθεί και μετά την πτώση της αυτοκρατορίας της Τραπεζούντας στους Οθωμανούς.

Σύμφωνα με τον Αράς, η Παναγία Σουμελά τον επόμενο αιώνα έκανε ένα μεγάλο θαύμα που έμεινε στην οθωμανική ιστορία

Το 1512, ο τότε Σουλτάνος Σελίμ ο «Γιαβούζ», δηλαδή Σελίμ ο «Σκληρός», όταν βρίσκονταν στην Τραπεζούντα προσβλήθηκε από μια άγνωστη ασθένεια και υπέφερε πολύ. Κάποιοι σύμβουλοί του τότε, του ανέφεραν για το μοναστήρι της Παναγιάς Σουμελά και τα πολλά και μεγάλα θαύματα που γίνονταν εκεί. Επηρεασμένος ο Σουλτάνος από αυτές τις αναφορές έστειλε εκπρόσωπό του στο μοναστήρι και ζήτησε από τους μοναχούς να προσευχηθούν για να γίνει καλά.

Πραγματικά έτσι και έγινε, με αποτέλεσμα την επόμενη μέρα κατά θαυμαστό τρόπο η υγεία του Σουλτάνου αρχίζει να βελτιώνεται εντυπωσιακά. Ο Σουλτάνος ευχαριστημένος αλλά και εντυπωσιασμένος από την Παναγία, μόλις έγινε τελείως καλά γέμισε πολλά γαϊδούρια με διάφορα δώρα και τα έστειλε στο μοναστήρι, με τις θερμές του ευχαριστίες για την ίαση που του πρόσφερε η Παναγία Σουμελά.

Από το 1923 και μετά την αναχώρηση των μοναχών από την Παναγία Σουμελά, όπως αναφέρει ο Γκιουνγκιόρ Αράς στην Μιλιέτ, έπεσε νεκρική σιγή στο ιστορικό μοναστήρι. Μονάχα τα πουλιά και κάποιοι Άγγλοι περιηγητές έδιναν σημεία ζωής στο απότομο και μαρτυρικό τοπίο, που κάποτε οι χιλιάδες πιστοί συνέρρεαν για να πανηγυρίσουν την δόξα της Παναγιάς.

Το 1931 η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας που είχε κρυφτεί σε κάποιο μυστικό μέρος, μεταφέρθηκε στην Ελλάδα. Από τότε, μέχρι την δεκαετία του '50, το ιστορικό μοναστήρι είχε αφεθεί στην τύχη του. Που και που όμως, όπως λένε και οι μαρτυρίες, κάποια μοναχική φιγούρα συνήθως με την χαρακτηριστική μαντίλα, ανέβαινε το εγκαταλειμμένο πια μονοπάτι προς την Μονή της Παναγίας Σουμελά.

Κάποια φλόγα από κάποιο κερί, μέσα στα ερείπια του μοναστηριού, πρόδιδε ότι η Ελληνορθόδοξη πίστη δεν είχε χαθεί εντελώς από τον ιστορικό Πόντο

Το 1953 μετά την είσοδο της Τουρκίας στο ΝΑΤΟ κάποιοι Αμερικανοί αξιωματικοί έδειξαν μεγάλο ενδιαφέρον και θέλησαν να επισκεφτούν το μοναστήρι. Τελικά, παρά το ότι η περιοχή ήταν σχεδόν απαγορευμένη, τους δόθηκε η άδεια και οι Αμερικανοί έφτασαν στο μοναστήρι μέσα από το γνωστό μονοπάτι, που το σκέπαζαν χόρτα και σκόρπιοι θάμνοι.

Το κλειδί όμως της εισόδου στο μοναστήρι το έχει ο σταθμός της τοπικής δασοφυλακής και για να το πάρουν οι Αμερικανοί χρειάστηκε επέμβαση από την Άγκυρα. Οι ξένοι αυτοί επισκέπτες μόλις εισήλθαν στο μοναστήρι έμειναν άφωνοι από την μεγαλοπρέπεια των τοιχογραφιών και την ιερότητα που ανέδυε ο χώρος, αρκετές δεκαετίες μετά την πλήρη εγκατάλειψή του. Αφού κάθισαν επί ώρες να κοιτάζουν εκστασιασμένοι τις εικόνες, τα κτίσματα και το μαγευτικό τοπίο της πανέμορφης χαράδρας, συνέταξαν μια αναφορά προς το Τουρκικό υπουργείο Πολιτισμού, τονίζοντας τον μεγάλο αυτό θησαυρό που βρίσκεται στα Τουρκικά χέρια και ότι θα πρέπει να γίνουν τα απαραίτητα έργα για την διάσωσή του.

Πέρασαν πολλά χρόνια από τότε. Το 1972 το Τουρκικό υπουργείο Πολιτισμού αποφάσισε να ενδιαφερθεί για πρώτη φορά επίσημα για την Παναγία Σουμελά, η οποία ήδη είχε αρχίσει να γίνεται πόλος έλξης πολλών επισκεπτών και προσκυνητών κυρίως από την Ευρώπη και την Αμερική. Το 1986 για πρώτη φορά καθιερώθηκε εισιτήριο για την είσοδο στην ιστορική μονή. Από τότε κάθε χρόνο το τουριστικό συνάλλαγμα ρέει όλο και περισσότερο στα Τουρκικά ταμεία.

Η Παναγία Σουμελά άρχισε να τραβάει επισκέπτες από τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα και η φήμη της άρχισε να φτάνει στα πέρατα της γης

Ο Τούρκος αρθογράφος, τελειώνοντας την πολύ ενδιαφέρουσα αναφορά - ομολογία του για την Παναγία Σουμελά, αποκάλυψε ότι πολλά ιερά βιβλία αλλά και άλλα ιερά αντικείμενα που βρεθήκαν στο μοναστήρι, φυλάγονται σήμερα στην Άγκυρα. Η προσωπική του μαρτυρία δείχνει πως το «Σουμελά Μαναστίρ», είναι ιερός τόπος και για τους σημερινούς Μουσουλμάνους κατοίκους της Μικράς Ασίας.

Άλλωστε, η Μεριέμ Αννά είναι ιερό πρόσωπο και για το Κοράνι...