فردا هشتم مارس، صدمین سالی است که این روز بعنوان روز جهانی زن اعلام شده. روز اعلام تلاش و مبارزه برای جامعه ای رها از تبعیض های جنسیتی، جامعه ای که همه ی افراد آن صرف نظر از جنسیت از حقوق و امکانات برابر برخوردار باشند. نمی خواهم این نوشته را به تاریخ مبارزات زنان اختصاص بدهم. علاوه بر تبریک روز جهانی زن، می خواهم به چند نکته ی پراکنده هم اشاره کنم که ممکن است حتی زیاد مربوط به هم به نظر نیایند. و همین اشاره های پراکنده را هم فقط برای توجه کردن به آنها می آورم. وگرنه در مورد هر کدام اینها کتاب ها نوشته شده و با این یادداشت های پراکنده نمی شود حتی ادعای طرح آن مطلب را داشت.

1- روز 8 مارس، روز «جهانی» زن است. اما جهان زنان جهانی همگون و یکدست نیست. برای همین مطالبات زنان هم تابعی از مناسبات و روابط اجتماعی است که زنان در آن زندگی می کنند. در جوامعی مثل جوامع در حال رشد، زنان برای حقوقی مبارزه می کنند که در دنیای پیشرفته ی صنعتی یا مدتهاست که زنان به آن حقوق دست پیدا کرده اند و یا اصولا روابط فرهنگی آن جوامع اصلا زمینه ای برای مطالبه ی آن حقوق نگذاشته است. مثلا در جوامع پیشرفته امروز حق برابر ارث یا سرپرستی فرزندان تا حدود زیادی شناخته شده و در قوانین نهادینه شده است. در حالیکه همین حقوق در کشوری مثل کشور ما در چارچوب قانون و فرهنگ اجتماعی، به ضرر زنان، تبعیض نهادینه شده است.

از طرف دیگر در همین جوامع پیشرفته، بسیاری از زنان باید همچنان برای حقوق برابر مبارزه کنند. برای چنین زنانی، تبعیض ها فقط تبعیض جنسیتی نیست. این تبعیض ها در بسیاری موارد شکل تبعیض نژادی هم بخودش می گیرد. در جوامع غربی بطور کلی، امروز زنان مهاجر قشر بزرگی از اجتماع را تشکیل می دهند که هم با تبعیض های جنسیتی شدید در اجتماع و در خانه رو به رو هستند و هم با نابرابری های اجتماعی.

2- در جوامعی که قوانین مربوط به زنان در چارچوب دین و مذهب نوشته و اجرا می شوند، دو شکل مبارزه ی زنان در جریان است. یک جریان که می خواهد با تفسیرهای جدید از متون دینی، قوانین زنان را به اصطلاح امروزی و با نیازهای اجتماعی زنان هماهنگ کند. اما بخش مهمی از جنبش زنان هم در این کشورها وجود دارد که سکولار است و هدف اش بیرون آوردن قوانین مربوط به زنان از چارچوب های دینی بوده است. در این بخش جنبش، هم زنان دیندار وجود دارند و هم زنان لائیک. نمونه ی این دو بخشی بودن جنبش زنان هم در مصر و مراکش وجود دارد و هم در فلسطین. در کشور ما هم جنبش زنان بطور کلی همین دو گروه را در بر می گیرد. اما به نظر من با وجود این اختلاف ها در جهان بینی، جنبش زنان می تواند بعنوان یک جنبش یکپارچه در عمل فعالیت کند. و اتفاقا اگر این احترام به یکدیگر و به رسمیت شناختن یکدیگر آگاهانه و صادقانه باشد در واقع جنبش زنان می تواند مبارزه ی ضد تبعیض را در دو جبهه پیش ببرد.

3 - اما در مورد کشور خودمان: جنبش سبز پس از انتخابات در شرایطی شکل گرفت که بخشی از جنبش زنان با بسیج نیروهای اش در جریان «همگرائی زنان» در بحبوحه ی انتخابات توانست مُهر خودش را بر تبلیغات انتخاباتی کاندیداها بزند. بطوری که حتی کسی مانند محسن رضائی هم - هر چند با حفظ دیدگاه های محافاظه کارانه- مجبور شد به مطالبات زنان بپردازد. به نظر من جریان «همگرائی زنان» در پیش بردن گفتمان مطالبه-محور در حد توان اجتماعی اش موفق بود. اما این همه ی واقعیت نیست.

4- جنبش سبز پس از انتخابات در شرایطی شکل گرفت، که جنبش زنان بیشتر از همه وقت از چند دستگی و پراکندگی رنج می برد. شاید بتوانیم اوج فعالیت و محبوبیت جنبش زنان را مربوط به کمپین 1 میلیون امضا بدانیم که بیشتر از همه بخاطر شکل فعالیت رو در رو با مردم با توجه و اقبال اجتماعی مواجه شد. جنبش زنان ایران، امروز از همان توجه و محبوبیت برخوردار است و استفاده می کند بدون اینکه ضرورتا همان میزان فعالیت و تلاش آن روزها را داشته باشد. بسیاری از مشکلات به اوضاع سیاسی کشورمان بر می گردد. دستگاه های امنیتی از همان ابتدای شکوفایی جنبش زنان در شکل کمپین های مختلف - بخصوص کمپین 1 میلیون امضا- با این تلاش ها بعنوان تهدیدهای امنیتی برخورد کرده است. با بسته شدن فضای سیاسی، بخصوص پس از انتخابات، این فضای امنیتی از همیشه بسته تر و خطرناک تر شد.

اما همه ی مشکلات به اوضاع سیاسی بر نمی گردد. جنبش زنان ماهها پیش از انتخابات دچار چنددستگی هایی شد که به نظر من - بعنوان یک نظر شخصی- بسیاری از این چنددستگی ها نه ریشه های فکری که ریشه های شخصی و فردی داشتند. جنبش زنان عملا به گروهبندی هایی تقسیم شد و هر فعالیتی بسختی می توانست برچسب تعلق گروهی را نخورد. حتی فعالان خارج کشور که از درگیری ها و اختلافات فعالان داخل بی خبر یا نسبت به آنها بی تفاوت بودند، آگاهانه یا ناآگاهانه باید در یکی از این گروهبندی ها فعالیت می کردند. حتی نوشتن در یک سایت، به معنی تعلق به یک گروهبندی مشخص تلقی می شده است. این جدایی ها و پراکنده شدن ها - به نظر من - چون ریشه در اختلاف های شخصی داشته اند فقط بیشتر وبیشتر جدی شده اند. اگر جنبش زنان از یک فضای مسموم امنیتی از بیرون زیر فشار است، از یک فضای مسموم درونی هم متاسفانه رنج می برد: فضایی پر از کینه و کنایه و اصرار بر عدم همکاری و همفکری.

من مخصوصا خواستم که به این مسائل در روز 8 مارس اشاره کنم. چون روز 8 مارس مظهر و نشانه ی اتحاد عمل جنبش زنان است، با وجود همه ی تفاوت ها دراندیشه. اما امید زیادی به حل این مسائل، لااقل در کوتاه مدت، در جنبش زنان ایران ندارم چرا که بسیاری از اختلاف ها را شخصی می دانم و نه لزوما تفاوت در اندیشه و حتی راهکارها و شیوه های عمل.

اما قاعدتا باید بتوانیم بر این چنددستگی ها و اختلافات غلبه کنیم. یعنی اگر جنبش زنان را بعنوان یک جنبش پویای اجتماعی و بخش مهمی از جامعه ی مدنی می دانیم، باید بتوانیم به این چنددستگی های پر از کینه و مخرب پایان بدهیم. فراموش نکنیم که توجه و اقبال داخلی و بین المللی امروز به جنبش زنان، مدیون فعالیت ها و تلاش های متحد همه ی ما در سال های گذشته هستند. مطمئن نباشیم که این اقبال و توجه همیشه و تحت هر شرایطی باقی خواهد ماند، اگر نتوانیم شکوفایی و پویایی جنبش مان را هر روز و هر ماه و هر سال تضمین کنیم.  

روز هشت مارس، روز جهانی زن را بعنوان مظهر تلاش و مبارزه برای جامعه ای رها از تبعیض و نابرابری، گرامی بداریم.

1200 مدافع حقوق برابر با صدور بیانیه ای نسبت به تصویب لایحه موسوم به حمایت از خانواده اعتراض کرده اند.در بخشی از ابن بیانیه آمده است :کمیسیون حقوقی و قضایی مجلس شورای اسلامی، در اقدامی عجولانه و نابخردانه مواد 23 و 25 لایحه به اصطلاح «حمایت از خانواده» را با اعمال تغییراتی بی فایده و غیر موثر برای حمایت از نهاد خانواده، به تصویب رساند. این لایحه، نه تنها از قانون 35 سال پیش یعنی قانون مصوب سال 1353 بسیار عقب تر است، بلکه قصد دارد چندهمسری مردان را قانونی کند. براساس لایحه جدید، اگر زنی مبتلا به بیماریهای صعب العلاج شود، یا شش ماه از خانه غیبت کند، یا حتا اگر به طور نمونه به دلیل صدور چک بلامحل زندانی شود، شوهرش می تواند همسر تازه ای اختیار کند. در حالی که در شرایط عکس آن، زن حتی حق طلاق هم ندارد. این اقدام در حالی صورت گرفته است که ارائه این لایحه توسط دولت وقت به مجلس، در تیرماه 1386، اعتراض گسترده مدافعان حقوق زنان و همچنین دیگر مدافعان مدنی حقوق برابر و سلامت خانواده را به همراه داشت.

---------- 

حکومتی که علیرغم ناتوانی در حل بحران های سیاسی و اجتماعی کشور، پایه را بر ماندن به هر قیمتی گذاشته است خواه ناخواه به گرداب سرکوب و دروغ و فریب در می غلتد. چرا که مطالبات مردم واقعی هستند، نداشتن اراده و عدم توانایی حکومت برای همراه شدن با خواسته های مردم هم واقعی است. حکومت اراده و توانایی پاسخگویی را ندارد چرا که بحث بر سر قدرتی است که میلیاردها دلار ثروت بادآورده ی نفت و انحصارهای بازرگانی را ارزانی گماشته گان کرده است. برای عده ای دیگر علاوه بر این میلیاردها ثروت بحث بر سر حکومتی ست که پس از هزار و چهارصد سال دراختیارشان قرار گرفته است.

به گرداب سرکوب و دروغ رسیده اند. اما همین دروغ های بزرگی که به مناسبت های مختلف در رسانه های دولتی و بالای منبرها فریاد می کنند عملا به جدی نگرفته شدن بیشتر خودشان منجر می شود. شاید قتل و شکنجه و تجاوز و زندان را بشود برای مدتی کوتاه به زور رسانه های دولتی و نمایش اعترافات و پارازیت و فیلترینگ و تهدید از توده ی مردم پنهان کرد - تازه اگر واقعا بشود این کار را کرد. اما این دروغ های عجیب و غریب هر روزه فقط باعث می شود که حتی طرفداران شان - آنها که هنوز رویای زندگی در یک حکومت شیعی را دارند- به پوچ بودن و دروغ بودن حرف های حکومتگران شان بیشتر از این پی ببرند.

حکومت آقایان به روش انکار همه چیز روی آورده است. آقایان یک چیز را خوب فهمیده اند: مطالبات مردم در این سی سال آنقدر گسترده شده که یک عقب نشینی در برابر اولین مطالبات، فقط فضا را برای مطرح شدن دیگر مطالبات فراهم می کند. خود حکومتگران بارها روشن یا در لوای حرف های دیگر، این را گفته اند. حکومت به سیاست انکار رسیده است. سرکوب و انکار. اما سیاست انکار فقط سر به زیر برف کردن است، سیاست خود کور کردن است. با سیاست دروغ و انکار همین مشروعیت ادعایی هم بیشتر از این سست خواهد شد.

در این دوران سی ساله سیاست های تمامیت خواهانه ی حکومتی بعضی رذالت های اخلاقی را در فرهنگ ما خلق کرده یا رذالت های اخلاقی به جا مانده از گذشته را بسیار پر رنگ تر و همه گیرتر کرده است. می شود ادعا کرد که فرهنگ زندگی دو گانه در خانه و اجتماع، فرهنگ دروغ و فریب دیگران در خیابان و محل کار در این سی ساله در فرهنگ ما راه پیدا کرده. اما مثلا فرهنگ رشوه خواری و رفیق بازی که از گذشته بوده بخاطر مشکلات اقتصادی و سیاست خودی و غیرخودی در این سی ساله از قبل خیلی پر رنگ تر شده.

امروز حکومت بخاطر ماندن، عملا حرمت دروغ و انکار را در جامعه از میان می برد. حکومتی که ادعای حکومت دینی و اخلاقی - و آنهم تنها حکومت اینچنینی - را دارد، دروغ و ریا سیاست روزانه اش است و تقریبا نمی شود سخنرانی یا مصاحبه ای را از حکومتگران -از صدر تا ذیل- شنید و دروغ و ریاکاری در آن پیدا نکرد.

شاید سیاست انکار نگذارد آقایان ببینند که همان تعداد آدمی را هم که با اتوبوس به میدان می آورند، انگیزه هایی بجز ذوب شدن در ولایت به خیابان می کشاند. سیاست ساندیس و کیک و غذا و اتوبوس ممکن است برای نمایش بکار بیاید اما در روزهای سخت به کمک آقایان نخواهد آمد.

گویا محمد رضا پهلوی هم مانده بود که پس آنهمه آدم پرچم بدست و هلهله گویان چهارم آبان و ششم بهمن و جان نثاران چه شدند. شاید روزی هم آقایان از خودشان بپرسند که آن امت در صحنه ی ثناگو چه شدند. این در ذات دروغ و فریب است.       

گفته های اصلاح طلبان حکومتی و نزدیکان شان مثل آقای کدیور و گنجی، بنا بر مصلحت زمان که خودشان می پندارند یا طرز تفکر غیرمنسجم شان، هنوز بر پایه ی تقسیم مردم به دیندار و بی دین و مسلمان و غیرمسلمان استوار می شود. هنوز کسانی از شهروندان هستند که بر دین حق اند و خودی وکسانی دیگر بر دین باطل. برای همین هم است که بیانیه نویسان شان همه در چارچوب خودی ها می گنجند. هنوز آقای مهاجرانی از متدینین می گوید گویی جنبش سبز یک محفل شیعی است و نه یک حرکت ملی به معنی همه ی شهروندان کشور.  

بیانیه ی فعالان سکولار اما از آنجا که خطی مصنوعی میان شهروندان شرکت کننده در جنبش سبز نمی کشد برای همین همه کس می تواند جای خودش را در مواد آن، در پیشنهادهایی که مطرح می کنند پیدا کند. نقدی هم اگر بر این بیانیه است نقد سیاسی است و نه گفتار حق و باطل. و برای همین هم هست که دفاع و پشتیبانی از جنبش سبز همه ی ملت را در بر می گیرد. وگرنه معلوم است که آقای آرامش دوستدار حتما از نظر اندیشه مانند عباس معروفی نیست. و یا حسین باقرزاده حتما از نظر فکر و روش سیاسی با شهریار آهی خیلی تفاوت دارد.

آنچه مهم است این است که مطالبات جنبش سبز و شعارهای مردم در خیابان خط های مصنوعی میان آدمها نمی کشد تا بعدا بر پایه ی آن حقوق شهروندی شان را محدود کند. و برای همین به نظر من این بیانیه ی فعالان سکولار همخوانی بیشتری با روح مطالبات جنبش سبز دارد تا بعضی گفته ها و نوشته های طولانی که سرانجام به نتیجه هایی می رسند که فقط کمی با سیاست های امروز حکومت اسلامی آقایان متفاوت است.

از نظر سیاسی به نظر من بیانیه روی نقطه ی درستی دست می گذارد که متاسفانه، یا باز به مصلحت های زمانه یا از نظر فکری، مدام در بیانیه ها و گفتارهای اصلاح طلبان حکومتی کمرنگ می شود. نقطه ی درست همان خواست تغییر ساختاری قانون اساسی است.

همین ساختار قانون اساسی امروز است که منجر به این همه مشکلات بزرگ در کشورمان شده است. بدون چنین ساختار متمرکز قانون اساسی هرگز نمی توانستند با نظارت استصوابی امکان انتخاب را از مردم بگیرند. این نظارت استصوابی بتدریج گریبان خود اصلاح طلبان حکومتی را هم گرفته است. و باز بدون این ساختار متمرکز قانون اساسی هرگز نمی توانستند میلیون ها رای مردم را نادیده بگیرند و آنطور تقلب بزرگی را صورت بدهند و بعد هم با گلوله و باطوم و تبلیغات دروغ از آن تقلب دفاع کنند.

تازه اینها فقط دو نمونه از محدودیت های بنیادی قانون اساسی است. نمونه ی دیگرش را در مجلس اصلاح طلب ششم دیدیم که اصلاح طلبان حکومتی حتی یک قانون مبتنی بر مردم سالاری نتوانستند از آن مجلس بگذرانند. برای همین حتی اگر فکر کنیم که اعلام همین قانون اساسی می تواند طبق مصلحت زمانه برای ما حاشیه امنیتی درست کند، بالاخره مجبور به دادن وعده های بی پشتوانه به مردم خواهیم بود. به نظر من با وجود همه ی شرایط سخت و سرکوب اگر بر ضرورت تغییر قانون اساسی تاکید نشود یا خودمان را گول می زنیم و یا مردم را. وگرنه حکومت خودش هم می داند که با وجود این قانون اساسی حتی یکی از وعده های بیانیه ی 17 آقای موسوی هم قابل اجرا نیست.  

در اینجا فیلم گفتگوی بی بی سی است با دکتر آجودانی در مورد همین بیانیه.

من برای دوستانی که احتمالا وبلاگ مرا می توانند بخوانند ولی سایت گویا را نمی توانند ببینند متن بیانیه را می آورم در اینجا. فقط برای آگاهی بیشتر و به این امید که مایه ای برای بحث و گفتگوهای سازنده در جنبش سبز باشد.

هم ميهنان عزيز!

چند ماه پيش، مردم ايران در اعتراض به تقلب انتخاباتی رژيم حاکم به خيابان ها ريختند. اما، اعتراض هايشان نه تنها ناديده گرفته شد، بلکه با سرکوب بی امان، ريختن خون بيگناهان، زندانی کردن معترضان، و شکنجه و تجاوز وحشيانه به آنان در زندان روبرو گرديد. اين واکنش ها به شکل گرفتن جنبشی مردمی در ايران انجاميد که جنبش سبز ناميده می شود. اين جنبش را خود مردم شکل و سازمان داده اند. ماه های متمادی است که اين جنبش ادامه دارد و اکنون نه تنها در پايتخت، که به همۀ شهرهای مهم کشور تا دورترين نقطه های ايران کشيده شده است. در خارج از کشور، صدها هزار ايرانی پراکنده در چهار گوشۀ جهان، با قلم و بيان و برپا کردن تظاهرات متعدد، پشتيبانی خود را از اين جنبش نشان داده اند. مردم ديگر کشور های متمدن و دموکراتيک جهان نيز، بويژه نويسند گان، هنرمندان و سياستمداران آزاديخواه، که ناظر فداکاری ها و جانبازی های مردم ايران هستند، به حمايت از خواست های برحق اين مردم برخاسته اند، چندان که اخبار و تحليل های مربوط به جنبش سبز مردم ايران اکنون سر فصل روزانۀ رسانه های جهان شده است.

در چنين شرايطی است که برخی از نامداران سياسی در داخل و خارج کشور نظرها و پيشنهادهای خود را در چاره انديشی برای خروج حاکميت فعلی از بحرانی که در آن دست و پا می زند، نوشته و منتشر کرده اند.

ما امضا کنندگان اين بيانيه، با عنايت به رويدادها و با توجه به ويژگی های جنبش سبز مردم ايران، ضمن تاکيد برحمايت بی دريغمان ازاين جنبش ،اعلام می داريم:

سبز، نماد حرکت زنان و مردانی است که به درايت شهروندی رسيده اند، مردمی که پس از تجربه ای سی ساله از زيستن در نظام استبداد دينی، اکنون به بهای خون جوانان خود اعلام می دارند که ديگر نمی خواهند در قالب هيچ گونه رهبری ذوب شوند. اين مردم، با پذيرش حق دگر بودی و دگر انديشی، در عمل نشان داده اند که کثرت گرا هستند و شکی باقی نگذاشته اند که ديگر مجذوب هيچ مرام يا آيين سياسیِ تماميت خواهی نخواهند شد. آيا انصاف و وجدان بشری حکم می کند که به نام مصلحت انديشی، خواست شهروندیِ مردمی با چنين بلوغ سياسی مشروط به شرايط نهادهای قدرت استبداد دينیِ موجود شود؟

تاريخ نشان داده است که در روزهای پايانی هر نظام تماميت خواهی، رجالی به خيال خير و برخی برای منافع خود، راه برونرفت از بحران را در لابلای تارهای تنيدۀ نظام موجود می جويند. اما، آيا گواهی از تاريخ سراغ داريم که با جا به جا شدن صندلی ها روی کشتیِ نظامی خود کامه، آن هم از نوع استبداد دينی، از غرق شدن کشتی در دريایِ خروشانِ حرکتِ مردمی بيدار، جلو گيری شده باشد؟ آيا نمی شنويم که آهنگ درونی و قلبیِ جنبش سبز مردم ايران، صدای ناقوس پايان حکومت ولايی است؟

هم ميهنان عزيز!

ما، به عنوان بخشی کثرت باور از حاميان جنبش سبز مردم ايران، ضمن پشتيبانی از مطالبات مطرح شده در بيانیۀ هفدهم مهندس ميرحسين موسوی، با درک ضرورت زمان ولزوم همبستگی، بر اين عقيده ايم که:

حکومت دينی، برای حفظ خود، ميان مناسبات آزاد مردم با يکديگر از يک سو، و با جهان خارج از سوی ديگر، پرده ای ظلمانی می کشد. راه خروج از اين ظلمت، و از فقر و ستم برخاسته از آن، نخست تعيين تکليف مردم با استبداد موجود در انتخاباتی آزاد و نظارت شده از سوی مراجع ذيصلاح بين المللی، و آن گاه، برپايیِ نظامی مبتنی بر جدايیِ نهادِ دولت از نهادِ دين، در قالب اعلامیۀ جهانیِ حقوق بشر، تفکيک قوای قانونگذاری، اجرايی و قضايی، وحفظ استقلال قوه ی قضايی، با آرای آزادانۀ مردم ايران است. دل بستن به اصلاح در چارچوب نظام خودکامۀ ولايت مطلقۀ فقيه، که در قانون اساسی کنونی رسميت يافته است، دور از واقع بينی و ناديده گرفتن خواست های ريشه دار مردمی است که جنبش سبز را به راه انداخته اند.

بيم آن می رود که پافشاری بر اين گونه مواضع و چشم بستن بر واقعيات موجود، به عواقبی بسيار ويرانگر و خطرناک برای ميهن عزيزمان ايران بينجامد.

ماشاالله آجودانی، شهريار آهی، پگاه احمدی، رامين احمدی، فريدون احمدی، صدرالدّين الهی، نادره اويسی، حسين باقرزاده، نامدار بقايی يزدی، شهرنوش پارسی پور، باقر پرهام، رامين پرهام، محمد جلالی (م. سحر)، هرمز حکمت، آرامش دوستدار، حسن رجب نژاد، ناصر رحيمی نژاد، فتحيه زرکش يزدی، فرج سرکوهی، ماشاالله سليمی، شاهين فاطمی، سعيد قاسمی نژاد، شيما کلباسی، منصور کوشان، عبدالمجيد مجيدی، عباس معروفی، منوچهر مقصودنيا، حسن منصور، شاهين نجفی، علی نگهبان، حسين نوش آذر   

قبل از این هم در اینباره نوشته ام برای همین کوتاه می کنم و می روم سر مطلبی که آقای فاتح از مشاوران آقای موسوی نوشته و در گویانیوز آمده است، زیر عنوان "مواضع اعلام نشده ی آقای موسوی". اگر منظور آقای فاتح آن حرف های آقای موسوی باشد که در نوشته اش نقل قول کرده، من هفت مورد از متن نوشته جدا کردم که اتفاقا همه ی آنها چیزهایی بوده که آقای موسوی بارها درباره ی آنها حرف زده است. من مواضع ناگفته ای در این نقل قول ها ندیدم. همان بیان کلی مطالبات حقوق شهروندی مردم که متاسفانه چون صریح و طبق برنامه ی مشخص بیان نمی شود معلوم نیست که منظور دقیق آقای موسوی چیست و تا کجا گسترش دارد. مثلا این گفته که: " ما چيزی نمی خواهيم جز آنچه برای آن انقلاب کرده ايم و اين نظام برای تحقق آن بنا شده. راه درست برای تصميم گيرندگان توجه به حقوق مردم و وفاداری به ارزشهای بنيادی اسلام و انقلاب است نه اتهام افکنی و خشونت و دستگيری و تک صدايی". ارزشهای بنیادی انقلاب و تک صدایی. این ها به چه مفهومی هستند؟ این نکوهش "تک صدایی" تا کجا در اندیشه ی آقای موسوی صدق می کند؟ مرز تک صدا نبودن جامعه در کجاست؟

از اینکه بگذریم جالب توجه است گفته های خود آقای مشاور، آقای فاتح. من نمی خواهم گفته های ایشان را هم به مصلحت اندیشی های روز نسبت بدهم. چشم و امید آقای فاتح بعنوان مشاور آقای موسوی به بالایی هاست، به همان یاران قدیمی یا به قول آقای خامنه ای به "برادران سابق". تمام کوشش آقای مشاور برای به اصطلاح سر عقل آوردن حاکم است. مشاور حتی از قول اقای موسوی نقل قول می کند: " اگر می دانستم که مسئولان امر تا اين اندازه و با اين ميزان هزينه، به کانديدای ديگر علاقه دارند، فکر ديگری می کردم". ولی یا آقای موسوی یا مشاور ایشان بیان نمی کنند که چه فکری می کردند؟ آیا اصلا در انتخابات شرکت نمی کردند؟ آیا نتیجه ی انتخابات را مثل محسن رضایی می پذیرفتند؟ بیان مطلب طوری است که گویا علاقه ی مسئولان امر که همان شخص رهبری و نزدیکان اش باشند حرف اول را می زند یا باید بزند و نه اینکه حقوق شهروندی مردم چیست. 

برای آقای مشاور شعارها و مطالبات بدنه ی جنبش سبز زیاد مهم نیست. یعنی تا آنجا مهم است که بتوان روی آنها با حاکم چانه زد و از بقیه ی آن مطالبات اعلام دوری و تبری کرد. از نظر مشاور آقای موسوی قدرت رهبری نباید مهار شود و تکذیب می کند که اصلا آقای موسوی چنین چیزی را گفته است. خوب اگر قدرت غیرپاسخگو به ملت چنین مطلق العنان باشد که همین وضعیتی می شود که امروز به آن دچار هستیم و آقای موسوی با وعده ی اصلاح آن به میدان آمدند.

مشاور آقای موسوی مطالبات جنبش سبز را بشدت محدود می کند. در نگاه ایشان نظام جمهوری اسلامی و قانون اساسی با محوریت ولایت فقیه، دو پدیده ی بدون آلترناتیو هستند. انتقاد ایشان فقط به درست اجرا نشدن قانون اساسی و نحوه ی مدیریت کشور است. مشاور آقای موسوی هنوز به روح قانون اساسی ما که بر محدودیت حقوق شهروندی و نظام دایره ی بسته ی حاکمان استوار است توجه نکرده اند.

البته آقای مشاور در گفتگوهای اش با آقای موسوی حتی از تکرار تحریف رسمی تاریخ کشورمان هم خودداری نمی کند. ایشان می گوید: " اگر با امير[کبیر] چنان شد، اگر با ميرزای جنگلی، اسد آبادی، فضل الله، مدرس، مصدق و کاشانی و نواب و شريعتی چنان رفت، همه و همه از سوی جريانات و کسانی بود که ملت ما عليه آنان انقلاب کرد".

یعنی مشاور آقای موسوی با اندیشه های شیخ فضل الله نوری که آنقدر ارتجاعی و ضد حقوق مردم بودند آشنا نیست؟ اندیشه های شیخ فضل الله که به صورت روشن و مکتوب موجود است. اندیشه های دکتر مصدق هم همینطور. آقای مشاور از کجا به این نتیجه رسیده است که نقش تاریخی شیخ فضل الله و نواب صفوی از یک سو و مصدق و شریعتی از سوی دیگر، یکی بوده است؟ مشاور آقای موسوی که باید بدانند امثال دکتر مصدق مورد تکفیر مشروعه خواهان و رهبرشان شیخ فضل الله بودند. شیخ فضل الله که دست آخر جانب حکومت فاسد و سرکوبگر را گرفت. کارنامه ی نواب به جز ترور مخالفان اش چه بود؟ تحریف تاریخ هم از مصلحت های سیاسی امروز باید باشد؟

من بسیار متاسفم که در هیچ جای این نوشته ندیدم که آقای موسوی به اندیشه ها و دیدگاه های مشاورشان ایرادی گرفته باشند. حتی در روشن ترین تحریفات تاریخی آقای مشاور.

بدون شک دیدگاه های مشاور آقای موسوی بازتاب دهنده ی بخش معین و نه چندان بزرگی از جنبش سبز است. اما من بر این باورم که این دیدگاه ها با میانگین بدنه ی جنبش سبز فاصله ی زیادی دارد. بدنه ی جنبش سبز که بخش بسیار بزرگی از آن را اقشار متوسط جامعه ی ایران تشکیل می دهند به دنبال حقوق شهروندی مردم و پایان دادن به انواع و اقسام تبعیض هایی است نهادینه شده اند، بر اساس همین قانون اساسی بدون آلترناتیو مشاور آقای موسوی.

و البته در نبود یک رهبری جمعی، امثال این دیدگاه ها می توانند بعنوان دیدگاه های کل جنبش سبز مطرح شوند. در آینده ی نه چندان دور شاید تصمیم هایی هم بدون یک رهبری جمعی سبز گرفته شود و باز به کل جنبش سبز تعمیم داده شود.

این ها مسائلی است که جنبش سبز با آن ها رو به روست و باید راه حلی برای آنها پیدا کرد.          

آن شکل ترور با گذاشتن بمب کنار جاده ای و انفجار از راه دور اولین نشانه است. بسرعت و فقط با یکی دو ساعت فاصله تبلیغات سازماندهی شده ای در رسانه ها راه می افتد که اولا علیمحمدی از استادان ذوب شده در ولایت است. دوما وابسته به برنامه ی هسته ای حکومتی است. سوما توسط گروه انجمن پادشاهی و بدستور اسرائیل و آمریکا ترور شده است. از رسانه های خبری حکومتی تا رئیس مجلس شورا و رئیس جمهور همه در کمتر از چند ساعت این سناریو را تکرار می کنند.

همان چند ساعت بیشتر نمی گذرد که معلوم می شود اسم آقای علیمحمدی در پای امضای استادان هوادار موسوی بوده است. آقای علیمحمدی نه رشته اش به برنامه های رسمی حکومتی ربطی داشته است و نه اصلا وابستگی به سازمان انرژی اتمی داشته است. انجمن پادشاهی، یک گروه کوچک چند نفره در آمریکا و اروپا اصلا چنین ادعایی هم نمی کند و تازه همان خبر ساختگی حکومتی را هم تکذیب می کند.

به نظر من همین وارد شدن بالاترین نهادهای حکومتی مثل ریاست مجلس و رئیس جمهور در تبلیغات و جوسازی ها نشان از یک ستاد بحران ساز کودتایی دارد که توسط بالاترین مقامات کشور برنامه ریزی و اداره می شود.

پیش از این هم بلافاصله پس از تظاهرات جنبش سبز در عاشورا، یکباره تبلیغات سنگین حکومتی برای سنگین کردن جو به راه افتاد. باز هم ریاست مجلس از اولین و تندترین تریبون هایی بود که با تکرار دروغ های هتک حرمت عاشورا و شورش و مانند اینها وارد صحنه شد. عجیب است که حرفهایی که از مجلس و نماز جمعه و این یا آن سایت سرکوبگران در تبلیغ بر ضد جنبش سبز و به نفع حکومت زده می شود دقیقا مثل هم است. همان کلمات، همان عبارت ها. همان تهمت ها و همان دروغ ها. گویی همه ی تبلیغات به صورت دستوری از یک ارگان واحد صادر شده است.

ستاد سرکوبگران از همان شب تقلب انتخاباتی در چند جا از روی عجله و بدون در نظر گرفتن حداقل زمانی که لازم است وارد میدان شده و اعلام موضع کرده است. اولین عجله را رهبر کرد که هنوز چند ساعت از انتخابات نگذشته بود و حتی نهادهای حکومتی هم درستی انتخابات را تایید نکرده بودند، وارد شد و انتخابات را تایید کرد.

نمونه ی دیگر هجوم تبلیغاتی ضد جنبش سبز پس از عاشورا بود. بخصوص آن جوسازی رسمی جلوه دادن چند ده هزار آدم بعنوان جمعیت میلیونی. آنهم وقتی که تصاویر تلویزیون هم نشان می داد که آن جمعیت بیشتر از چند ده هزار نفر نیست.

و این هم نمونه ی آخری ترور آقای علیمحمدی که حرف ها و ادعاهای یکسانی از طرف مقامات و سایت ها همزمان اعلام می شود. آنهم آنقدر با عجله و ناشیانه که دروغ بودن آنها بیشتر از چند ساعت طول نمی کشد. نمی شود باور کرد که رئیس مجلس پای اخبار تلویزیون می نشیند و بعد می آید همان حرفها را از تریبون مجلس تکرار می کند.

به نظر من نشانه های ستاد بحران کودتاگران بویژه پس از ترور مسعود علیمحمدی باز هم آشکارتر شد. اگر فکر من درست باشد و این ستاد کودتایی وجود داشته باشد، خشونت بلد است، درس بی رحمی را تمام کرده است اما از آنجا که بنیادش بر دروغ و تقلب است هر بار فقط دست اش بیشتر رو می شود.

این در حالی است که خود جنبش سبز مطالبات اش ملی و مدنی است. ملی از آن جهت که مطالبات جنبش سبز مسائل و مشکلاتی است که اکثریت مطلق مردم کشور با آنها دست به گریبان اند صرف نظر از هر دین و باوری. و تازه محدودیت ها و تبعیض های اجتماعی و سیاسی و اقتصادی سی سال گذشته که امروز به ظهورجنبش سبز رسیده بیشتر متوجه دگراندیشان بوده است. دگراندیشانی که در دایره ی "غیر خودی ها" گنجانده شده اند، دایره ای که روز به روز بر بزرگی آن هم اضافه شده است. در مورد مدنی بودن مطالبات جنبش سبز، ما اگر حتی همان پنج بند پیشنهادی آقای موسوی و یا پنج بند پیشنهادی آقای کروبی را هم معیار قرار بدهیم باز هم این مطالبات خصلت مدنی دارند. از این روشن تر، شعارهای مردم، یعنی همان جنبش سبز، در خیابان هاست. یا آقای مهاجرانی به شعارهای مردم گوش نداده است و یا اینکه اهمیتی برای آنچه مردم در خیابان ها، با وجود این همه خطر، برایش فریاد سر می دهند قائل نیست و می خواهد آن را در چارچوب باورهای خودش محدود و معرفی کند.   

وارد کردن دین به این عرصه ی ملی و مدنی به نظر من با اندیشه ها و دیدگاه های دو نفر از نواندیشان دینی این گروه یعنی آقایان سروش و گنجی خوانایی ندارد. آقای گنجی بارها در گفتگوها و مصاحبه های اش گفته است که جایگاه دین در حکومت نیست. آقای سروش در کتابهایش و از جمله "بسط تجربه ی نبوی- دین اقلی و اکثری" به صراحت مسائل جامعه شناسی و اقتصادی و طبیعتا سیاسی را حوزه ای این-جهانی معرفی می کند. اگر در این گفته ها و نوشته ها صداقتی هست پس چرا اساس اتاق فکر را هنوز پا نگرفته بر اساس دین و باورهای شخصی مردم قرار می دهید تا دگراندیشان از حالا جایی در آن نداشته باشند؟ آیا مطالبات جنبش سبز اخلاقی است؟ یا اینکه این مطالبات عمیقا سیاسی، اجتماعی و اقتصادی هستند.

امروزه دیگر روشن است که جنبش سبز طیف بسیار گسترده ای از مردم را در بر می گیرد که همه صرف نظر از باورهای شخصی شان به میدان خطر آمده اند تا خواسته های انباشته شده و نادیده گرفته شده ی مدنی و شهروندی شان را طلب کنند. چنین گستردگی را باید به رسمیت شناخت نه اینکه آن را به نفع باورها یا منافع محدود خودی مصادره کرد. به رسمیت شناختن هم باید عملی باشد نه اینکه فقط به گفته های کلی و چندپهلو اکتفا کرد. یکی از راه های به رسمیت شناختن گستردگی جنبش سبز همین می توانست باشد که امضاهای بیانیه ی پنج نفره، نشانگر گستردگی و تنوع جنبش سبز مردم باشد. آیا درباره ی این بیانیه و اتاق فکر واقعا می توان چنین ادعایی داشت؟ جای باورمندان دیگر مذاهب و ادیان، زنان و قومیت ها در پای بیانیه کجاست؟ آیا واقعا با این دسترسی آزاد به تکنولوژی در خارج کشور نمی شد در مدت کوتاهی با اضافه کردن دیگر اندیشه ها و طیف های موجود در جنبش سبز نشان داد که پیام جنبش سبز دریافت شده است؟ آیا اصلا چنین اراده ای وجود داشته است؟ با حرف های آقای مهاجرانی به نظر می رسد چنین اراده ای اصلا وجود نداشته است.

آقای مهاجرانی می گویند: "ما نمی توانیم نگاه به داخل و ملت ایران را فراموش کنیم. اکثریت قوی و قاطع ملت ایران دین باور هستند و روی سخن اصلی ما با آنان است". البته باید این "دین باوری" اکثریت قاطع مردم را تعریف کرد. آن دین باوری که آقای مهاجرانی از آن حرف می زند، باورهای شخصی مردم است. آنچه امروز در جنبش سبز مطرح است مطالبات مدنی همه مردم و از جمله همان مردم دین باور است. تجربه ی دینی کردن همه وجوه زندگی مدنی مردم که نتیجه اش پس از سی سال امروز به اینجا رسیده است. از طرف دیگر تکلیف آن میلیون ها شهروند ایران که ضرورتا باورهای دیگری غیر از مذهب رسمی کشور دارند در نظر آقای مهاجرانی چه می شود؟

اگر هم این حرف های آقای مهاجرانی برای مقابله با تبلیغات رسمی حکومتی در ایران است که "عده ای بی دین می خواهند دین و ایمان مردم را از بین ببرند"، که باید گفت این مقابله ی بسیار بدی است. نام این، بیشتر سیاست بازی از نوع بسیار بد آن است. به جای این نوع مقابله آیا نباید به مردم گفت که مطالبات مدنی و شهروندی آنها ربطی به باورهای شخصی یا جنسیت و قومیت ندارد؟ آیا نباید گفت یک بلوچ یا کرد سنی، یک بهائی، یک زن، یک شهروند لائیک را نمی توان از حقوق و مطالبات شهروندی اش محروم کرد؟ آن سیاست اخلاقی که آقای مهاجرانی ادعا یا آرزوی اش را دارد اینطور بهتر تحقق پیدا نمی کند؟

آقای مهاجرانی در مورد اینکه چرا چنین بیانیه ای در همفکری یا همکاری با نیروهای سکولار تنظیم نشده است می گوید: "کسانی که گرایش  غیر دینی دارند، سخنگویان خود را دارند. ما سخنگویان چنان جمعیتی نیستیم". آقای مهاجرانی اگر نگاهی به جمعیت معترض در خیابان ها، به زندانیان دربند و به گورهای شهدای جنبش سبز بیاندازد می بیند که مردم این چنین که آقای مهاجرانی آرزو دارد صف های خودشان را از هم جدا نکرده اند. با هم به میدان می روند، با هم زندانی و شکنجه می شوند و با هم کشته می شوند. کسی هم از آن یکی نمی پرسد که آیا دین و مذهب تو چیست؟ مردم پس از این همه سال تبعیض فهمیده اند که این جداسازی های مصنوعی میان مردم فقط برای این است که حکومتیان بهتر بتوانند حقوق شهروندی آنها را پایمال کنند. وگرنه آن موقع که سیاست حکومتی اقتضا کند هیچ فرقی میان یک جوان سکولار و یک باورمند مذهبی نمی گذارند و هر دو را در یک سلول به بند می کشند و یا در خیابان به گلوله می بندند.

پس چرا آقای مهاجرانی به مرزکشی میان مردم می پردازد؟ این "ما" و "آنها" کردن ها ما را به این نقطه ی سراپا بحران که هستیم رسانده است. عجیب است که در خیابان های تهران مردم تلاش می کنند بر این مرزکشی های مصنوعی و مخرب غلبه کنند اما آقای مهاجرانی در مهاجرت هنوز در تلاش است که مردم را بر شیوه ی حکومتیان دسته بندی کند.

اگر بخواهم یک جمع بندی کوتاهی از نوشته ام ارائه کنم باید بگویم که به نظر من اندیشه ی آقای مهاجرانی اندیشه ای مخرب برای جنبش سبز است. به نظر من باید از همین امروز چنین اندیشه هایی را به بحث و نقد گذاشت چون با مطالبات و اهداف ملی و مدنی جنبش سبز ناخوانایی بنیادین دارد. باز هم تکرار می کنم که حتی اگر چنین حرف هایی برای خنثی کردن تبلیغات حکومتی زده می شود، این را می توان فقط یک سیاست بازی بد و فرصت طلبی نام گذاشت. سیاست بازای که نه به درد امروز و نه به درد فردای جنبش سبز مردم ایران می خورد. راه پیشرفت و تعمیق جنبش سبز فقط این است که گسترده بودن این جنبش در عمل به رسمیت شناخته شود. جنبش سبز یک جنبش شیعی دوازده امامی نیست. جنبش سبز یک جنبش مدنی است که باورمندان دینی و مذهبی و اعتقادی، صرف نظر از جنسیت و قومیت برای احقاق حقوق شهروندی و مطالبات مدنی خودشان شان در آن شرکت دارند.     

با بیانیه ی 17 آقای موسوی و بخصوص با بند اول آن که در واقع یک جور شناسائی غیر مستقیم دولت احمدی نژاد بود، خیلی ها امید داشتند که از طرف مقابل، یعنی رهبری نظام، هم نرمشی صورت بگیرد. ولی معلوم نیست که شناسائی حداقلی دولت احمدی نژاد توسط آقای موسوی پس از آن سرکوب خشن عاشورا برای طرف مقابل چطور تعبیر شود. شاید آقای خامنه ای و دوستان شان فکر می کنند که طرف مقابل یعنی جنبش سبز به نوعی عقب نشسته است. برای همین نباید انتظار داشت که مافیای اقتصادی و نظامی که عملا نظام جمهوری اسلامی را می گرداند میلی به نرمش داشته باشد.

فراموش نکنیم که مسئله به این سادگی نیست که جناح آقای خامنه ای و سپاه و روحانیون حکومتی لجاجت می کنند. این سطحی دیدن جریان است. امروز سپاه پاسداران و روحانیون حکومتی در تار وپود اقتصاد ایران تنیده شده اند، آنهم به شکل و روشی مافیایی و غیر شفاف و همه جانبه. امروز بر خلاف تبلیغات حکومتی بحث بر سر بر باد رفتن اسلام نیست، موضوع بر سر سودهای سرشاری است که آقایان سپاه و روحانیت حکومتی از دخالت شان در اقتصاد می برند. از نفت صادراتی تا شکر و برنج و اسلحه ی وارداتی کشور در دست آقایان است. مردم و جنبش سبزشان راه خیلی سختی و طولانی را در پیش دارند. و چیزی که متاسفانه هنوز برایش فراهم نشده یک رهبری جمعی است که جمعی عمل کند و تصمیم های جمعی بگیرد.         

آقای خامنه ای در همین سخنرانی امروز یک کلمه هم به دروغ های آشکار ماموران حکومتی اش اشاره نکرد. در حالیکه شب و روز در رسانه های حکومتی بعنوان مظهر و سمبل درستی و اخلاق روی زمین از او یاد می شود. آنقدر همه ی حرفهای نیروهای انتظامی و امنیتی بر پایه ی دروغ قرار گرفته که واقعا اعتراف به یکی از آنها شیرازه ی بقیه را از هم می ریزد. از کشته شدن ندا و ساختن سناریوهای من درآوردی حکومتی بگیر تا رد شدن با ماشین پلیس از روی تظاهرات کننده گان و بعد هم ادعای اینکه ماشین پلیس دزدی بوده است! و دهها مورد دیگر. نظام جمهوری اسلامی صرف نظر از همه ی بحران هایی که سالهاست به آنها دچار است، دچار یک بحران بزرگ اخلاقی است. بحران اخلاقی جمهوری اسلامی بخصوص پس از تقلب بزرگ انتخاباتی و تایید آقای خامنه ای در شب شمارش آرا وارد یک مرحله ی دیگر شد. از آن به بعد و بخصوص با مقاومت مردم برای پس گرفتن رای شان و بعدا مطرح کردن مطالبات شان، این بحران اخلاقی فقط عمیق تر شده است. دروغهای آشکار و فریبکاری و تهمت زنی و پرونده سازی کار هر روزه ی دستگاه های حکومتی شده است. از رادیو و تلویزیون تا مجلس شورا، از از رهبر و امام جمعه و فرمانده ی انتظامی تا قوه ی قضائیه همه در یک نمایش دروغ و فریب درگیر شده اند. آیا همه ی ما در جنبش سبز می توانیم دروغ  وفریب های حکومتی را به موقع و در یک سطح قابل قبولی آشکار کنیم؟ که در آنصورت این نمایش فریبکارانه ی هر روزه فقط بیشتر به ضد خودش تبدیل می شود.   

بهر حال یاران فکری آقای موسوی حتما چنین ضرورتی را حس کرده اند که فقط چند روز پس از بیانیه ی ایشان، این بیانیه ی جدید را نوشته اند.

اما چند نکته هم درباره ی مواد بیانیه ی پنج نفره:

- با توجه به گستردگی و تنوع آرا و اندیشه ها در جنبش سبز شایسته تر بود که این پنج نفر با افراد دیگری با اندیشه های متفاوت تماس می گرفتند و تنوع فکری جنبش سبز را بعنوان یک واقعیت موجود در پای نوشته شان منعکس می کردند. مواد این بیانیه آنقدر گسترده و صریح هست که بسیاری از اندیشه های حاضر در جنبش سبز به راحتی می توانستند امضای شان را پای این بیانیه بگذارند. من چند مثال مشخص می زنم: خانم شیرین عبادی، آقای لاهیجی، آقای حسن شریعتمداری، افرادی از اتحاد جمهوریخواهان و روشنفکران مستقل مثل آقای خانبابا تهرانی، دانشگاهیانی مثل حمید دباشی و ارواند آبراهامیان. این ها فقط چند مثال بود که همین حالا به فکرم رسید. در این دوره ی روابط اینترنتی می شد در مدت کوتاهی نام آنها را هم پای این بیانیه گذاشت.

- ماده ی 10 بیانیه به نظر من باید در واقع به بند اول منتقل می شد. چرا که بالاترین مقام کشور یعنی ولایت فقیه نه انتخاب مردم است، نه دوره ی محدودی دارد و نه به هیچ ارگانی پاسخگوست. اما تمام مسئولیت های اساسی را هم دارد. پس تغییر چنین وضعی مهم تر از استعفای دولت احمدی نژاد است. دولت احمدی نژاد و آن تقلب بزرگ محصول همین مطلق العنان بودن ولایت فقیه است.

- بیانیه به درستی بر آزادی همه ی زندانیان سیاسی و عقیدتی و دستگیرشده گان جنبش سبز تاکید دارد (بند 2). بیاینه در مورد جنایت ها و اعدام ها و شکنجه ها و تجاوزهای سال های گذشته هم ساکت نمانده است و می گوید (بند 6): "محاکمه عاجل شکنجه گران، قاتلان، آمران و عاملان جنایات گذشته بویژه چند ماه اخیر". این نقطه ی قوت بزرگی است چرا که خیلی ها متاسفانه ترجیح می دهند جنایات سال های گذشته را فراموش یا کمرنگ کنند.

- بند 4 بدرستی بر تقویت نهادهای جامعه ی مدنی مثل احزاب سیاسی و اتحادیه ها و سازمان های غیر دولتی تاکید دارد. با این حال به نظر من بیانیه باید در مورد وضعیت زنان روشنی بیشتری می داشت. همین حالا هم زنان در صف اول جنبش سبز حضور دارند و هزینه های سنگین می دهند. اما در قوانین و در اجتماع دچار محدودیت های شدید هستند.      

- بیانیه ای که در مورد احزاب و اتحادیه ها و رسانه های آزاد (بند 3) و دانشگاه ها حرف می زند، حتما باید بندی هم درباره ی حقوق قومیت ها داشته باشد. جای قومیت ها در جنبش سبز متاسفانه خیلی کمرنگ است. با اینکه وضع نابسامان کشور وقتی که به مناطق حاشیه ای کشور که قومیت های ما در آنجا ساکن هستند می رسد، اثرات خیلی بدتری برای مردم محروم آن مناطق دارد.  

اینها چیزهایی بود که امروز صبح با خواندن بیانیه به فکرم رسید. البته بیانیه هم بیان مطالبات حداقلی جنبش سبز است. وگرنه می شد لیست بلند بالائی را از مطالبات مردم را آورد. و خوبی آن این است که توانسته بیانیه ی آقای موسوی را صریح تر و روشن تر بازگو کند.

باید منتظر بمانیم و بازتاب این بیانیه را در رسانه ها ببینیم، هر چند همانطور که در ابتدا هم نوشتم جای نام بسیاری در پای این بیانیه خالی است، آنهم بدون مورد.

اول: بخاطر اینکه آقای موسوی معمولا با مشورت عده ی محدودی از دوستان و همفکران خودش بیانیه ها و نظراتش را منتشر می کند، آنهم در یک شرایط خیلی محدود امنیتی. ما نمی توانیم بدانیم که آیا این بیانیه حاصل چانه زدن ها و فشارهای پشت پرده بوده است یا فقط پاسخ دادن به یک ضرورت سیاسی پس از ماجراهای روز عاشورا.

دوم: باید دید که روند رویدادها به کدام سمت می رود و موضع گیری جناح مقابل یعنی خامنه ای و سران سپاه و تمامیت خواهان چیست. در مقابل موضع گیری آنها، آقای موسوی احتمالا مجبور خواهد شد که برداشت صریح تری را از مواضع اش ارائه کند و راهکارهای مشخص تری را پیشنهاد بدهد. آنوقت می شود فهمید که آیا این بیانیه یک عقب نشینی بوده یا یک اتمام حجت یا یک مصلحت اندیشی تاکتیکی به نفع جنبش سبز مردم.

با این همه چند نکته را نمی شود در این بیانیه ندید:

آقای موسوی در بند اول پیشنهادهای اش آن صراحت لازم را در مورد عدم مشروعیت دولت و روی کار آمدن آن با یک تقلب گسترده و سازماندهی شده در بالاترین سطح، ندارد. هر چند که می شود با تفسیر و تاویل چنین برداشتی را کرد که هنوز آقای موسوی دولت را نامشروع می داند اما تا پیش از این با صراحت کامل بر تقلبی بودن این دولت تاکید می شد. چرا حالا باید با تفسیر و اما و اگر این را بیان کرد؟ یادمان نرود که شادروان آیت الله منتظری حتی تا جائر بودن و عدم مشروعیت آقای خامنه ای - بخاطر سرکوب وحشیانه و غیر انسانی مردم - پیش رفت.

در بندهای دیگر بیانیه، آقای موسوی به نظر من به بیان کلیات مطالبات مردم مثل انتخابات آزاد و مطبوعات آزاد و به رسمیت شناختن تنوع دیدگاه ها و اندیشه های مردم پرداخته است. ولی به نظر ایشان "حتی یک جوی کوچک زلال در این بین می تواند مغتنم باشد . ضرورتی ندارد همه بندها با هم شروع شود . مشاهده عزم در این راه بروشنی افق کمک خواهد کرد ". یعنی آقای موسوی در راهکارهای اش، معیار مشخصی را ارائه نمی کند که بتوان بر اساس آن عزم جناح مقابل را برای انجام اصلاحات اندازه گرفت. جنبش سبز مدت هاست که از این بیان خواسته های کلی خودش گذشته است. آیا اولین قدم برای نشان دادن عزم طرف مقابل، ابطال انتخابات و بر پایی یک انتخابات دوباره تحت شرایط روشن و کنترل شده نیست؟ پیش از این چنین راهکاری ارائه می شد. چرا حالا نه؟

یک نکته ی قوت بیانیه آقای موسوی به نظر من تاکید بر عدم ضرورت چانه زنی های پشت پرده و نامعلوم است، چیزی که حکومت گران جمهوری اسلامی از همان ابتدای روی کار آمدن حکومت به آن علاقمند بوده اند.

با همه ی اینها به نظرم هنوز زود است که بتوان یک برداشت قطعی ارائه کرد. من نه مانند روزبه میرابراهیمی درنوشته اش می توانم به هر دلیل و برهانی متوسل شوم تا ثابت کنم که بیانیه ی آقای موسوی یک عقب نشینی نیست و نه مانند ف م سخن می توانم با قاطعیت بگویم که این بیانیه حتما یک عقب نشینی صریح از مواضع گذشته است.

گویا باید چند روز دیگر منتظر باشیم.

به او گفتم که نگرانی او نگرانی همه است. "همه" که می گویم منظورم جنبش سبز در گسترده ترین طیف آن است. اما چیز دیگری هم در اینجا وجود دارد. چیزی ضروری. و آن اینکه ما مردم پس از سی سال سرکوب و خفقان و فریب باید فرصت کنیم همدیگر را پیدا کنیم. سی سال است که مردم مجبور بوده اند اندیشه های شان را، سلیقه های شان را و زندگی شان را از هم پنهان کنند. سی سال است بچه ها یاد گرفته اند که در مدرسه از خانه حرف نزنند: حالا چه بی حجاب رفتن مادرشان در میهمانی های خانوادگی باشد یا بحث های سیاسی سر سفره یا سر میز غذا.

فقط بی اطمینانی ها نیست. بدبینی ها هم هست. سال هاست که مردم به هر اداره و ارگان و شرکتی برای کاری می روند، تا رشوه ای داده و گرفته نشود، آب از آب تکان نمی خورد. تا دروغی گفته نشود کاری از پیش نمی رود.

به دوستم گفتم مردم باید همدیگر را پیدا کنند. این جنبش همگانی، این ترس و زندان را به جان خریدن و به خیابان آمدن، فقط برای ما که از خارج نگاهی به درون داریم شوکه کننده نبوده است. خود دوستان فعالان اجتماعی و مدنی داخل هم می گویند ما تصور نمی کردیم مردم اینبار اینطور به خیابان بیایند و مقاومت کنند. به عکس ها و فیلم های تظاهرات جنبش سبز نگاهی دوباره بیاندازیم. اکثریت مطلق آنها همین مردم عادی هستند. زن و مرد و نوجوان و پیر، دوشادوش هم. مردم دارند همدیگر را پیدا می کنند. آن حس همبستگی و اطمینان ملی می تواند همزمان کمک کند به تدوین برنامه و سازماندهی های لازم برای جنبش سبز مردم. برای همین شاید زیاد هم نباید نگران بود. اما با خوش-خیالی هم نمی شود نشست. باید هوشیار بود.

امروز هم آقای موسوی و هم بسیاری دیگر از فعالان اجتماعی تاکید می کنند که باید شبکه های سبز را بنا کرد و گسترش داد. درست کردن «کمیته های سبز» در محلات و دبیرستان ها و دانشگاه ها و محل های کار یکی از شکل های این شبکه هاست. یکی از امتیازهای چنین شبکه هایی این است که نیازی به رهبر و دستور از بالا ندارند و بخصوص که این شبکه ها قرار نیست شبکه های توطئه گری و کارهای خشونت آمیز باشند.  

شبکه ها توسط خود مردم با فکر و همکاری خودشان ایجاد می شوند. طبیعی است که فعالان اجتماعی و مدنی می توانند مبتکر و مشوق چنین شکل هایی از فعالیت اجتماعی باشند. جنبش مدنی هم یعنی همین. یعنی ایجاد و اداره ی نهادهای مدنی بدست خود مردم. چنین شبکه های متشکلی در اقدامات مدنی گسترده مثل راهپیمائی ها خیلی موثر می توانند باشند. و همینطور اقدامات محدودتر مثلا ملاقات یا کمک به خانواده هایی که فرزند شان شهید شده یا در زندان است، یا کمک به اقداماتی که دیگران در جنبش سبز انجام می دهند: مثلا جمع شدن مادران داغدار در پارک ها در روزهایی از هفته.

----------

می خواستم درباره ی بحثی که این چند روزه با بعضی دوستان داشتیم بنویسم: آیا ما خواسته یا ناخواسته در حال ساختن شخصیت «کاریزماتیک» یا به زبان فارسی خودمان «فرهمند» از رهبران کنونی جنبش سبز نیستیم؟ آیا ما چه سابقه ی تاریخی از رهبران کاریزماتیک داشته ایم؟ چه ضررها و آسیب هایی دیده ایم؟ اصلا شخصیت های کاریزماتیک چطور ساخته می شوند؟ بخصوص در جوامعی مثل جامعه ی ما که اصولا عادت به فرمانبری از شخصیت ها داشته ایم. و خیلی وقت ها این فرمانبری به سرسپردگی هم رسیده است: در راه رهبران کاریزماتیک، به یک اشاره شان خون داده ایم و خون ریخته ایم.

البته غیر از بحث با دوستان، شعر خانم فاطمه راکعی هم بود که در فیس بوک من آن را خواندم و بدون اغراق بگویم که احساس بسیار بدی پیدا کردم وقتی که دیدم با دست خودمان باز داریم اشتباهات گذشته ی تاریخی را تکرار می کنیم. باز به امید «نادر» و «اسکندر» و «پدر ملت» و «امام» ی دیگر نشسته ایم تا بیاید و کاری را که خودمان باید به انجام اش برسانیم برای مان سامان دهد، سامانی که هرگز به آن نرسیده ایم و هر بار فقط دورتر شده ایم.

"به آن مرد ابری که با بغضش آمد

در این خشکسالی که باران بگیرد

بشوید دوباره وطن دست و رویی

وضو در هوای باران بگیرد

ویکرنگی از نو بیاید به جولان

و از رنگ و نیرنگ میدان بگیرد

به آن مرد صادق که با عزمش آمد

که ایرانمان را ز دیوان بگیرد

بسوزد بساط دروغ و دغا را

و دزد... و دغل را گریبان بگیرد"

و این بخشی از شعر خانم فاطمه ی راکعی است.

به نظرم باید درباره ی شخصیت سازی این بار خیلی هوشیارانه عمل کنیم. بعضی این را تعبیر می کنند به اینکه "مار گزیده از ریسمان سفید و سیاه می ترسد". اما من می گویم به تجربیات شکست خورده ی تاریخی حداقل خودمان نگاه کنیم. نکند که برای چندمین بار آن ها را تکرار کنیم، هر چند با کمال صداقت. این بحث را باید پی گرفت.

درآمد سرشار نفتی حکومتیان باعث شده که دولت دستش برای یک سری پروژه های ماجراجویانه باز باشد. پروژه ی اتمی بیشتر از همه باعث شده تا سازمان ملل نخواهد خودش را با حکومت ایران دربیاندازد و راه مذاکره را سخت تر کند. پروژه های نفتی و بازرگانی هم هست که بازار بزرگی را برای شرکت های خارجی فراهم می آورد. و البته افغانستان مثل ایران نیست و چیزی برای حراج ندارد جز یک مشت خاک که سی سال است چند بار به توبره کشیده شده است. حتما در افغانستان تقلب انجام شده که سازمان ملل با این به اصطلاح توپ پر جلو آمده است. اما در ایران هم همین مقدار و حتی بیشتر از آن تقلب انجام شده. تازه پس از آن مردم را به گلوله بسته اند، به آنها تجاوز کرده اند، شکنجه شان کرده اند و هر بی اخلاقی را در موردشان مرتکب شده اند، اما صدایی کارساز از سازمان های بین المللی در نیامده است. این حاصل کم کاری ما نیست، بیشتر حاصل حراج کشورمان است. هزینه ی این حراج را ما و نسل های بعدی می پردازیم.

2 - صحبت های تازه ی فرمانده ی سپاه را همه خوانده ایم. بگذریم که فرمانده ی سپاه چطور به همه ی بازجویی های متهمان و "اعترافات" آنها دسترسی دارد. سپاه چند سال است جای خودش را در ساختارهای قدرت محکم تر کرده است و حالا با این آشکاری به میدان آمده است. به نظر من فقط مسئله ی قدرت نیست. در کشور ما قدرت و ثروت های نجومی با هم رابطه ی تنگاتنگ دارند. بدون داشتن جایی در قدرت حاکم نمی توان به امکانات اقتصادی هم دست پیدا کرد. آنهم امکانات مالی و اقتصادی در آن ابعادی که سپاهیان پاسدار به دنبال آن هستند. امروز سرمایه ای ترین و مهم ترین صنایع و بازرگانی ما در دست سپاه است. سپاه حتی شرکت هایی دارد برای معاملات نفتی با کشورهای خارجی. جریان واردات و صادرات قاچاق از اسکله های ثبت نشده را چند سال پیش همین آقای کروبی افشا کرد. سپاه تا جایی که من در چند کتاب مربوط به افغانستان خوانده ام در قاچاق بنزین به افغانستان هم نقش دارد. این صحبت های دین و ولایت و غیرت دینی به نظر من در میان خود آقایان هم خریداری ندارد و بیشتر برای ساده دلانی است که خودشان مجبورند به امید گشایشی در زندگی شان هر بار گونی گونی نامه ی التماس به احمدی نژاد و امثال او در سفرهای شان بدهند.

3 - من نوشته های شجاعانه ی بابک داد را همیشه می خوانم. شما هم حتما همینطور. در دلم به صراحت اش آفرین می گویم. اما چیزی هست که در ذهنم نمی توانم آن را حلاجی کنم. اینقدر که بابک داد با صراحت از آینده ی بسیار نزدیک حرف می زند من در نوشته و گفته ی هیچکس دیگر نمی بینم. نه در نوشته ها و گفته های کسانی مثل موسوی و کروبی و نه حتی در خارج کشور که محدودیتی هم برای چنین حرف هایی وجود ندارد. مثلا عنوان نوشته ی تازه اش این است: "سبزها به "قانون اساسی نوين" بيانديشند! نظام رفتنی است!". و البته این ادعایی است که قاعدتا باید بتوانیم شواهدی در کوچه و خیابان برای آن ببینیم. نه جنبش سازمان یافته و نه حتی جنبش اجتماعی خودجوش با آن ابعادی که بتواند موجودیت نظام را زیر ضرب ببرد عملا وجود ندارد. وقایع سیاسی در کشور ما خیلی وقت ها قابل پیش بینی نیست. از پیروزی کودتای 28 مرداد بگیر تا جریان انقلاب که نه حکومت و نه حتی خود مخالفان در سال 1356 تصور نمی کردند که کار بزودی به آنجا برسد که همه دیدیم.

ولی با این حال هر بار که نوشته های بابک داد را می خوانم بیشتر به این فکر فرو می روم که این نویسنده ی صریح و شجاع چه چیز را می بیند که من یا دیگران نمی بینیم؟ واقعا نبض جامعه این روزها چطور می زند؟ 

4 - این فیلم را دیده اید؟