ประชาไท

'บริษัทได้กำไร แต่ไรเดอร์ทุกข์ทน' คุยเรื่องผลกระทบไรเดอร์ 'ลาลามูฟ' ในวันที่ค่ารอบลดน้อยลง

XmasUser — Wed, 26 Aug 2026 06:22:49 +0000

'บริษัทได้กำไร แต่ไรเดอร์ทุกข์ทน' คุยเรื่องผลกระทบไรเดอร์ 'ลาลามูฟ' ในวันที่ค่ารอบลดน้อยลง

ภาพปก: ชนิสรา ริมธีระกุล

รายงาน: ณัฐพล เมฆโสภณ

XmasUser Wed, 2026-08-26 - 13:22

‘LALAMOVE’ (ลาลามูฟ) แพลตฟอร์มจากเกาะฮ่องกง ให้บริการรับ-ส่งพัสดุทุกประเภท โดยลูกค้าสามารถเลือกใช้บริการได้ว่าจะใช้ยานพาหนะชนิดไหนในการรับส่ง มีตั้งแต่ ไรเดอร์มอเตอร์ไซค์ รถยนต์ และรถกระบะขนาดต่างๆ

เมื่อวันที่ 18 ส.ค. 2569 บริษัท ลาลามูฟ อีซี่แวน (ประเทศไทย) จำกัด เจ้าของแพลตฟอร์มลาลามูฟ เผชิญการชุมนุมประท้วงของไรเดอร์ - ไดรเวอร์ โดยข้อเรียกร้องหลักคือ การแก้ไขปัญหาเรื่องค่ารอบที่ต่ำ และลดราคาค่าธรรมเนียม หรือค่าคอมมิชชัน ซึ่งสวนทางกับค่าครองชีพที่สูงขึ้น เป็นผลให้ไรเดอร์ และไดรเวอร์ ต้องทำงานเป็นระยะเวลาที่ยาวนานมากขึ้น ซึ่งตามมาด้วยความเสี่ยงทั้งในด้านสุขภาพ และอุบัติเหตุ เพื่อให้รายได้เพียงพอในแต่ละวัน

ส่วนความคืบหน้าล่าสุด สำนักงานพัฒนาธุรกรรมอิเล็กทรอนิกส์ (ETDA) ภายใต้กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม (DE) รับบทเป็น ‘คนกลาง’ ประสานเปิดวงคุยกันระหว่าง บริษัทลาลามูฟฯ และไรเดอร์-ไดรเวอร์ในวันที่ 27 ส.ค. เวลา 14.00 น. โดยหวังว่าการหารือทั้งสองฝ่ายจะนำไปสู่การพิจารณาแก้ไขปัญหา

ช่วงระหว่างจับตา การประชุมระหว่างไรเดอร์-ไดรเวอร์ และลาลามูฟ ที่กำลังจะเกิดขึ้นเร็วๆ นี้ ประชาไท สัมภาษณ์กลุ่มไรเดอร์ และไดรเวอร์ ที่มาร่วมยื่นหนังสือถึงบริษัทลาลามูฟฯ เมื่อวันที่ 18 และ 21 ส.ค.ที่ผ่านมา ถึงระบบการทำงาน การลดค่ารอบที่สวนทางกับค่าครองชีพที่สูงขึ้น ส่งผลให้พวกเขาต้องใช้เวลาทำงานมากขึ้น และข้อเรียกร้องที่อยากจะฝากถึงบริษัทแพลตฟอร์ม ที่พวกเขายืนยันว่าตอนนี้มันไม่ไหวจริงๆ ถึงออกมาส่งเสียงกัน

บรรยากาศการชุมนุมของไรเดอร์ และไดรเวอร์ลาลามูฟ เมื่อ 21 ส.ค. 2569 (ถ่ายโดย แมวส้ม ประชาไท)

แพลตฟอร์มปกปิดรายละเอียดค่ารอบ ?

เฮ็น อายุ 34 ปี ทำงานเป็นไรเดอร์ฟูลไทม์ 3 ปี เขามาร่วมยื่นหนังสือถึงบริษัทลาลามูฟ พร้อมกับหมวกกันน็อกสีชมพู ติดหูสัตว์ เป็นเอกลักษณ์ เขาเล่าให้ฟังถึงที่มาที่ไปของปัญหาลดค่ารอบว่า เบื้องต้น เราอาจต้องเข้าใจระบบของการจ่ายค่ารอบของลาลามูฟปัจจุบัน โดยค่ารอบของลาลามูฟ จะแบ่งเป็น

1. ค่ารอบเริ่มต้น คือรับงานแล้วไรเดอร์จะได้ค่ารอบทันที ซึ่งลูกค้าสามารถเลือกได้ 3 ราคา ได้แก่

ราคาส่งด่วนพิเศษ - ราคาแพงที่สุด แต่ไรเดอร์-ไดรเวอร์จะไม่สามารถรับงานซ้อน เพื่อให้คนขับส่งของให้เร็วที่สุด และต้องทำงานให้เสร็จลุล่วงก่อน ถึงจะรับงานใหม่ได้

อนึ่ง ไรเดอร์ที่ได้คุยด้วย ระบุว่า ราคาส่งด่วนพิเศษ เมื่อก่อนราคาจะบวกเงินจากราคาปกติ ประมาณ 25-30% แต่ภายหลังก็ลดลงมาจนใกล้เคียงราคาปกติ เลยทำให้งานประเภทนี้ไม่ได้นิยมมากนัก เนื่องจากรับงานซ้อนไม่ได้

ราคาปกติ - โดยปกติไรเดอร์ หรือไดรเวอร์ ต้องส่งพัสดุให้เสร็จภายใน 1-2 ชม. สามารถรับงานซ้อนหรืองานพ่วงได้ กรณีไปส่งของในเส้นทางเดียวกัน

ราคาประหยัด - ต้องจัดส่งสินค้าภายใน 1 วัน และสามารถรับงานซ้อนหรืองานพ่วงได้

2. ค่ารอบที่คิดตามระยะทาง (กิโลเมตร) ตั้งแต่รับสินค้าจนไปถึงปลายทาง

สมมติว่าค่ารอบตามระยะทางของรถยนต์ 4 ประตู อยู่ที่ 9 บาทต่อ กม. ถ้าวิ่งไปส่งพัสดุระยะทาง 20 กม. ก็จะได้รับเงินรวม 180 บาท เมื่อนำมาบวกกับค่าเริ่มต้นที่ 79 บาท ไดรเวอร์จะได้เงินค่าตอบแทน 259 บาท

เฮ็น กล่าวต่อว่า เมื่อช่วงปลายปี 2568 บริษัทเอาข้อมูลรายละเอียดค่ารอบออกจากหน้าเว็บไซต์โดยไม่มีการแจ้งไรเดอร์และไดรเวอร์ ทำให้คนทำงานไม่ทราบว่าตอนนี้ราคาค่ารอบเริ่มต้น และค่าบริการตามระยะทางอยู่ที่เท่าไร ไรเดอร์จะทราบก็ต่อเมื่อเข้าไปดูที่แอปพลิเคชันตอนรับงาน ซึ่งแพลตฟอร์มจะคำนวณค่าตอบแทนมาให้แทบทั้งหมด

ตาราง : ค่ารอบเมื่อต้นปี 2568 ก่อนที่จะมีการเอาอัตราค่าบริการออกจากเว็บไซต์

ประเภทรถ	น้ำหนัก (หน่วย กก.)	ค่าบริการราคาปกติเริ่มต้น (บาท)	ค่าบริการตามระยะทางต่อ กม.
มอเตอร์ไซค์	20	33	0-6 กม. - 7.2 บาท 6-12 กม. - 4.8 บาท 12-20 กม. - 9 บาท 20-30 กม. - 7.5 บาท 30 กม.ขึ้นไป - 14 บาท
รถยนต์ 4 ประตู	100	79	9
รถยนต์ 5 ประตู	200	99	9
รถยนต์อเนกประสงค์	300	119	9
รถกระบะ	1,100	159	9
รถกระบะ 4 ประตู	1,100	159	9
รถกระบะตู้ทึบ	1,100	199	9
รถกระบะโครงเหล็กสูง	1,100	360	14
รถบรรทุก 4 ล้อ จัมโบ	1,100	450	15

ทั้งนี้ เมื่อไรเดอร์ หรือไดรเวอร์ ส่งพัสดุเสร็จสิ้นแล้ว ก็จะต้องเสียค่าธรรมเนียมให้กับแพลตฟอร์ม ประมาณ 20% ของค่าตอบแทน แต่พาหนะแต่ละประเภทมีเปอร์เซ็นต์หักค่าคอมมิชชันที่ไม่เท่ากัน

เฮ็น กล่าวว่า เมื่อไม่ทราบราคาค่าบริการ เขาก็ใช้วิธีการเปรียบงานในสมัยก่อนและงานในปัจจุบันในระยะทางเดียวกัน ก็จะเห็นความแตกต่างว่ารายได้ค่ารอบมันลดลงอย่างเห็นได้ชัด

"ยกตัวอย่างไม่นานมานี้ อ.แพรกษา จ.สมุทรปราการ ไปเขต จ.อยุธยา ระยะทางประมาณ 103.7 กม. ราคาขึ้นมาประมาณ 433 บาท ซึ่งเปรียบเทียบเมื่อก่อน ผมเคยวิ่งที่ 107 กม. เหมือนกัน ได้ขึ้นเป็นหลักพัน 1,100-1,200 บาท

"เคสที่ผมเคยรับมา 2-3 ปีที่แล้ว 77 กม. ได้ 702 บาท มันก็เปรียบเทียบได้ กม.ตกอยู่ที่ 8-9 บาท อย่างน้อยเราก็อยู่ได้" เฮ็น เล่าให้ฟังถึงปัญหาการลดค่ารอบของแพลตฟอร์ม

เฮ็นไม่ได้เป็นคนเดียวที่สังเกตเห็นความเปลี่ยนแปลงของค่ารอบ กล้วย คนขับ (ไดรเวอร์) กระบะตู้ทึบ บนแพลตฟอร์มลาลามูฟ มาประมาณ 7 ปีแล้ว คุยให้ฟังว่า เมื่อก่อนค่ารอบเริ่มต้นของรถกระบะตู้ทึบเมื่อประมาณ 7 ปีก่อน อยู่ที่ประมาณ 390 บาท จากนั้น ก็ลดลงมาเรื่อยๆ เหลือ 290 250 และ 199 บาท แต่ตอนนี้มีการเอาราคาเริ่มต้น และราคาคิดตามระยะทางออกไปหมด ทำให้ต้องไปเช็กที่หน้าแอปพลิเคชันตอนรับงานอย่างเดียว

"อย่างเช่นหน้าแอปฯ จาก ถ.กำแพงเพชร (เขตจตุจักร) ไปแถว ซ.ปุณณวิถี ระยะทาง 24-25 กม. จะได้เงิน 199 บาท จากนั้น บวกกับค่าบริการตามระยะทาง ถ้า กม.ละ 10 บาท ก็จะได้เงินอีก 240 บาท เราจะได้เงินทั้งหมดประมาณ 439 บาท ตอนหลังจาก ถ.กำแพงเพชร ไปที่ ซ.ปุณณวิถี เหลือเพียง 300 กว่าบาท" กล้วย กล่าว

'น้าเอก' ศิริพงษ์ (สงวนนามสกุล) แกนนำไรเดอร์ลาลามูฟ ที่มาร่วมยื่นหนังสือถึงบริษัท กล่าวว่า เขาสังเกตว่าค่ารอบของไรเดอร์ลดลงเรื่อยๆ ตั้งแต่ต้นเดือน ก.ค.ที่ผ่านมา โดยเขารับงานจาก ต.กระทุ่มล้ม อ.สามพราน จ.นครปฐม ไปส่งที่เขต จ.ราชบุรี ระยะทาง 85 กม. ได้เงิน 500 บาท ทั้งที่สมัยก่อน ในระยะทางเดียวกันต้องได้เงินประมาณ 800-900 บาทแล้ว

หลังจากนั้น อีก 22 วันถัดมา น้าเอก ลองใช้วิธีลองกดงานระยะทางเดียวกัน ปรากฏว่าค่ารอบเหลือเพียง 350 กว่าบาท ซึ่งมันน้อยเกินไป ไม่พอพวกค่าน้ำมัน หรือต้นทุนแฝงอื่นๆ

จากการพูดคุยกับไรเดอร์ พบว่าบางคนใช้วิธีการเทียบบัญญัติไตรยางศ์ ทำให้พบว่าบางออเดอร์พวกเขาได้ค่ารอบประมาณ 3-4 บาทต่อ กม.เท่านั้น ซึ่งน้อยเกินไปเมื่อเทียบกับต้นทุนของไรเดอร์

โดยน้าเอก ลองคำนวณต้นทุนของไรเดอร์จะอยู่ที่ 3.71 บาทต่อ กม. โดยคำนวณจากค่าคนขับ ค่าน้ำมัน ค่าเสื่อมสภาพรถ ค่าซ่อมบำรุง และค่าคอมมิชชัน ซึ่งยังไม่รวมต้นทุนแฝงอื่นๆ เช่น ค่าบริการอินเทอร์เน็ต สัญญาณโทรศัพท์ อุบัติเหตุ และอื่นๆ ดังนั้น รายได้ต่อ กม. ของไรเดอร์อาจได้ไม่กี่บาทเท่านั้น

นอกจากนี้ น้าเอก - ศิริพงษ์ กล่าวเพิ่มว่า เวลาปรับเปลี่ยนนโยบาย ทางบริษัทไม่เคยมาถามหรือขอความเห็นกับผู้ที่ปฏิบัติงาน แต่จะมีเป็นข้อความให้กด ‘ยอมรับ’ ถ้าไม่ยอมรับ เราก็จะไม่สามารถกดรับในงานในแอปฯ ได้ เหมือนเป็นการบังคับทางอ้อม แต่ต่อให้ได้เงินน้อย เขาก็ยังต้องวิ่งต่อ

ข้อมูลราคาขนส่งบนเว็บไซต์ LALAMOVE เมื่อ 23 ส.ค. 2569 จะเห็นได้ว่าในส่วนค่าบริการ ระบุว่าให้ไปเช็กในเว็บไซต์ และแอปพลิเคชัน (ที่มา: เว็บไซต์ ลาลามูฟ)

ภาพตัวอย่าง รายการจ่ายเงินให้กับไรเดอร์ หรือไดรเวอร์ บนแอปฯ ลาลามูฟ จะเห็นได้ว่าไม่มีการระบุค่ารอบต่อกิโลเมตร (ภาพจากกลุ่มไรเดอร์ลาลามูฟ บนโซเชียลมีเดีย)

เมื่อค่ารอบลด ก็ต้องทำงานพ่วงมากขึ้น

เฮ็น เผยว่า ผลจากค่ารอบที่ลดน้อยลง ทำให้ไรเดอร์และไดรเวอร์เลือกรับงานพ่วง หรืองานซ้อนมากขึ้น สมมติว่าได้งานไปส่งพัสดุที่ปลายทางในเขตวังทองหลาง ไรเดอร์เขาจะหางานละแวกใกล้ๆ เช่น เขตลาดพร้าว หรือเขตบึงกุ่ม ที่ไปในโซนเดียวกัน เพื่อให้การไปแต่ละครั้งคุ้มค่าต้นทุนแฝงค่าน้ำมัน ค่าสึกหรอ หรือค่าซ่อมบำรุงรถ

"ตอนช่วงแรก ไรเดอร์อย่างเรา ตอนลดราคา 2 งานเรายังพอไปได้ แต่ทุกวันนี้เราต้องพ่วงงานประมาณ 3-5 งาน ให้เห็นว่าเราไปแล้วคุ้มต้นทุน อย่าง 40 กม.เปิดขึ้นมางานบางตัวไม่ถึง 200 บาท ยังไม่รวมค่าคอมมิชชันที่เขาหักอีก 20% ยกตัวอย่าง 500 บาท จะโดนหัก 100 บาท เท่ากับเราได้ 400 บาท ยังไม่หักเรื่องค่าสึกหรอของรถ การเดินทางที่มีความเสี่ยงหลายอย่าง มันหลายปัจจัย" ไรเดอร์อายุ 34 ปี ระบุ

นอกจากนี้ เฮ็น เผยว่า ไรเดอร์ยังมีค่าต้นทุนแฝงอื่นๆ เวลาทำงาน อย่างเช่น เวลาไปส่งของปลายทาง ไรเดอร์ไม่ทราบว่าจะมีงานกลับมาบ้านหรือไม่ ถ้าไม่มีก็ต้องตีรถเปล่ากลับมา หรือเวลาที่เรารับงาน และเราต้องเดินทางไปรับงานจากลูกค้า สมมติว่าระยะห่าง 5 กม. ซึ่งระยะทางตรงนี้ บริษัทไม่ได้คำนวณรวมเป็นค่ารอบให้ไรเดอร์ เขาคิดเฉพาะจุดที่เรารับพัสดุจากลูกค้า ถึงปลายทางเท่านั้น

ทั้งนี้ ระบบรับงานของแพลตฟอร์มลาลามูฟ จะใช้วิธีให้ไรเดอร์ และไดรเวอร์ กดรับงานด้วยตัวเอง ทำให้ไรเดอร์สามารถพิจารณาได้ว่าจะรับงานตัวนั้นหรือไม่ คุ้มค่าหรือเหมาะสมกับคนทำงานหรือไม่

ไรเดอร์ลาลามูฟ มองว่า การรับงานพ่วง หรืองานซ้อน มันส่งผลกระทบทั้งตัวไรเดอร์ และลูกค้า เพราะว่าไรเดอร์ ต้องรองานซ้อนก่อน ถึงจะไปส่งของ ทำให้ลูกค้าได้รับของช้าลง เรื่องนี้มีลูกค้าถามเหมือนกันว่า ทำไมเดี๋ยวนี้ทำงานช้า ทำไมต้องรับงานพ่วง เราก็จะพูดกับเขาตรงๆ ว่า แพลตฟอร์มมีการลดค่ารอบ ทำให้งานเดียว เราไปส่งของให้ไม่ได้

"ในฐานะที่ผมเป็นไรเดอร์ ถ้าค่าบริการ กม.ละ 10 บาท รับรองนะ ตามสโลแกนเขา (ลาลามูฟ) เลยครับ ภายใน 1 ชม.ถึงปลายทาง แต่ตอนนี้มันทำไม่ได้ ด้วยความที่ค่าน้ำมันก็ขึ้น ค่าครองชีพก็ขึ้น ค่ารอบมันสวนทางกับค่าครองชีพ" เฮ็น กล่าว

ภาพ: โพสต์ข้อความของไรเดอร์ ลาลามูฟ บนโซเชียลมีเดีย สะท้อนให้เห็นว่าการรับงานตัวเดียวแล้วไปส่งไม่คุ้มแล้ว ไรเดอร์จะรับงานซ้อน 2-3 งานและไปส่งทีเดียว เพื่อประหยัดต้นทุน (ภาพจากกลุ่มเฟซบุ๊ก lalamove Thailandclub)

ไรเดอร์วัย 34 ปี มองว่า ถ้าค่ารอบเพียงพอ ไม่มีไรเดอร์คนไหนอยากรับงานพ่วงหรอก เพราะว่างานพ่วงมันทำงานลำบาก ของที่ต้องขนไปส่ง ก็เยอะขึ้น

เขาอธิบายให้เห็นภาพว่า ส่วนใหญ่ประมาณ 95% ของคนที่จ้างงานผ่านแอปฯ นี้มักไม่ระบุว่าประเภทพัสดุที่จะต้องไปรับ หรือไม่มีการถ่ายภาพของให้ดูก่อนว่ารถมอเตอร์ไซค์จะสามารถรับน้ำหนักได้ไหม ก็คือเราไม่สามารถคาดเดาได้ว่าของที่จะไปรับคืออะไร ลูกค้าบางคนแจ้งว่าของชิ้นเล็กเอาใส่กระเป๋าได้ แต่พอไปดูจริง กลายเป็นว่าของชิ้นใหญ่กว่ากระเป๋า ถ้าโชคดีเจองงานแรกได้งานส่งเอกสาร งานที่ 2 เป็นงานส่ง ‘ของสด’ แต่งานชิ้นที่ 3 คือของชิ้นใหญ่ ไรเดอร์ก็ต้องรับ

แม้ว่าไรเดอร์จะสามารถยกเลิกงานได้ แต่ก็ใช้เวลายกเลิกนาน เฮ็น กล่าวว่า กว่าจะติดต่อคอลเซ็นเตอร์ให้ยกเลิกงานยากมาก ต้องใช้เวลานาน 30-40 นาที เคยมีกรณีที่ลูกค้าเรียกรถผิดประเภท คือให้มอเตอร์ไซค์ไปรับพัสดุขนาดน้ำหนัก 30-40 กก. ซึ่งมอเตอร์ไซค์รับไม่ไหว ต้องยกเลิก ไรเดอร์บางทีก็ต้องติดต่อคอลเซ็นเตอร์ด้วยตัวเอง เพราะว่าลูกค้าติดต่อไม่เป็น และนานมากติดต่อทีหนึ่งกินข้าวเสร็จกลับมา ก็ยังไม่ได้ เขาคิดในแง่ดี อาจจะมีคนยกเลิกงานเยอะ แต่มันก็นานเกินไป

เฮ็น กล่าวต่อว่า ถ้าโดนยกเลิกงานบ่อย เช่น ไรเดอร์กดรับงาน จู่ๆ ลูกค้ากดยกเลิกงานเลย ไรเดอร์ไม่ได้กดยกเลิกงานเอง แต่คนที่ได้รับผลกระทบมากที่สุดคือไรเดอร์ เพราะคะแนนไรเดอร์ลดเยอะมากโดยไม่มีเหตุผล

"ถ้าลดคะแนนจนต่ำสุด ต้องไปอบรม ซึ่งมันไปอบรมอะไรผมก็ไม่เข้าใจเหมือนกัน สมมติว่าลูกค้าเรียกงานเสร็จ อาจจะไม่สะดวก เลยกดยกเลิก เราคะแนนลด โดนกันติดๆ คะแนนลดฮวบจนถึงหลอดแดง ภายใน 7 วันเราต้องไปอบรม ถ้าไม่อบรมก็โดนแบน" เฮ็น กล่าว

เฮ็น ไรเดอร์ฟูลไทม์ อายุ 34 ปี ถ่ายโดยแมวส้มประชาไท

วิ่งงานนานขึ้น ผลกระทบทั้งครอบครัว และสุขภาพ

จากการพูดคุยกับไรเดอร์ และไดรเวอร์ พวกเขาลงมติเอกฉันท์ว่า ผลกระทบเมื่อค่ารอบลดลง คือการทำงานที่ใช้ระยะเวลายาวนานขึ้น เพื่อให้พวกเขายังมีรายรับเพียงพอในแต่ละวัน

ศิริพงษ์ เล่าให้ฟังว่า สมัยก่อน น้าจะเริ่มวิ่งหลังจากลูกไปเรียนที่โรงเรียน ประมาณ 8.00 น. จากนั้นจะวิ่งรับงานจนถึงเวลา 17.00-18.00 น. ก็จะปิดระบบ กลับบ้าน เนื่องจากได้รายได้เพียงพอในแต่ละวันแล้ว แต่ในปัจจุบัน น้าเอกต้องยืดเวลาปิดระบบออกไปนานขึ้น เป็น 22.00-23.00 น.

"มันกลายเป็นปัญหาว่าถ้าไรเดอร์อยากจะมีรายได้เท่าเดิมก่อนที่จะลดราคาลงมา ไรเดอร์ต้องใช้ระยะเวลาในการวิ่งงานเพิ่มมากขึ้น พอวิ่งงานเพิ่มขึ้น พักผ่อนไม่เพียงพอ และอาจทำให้ไรเดอร์ที่สุขภาพไม่ดี อาจจะได้รับผลกระทบทางด้านสุขภาพตามมา

"พูดถึงครอบครัวจากเคยวิ่งงานเลิก 5 โมงเย็นได้ยอดแล้ว แต่ตอนนี้เราต้องขยายไปเป็น 4 ทุ่ม ถึง 5 ทุ่ม การมีชีวิตให้ครอบครัวมันก็น้อยลง" 'น้าเอก' ศิริพงษ์ กล่าว

เช่นเดียวกันกับเฮ็น ทุกวันนี้เขาก็รู้สึกว่าต้องใช้เวลามากขึ้นในการหาเงิน

"เราต้องพ่วงงานมากขึ้น วิ่งงานมากขึ้น และรับความเสี่ยงมากขึ้น ใช้เวลาในการหาเงินมากขึ้น อย่างเมื่อก่อน 5 ชม. ผมได้ละ 600-700 บาท แต่ตอนนี้ 5 ชม. ผมได้ประมาณ 400 บาท ต้องรองาน ใช้เวลามากขึ้น บางวัน 13 ชม. ยังไม่ถึง 700 บาท เพราะใช่ว่าลูกค้าจะเรียกงานทุกวัน ใช้เวลามากขึ้นเยอะมากในการหางานแต่ละตัว เพราะว่าเราไม่รู้ว่าลูกค้าจะเรียกงานตอนไหน หรือไปทางไหน ถ้าลูกค้าเรียกงานคนละทางกับที่เราจะไปส่งงานมันก็ไม่ได้แล้ว" เฮ็น กล่าว

กล้วย ไดรเวอร์กระบะตู้ทึบ เล่าให้ฟังว่าเมื่อก่อนเขาวิ่งรถ 3 รอบ รายได้ก็พอแล้ว แต่ตอนนี้เราต้องวิ่งไป-กลับ รวม 6 รอบ ระยะทางประมาณ 300 กม. หักค่าน้ำมันแล้ว จะเหลือเงินไม่ถึงพัน ยังไม่รวมค่าสึกหรอรถ ซึ่งเป็นปัญหาสำหรับกระบะ

คนขับกระบะตู้ทึบมีบริการเสริมช่วยยกของ ทำให้บางเคสคนขับต้องขึ้นไปช่วยยกของ ใช้เวลาประมาณ 3 ชม.ถึงจะจบงาน บางงานได้เงินแค่ 200 บาท แต่ใช้เวลาทำงานไปแล้ว 3 ชม. ปัจจุบัน มีคนขับอายุเยอะ 60 ปีขึ้นไป เขาก็ขนของไม่ค่อยไหว ก็อาจจะเป็นปัญหาอีกเหมือนกัน

กล้วย เองก็มองว่า ตอนนี้ไดรเวอร์ก็คัดงานมากขึ้น ต้องเป็นงานที่ไปส่งและได้ค่ารอบคุ้ม ลูกค้าบางคนทราบปัญหาค่ารอบ ก็จะเพิ่มราคาให้ในแอปฯ สร้างแรงจูงใจให้ไดรเวอร์กดรับงาน แต่ลูกค้าคนไหนไม่ทราบ ก็ไม่มีคนกดรับงาน พอลูกค้าเรียกงานแล้วไม่มีคนขับ งานก็ค้างในระบบเยอะมาก เป็นผลกระทบต่อบริษัทเหมือนกัน เพราะว่าถ้าลูกค้าเรียกแล้วไม่มีคนทำงาน เขาก็ไปใช้บริการแอปฯ อื่น

หวังบริษัทเข้าใจปัญหา เห็นใจคนทำงานบ้าง

‘เต๊ะ’ ไรเดอร์ลาลามูฟที่มาร่วมชุมนุม ยื่นหนังสือถึงบริษัท เผยว่า ปัญหาการลดค่ารอบของไรเดอร์มันหนัก เพราะว่าค่าครองชีพที่สูงขึ้น ลาลามูฟต่างจากเดลิเวอรีค่ายอื่น เพราะว่าเป็นงานส่งของ จะมีต้องไปปทุมธานี สมุทรสาคร สมุทรปราการ แต่ละงานใช้ค่าน้ำมันสูง พอแพลตฟอร์มมาลดค่ารอบเลยทำให้เกิดผลกระทบหลายสิ่งหลายอย่าง

ไรเดอร์เลยอยากออกมาเรียกร้องทางฝ่ายผู้บริหารของลาลามูฟ มันพอที่จะช่วยเหลือได้ไหม เราไม่ได้มองว่าเรามาประท้วงจะให้เอาเป็นเอาตาย แต่ไรเดอร์อยากให้ผู้บริหารมองลงมาดูว่าคนทำงานพอกินพอใช้ไหม อยากสื่อตรงนี้ให้ผู้บริหารเข้าใจภาพรวมปัญหา และที่สะท้อนออกมายังไม่รวมค่าสึกหรอของรถยนต์ และรถกระบะ ทุกคนโดนผลกระทบทั้งหมด

"เดี๋ยวนี้รายได้หายไปครึ่งต่อครึ่ง เหนื่อยเท่าเดิม แต่เงินน้อยลง มันมีความเครียดหลายสิ่งหลายอย่าง คือค่ารอบของเขาแต่ละวันไม่เหมือนกัน ไม่ใช่ว่าดีขึ้นนะ มันมีแต่ลดลง ซึ่งงานตัวเดิมที่เราเคยวิ่งทุกวันเรารู้ราคา ราคาร้อยบาท มาพรุ่งนี้ 97 บาท ลงมาเรื่อยๆ ซึ่งลาลามูฟ ไม่เหมือนเดลิเวอรีค่ายอื่นที่เขาจะมีราคาเป็นมาตรฐาน แต่ของลาลามูฟมันลงอยู่ตลอดเวลา" เต๊ะ กล่าว

ปัจจุบัน รายได้ของเต๊ะ ก็พอประทัง ได้รายได้ไม่ถึงหนึ่งพันบาทต่อวัน จากที่เมื่อก่อนเคยได้ช่วงพีกๆ 2,000-3,000 บาท ช่วงก่อนค่าน้ำมันจะมาขึ้นราคา เราก็พออยู่ได้ พอค่าครองชีพมันขึ้น ค่าข้าว แม้กระทั่งน้ำดื่ม ทุกอย่างมันขึ้นราคาหมดเลย อย่างเมื่อก่อนเติมน้ำมันเต็มถึง 150 บาท ตอนนี้ 200 กว่าบาทถึงจะเต็มถัง ค่าอาหาร และกาแฟ จ่าย 30-40 บาทไม่ได้ ตอนนี้ต้อง 70 บาท เราเลยคิดว่าถึงเวลาต้องคุยกับบริษัทแล้ว

"ผมอยากให้เขา (ลาลามูฟ) มองลงมาตรงนี้มากกว่า ไรเดอร์เหมือนลูกเขา ความเป็นอยู่ลำบาก เขาควรจะต้องทำอย่างไร ถึงแม้ว่าค่าการหักเปอร์เซ็นต์ (คอมมิชชัน)... แต่ค่ารอบอยากให้มีการปรับให้เพิ่ม ไม่เท่าเดิมเหมือนเมื่อก่อนก็คือ กิโลฯ ละ 10 บาท แต่อย่าให้ลดน้อยลงกว่าเดิมเหมือนทุกวันนี้ มันมีผลกระทบมาก" เต๊ะ กล่าว

บรรยากาศการชุมนุมไรเดอร์ลาลามูฟ เมื่อ 18 ส.ค. 2569 ระหว่างเดินทางจากกำแพงเพชร ไปที่อาคารวานิช เพลส ที่ตั้งสำนักงานบริษัทลาลามูฟ ถ่ายโดย แมวส้มประชาไท

สำหรับเต๊ะ มองว่าเขายังอยากทำงานกับแพลตฟอร์มลาลามูฟต่อ เพราะชอบระบบกดรับงานด้วยตัวเอง ไม่ได้มีอัลกอริธึมจ่ายงานให้ เพราะทำให้เขาได้เลือกว่างานไหนคุ้มค่าสำหรับเขา หรือพื้นที่ไหนที่เขาอยากไปส่งงาน

ขณะที่เฮ็น ไรเดอร์ฟูลไทม์ วัย 34 ปี เขาอยากเรียกร้องถึงบริษัทให้เพิ่มค่ารอบตามระยะทางมากขึ้นเป็น 10 บาทต่อ กม. แต่ถ้าไม่ได้จริงๆ ขอให้ไม่ต่ำกว่า 8-9 บาท เพราะค่าใช้จ่ายแฝงมันเยอะ ตามหลักการยิ่งเราวิ่งทางไกลมากขึ้น มันก็ยิ่งใช้ค่าใช้จ่ายเยอะขึ้น แต่ค่ารอบตอนนี้เหมือนยิ่งวิ่งเยอะ แต่ค่ารอบน้อยลง

"ถ้าราคามันสมเหตุสมผล พวกเราจะไม่สามารถเสียเวลาตรงนี้ ผมหยุดงานก็ต้องเสียรายได้ ไม่มีใครไม่อยากได้สตางค์หรอกพี่ ทุกคนอยากได้สตางค์หมด แต่เมื่อค่ารอบไม่สอดคล้องกับค่าครองชีพ เราก็ตั้งใจมาทำเพื่อส่วนรวม ถ้าค่ารอบเพิ่มขึ้นแค่คนตรงนี้ ผมจะไม่พูดเลย เรามาตรงนี้คือทำเพื่อส่วนรวม

"อยากฝากในฐานะผู้เสียหาย อยากให้เห็นใจเราบ้าง ไม่ต้องดีเลิศเลอเหมือนตอนที่เรามาใหม่ๆ เอาให้มันได้แค่กิโลฯ ละ 10 บาท อย่างที่เราร้องขอ เพราะว่าเราไม่ไหวจริงๆ มีค่าใช้จ่ายแฝงเยอะ น้ำมันก็แพงขึ้น ล่าสุดก็เพิ่งขึ้นไป 85 สตางค์ไม่น้อย"

"ถ้าถามผมในมุมมองต่อบริษัท คุณ (บ.ลาลามูฟฯ) เห็นเราเป็นพาร์ตเนอร์ทางธุรกิจจริงหรือเปล่า พวกผมคือตัวขับเคลื่อนของคุณ ผมพูดแบบภาษาบ้านๆ คุณคือแขน-ขา ผมน่ะมือ-ตีน แขนไม่มีมือก็เท่านั้น มือไม่มีแขนก็ใช้ไม่ได้ มันต้องพึ่งพากัน มันแยกจากกันไม่ได้" เฮ็น กล่าว

สำหรับ 'น้าเอก' ศิริพงษ์ ไรเดอร์ลาลามูฟ มองว่า เขาไม่ได้อยากเรียกร้องทางบริษัทอย่างเดียว แต่อยากเรียกร้องไปถึงรัฐบาลให้เข้ามากำหนดราคากลางเหมือนกันทุกแอปฯ เพื่อให้ไรเดอร์สามารถอยู่ได้ ไม่ใช่แข่งราคาจนไรเดอร์อยู่ไม่ได้ ควรมีราคากลางยืนพื้น และให้แอปฯ แข่งกันด้วยการบริการ

"ถ้าจะทำอะไร ผมอยากให้คิดถึงสภาพความเป็นจริง ไม่ใช่คิดแค่สภาพผลกำไรของคุณ เพราะคุณไม่ได้เป็นคนที่ออกแรง คุณไม่ได้เป็นคนที่มีค่าใช้จ่ายในการดำเนินการในเรื่องของการนำส่งสินค้า คุณมีค่าใช้จ่ายในเรื่องการโปรโมตโฆษณา แต่คนที่ลงทุนลงแรงจริงๆ คือไรเดอร์ อยากฝากตรงนี้ว่า ทำอะไรคุณให้ความสำคัญกับไรเดอร์ด้วย เพราะว่าไรเดอร์เป็นคนวิ่งงานหาเงินให้คุณ" ้น้าเอก กล่าวทิ้งท้าย

'น้าเอก' ศิริพงษ์ แกนนำไรเดอร์ ลาลามูฟ ภาพหน้าอาคารวานิช เพลส เมื่อ 21 ส.ค. 2569 ถ่ายโดย แมวส้มประชาไท

ข้อเรียกร้องของไรเดอร์ - ไดรเวอร์ของลาลามูฟ

ย้อนอ่านข้อเรียกร้องของไรเดอร์ ลาลามูฟ เมื่อ 18 ส.ค. 2569 ประกอบด้วย

1. สำหรับไรเดอร์มอเตอร์ไซค์ ขึ้นค่าบริการให้เป็น 10 บาทต่อกิโลเมตร

1.2 สำหรับราคาด่วนพิเศษให้มีการปรับเพิ่มขึ้น 50% ของราคาปกติ เพราะไรเดอร์ไม่สามารถที่จะรับงานซ้อนได้

1.3 สำหรับงานราคาประหยัด ราคาค่าบริการต้องไม่ต่ำกว่า 7 บาทต่อกิโลเมตร และต้องพ่วงงานได้ตามปกติ

2. ให้มีการปรับลดค่าคอมมิชชันที่หักจากค่ารอบของไรเดอร์ลงเหลือ 15% (จากเดิมที่หักอยู่ที่ 20%) สำหรับรถทุกประเภท

3. ยกเลิกการลงโทษไม่เป็นธรรม กรณีที่ไรเดอร์รับงานส่งของ หรืองานพ่วง และต้องไปส่งของปลายทาง แต่ปรากฏว่าระหว่างส่งของลูกค้ายกเลิกงาน

ปัญหาก็คือ หากภายหลังไรเดอร์ หรือไดรเวอร์ รับงานใหม่ และต้องไปส่งของที่ต้องใช้เส้นทางเดิมกับที่เคยถูกลูกค้าเลิกงาน ไรเดอร์จะโดนระบบเตือนว่า ‘กำลังรับงานนอกแอปพลิเคชัน’ และอาจถูกระงับบัญชีชั่วคราว 3 วัน

ไรเดอร์ที่ให้ข้อมูล ระบุว่า ทางบริษัทอาจจะมองว่าไรเดอร์ไปส่งของที่ปลายทาง และอาจจะขอให้ลูกค้าทำการยกเลิก ‘งาน’ เพื่อให้ไรเดอร์รับค่าจ้างเป็นเงินสดโดยตรง วิธีการนี้จะทำให้ไรเดอร์ ไม่ต้องเสียค่าธรรมเนียม หรือคอมมิชชันที่แอปฯ จะหัก 20% ของค่ารอบ

อย่างไรก็ตาม ทางไรเดอร์ ก็มองว่า การแบนบัญชีโดยไม่มีการตรวจสอบข้อเท็จ และสาเหตุ ก็เป็นเรื่องที่ไม่เป็นธรรมสำหรับพวกเขา เพราะการที่ลูกค้ายกเลิกงานมีด้วยกันหลายปัจจัย อย่างเช่น เวลาที่ไรเดอร์ไปรับงาน และพบว่าพัสดุมีน้ำหนักเกินกว่าที่รถมอเตอร์ไซค์จะรับไหว ก็ต้องกดยกเลิกงาน หรือลูกค้าอาจมีเรื่องติดขัด หรือเหตุสุดวิสัยบางอย่าง ทำให้ต้องยกเลิกงาน ไรเดอร์ไม่ได้มีเจตนารับงานนอกแอปฯ

สำหรับข้อเรียกร้องของไดรเวอร์รถยนต์ รถอเนกประสงค์ หรือรถกระบะ มีด้วยกันทั้งหมด 3 ข้อ ประกอบด้วย

1. ปรับค่ารอบเพิ่มเป็น 12 บาทต่อกิโลเมตร (ปัจจุบัน ราคาต่อ กม. เหลือประมาณ 5 บาท)

2. ปรับลดค่าคอมมิชชันที่หักจากค่ารอบของไดรเวอร์ลงเหลือ 14.55% กับรถยนต์-รถกระบะทุกประเภท

3. เรื่องการรับงานซ้อน เมื่อไดรเวอร์รับงานส่งด่วนพิเศษให้ไดรเวอร์จัดส่งทันทีไม่สามารถพ่วงงานได้ โดยขอให้ราคาค่าจัดส่งมากกว่าราคาส่งปกติ 50%

ต่อมาหากไดรเวอร์รับงานส่งปกติ ไดรเวอร์สามารถที่จะรับงานส่งปกติซ้อนได้เพียง 1 งาน แต่ถ้ารับงานซ้อนเป็นงานส่งแบบประหยัด สามารถรับซ้อนได้ 2 งาน

สุดท้ายนี้ เมื่อไดรเวอร์รับงานส่งแบบประหยัด ขอให้สามารถรับงานซ้อนเป็นงานส่งแบบประหยัดได้ 4 งาน

รายงานพิเศษ

ฮลุน โซโล่ มานุษยวิทยา และการเดินทาง | หมายเหตุประเพทไทย EP.641

user8 — Sun, 23 Aug 2026 08:45:04 +0000

ฮลุน โซโล่ มานุษยวิทยา และการเดินทาง | หมายเหตุประเพทไทย EP.641 user8 Sun, 2026-08-23 - 15:45

หมายเหตุประเพทไทยสัปดาห์นี้ ร่วมไว้อาลัยต่อการจากไปของ “ฮลุน โซโล่” หรือ บวรทัต เป็งสุข อดีตนิสิตสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา คณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ยูทูบเบอร์และนักเดินทางแบกเป้ ผู้เดินทางมาแล้วกว่า 50 ประเทศทั่วโลก ก่อนเสียชีวิตอย่างกะทันหันที่ประเทศจอร์เจียเมื่อเดือนกรกฎาคมที่ผ่านมา พร้อมย้อนกลับไปชวนคิดถึงชีวิต การศึกษา และการเดินทางของเขาผ่านมุมมองทางสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา

การเรียนสังคมวิทยาและมานุษยวิทยาแล้วออกเดินทางทำคอนเทนต์ท่องเที่ยวถือว่า “ทำงานไม่ตรงสาย” จริงหรือ? รายการชวนสำรวจความสัมพันธ์อันยาวนานระหว่าง “มานุษยวิทยากับการเดินทาง” ตั้งแต่ Bronislaw Malinowski, Margaret Mead, Clifford Geertz และ Sherry Ortner ไปจนถึงการศึกษาการท่องเที่ยวของ Nelson Graburn, Valene Smith และ Noel B. Salazar ซึ่งต่างชี้ให้เห็นว่า การเดินทางไปสู่โลกทางสังคมที่ไม่คุ้นเคย การพบปะผู้คน และการทำความเข้าใจสถานที่และวัฒนธรรม ล้วนเป็นส่วนหนึ่งของการผลิตความรู้ทางมานุษยวิทยา

อีกด้านหนึ่ง ชีวิตของฮลุน โซโล่ยังนำไปสู่คำถามเรื่อง “นักเรียนทุน เด็กต่างจังหวัด และความยากจน” เมื่ออดีตนักเรียนทุนจุฬาชนบทที่เคยมีพื้นเพยากจนสามารถออกเดินทางทั่วโลก มีอาชีพและวิถีชีวิตของตนเอง เหตุใดจึงเกิดเสียงวิจารณ์ว่าเขาควรทำงาน “ตอบแทนทุน” หรือไม่ควรใช้ชีวิตในลักษณะดังกล่าว รายการจึงชวนพิจารณาว่า สังคมกำลังกักขังคนที่เคยยากจนไว้ใน “poverty narrative” หรือไม่ คืออนุญาตให้คนจนหลุดพ้นจากความจนทางเศรษฐกิจ แต่กลับไม่ยอมรับเมื่อพวกเขาต้องการเปลี่ยนสถานะ วิถีชีวิต ความฝัน และกลายเป็นพลเมืองของโลกในเชิงสัญลักษณ์ พร้อมชวนคิดประเด็น self-interest กับ selfishness และระหว่าง moral obligation กับ contractual obligation และคำถามว่า คนที่เคยได้รับโอกาสจากสังคมควรมีสิทธิเลือกชีวิตและความฝันของตนเองได้มากน้อยเพียงใด #ฮลุนโซโล #หมายเหตุประเพทไทย

ข่าว

วัฒนธรรม

เมื่อ "หน้าที่" สำคัญกว่าความเป็นมนุษย์: ทำไม Merry Christmas, Mr. Lawrence จึงยังร่วมสมัย

admin666 — Fri, 21 Aug 2026 07:30:00 +0000

เมื่อ "หน้าที่" สำคัญกว่าความเป็นมนุษย์: ทำไม Merry Christmas, Mr. Lawrence จึงยังร่วมสมัย

ศุภิสรา พะหูชนม์ เขียน

admin666 Fri, 2026-08-21 - 14:30

หากพูดถึงภาพยนตร์สงคราม หลายคนอาจนึกถึงฉากการสู้รบ ความสูญเสีย หรือความโหดร้ายของสนามรบ

แต่ Merry Christmas, Mr. Lawrence (1983) ของผู้กำกับ นางิสะ โอชิมะ เล่าเรื่องสงครามในอีกแบบหนึ่ง

มันแทบไม่มีฉากรบเลย

แต่กลับตั้งคำถามที่ยากยิ่งกว่า

เรื่องที่เกี่ยวข้อง

ถ้าจักรพรรดิหยุดสงครามได้ แล้วทำไมไม่หยุดตั้งแต่แรก?

เมื่อ "หน้าที่" ขัดกับ "ความเป็นมนุษย์" เราควรเลือกอะไร

เรื่องราวเกิดขึ้นในค่ายเชลยศึกของกองทัพญี่ปุ่นบนเกาะชวาในช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง ผู้คุมญี่ปุ่นและเชลยฝ่ายสัมพันธมิตรต่างต้องอยู่ร่วมกันภายใต้กฎระเบียบที่เข้มงวด แต่ยิ่งเรื่องดำเนินไป ผู้ชมก็ยิ่งพบว่า สิ่งที่กักขังทุกคนไว้ไม่ใช่เพียงรั้วลวดหนาม หากเป็นอุดมการณ์ที่บอกว่า "หน้าที่ต้องมาก่อนเสมอ"

โอชิมะไม่ได้พยายามเล่าว่าญี่ปุ่นแพ้สงครามอย่างไร หากกำลังตั้งคำถามว่า เหตุใดคนธรรมดาจึงสามารถทำเรื่องโหดร้ายได้โดยเชื่อว่าตนเองเพียง "ทำตามหน้าที่"

นี่คือประเด็นสำคัญที่ทำให้ภาพยนตร์เรื่องนี้ยังถูกพูดถึงมาจนถึงปัจจุบัน

หน้ากากของ "หน้าที่"

งานวิจัยจำนวนมากอธิบายว่า ในสังคมญี่ปุ่นมีแนวคิดเรื่อง Tatemae และ Honne

Tatemae คือสิ่งที่สังคมคาดหวังให้เราแสดงออก ส่วน Honne คือความรู้สึกที่แท้จริงภายในใจ

โดยปกติ ทั้งสองสิ่งสามารถอยู่ร่วมกันได้ แต่ในสถานการณ์สงคราม ความแตกต่างนี้กลับกลายเป็นโศกนาฏกรรม

ทหารจำนวนมากทำตามคำสั่งอย่างเคร่งครัด แม้ในใจจะรู้สึกหวาดกลัว สับสน หรือไม่เห็นด้วย

ภาพยนตร์จึงไม่ได้บอกว่า ทหารญี่ปุ่นทุกคนโหดร้ายโดยธรรมชาติ หากชี้ให้เห็นว่า อุดมการณ์บางอย่างสามารถบีบให้คนธรรมดาค่อย ๆ สูญเสียความสามารถในการตัดสินใจด้วยตนเองได้

การจูบที่ทำให้ทั้งระบบสั่นคลอน

ฉากที่โด่งดังที่สุดของภาพยนตร์ไม่ใช่ฉากประหารชีวิต

แต่เป็นฉากที่เชลยศึกชาวอังกฤษ จอห์น เซลเลียร์ส เดินเข้าไปจูบแก้มกัปตันโยโนอิ ต่อหน้าทหารทั้งค่าย

การจูบเพียงครั้งเดียวกลับทำให้ผู้บัญชาการที่ยึดมั่นในระเบียบวินัยอย่างที่สุดถึงกับเสียการควบคุมตนเอง

หากมองในทางการเมือง ฉากนี้แทบไม่ได้พูดถึงความรัก

แต่มันกำลังบอกว่า อุดมการณ์ที่แข็งแกร่งเพียงใด ก็อาจพังทลายลงได้เมื่อเผชิญกับความเป็นมนุษย์

สิ่งที่กองทัพพยายามกดทับไว้ตลอดเรื่อง ไม่ใช่ศัตรู แต่คือความรู้สึกของคนในเครื่องแบบเอง

หนังเรื่องนี้ไม่ได้พูดถึงอดีตเท่านั้น

เมื่อ Merry Christmas, Mr. Lawrence เข้าฉายในปี 1983 ญี่ปุ่นกำลังอยู่ในยุครุ่งเรืองทางเศรษฐกิจ

สังคมเต็มไปด้วยความภาคภูมิใจในระเบียบวินัย ความมีประสิทธิภาพ และความเป็นเอกลักษณ์ของชาติ

โอชิมะจึงเลือกย้อนกลับไปยังสงครามโลกครั้งที่สอง เพื่อชวนผู้ชมตั้งคำถามว่า ความภาคภูมิใจเหล่านี้มีรากฐานมาจากอะไร

ระเบียบวินัยเป็นคุณค่าที่ดีเสมอไปหรือไม่

หรือบางครั้ง มันอาจเป็นเพียงหน้ากากที่ทำให้คนหยุดตั้งคำถามกับสิ่งที่ตนเองกำลังทำ

คำถามนี้ทำให้ภาพยนตร์เรื่องนี้เป็นมากกว่าหนังสงคราม หากเป็นบทสนทนาว่าด้วยความสัมพันธ์ระหว่างอำนาจ อุดมการณ์ และความเป็นมนุษย์

เกือบสี่สิบปีผ่านไป คำถามนั้นก็ยังไม่ล้าสมัย

เพราะไม่ว่าจะอยู่ในกองทัพ บริษัท หรือหน่วยงานของรัฐ มนุษย์จำนวนไม่น้อยยังคงเผชิญสถานการณ์ที่ต้องเลือกระหว่าง "ทำตามหน้าที่" กับ "ทำในสิ่งที่คิดว่าถูกต้อง"

บางที นั่นอาจเป็นเหตุผลที่ Merry Christmas, Mr. Lawrence ยังเป็นภาพยนตร์ที่ควรกลับมาดูอีกครั้ง ไม่ใช่เพื่อเรียนรู้เรื่องสงคราม แต่เพื่อทบทวนว่า ภายใต้หน้าที่ที่เราสวมอยู่ทุกวัน เรายังเหลือพื้นที่ให้ความเป็นมนุษย์มากเพียงใด

บทความนี้เรียบเรียงจากงานวิจัยของ ศุภิสรา พะหูชนม์ ในรายวิชา การปกครองและการเมืองของญี่ปุ่น ภาควิชาการปกครอง คณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ภายใต้โครงการเผยแพร่ผลงานนิสิตด้านญี่ปุ่นศึกษาสู่สาธารณะ โดยมี รองศาสตราจารย์ ดร.เวียงรัฐ เนติโพธิ์ เป็นบรรณาธิการ

เอกสารอ้างอิง

Brownlee, John S. Japanese Historians and the National Myths, 1600–1945. Vancouver: UBC Press, 1997.
Goodman, Roger, ed. Ideology and Practice in Modern Japan. London: Routledge, 1992.
Gordon, Andrew. A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present. 3rd ed. Oxford: Oxford University Press, 2014.
Oshima, Nagisa, dir. Merry Christmas, Mr. Lawrence. Universal Pictures, 1983.

ข่าว

ถ้าจักรพรรดิหยุดสงครามได้ แล้วทำไมไม่หยุดตั้งแต่แรก?

admin666 — Fri, 21 Aug 2026 07:30:00 +0000

ถ้าจักรพรรดิหยุดสงครามได้ แล้วทำไมไม่หยุดตั้งแต่แรก?

ธีรพิชญ์ ศิริไชยบูลย์วัฒน์ เขียน

admin666 Fri, 2026-08-21 - 14:30

ภาพของจักรพรรดิฮิโรฮิโตะหลังสงครามโลกครั้งที่สองค่อนข้างชัดเจน พระองค์มักถูกอธิบายว่าเป็นจักรพรรดิผู้รักสันติ ถูกกองทัพและผู้นำฝ่ายทหารผลักให้ญี่ปุ่นเดินเข้าสู่สงคราม ขณะที่พระองค์เองมีพื้นที่ในการตัดสินใจไม่มากนัก

Herbert P. Bix ไม่ค่อยเชื่อเรื่องนี้

ใน Hirohito and the Making of Modern Japan เขาย้อนกลับไปดูเอกสารร่วมสมัย แล้วตั้งคำถามง่าย ๆ ข้อหนึ่งซึ่งทำให้ภาพเดิมเริ่มมีปัญหา

เดือนสิงหาคม 1945 เมื่อญี่ปุ่นมาถึงจุดที่สงครามแทบไม่มีทางชนะแล้ว จักรพรรดิทรงแทรกแซงการตัดสินใจและยุติสงครามได้ ทั้งที่ฝ่ายทหารบางส่วนยังต้องการสู้ต่อ

ถ้าทำได้ในปี 1945 แล้วปี 1941 ล่ะ?

ก่อนญี่ปุ่นเปิดสงครามกับสหรัฐอเมริกา พระองค์ไม่มีอำนาจจริง ๆ หรือเพียงแต่ไม่ได้ทรงใช้มัน

คำถามนี้เป็นแกนของรายงานชิ้นนี้ และเป็นจุดที่ข้อเสนอของ Bix น่าสนใจที่สุด

เรื่องที่เกี่ยวข้อง

เมื่อ "หน้าที่" สำคัญกว่าความเป็นมนุษย์: ทำไม Merry Christmas, Mr. Lawrence จึงยังร่วมสมัย

จักรพรรดิที่ไม่ได้เพียงนั่งฟัง

หลักฐานชิ้นหนึ่งที่ Bix ใช้คือ Sugiyama Memo บันทึกของพลเอกสุงิยามะ เก็น เสนาธิการทหารบก ซึ่งจดรายละเอียดการเข้าเฝ้าจักรพรรดิไว้

จากบันทึกนี้ ฮิโรฮิโตะไม่ได้ทรงรับฟังรายงานอย่างเงียบ ๆ แต่ทรงถามถึงระยะเวลาของปฏิบัติการ ความเป็นไปได้ที่จะชนะ และปัญหาการส่งกำลังบำรุง บางครั้งก็ทรงท้วงติงคำตอบของนายทหารระดับสูง

รายละเอียดเหล่านี้ทำให้ภาพของจักรพรรดิแบบ “ตรายาง” ดูไม่ค่อยเข้ากันนัก

ถ้าพระองค์ไม่มีบทบาทจริง เหตุใดเสนาธิการทหารจึงต้องเตรียมคำตอบอย่างละเอียดก่อนเข้าเฝ้า และเหตุใดคำถามของพระองค์จึงมีน้ำหนักพอให้ฝ่ายทหารต้องกังวล

อีกหลักฐานหนึ่งคือบันทึกของคิโด โคอิจิ เสนาบดีองคมนตรี วันที่ 30 กันยายน 1941 ซึ่งมีข้อความว่าต้อง “ยับยั้งพระราชดำริเรื่องสงคราม”

ประโยคนี้ชวนสะดุดอยู่เหมือนกัน

ถ้าพระองค์ทรงต่อต้านสงครามมาแต่ต้น ทำไมคนใกล้ชิดต้องพยายามยับยั้งพระราชดำริเรื่องสงครามด้วย

อำนาจที่คลุมเครือ แต่มีอยู่จริง

ปัญหาอีกชั้นอยู่ที่โครงสร้างรัฐธรรมนูญเมจิ

อำนาจบัญชาการทหารสูงสุด หรือ Tosuiken แยกกองทัพออกจากการควบคุมของรัฐบาลพลเรือน กองทัพบกและกองทัพเรือขึ้นตรงต่อจักรพรรดิ หลักการนี้มักถูกใช้อธิบายว่ารัฐบาลพลเรือนไม่สามารถควบคุมทหารได้

แต่ Bix ชี้อีกด้านหนึ่งว่า เมื่อกองทัพขึ้นตรงต่อจักรพรรดิ อำนาจนี้ก็ย่อมเปิดช่องให้จักรพรรดิทรงมีบทบาทโดยตรงกับกองทัพด้วย

ความคลุมเครือนี่เองที่น่าสนใจ

ในบางจังหวะ พระราชอำนาจถูกอธิบายว่าเป็นเพียงพิธีการ แต่ในบางจังหวะก็ถูกใช้จริง และเมื่อผลลัพธ์ของสงครามเลวร้ายลง ภาพของจักรพรรดิผู้ไม่มีอำนาจก็กลับมีประโยชน์อย่างมาก

ปี 1945 ทำให้ปี 1941 ถูกถามใหม่

เดือนสิงหาคม 1945 สถานการณ์เปลี่ยนไปหมด

ญี่ปุ่นถูกทิ้งระเบิดปรมาณูสองลูก สหภาพโซเวียตเข้าร่วมสงคราม และโอกาสที่จะชนะแทบไม่เหลือแล้ว ท่ามกลางความเห็นที่ยังแตกกันในหมู่ผู้นำ จักรพรรดิทรงตัดสินพระทัยให้ยอมรับการยุติสงคราม

เหตุการณ์นี้สำคัญสำหรับ Bix เพราะมันแสดงว่า ในสถานการณ์วิกฤต พระองค์สามารถแทรกแซงและทำให้การตัดสินใจเคลื่อนไปในทิศทางหนึ่งได้

ตรงนี้เองที่ทำให้ปี 1941 ดูต่างออกไป

Bix ไม่ได้บอกว่าฮิโรฮิโตะเป็นเผด็จการที่สั่งการทุกอย่างตามพระราชประสงค์ และหลักฐานก็ไม่ได้ง่ายถึงขนาดนั้น แต่เขาปฏิเสธคำอธิบายที่ว่าจักรพรรดิทรงไม่มีทางเลือก

สำหรับ Bix ปัญหาคือพระองค์ทรงมีพื้นที่ในการตัดสินใจ และในปี 1941 ทรงไม่ได้ใช้พื้นที่นั้นเพื่อยับยั้งสงคราม

หลังสงคราม ใครได้ประโยชน์จากภาพ “จักรพรรดิผู้รักสันติ”

เรื่องนี้ยิ่งน่าสนใจเมื่อมองหลังปี 1945

สหรัฐอเมริกาต้องการรักษาสถาบันจักรพรรดิไว้เพื่อช่วยให้การยึดครองและปฏิรูปญี่ปุ่นดำเนินไปอย่างราบรื่น ฝ่ายญี่ปุ่นเองก็มีเหตุผลจะปกป้องสถาบันจากความรับผิดชอบต่อสงคราม

ภาพของจักรพรรดิผู้รักสันติแต่ถูกฝ่ายทหารบีบบังคับจึงตอบโจทย์หลายฝ่ายพร้อมกัน

มันช่วยให้ญี่ปุ่นอธิบายความพ่ายแพ้ได้โดยไม่ต้องรื้อสถาบันสำคัญที่สุดของระเบียบการเมืองเดิม และช่วยให้สหรัฐสามารถใช้สถาบันเดิมประคองการเปลี่ยนผ่านหลังสงคราม

การอ่าน Bix จึงไม่ได้ให้คำตอบง่าย ๆ ว่า “ฮิโรฮิโตะผิด” หรือ “ไม่ผิด”

แต่ทำให้คำถามเปลี่ยนไป

แทนที่จะถามเพียงว่าใครเป็นผู้สั่งสงคราม เราอาจต้องถามว่า ใครมีอำนาจพอจะเปลี่ยนทิศทางของมัน และในแต่ละช่วงเวลาเลือกใช้อำนาจนั้นอย่างไร

เมื่อมองแบบนี้ ปี 1945 ไม่ได้เป็นเพียงตอนจบของสงคราม

มันยังย้อนกลับไปทำให้ปี 1941 ดูต่างจากเดิมด้วย

บทความนี้เรียบเรียงจากงานวิจัยของ ธีรพิชญ์ ศิริไชยบูลย์วัฒน์ ในรายวิชา การปกครองและการเมืองของญี่ปุ่น ภาควิชาการปกครอง คณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ภายใต้โครงการเผยแพร่ผลงานนิสิตด้านญี่ปุ่นศึกษาสู่สาธารณะ โดยมี รองศาสตราจารย์ ดร.เวียงรัฐ เนติโพธิ์ เป็นบรรณาธิการ

เอกสารอ้างอิง

Bix, Herbert P. Hirohito and the Making of Modern Japan. New York: HarperCollins, 2000.

Dower, John W. Embracing Defeat: Japan in the Wake of World War II. New York: W. W. Norton, 1999.

Wetzler, Peter. Hirohito and War: Imperial Tradition and Military Decision Making in Prewar Japan. Honolulu: University of Hawai‘i Press, 1998.

Maruyama, Masao. “The Logic and Psychology of Ultranationalism.” 1946.

ข่าว

30 ปีสังหาร 50 ชีวิต นักต่อสู้เพื่อชุมชน สิ่งแวดล้อม สังคมไทยสรุปบทเรียนอะไร?

admin666 — Thu, 20 Aug 2026 16:53:56 +0000

30 ปีสังหาร 50 ชีวิต นักต่อสู้เพื่อชุมชน สิ่งแวดล้อม สังคมไทยสรุปบทเรียนอะไร?

สรวุฒิ วงศ์ศรานนท์ รายงาน

ชนิสรา ริมธีระกุล ภาพ

admin666 Thu, 2026-08-20 - 23:53

การจ้างวานฆ่านักปกป้องสิทธิชุมชนจากอุตสาหกรรมที่ส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและความเป็นอยู่ของประชาชนในจังหวัดต่างๆ ของไทย มีมาอย่างต่อเนื่อง เราสามารถสืบค้นย้อนหลังไปได้ไม่น้อยกว่า 30 ปี และปัจจุบันก็ยังคงเกิดขึ้นอยู่

ล่าสุด กรณีของสุเมธ เหรียญพงษ์นาม และ สุนทร คมคาย เป็นอีกกรณีที่มีสัญญาณเตือนว่าพวกเขากำลังตกเป็นเป้าหมายสังหารจากการลงขันของกลุ่มทุนในพื้นที่จังหวัดทางตะวันออกฉะเชิงเทรา-ชลบุรี-ปราจีนบรี เหตุเพราะพวกเขาเคลื่อนไหวต่อต้านโครงการเขตเศรษฐกิจภาคตะวันออกและตรวจสอบการลักลอบทิ้งกากอุตสาหกรรมในจังหวัดภาคตะวันออก

สำหรับสุเมธ ครั้งนี้ไม่ใช่ครั้งแรก ราว 1 ปีที่แล้ว เขาเคยไปร้องเรียนถึงสำนักงานข้าหลวงใหญ่สิทธิมนุษยชนแห่งสหประชาชาติ (OHCHR) เพื่อขอให้เร่งรัดหน่วยงานรัฐในการคุ้มครองเขาและจร เนาวโอภาส สมาชิก อบต.หนองแหน อ.พนมสารคาม จ.ฉะเชิงเทรา จากการถูกจ้างวานฆ่าเพราะการเคลื่อนไหวของพวกเขา

การร้องเรียนถึง UN ครั้งนั้น ทั้งสองระบุในคำร้องว่าพวกตนถูกคุกคาม ขู่ฆ่าและได้ข้อมูลว่ามีการจ้างวานฆ่าจากบริษัทกำจัดกากอุตสาหกรรมเอกชน 3 แห่ง ซึ่งต่อมาทาง UN ได้ทำหนังสือถึงรัฐบาลไทยสอบสวนเรื่องนี้และนำตัวผู้รับผิดชอบมาดำเนินการตามกฎหมาย

เรื่องที่เกี่ยวข้อง

เมื่อย้อนไปอีกในปี 2563 จะพบว่าสุเมธเคยตกเป็นผู้ต้องหาคดีหมิ่นประมาท 2 คดี จากความพยายามรณรงค์ร้องเรียนปัญหาจัดการกากอุตสาหกรรมที่เกิดขึ้นจากบริษัท เวสต์ 2 เอ็นเนอร์ยี่ จำกัด ต่อผู้ว่าราชการจังหวัดปราจีนบุรี แต่ภายหลังบริษัทถอนฟ้อง เนื่องจากฝ่ายสุเมธเข้ากระบวนการไกล่เกลี่ยกับบริษัท

กรณีสุเมธ-สุนทร ไม่ใช่เรื่องใหม่ในพื้นที่

หากเป็นคนฉะเชิงเทราอาจคุ้นกับนามสกุล ‘เนาวโอภาส’ ของจร ถ้าย้อนเวลากลับไปเมื่อ 13 ปีที่แล้ว น้องชายของจรคือ ‘ประจบ เนาวโอภาส’ อดีตผู้ใหญ่บ้าน ม. 14 ต.หนองแหน รวมกลุ่มเคลื่อนไหวปกป้องชุมชนจากปัญหาลอบทิ้งสารพิษจากโรงงานบำบัดสารเคมีและบ่อขยะมีพิษจากโรงงานอุตสาหกรรมฯ และถูกสังหารเมื่อวันที่ 25 ก.พ.2556

ประจบถูกยิงด้วยอาวุธปืนขนาด 11 มม. 3 นัดระหว่างที่เขาเอารถไปซ่อมที่อู่รถในอ.พนมสารคาม แม้ว่าคดีจะตั้งต้นว่าเป็นการจ้างวานฆ่าและศาลชั้นต้นเคยพิพากษาประหารชีวิต ภูธร กวีพันธ์ จำเลยที่ 1 ข้าราชการระดับสูง (C8) สำนักจัดการน้ำ กรมโรงงานอุตสาหกรรม และเป็นเจ้าของบริษัท ฟิวชั่น ดีเวลลอปเมนท์ จำกัด ในฐานะผู้จ้างวาน และจำคุกตลอดชีวิต จ.อ. หรือ พ.อ.อ.ยุธนัย นาแจ้ง จำเลยที่ 2 และ จ.อ.หรือ พ.อ.ท.อนุ บุญเพ็ง จำเลยที่ 3 ฐานร่วมกันฆ่า

แต่เมื่อคดีไปถึงศาลอุทธรณ์และศาลฎีกาทั้ง 2 ศาลพิพากษากลับศาลชั้นต้น ยกฟ้องภูธรในข้อหาจ้างวานฆ่า โดยศาลให้เหตุผลว่าพยานหลักฐานไม่เพียงพอ จึงยกประโยชน์แห่งความสงสัยให้จำเลย ส่วนจำเลยที่ 2 และ 3 จำคุกตลอดชีวิต

เหล่านี้คือ สัญญาณความรุนแรงในพื้นที่จังหวัดภาคตะวันออกที่เกี่ยวพันกับปมปัญหาการจัดการกากอุตสาหกรรม ก่อนที่จะเกิดสถานการณ์ล่าสุดกับสุเมธและสุนทร

ย้อนหลัง 30 ปี ‘จ้างวานฆ่า’ นักต่อสู้เพื่อชุมชน

กรณีจ้างวานฆ่านักเคลื่อนไหวด้านที่ดินและสิ่งแวดล้อมปรากฏเป็นข่าวได้อยู่เนืองๆ ตามที่มีการบันทึกข้อมูลกันไว้โดยสำนักข่าว เช่น อิศรา รวมถึงเอ็นจีโอที่ติดตามเรื่องนี้ นับเฉพาะที่ปรากฏหลักฐานพอชี้ได้ว่าเป็นการจ้างวานฆ่า คดีลักษณะนี้นอกจากจะจับกุมผู้ก่อเหตุไม่ค่อยได้แล้ว ถึงจะจับกุมผู้จ้างวานมาได้ก็มีเพียง 4 ราย(สีเขียวในตาราง) จาก 13 รายเท่านั้นที่คดีถึงที่สุดในศาลฎีกา แล้วผู้ถูกกล่าวหาว่าเป็นผู้จ้างวานยังถูกพิพากษาลงโทษ ส่วนคดีที่เหลืออีก 9 ราย(สีส้มในตาราง) มีการจับกุมแต่ไม่มีความคืบหน้าทางคดี หรือ เป็นคดีที่ศาลมักจะยกฟ้องเนื่องจากเห็นว่าพยานหลักฐานไม่เพียงพอจะเชื่อมโยงระหว่างผู้ลงมือก่อเหตุกับผู้จ้างวาน หรือลงโทษผู้ก่อเหตุ

อย่างไรก็ตาม มีบางกรณีที่เจ้าหน้าที่รัฐเข้ามาเกี่ยวข้องอยู่ด้วยเช่นกัน(สีแดงในตาราง) เช่น กรณีของจุน บุญขุนทด, บุญฤทธิ์ ชาญณรงค์, คำปัน สุกใส, สมชาย นีละไพจิตร, ทัศน์กมล โอบอ้อม และพอละจี รักจงเจริญ (บิลลี่)

ลำดับ	ปี	ชื่อ-นามสกุล	จังหวัด	ประเด็นเคลื่อนไหว	วิธีสังหาร	ผลคดี
1	2538	บุญทวี อุปการะกุล	ลำพูน	ค้านมลพิษจากนิคมอุตสาหกรรม	ทำร้ายตกรถไฟ
2	2538	ประเวียน บุญหนัก	เลย	ค้านโรงโม่หิน 3 แห่ง ซึ่งเกี่ยวพันกับนักการเมืองท้องถิ่น	ถูกยิง
3	2538	วินัย จันทมโน	สตูล	ค้านทำลายป่าบ้านน้ำหรา	ถูกสังหาร
4	2538	บุญรอด ด้วงโคตะ	หนองบัวลำภู	ค้านสัมปทานโรงโม่หินดงมะไฟบริษัท ธ.ศิลาสิทธิ จำกัด	ถูกยิง
5	2538	สนั่น สุขวรรณ	หนองบัวลำภู	ค้านสัมปทานโรงโม่หินดงมะไฟบริษัท ธ.ศิลาสิทธิ จำกัด	ถูกยิง
6	2539	ทองอินทร์ แก้ววัดถา	ระยอง	ค้านโรงงานกำจัดกากสารอุตสาหกรรมของบริษัทบริหารและพัฒนาเพื่อการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม (เจนโก้)	ถูกสังหาร
7	2539	จุน บุญขุนทด	ชัยภูมิ	คัดค้านเขื่อนโป่งขุนเพชร	ถูกตำรวจยิงเสียชีวิต
8	2540	สิทธิโชค ธรรมเดชะ	สุราษฎร์ธานี	ค้านเขื่อนแก่งกรุง สัมปทานป่า และตรวจสอบทุจริต	จ้างวานฆ่า	ทั้ง 3 ศาลพิพากษาประหารผู้จ้างวาน 2 ราย และจำคุกตลอดชีวิตผู้ลงมือ 2 ราย
9	2542	ทองม้วน คำแจ่ม	หนองบัวลำภู	ค้านสัมปทานโรงโม่หินดงมะไฟบริษัท ธ.ศิลาสิทธิ จำกัด	ถูกยิงพร้อมกัน	ฤทธิ์ หรืออ่อน วิเป มอบตัวเมื่อ 19 พ.ค . 2542 ตำรวจตั้งข้อหาแต่ได้รับปล่อยตัวชั่วคราว
10	2542	สม หอมพรมมา	หนองบัวลำภู	ค้านสัมปทานโรงโม่หินดงมะไฟบริษัท ธ.ศิลาสิทธิ จำกัด	ถูกยิงพร้อมกัน
11	2542	อารีย์ สงเคราะห์	สุราษฎร์ธานี	ต้านบุกรุกป่าต้นน้ำคลองคราม	ถูกยิง
12	2544	จุรินทร์ ราชพล	ภูเก็ต	ปกป้องป่าชายเลนป่าคลอก 400 ไร่ จากนายทุนทำนากุ้ง	ถูกยิง	จับกุมผู้ลงมือเป็นคนสงขลา / ผู้จ้างวานสมศักดิ์ วงศ์สวานนท์ เจ้าของบ่อกุ้งวัชรฟาร์ม
13	2544	นรินทร์ โพธิ์แดง	ระยอง	ค้านโรงโม่หินนเขาชะอางกลางทุ่ง	ถูกยิง
14	2544	พิทักษ์ โตนวุธ	พิษณุโลก	ค้านโรงโม่หินและการรุกป่าของบริษัทร็อค แอนด์ สโตนและ บริษัทอนุมัติการศิลา	ถูกยิง
15	2544	สุวัฒน์ วงศ์ปิยะสถิตย์	สมุทรปราการ	ค้านโครงการกำจัดขยะราชาเทวะ	จ้างวานฆ่า	ศาลชั้นต้น-อุทธรณ์พิพากษาประหารผู้ว่าจ้างวานและลงโทษจำคุกตลอดชีวิต 3 ราย แต่ชั้นฎีกาพิพากษาลดโทษผู้ว่าจ้างเหลือจำคุกตลอดชีวิตเนื่องจากสารภาพ
16	2544	สมพร ชนะพล	สุราษฎร์ธานี	ค้านเขื่อนคลองกระแดะ	ถูกยิง
17	2544	ฉวีวรรณ ปึกสูงเนิน	นครราชสีมา	ตรวจสอบงานรับเหมาก่อสร้างในเขต อบต.นากลาง ขับไล่ประธาน อบต.และตรวจสอบทุจริตอื่นๆ	ถูกยิง
18	2545	แก้ว ปินปันมา	เชียงใหม่	สิทธิการใช้ที่ดินนในพื้นที่ กิ่ง อ.ดอยหล่อ	ถูกยิง	จำผู้ลงมือได้ ศาลพิพากษาจำคุก 8 ปี
19	2545	บุญสม นิ่มน้อย	เพชรบุรี	ค้านโรงแยกคอนเดนเสทของบริษัทสยามกัลฟ์ โม่หินบริษัทร็อค แอนด์ สโตน ปิโตรเคมีคอล จํากัด	ถูกยิง	จับกุมผู้ลงมือ 2 ราย แต่ศาลยกฟ้องเนื่องจากไม่มีหลักฐานพอและผู้เห็นเหตุการณ์ถูกคุกคาม
20	2545	ปรีชา ทองแป้น	นครศรีธรรมราช	ค้านโครงการบำบัดน้ำเสียเทศบาลตําบลปากแพรก	ถูกยิง	ตำรวจจับกุมผู้ต้องหาได้ 2 รายแต่ให้การปฏิเสธ
21	2545	บุญฤทธิ์ ชาญณรงค์	สุราษฎร์ธานี	ต้านการค้าไม้เถื่อนนในพื้นที่ป่าชนะพา	ถูกยิง	เจ้าหน้าที่ป่าไม้ 4 คนล้อมยิงในที่ดินตัวเอง อ้างยิงป้องกันตัว
22	2545	บุญยงค์ อินต๊ะวงศ์	เชียงราย	ค้านโรงโม่หินนดอยแม่ออกรู ของบริษัทเวียง ชัยผางาม ก่อสร้าง จํากัด	ถูกยิง
23	2546	คำปัน สุกใส	เชียงใหม่	ต้านการบุกรุกป่าชุมชนลุ่มน้ําปิงตอนบน ป่าชุมชนพื้นที่อําเภอเชียงดาว จ.เชียงใหม	ถูกยิง	คำปันเคยจับกุมจันทร์แก้ว จันทร์แดง เจ้าหน้าที่ หน่วยพิทักษ์ป่าเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าดอยเชียงดาวข้อหาบุกรุกตัดไม้ทําลายป่า ภายหลังถูกยิงล้างแค้น ศาลพิพากษาจำคุก 25 ปี
24	2546	สำเนา ศรีสงคราม	ขอนแก่น	ต้านมลพิษจากโรงงานฟินิกซ์ พัลพ แอนด์ เปเปอร์ จำกัด	ถูกยิง	ศาลชั้นต้นประหารชีวิตผู้ว่าจ้าง / จำคุกตลอดชีวิตผู้ลงมือยิง
25	2547	สมชาย นีละไพจิตร	กรุงเทพ	ทนายความช่วยเหลือประชาชนที่ถูกกล่าวหาในคดีความมั่นคงใน 3 จังหวัดชายแดนใต้	บังคับสูญหาย	ศาลชั้นต้นพิพากษาลงโทษตำรวจ 1 นายยกฟ้อง 4 นาย ภายหลังศาลอุทธรณ์-ฎีกายกฟ้องทั้งหมด
26	2547	เจริญ วัดอักษร	ประจวบคีรีขันธ์	ค้านโรงไฟฟ้าถ่านหินบ่อนอก	คดีจ้างวานฆ่า (ผู้ถูกกล่าวหาว่าจ้างวานยกฟ้องถึงที่สุด)	ผู้ลงมือ 2 รายรับสารภาพแต่ตายปริศนาในคุก ผู้จ้างวาน 3 รายศาลชั้นต้นพิพากษาประหาร 1 ราย ยกฟ้องอีก 2 ราย ชั้นอุทธรณ์-ฎีกายกฟ้องทั้ง 3 คน
27	2547	สุพล ศิริจันทร์	ลำปาง	นำเจ้าหน้าที่จับกุมขบวนการไม้เถื่อนนในลุ่มน้ํา แม่มอก	ถูกยิง
28	2547	พักตร์วิภา เฉลิมกลิ่น	อ่างทอง	ค้านท่าเทียบเรือขนทรายของบริษัทพรหมสุวรรณธุรกิจในพื้นที่หัวกระบือ ต.ป่าโมก	ถูกยิง	พบเพียงรถจักรยานยนต์ที่ใช้ก่อเหตุที่หายไปจากสถานีตำรวจ
29	2548	พระสุพจน์ สุวโจ	เชียงใหม่	ปกป้องป่าลุ่มน้ำฝางจากการบุกรุกทำไร่ส้ม	รุมสังหารด้วยอาวุธมีคมจากคนร้ายไม่ทราบจำนวน
30	2548	สมยงค์ อุ่นแก้ว	เพชรบูรณ์	ค้านทำลายป่าชุมชนน้ำหนาวสร้างรีสอร์ต	ถูกสังหาร
31	2549	ธเรศ สดศรี	ราชบุรี	ตรวจสอบการบุกรุกป่าสงวนแห่งชาติในอ.บ้านคา	บุกยิง ถูกอุ้มฆ่า/เผาทำลายศพ
32	2550	ไม น้อยนารายณ์	ชุมพร	ค้านเขื่อนท่าแซะ	ถูกยิง
33	2551	กมล เหล่าโสภาพันธ์	ขอนแก่น	ร้องเรียนแจ้งความทุจริตการเช่าที่ดินการรถไฟแห่งประเทศไทย ย่านสถานีรถไฟบ้านไผ่ / แจ้งม.157 ผู้กำกับ สภ.บ้านไผ่	บังคับสูญหายจาก สภ.บ้านไผ่	DSI รับเป็นคดีพิเศษ แต่เกิดเหตุคนร้ายงัดตู้สำนวนคดีเมื่อปี 2552 สำนวนหาย
34	2552	ประเสริฐ รักเผ่า	ระยอง	เป็นทนายความให้เครือข่ายประชาชนค้านตั้งโครงการก่อสร้างบ่อขยะคลุมพื้นที่ 4 ตำบล 3 อำเภอ	ถูกยิง
35	2553	สมพร พัฒนภูมิ	สุราษฎร์ธานี	เปิดโปงบริษัทจิวกังจุ้ยจํากัดใช้ พื้นที่ ส.ป.ก. ปลูกสวนปาล์ม 1,081 ไร่ / เรียกร้องรัฐกระจายถือครองที่ดินที่หมดสัญญาเช่าให้เกษตรรายย่อย คลองไทรพัฒนา กลุ่ม สกต.	ถูกยิง
36	2554	ทองนาค เสวกจินดา	สมุทรสาคร	ต่อต้านกิจการและการขนส่งถ่านหิน	จ้างวานฆ่า	ศาลชั้นต้นประหารผู้จ้างวาน 2 ราย ลดโทษเหลือจำคุกตลอดชีวิต 1 รายเพราะให้การเป็นประโยชน์ ส่วนผู้ลงมือ 5 คน จำคุกตลอดชีวิต แต่ศาลอุทธรณ์และฎีกายกฟ้องผู้จ้างวานทั้ง 2 คน ยืนจำคุกตลอดชีวิตผู้ลงมือ
37	2554	สิงห์ทอง พุทธจันทร์	เชียงราย	ค้านโรงไฟฟ้าชีวมวลในพื้นที่ ต.ผางามของบริษัท พลังสะอาดดี 2 จํากัด	ถูกยิง	ตำรวจรวมพยานหลักฐานออกหมายจับผู้ต้องสงสัย 1 ราย แต่ไม่มีข่าวคืบหน้าตั้งแต่ 13 ก.ย. 2554
38	2554	ทัศน์กมล โอบอ้อม	เพชรบุรี	อดีต สส.พรรคเพื่อไทย / อาสาสมัครช่วยเหลือกะเหรี่ยงโป่งลึก–บางกลอย	ถูกยิง	ศาลชั้นต้น-อุทธรณ์ยกฟ้องชัยวัฒน์ ลิ้มลิขิตอักษร อดีตหัวหน้าอุทยานและพวกรวม 5 คน
39	2555	พฤหัส คงบันนึก	กระบี่	แกนนำการเข้าทำประโยชน์ในที่ดินสวนปาล์มหมดสัมปทาน	ถูกยิง
40	2555	พีระ ตันติเศรณี	สงขลา	ค้านนโยบายนิเวศนคร ปกป้องสวนสน และความขัดแย้งโครงการกระเช้าข้ามทะเลสาบสงขลา	จ้างวานฆ่า	ศาลชั้นต้นยกฟ้องทั้งหมด ศาลอุทธรณ์-ฎีกา ประหารผู้ว่าจ้าง 3 ราย จำคุกตลอดชีวิตผู้ลงมือ 2 ราย
41	2555	มณฑา ชูแก้ว	สุราษฎร์ธานี	กลุ่ม สกต. /สิทธิที่ดินคลองไทรพัฒนา	ถูกยิง
42	2555	ปราณี บุญรักษ์	สุราษฎร์ธานี	กลุ่ม สกต. /สิทธิที่ดินคลองไทรพัฒนา	ถูกยิง
43	2555	สุเทพ ทองคำ	ฉะเชิงเทรา	ต่อต้านการลักลอบทิ้งกากอุตสาหกรรม/น้ำเสียหนองแหน	ถูกยิง
44	2556	ประจบ เนาวโอภาส	ฉะเชิงเทรา	ต่อต้านลักลอบทิ้งกากอุตสาหกรรมและบ่อขยะพิษหนองแหน	คดีจ้างวานฆ่า (ผู้ถูกกล่าวหาว่าจ้างวานยกฟ้องถึงที่สุด)	ศาลชั้นต้นประหารผู้จ้างวานและจำคุกตลอดชีวิตผู้ลงมือ 2 คน ศาลอุทธธรณ์-ฎีกา ยกฟ้องผู้จ้างวาน ยืนจำคุกตลอดชีวิตผู้ลงมือ
45	2557	พอละจี รักจงเจริญ (บิลลี่)	เพชรบุรี	สิทธิกะเหรี่ยงบางกลอย/ที่ดินและป่า	บังคับสูญหาย; ต่อมาพบหลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์ว่าเสียชีวิต	ศาลอาญาคดีทุจริตฯลงโทษข้อหา ม.157 แต่ยกฟ้องข้อหาร่วมกันฆ่า
46	2557	กฤษฎา จิระพันธ์	พัทลุง	แกนนำการเข้าทำประโยชน์ในที่ดินสวนปาล์มหมดสัมปทาน / ปกป้องป่าสงวนแห่งชาติในเขตอุทยานนกน้ำทะเลน้อยจากนายทุนสวนปาล์ม	ถูกยิง
47	2557	พิธาน ทองพนัง	นครศรีธรรมราช	แกนนำชาวบ้านรณรงค์คัดค้านและฟ้องคดีเหมืองแร่แบไรต์ในอ.นบพิตำ	ถูกยิง	มีรายงานข่าวจับกุมผู้ลงมือได้คือ เดียม แดงพรหม แต่ไม่ปรากฏข่าวความคืบหน้าคดีอีก
48	2557	สมสุข เกาะกลาง	กระบี่	เข้าทำประโยชน์ในที่ดินสวนปาล์มหมดสัมปทาน	ถูกยิง
49	2558	ใช้ บุญทองเล็ก	สุราษฎร์ธานี	กลุ่ม สกต. /เรียกร้องสิทธิที่ดินสวนปาล์มหมดสัมปทาน ชุมชนคลองไทรพัฒนา	ถูกยิง	ศาลชั้นต้น-อุทธรณ์ยกฟ้องสันติ วรรณทอง เนื่องจากเห็นว่าพยาน 2 คนไม่น่าจะจดจำใบหน้าผู้ลงมือได้
50	2558	ธรรมยุทธ์ สังข์รอด	กระบี่	แกนนำการเข้าทำประโยชน์ในที่ดินสวนปาล์มหมดสัมปทาน / ปกป้องป่าสงวนแห่งชาติในเขตอุทยานนกน้ำทะเลน้อยจากนายทุนสวนปาล์ม	ถูกยิง
51	2559	พะเยาว์ ปานโรจน์	ชุมพร	ต่อต้านการบุกรุกและตัดไม้ในป่าบริเวณเขาตะโก	ถูกยิง
52	2559	เด่น คำแหล้	ชัยภูมิ	สิทธิที่ดินชุมชนโคกยาว/เครือข่ายปฏิรูปที่ดินอีสาน	บังคับสูญหาย / พบชิ้นส่วนกระดูกเท้า คาดว่าเสียชีวิต
53	2561	เกษตร ยศบุญเรือง	น่าน	นักพัฒนาและนักอนุรักษ์ทรัพยากรป่าไม้/ที่ดินชุมชน	ถูกยิง	มีการจับกุมตัวผู้ต้องสงสัยและสอบสวนเจ้าหน้าที่อุทยานห้วยงาม 1 นาย แต่ไม่มีความคืบหน้าอีก
54	2563	กรรณิการ์ วงค์ศิริ (กำนันเตี้ย)	หนองคาย	ปกป้องป่าและเกี่ยวข้องกับความขัดแย้งการครอบครองที่ดิน/สวนยาง	จ้างวานฆ่า	ศาลชั้นต้นพิพากษาประหารผู้จ้างวานและผู้ลงมือ
55	2564	สมศักดิ์ อ่อนชื่นจิตร (ทนายเหว่า)	ตรัง	เรียกร้องที่ดินทำกินในสวนปาล์มหมดสัมปทานให้ชาวบ้านยากไร้	จ้างวานฆ่า	ศาลชั้นต้นประหารผู้ว่าจ้าง ผู้ลงมืออีก 2 คนจำคุกตลอดชีวิต แต่ศาลอุทธรณ์ยกฟ้องผู้จ้างวาน

ข่าว

สิทธิมนุษยชน

สำรวจช่องโหว่การคุ้มครองไรเดอร์ ถูกทำร้าย–คุกคามทางเพศ–อุบัติเหตุ ใครร่วมรับผิดชอบ?

See Think — Sun, 16 Aug 2026 07:46:02 +0000

สำรวจช่องโหว่การคุ้มครองไรเดอร์ ถูกทำร้าย–คุกคามทางเพศ–อุบัติเหตุ ใครร่วมรับผิดชอบ?

เรื่อง: พัชญ์สิตา รุ่งโรจน์ธนกุล

ภาพปก: ชนิสรา ริมธีระกุล

See Think Sun, 2026-08-16 - 14:46

ท่ามกลางการเติบโตของเศรษฐกิจดิจิทัล เหรียญอีกด้านคือความจริงที่ไรเดอร์ไทยต้องเผชิญ เมื่อ “นโยบายของแพลตฟอร์ม” และ “ความเย็นชาของเทคโนโลยี” กลายเป็นกำแพงขวางกั้นความยุติธรรมในนาทีชีวิต

รายงานชิ้นนี้สำรวจ 3 เรื่องราวที่สะท้อนช่องโหว่ของระบบคุ้มครองแรงงานแพลตฟอร์ม ตั้งแต่การคุกคามทางเพศ การพยายามข่มขืนและฆ่า ไปจนถึงอุบัติเหตุ และตั้งคำถามว่า ใครบ้างควรร่วมรับผิดชอบ?

เมื่อ “ความเป็นส่วนตัว” กลายเป็นเกราะคุ้มกันคนทำผิด

สา* คือไรเดอร์หญิงที่เผชิญกำแพง “ความเป็นส่วนตัวของลูกค้า” หลังเหตุการณ์ที่ตัวเองเป็นผู้ถูกกระทำ

ช่วงดึกสงัดของคืนวันที่ 27 มิ.ย. 2569 สารับผู้โดยสารชายจากโรงแรมย่านสุขุมวิท 39 ไปยังคอนโดฯ ในซอยสุขุมวิท 38-40 ระหว่างทางชายคนดังกล่าวล้วงมือเข้าใต้เสื้อแจ็กเก็ตและพยายามจับหน้าอกเธอหลายครั้ง ก่อนลงจากรถและหายเข้าไปในอาคาร

สิ่งที่สาต้องการจากแพลตฟอร์มมีเพียง ชื่อ-นามสกุล หรือเบอร์โทรของชายคนนั้น เพื่อใช้เป็นหลักฐานแจ้งความ แต่เธอได้รับเพียงคำขอโทษ ขณะที่ในแอปฯ ปรากฏเพียงชื่อเล่นภาษาอังกฤษ

สาไปแจ้งความที่ สน.ทองหล่อ พร้อมข้อมูลเท่าที่มี และนำใบแจ้งความไปยังนิติบุคคลของคอนโดฯ เพื่อขอชื่อผู้พักอาศัย แต่ก็ไม่ได้รับข้อมูล โดยอ้างเหตุผลเรื่องการคุ้มครองความเป็นส่วนตัว

แพลตฟอร์มแจ้งเธอว่า หากจะเปิดเผยข้อมูลลูกค้า ตำรวจต้องส่งเอกสารตามที่กำหนด ทั้งบัตรตำรวจและใบเรียกพยาน ขณะที่ตำรวจบอกว่าจะตรวจสอบกล้องวงจรปิดให้ แต่เวลาผ่านไปเป็นสัปดาห์ คดีกลับแทบไม่ขยับ

ท้ายที่สุด สาต้องขอไฟล์กล้องวงจรปิดจากกรุงเทพมหานครด้วยตัวเอง ก่อนนำไปส่งให้ตำรวจ

ความคืบหน้าครั้งแรกจึงไม่ได้เกิดจากระบบ แต่เกิดจากแรงของคนคนหนึ่งที่พยายามผลักประตูทุกบานด้วยตัวเอง

จุดเปลี่ยนเกิดขึ้นเมื่อสาขอความช่วยเหลือจากเพจของกลุ่มไรเดอร์ เพื่อนร่วมอาชีพนัดรวมตัวกันที่ สน.ทองหล่อ เมื่อวันที่ 5 ก.ค. 2569 พร้อมสื่อหลายสำนักในวันนั้น เช่น ช่อง 7, อมรินทร์ทีวี , พีพีทีวี ในมุมมองของสา การออกข่าวมีผลอย่างมากให้หลายฝ่ายที่เกี่ยวข้องเริ่มขยับ

เย็นวันนั้น แกร็บติดต่อสา แจ้งว่าลูกค้ายินยอมให้เบอร์โทรศัพท์เพื่อพูดคุยกัน ขณะที่ตำรวจโทรหาเธอเพื่อขออีเมลสำหรับประสานข้อมูลกับแพลตฟอร์ม

สาจึงพูดว่า “พี่ มันเป็นข่าวไปแล้วนะ พี่เพิ่งจะมาให้เบอร์กับหนูเนี่ยนะ”

สิ่งที่เกิดขึ้นทำให้เห็นว่า เมื่อเรื่องราวอยู่ในการนำเสนอของสื่อ กลับเคลื่อนไหวอย่างรวดเร็ว

กรณีของสา ผู้สื่อข่าวประชาไทพยายามติดต่อขอคำชี้แจงจากแกร็บหลายครั้ง แต่ยังไม่ได้รับการตอบกลับจากแพลตฟอร์ม จนถึงวันที่เผยแพร่รายงานชิ้นนี้

ปัญหาของสาสอดคล้องกับกรณีของ มาย* ไรเดอร์หญิงที่รอดชีวิตจากการพยายามข่มขืนและฆ่าโดยผู้โดยสารขณะรับงานแอปพลิเคชั่น Bolt ซึ่งเธอรู้สึกว่าแอปฯ ทิ้งเธอไว้ข้างหลัง เพราะหลังแจ้งเหตุได้รับเพียงข้อความตอบกลับอัตโนมัติ

“มันดิ่งทุกอย่าง ไม่ใช่แค่เราตอนนั้นไปจับคนร้ายเอง เรายังต้องมาสู้ด้วยตัวเอง ไปวิ่งหาที่ตรวจร่างกายที่ถูกที่สุด ทั้งที่สภาพตัวเองก็ไม่ไหว ไม่พร้อมที่จะคุยกับหมอ คุยไปร้องไห้ไป เราไม่รู้ด้วยซ้ำว่าบางคนเข้าใจเราจริงหรือเปล่า กลายเป็นระแวงไปหมด ไม่รู้จะพูดเรื่องนี้กับใคร พูดได้หรือเปล่า พูดแล้วเขาจะเข้าใจเราจริงๆ ไหม แล้วจะเอาเราไปพูดต่อยังไง ตอนนั้นทำให้เรารู้สึกว่าทำไมแอปพลิเคชันถึงทำร้ายเรา ถึงทิ้งเราไว้ข้างหลัง ทั้งๆ ที่คุณได้จากเราไปไม่มากก็น้อย”

มายย้อนคืนเกิดเหตุให้ฟังว่า วันที่ 1 พ.ย. 2568 ลูกค้าเพศชาย วัย 21 ปี ลวงให้เธอเข้าไปส่งที่ซอยลาดกระบัง 54 ต.ศีรษะจรเข้น้อย อ.บางเสาธง จ.สมุทรปราการ ระหว่างทางลูกค้ารายนี้ไม่มีท่าทีผิดปกติ เมื่อถึงจุดหมายในซอยดังกล่าว ลูกค้าผลักเธอให้ล้มและพยายามจะข่มขืนเธอ

เธอจึงออกอุบายบอกว่า “แอปพลิเคชันยังทำงานอยู่ เดี๋ยวผู้ดูแลระบบจะมีการแจ้งตำรวจ” คนร้ายจึงเปลี่ยนใจแล้วพยายามฆ่าเธอแทน

เมื่อเธอดิ้นสู้ก็ถูกอีกฝ่ายใช้สายคาดหมวกกันน็อกรัดคอจนเกือบจะหมดสติ และต่อยซ้ำ มีการเอามือจิกปาก จิกตา จับหัวเธอกระแทกกับเสาไฟ แต่จังหวะที่เธอกำลังจะสิ้นสติ มีไรเดอร์ชายคนหนึ่งขี่รถผ่านมาเห็น จึงเข้าช่วยเหลือเธอไว้ได้ ก่อนจะเรียกเพื่อนไรเดอร์คนอื่นมาช่วยกันตามหาผู้ก่อเหตุ สุดท้ายไปเจอผู้ก่อเหตุหลบอยู่ที่แคมป์คนงานก่อสร้างในป่า จึงโทรแจ้งตำรวจให้มาจับกุมตัวได้ในที่สุด

มายบอกกับผู้สื่อข่าวประชาไทว่า ถ้าอิงจากข้อมูลที่ปรากฎบนแอปพลิเคชัน เธอจะไม่สามารถตามตัวผู้ก่อเหตุได้เลย ประการแรกคือ ชื่อของผู้ก่อเหตุไม่ตรงกับชื่อที่เขาใช้ในแอปพลิเคชัน เพราะเป็นการสวมไอดีคนอื่น ประการที่สองคือ ผู้ก่อเหตุเลือกชำระค่าบริการผ่าน TrueMoney Wallet ทำให้มายไม่เห็นชื่อ-นามสกุลของเขา

มายเล่าว่า ตอนที่เจอตัวผู้ก่อเหตุหลบอยู่ในแคมป์คนงาน เขาดูไม่มีพิรุธใดๆ และยังลบแอปพลิเคชันด้วย สิ่งเดียวที่ยืนยันว่าเขาเป็นผู้ก่อเหตุจริงคือรอยแผลที่นิ้วมือ ที่ถูกเธอกัดสุดแรงขณะดิ้นสู้

เธอตั้งคำถามว่าในขณะที่แพลตฟอร์มมีข้อมูลส่วนตัวของฝั่งไรเดอร์ทุกอย่าง รวมถึงประวัติอาชญากรรม แต่ข้อมูลของฝั่งผู้โดยสาร แพลตฟอร์มได้ตรวจเช็กอย่างรัดกุมเท่าเทียมกันหรือไม่

กรณีของมาย ไรเดอร์หญิงที่รอดชีวิตจากการพยายามข่มขืนและฆ่า กลายเป็นข่าวในสื่ออย่างน้อย 5 แห่ง ทั้งเวิร์คพอยท์ทีวี ช่องวัน ช่อง 7 คมชัดลึก และไทยโพสต์ แต่ส่วนใหญ่รายงานในมุมคดีอาชญากรรม โดยไม่ได้ระบุชื่อแพลตฟอร์ม มีเพียงเวิร์คพอยท์ นิวส์ที่เผยแพร่ผ่าน LINE TODAY ซึ่งระบุว่าเธอ “ขับโบลท์”

หลังข่าวเผยแพร่ สำนักงานยุติธรรม จ.สมุทรปราการ ติดต่อมาให้ความช่วยเหลือด้านทนายความ ขณะที่สิ่งที่เธอได้รับจากแพลตฟอร์มหลังแจ้งเหตุในคืนเกิดเหตุ กลับมีเพียงข้อความตอบกลับอัตโนมัติ และเธอยังถูกบล็อกการใช้งาน 3 วัน

“โบลท์ช่องทางการติดต่อยากมาก...มีแต่ข้อความขอแสดงความเสียใจ” มายเล่า พร้อมตั้งคำถามว่า หากแพลตฟอร์มเป็น “ผู้เชื่อมโยง” ระหว่างไรเดอร์กับลูกค้า ก็ควรมีส่วนรับผิดชอบเมื่อเกิดเหตุร้ายหรือไม่

มายเล่าว่าเธอเข้าสู่อาชีพไรเดอร์และมีรายได้จากงานนี้เพียงทางเดียว ขับรถรับ-ส่งคนให้ 2 แอปพลิเคชัน ด้วยความคุ้นเคยเส้นทางย่านลาดกระบังจากที่อาศัยอยู่มาหลายปี แต่ในช่วงแรก ๆ ที่เผชิญเหตุในย่านที่ตัวเองทำมาหากิน มันกระทบอย่างสาหัสมากสำหรับเธอ บอบช้ำร่างกายและจิตใจถึงขั้นคิดจะไม่อยู่บนโลกนี้อยู่หลายครั้ง รายได้ก็หายเพราะต้องหยุดทำงาน ส่วนรายจ่ายกลับเพิ่มขึ้นมา เช่น ค่าตรวจร่างกาย และค่าเดินเรื่องคดีความ

“รู้สึกว่าเราใช้ชีวิตต่อไปไม่ได้ พบปะผู้คนไม่ได้ เล่นโซเชียลไม่ได้ด้วย ทั้งคอมเมนต์แง่ลบหรือคอมเมนต์ที่กำลังใจ แต่มันทำให้เรารู้สึกดิ่งทุกวัน ช่วงนั้นเราไม่มีเงิน วิ่งงานก็วันต่อวัน ไหนจะค่าตรวจร่างกาย ต้องไปกู้หนี้ยืมสิน”

มายเลิกวิ่งงานให้โบลท์ตั้งแต่วันนั้น แม้ยังคงมีอีกแอปพลิเคชันหนึ่งให้ใช้ แต่เธอแทบไม่กล้าให้ใครซ้อนท้ายรถอีกเลย ผ่านมาหลายเดือนแล้ว มายยังคงมีอาการแพนิกขึ้นมาเมื่อออกไปขับรถแล้วต้องเข้าพื้นที่คล้ายๆ กับจุดเกิดเหตุ

“พอเข้าไปที่ที่คล้ายๆ ตรงนั้น มันก็จะเป็นอาการ (แพนิก) ขึ้นมา พอเรารู้ตัวเองแล้วว่าตัวเองไม่ไหวก็จะขอโทษลูกค้า แต่ลูกค้าเขารู้สึกว่าเขาไม่ปลอดภัย เขาก็จะรายงานเรา แล้วก็ถูกหักคะแนนอีก…ลูกค้ารู้สึกไม่โอเค เนื่องจากเหมือนผู้ขับอาจจะเป็นแพนิก”

เมื่อออกขับรถได้ไม่เท่าเดิม เธอเปลี่ยนมาหารายได้เสริมด้วยการทำหมูทอดกับแคปหมูฝาก ให้สามีเอาไปขายที่ที่ทำงาน การอยู่บ้านตัวเองช่วยลดโอกาสเกิดแพนิก เว้นก็แต่วันที่ฝนตกกระหน่ำคล้ายวันเกิดเหตุ คืนหนึ่งเมื่อไม่นานมานี้ ขณะที่มายกำลังเตรียมวัตถุดิบทำแคปหมู แพนิกเข้าจู่โจมกะทันหันจนเธอทำต่อไม่ไหว ให้โทรหาใครก็ไม่ได้แม้โทรศัพท์อยู่ใกล้มือ

มายบอกว่าแพลตฟอร์มควรมองเห็นว่าเธอเป็นผู้เสียหาย และให้ความช่วยเหลือเธอบ้าง เช่น ค่าทนาย หรือค่าดูแลสภาพจิตใจ

“เราแค่มีความรู้สึกว่าวันนั้นพอเกิดเหตุปุ๊บ เราก็รายงานไปทางกล่องข้อความของแอปพลิเคชัน (ถ้าแพลตฟอร์ม) ไม่หักค่าคอม (คอมมิชชั่น) เรา เราก็ยังรู้สึกว่าเขาแสดงความรับผิดชอบ แต่อันนี้คือหักค่าคอมปกติ แล้วที่สำคัญคือพอเรารายงานไป เช้ามาเราโดนบล็อกสามวัน”

มายคาดว่าเหตุผลที่แพลตฟอร์มบล็อกเธอไป 3 วัน น่าจะเป็นเพราะแพลตฟอร์มมองว่าเธอ “ขับขี่ไม่ปลอดภัย”

มายยังตั้งข้อสังเกตด้วยว่า การที่แพลตฟอร์มมีสิทธิบล็อกเธอได้ ก็อาจตีความว่าแพลตฟอร์มมีสถานะเป็น “นายจ้าง” เธอหรือไม่

“คุณมีสิทธิ์อะไรมาตัดสินโทษเรา ในเมื่อคุณบอกว่าคุณเป็นแค่ผู้เชื่อมโยงไม่ใช่เหรอ ถ้าคุณไม่ใช่หัวหน้าหรือนายจ้างเรา คุณมีสิทธิ์อะไรที่จะมาทำกับเราแบบนี้”

เธอเคยถูกบล็อกด้วยเหตุผลทำนองนี้มาแล้ว ย้อนไปเมื่อปี 2567 เธอประสบอุบัติเหตุรถล้ม เพราะมีรถวิ่งมาตัดหน้าขณะวิ่งรับ-ส่งคนให้ Bolt เช่นกัน ซึ่งเธอบอกว่า “ประกันอุบัติเหตุโบลท์ไม่มีเลย 100%” นั่นทำให้น้ำหนักของความรับผิดชอบจึงตกมาที่ฝั่งไรเดอร์

“ตอนนั้นเส้นเอ็นขาฉีกที่ข้อเท้า ส่วนลูกค้าก็หัวเข่าถลอก เหมือนขาพลิก ทำให้ไม่สามารถเดินได้เป็นปกติ เราก็ต้องรับผิดชอบจนกว่าลูกค้าจะกลับมาทำงานได้”

ในครั้งนั้นมายได้อานิสงค์จากประกันอุบัติเหตุของสามี ซึ่งเป็นสวัสดิการของบริษัทที่สามีทำงาน จึงได้รักษาตัวแต่สำหรับเหตุร้ายในครั้งนี้ มายต้องรับผิดชอบค่าใช้จ่ายทุกอย่างด้วยตัวเอง ขณะที่ พ.ร.บ.รถจักรยานยนต์ ตำรวจร้อยเวรแจ้งเธอว่า เป็นเหตุทำร้ายร่างกาย ไม่ใช่อุบัติเหตุ จึงเบิกไม่ได้

“ณ วันนั้น หนูออกเองทุกบาททุกสตางค์ ตรงไหนที่กู้ได้คือต้องกู้ เพราะว่าเรื่องถึงศาลแล้วทุกอย่างมันต้องดำเนินไป”

กรณีของมาย ผู้สื่อข่าวประชาไทติดต่อขอความคิดเห็นจากโบลท์ ทางแพลตฟอร์มประสานงานกลับมาหาผู้สื่อข่าวพร้อมขอชื่อ-นามสกุล และเบอร์ติดต่อไรเดอร์หญิงรายนี้เพื่อตรวจสอบข้อมูลกับฝ่ายที่เกี่ยวข้อง

ต่อมา โบลท์ส่งเอกสารคำชี้แจงให้ผู้สื่อข่าวประชาไทระบุว่า บริษัทฯ ได้ติดต่อกับผู้ขับขี่โดยตรงเพื่อรับฟังรายละเอียดเหตุการณ์จากผู้ขับขี่ พร้อมตรวจสอบข้อเท็จจริงและสถานการณ์ที่เกี่ยวข้องกับการรายงานเหตุการณ์ดังกล่าว เนื่องจากเป็นเรื่องที่มีความร้ายแรง บริษัทฯจึงประสงค์ที่จะตรวจสอบและยืนยันข้อเท็จจริงอย่างรอบคอบก่อนที่จะแสดงความคิดเห็นในรายละเอียดเกี่ยวกับการรายงานเหตุการณ์ในครั้งแรก หรือสรุปว่าอาจเกิดเหตุการณ์ใดขึ้นในระบบของบริษัทฯ

เอกสารดังกล่าวระบุอีกว่าโบลท์มีกระบวนการด้านความปลอดภัยและช่องทางการให้ความช่วยเหลือสำหรับผู้ขับขี่และผู้โดยสารที่รายงานเหตุการณ์ร้ายแรง และบริษัทฯ มีการทบทวนกระบวนการเหล่านี้อย่างต่อเนื่อง เพื่อพิจารณาว่ามีส่วนใดที่สามารถปรับปรุงให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้นได้ หนึ่งในความท้าทายในการตอบสนองต่อเหตุการณ์ต่างๆ คือการทำให้มั่นใจว่าบริษัทฯ ได้รับข้อมูลที่เพียงพอและถูกต้อง เพื่อให้สามารถระบุเที่ยวการเดินทางและบัญชีที่เกี่ยวข้อง รวมถึงดำเนินการที่เหมาะสมได้อย่างรวดเร็วที่สุด อย่างไรก็ตาม กรณีที่เกี่ยวข้องกับข้อกล่าวหาเรื่องการใช้ความรุนแรงร้ายแรง จำเป็นต้องได้รับการพิจารณาและดำเนินการด้วยความรอบคอบและเอาใจใส่เป็นพิเศษ

เอกสารดังกล่าวระบุทิ้งท้ายว่า ในขณะนี้ บริษัทฯ ให้ความสำคัญเป็นอันดับแรกกับการพูดคุยกับผู้ขับขี่โดยตรง และทำความเข้าใจว่าบริษัทฯ สามารถให้ความช่วยเหลือหรือการสนับสนุนเพิ่มเติมในด้านใดได้อย่างเหมาะสม บริษัทฯ ให้ความสำคัญและดำเนินการต่อกรณีดังกล่าวอย่างจริงจังและจะนำผลจากการตรวจสอบมาประกอบการพิจารณาเพื่อกำหนด แนวทางและขั้นตอนการดำเนินการที่เหมาะสมต่อไป

เฉพาะประเด็นเรื่องการบล็อกบัญชี วานนี้ (18 ส.ค.) ตัวแทนของโบลท์ชี้แจงเพิ่มเติมกับผู้สื่อข่าวว่า เหตุผลที่บัญชีของไรเดอร์หญิงรายนี้ถูกระงับไม่ได้เกี่ยวข้องกับเหตุร้ายที่เกิดขึ้น แต่เป็นเพราะเธอไม่ได้โอนค่าคอมมิชชันคืนระบบ หลังจากที่รับเงินโดยตรงจากลูกค้ามา

เรื่องราวนี้สอดคล้องกับรายงาน Fairwork Thailand 2025 ซึ่งประเมิน 7 แพลตฟอร์มในกรุงเทพฯ และพบว่า ไม่มีแพลตฟอร์มใดได้คะแนนความเป็นธรรมเกิน 2 จาก 10 คะแนน โดยปัญหาครอบคลุมค่าตอบแทน ความปลอดภัย การบริหารผ่านอัลกอริทึม และการขาดกลไกอุทธรณ์ที่มีประสิทธิภาพ สะท้อนช่องว่างการคุ้มครองแรงงานแพลตฟอร์มไทย จึงมีคำถามสำคัญว่า เมื่อเกิดเหตุร้าย ใครควรเป็นผู้รับผิดชอบต่อความปลอดภัยของคนที่ทำงานอยู่บนแพลตฟอร์ม?

ช่องโหว่ของการคุ้มครอง

เรื่องราวของ มาย ไรเดอร์ผู้รอดชีวิตจากการข่มขืน-ฆ่า ทว่าไม่ได้รับความคุ้มครองใด และ สา ไรเดอร์หญิงที่ถูกคุกคามทางเพศ สะท้อนให้เห็นช่องโหว่ของการคุ้มครองที่ผลักให้การต่อสู้เป็นเรื่องของปัจเจกบุคคล

ปัจจุบันรูปแบบการคุ้มครองไรเดอร์ยังคงเป็นที่ถกเถียงกัน ไรเดอร์บางกลุ่ม อาทิ “สหพันธ์คนทำงานแพลตฟอร์ม” เรียกร้องให้กระทรวงแรงงานพิจารณาคุ้มครองสิทธิของไรเดอร์ ภายใต้นิติสัมพันธ์แบบนายจ้าง-ลูกจ้าง ผ่านการประกาศกฎกระทรวงแรงงาน เข้าถึงสิทธิประกันสังคม มาตรา 33 และเข้าถึงกองทุนเงินทดแทน (ชดเชยเยียวยากรณีได้รับบาดเจ็บจากการทำงาน)

ขณะที่ไรเดอร์บางกลุ่ม เช่น กลุ่ม “G เคลื่อนที่เร็วเราช่วยกัน” มองว่า หากเอาไรเดอร์เข้าระบบประกันสังคม ม. 33 อาจทำให้ไรเดอร์ต้องทำงานเหมือนลูกจ้าง ซึ่งอาจไม่สอดคล้องกับสภาพการทำงานจริงและรูปแบบการใช้ชีวิตของไรเดอร์

ในมุมมองของ มาย ไรเดอร์ผู้ซึ่งเผชิญเหตุร้ายระหว่างทำงานแต่ไม่ได้รับความคุ้มครองใด เธอมองว่าควรมีการคุ้มครองสิทธิของไรเดอร์ภายใต้ “นิติสัมพันธ์” แบบนายจ้าง-ลูกจ้าง ส่วนประเด็นเรื่องรูปแบบของความคุ้มครอง อาจไม่จำเป็นต้องเข้า ม.33 เสมอไปก็ได้ แต่สิ่งที่สำคัญคือไรเดอร์ควรที่จะเข้าถึงกองทุนเงินทดแทน หรือเงินชดเชยเยียวยากรณีได้รับบาดเจ็บจากการทำงาน

ขณะที่ พี* ไรเดอร์ชายอีกรายหนึ่งที่เคยประสบอุบัติเหตุขณะส่งอาหาร และเคยถูกลูกค้าคุกคามทางเพศขณะส่งพัสดุ บอกกับผู้สื่อข่าวประชาไทว่า รูปแบบการคุ้มครองไรเดอร์จะเป็นแบบใดก็ได้ที่สอดคล้องกับวิถีชีวิตของไรเดอร์ สิ่งสำคัญคือเขาต้องการให้คงความ “อิสระ” ในเรื่องเวลาการทำงาน หรือการรับงานมากกว่าหนึ่งแพลตฟอร์มของไรเดอร์ไว้

สาเหตุที่พีให้ความสำคัญกับแง่มุมความ “อิสระ” มากเป็นพิเศษ ส่วนหนึ่งเพราะเขาเป็นพ่อเลี้ยงเดี่ยวของลูกสามคนที่ต้องการเวลาช่วงเช้ากับเย็นเพื่อไปรับ-ส่งลูกที่โรงเรียน

พีเป็นไรเดอร์มาแล้ว 7-8 ปี ปัจจุบันขับส่งพัสดุให้ Shopee ช่วงกลางวัน จากนั้นช่วง 17.30 น.เป็นต้นไปจะขับส่งอาหารให้ไลน์แมนจนถึงดึก

พีเล่าว่าเดือน เม.ย. ที่ผ่านมา เขาเคยถูกลูกค้าที่เป็น “กะเทย” ขอให้ขึ้นไปส่งพัสดุบนห้องพัก ที่อาคารบ้านเอื้ออาทรแห่งหนึ่ง โดยลูกค้าอ้างว่า “เจ็บขา” เมื่อเขาถึงไปถึงหน้าห้อง ลูกค้ารายนี้พยายามดึงตัวเขาเข้าไปในห้อง เขาสะบัดมือออกแล้วรีบออกจากตึก จากนั้นเขานำเรื่องนี้มาโพสต์เตือนภัยในกลุ่มไรเดอร์ด้วยกัน ไม่ส่งเรื่องร้องเรียนไปที่แพลตฟอร์ม เพราะการติดต่อระบบหลังบ้านเป็นเรื่องยากมาก

ภายในปีนี้เช่นกัน เขาประสบอุบัติเหตุรถล้มขณะขับส่งอาหารให้ไลน์แมน เพราะถูกรถกระบะปิ๊กอัปปาดหน้าแถวพุทธมณฑลสาย 3

“หลังจากเกิดอุบัติเหตุ ผมแจ้งเข้าไปบริษัท บริษัทบอกว่าให้โทรไปที่ประกัน (ที่แพลตฟอร์มทำไว้ให้) ได้เลย เขาก็ให้เบอร์ประกัน เราก็ติดต่อประกันเอง แล้วประกันก็วิ่งมาแล้ววิ่งมาหาเรา (ที่โรงพยาบาล)...แต่สุดท้ายไม่ได้เคลม เพราะเราใช้ประกันของเรา”

พีเล่าว่าตอนนั้นเขามีประกันอุบัติเหตุที่แพลตฟอร์มทำให้ แต่แพลตฟอร์มบอกกับเขาว่า เขาต้องใช้ พ.ร.บ. ให้เต็มวงเงินก่อน ถึงจะไปใช้ประกันที่แพลตฟอร์มให้มาได้

สำหรับประกันที่แพลตฟอร์มทำให้ ตัวเขายอมจ่ายเพิ่มร้อยกว่าบาทต่อเดือน เพื่อเพิ่มวงเงินการรักษาจาก 10,000 เป็น 30,000 บาท แต่เมื่อถึงเวลาที่จำเป็นต้องเคลม กลับไม่สามารถใช้สิทธิได้อย่างสะดวก เขารู้สึกว่าสิ่งนี้ไม่เป็นธรรม

“ที่ผมคุยกับบริษัท ตอนนั้นผมได้ประกันอุบัติเหตุของของไลน์แมนมา แต่เขาบอกว่าเราต้องใช้ พ.ร.บ. ให้หมดก่อน ถึงจะกลับไปใช้ประกันของที่บริษัทให้เรามาได้”

พีมองว่าสิ่งที่เป็นปัญหาที่ทำให้การเบิก พ.ร.บ.เป็นไปอย่างไม่สะดวกนักสำหรับเขาที่บาดเจ็บอยู่ในตอนนั้น คือเงื่อนไขที่ว่า จะต้องแจ้งความและได้ "สำเนาบันทึกประจำวัน" มาเป็นหลักฐานในการเบิก

“พ.ร.บ. มันเสียอยู่อย่างหนึ่งคือถ้าเราไม่แจ้งตำรวจ ไม่แจ้งความ เราก็จะใช้ตัว พ.ร.บ. เบิกไม่ได้ อันนี้คือประเด็นหลัก ถามว่าถ้าไรเดอร์เกิดอุบัติเหตุ ถ้าไม่มีญาติพี่น้องหรือไม่มีเพื่อนไปแจ้งความให้ เราก็ต้องกระเตงตัวเราไปแจ้งความเอง ถึงเราจะใช้เบิก พ.ร.บ. ได้”

กรณีของพี ผู้สื่อข่าวประชาไทติดต่อสอบถามไปยังไลน์แมน ทางแพลตฟอร์มประสานงานกลับมา พร้อมขอชื่อ-นามสกุล และเบอร์ติดต่อไรเดอร์ชายรายนี้เพื่อตรวจสอบข้อมูลกับฝ่ายที่เกี่ยวข้อง

ต่อมา ทางไลน์แมนส่งเอกสารคำชี้แจงให้ผู้สื่อข่าวประชาไท โดยเฉพาะกรณีให้ใช้สิทธิตาม พ.ร.บ. ก่อน แล้วจึงจะสามารถเบิกส่วนเกินกับประกันที่แพลตฟอร์มทำให้

ไลน์แมนตอบว่า ในกรณีเกิดอุบัติเหตุขณะปฏิบัติงาน กระบวนการคุ้มครองจะเริ่มจากสิทธิพื้นฐานตามกฎหมายคือ พ.ร.บ. ซึ่งให้ความคุ้มครองทันทีโดยไม่ต้องสำรองจ่าย ซึ่งเป็นสิทธิพื้นฐานตามกฎหมายสำหรับผู้ที่ได้รับผลกระทบจากอุบัติเหตุที่เกี่ยวข้องกับรถ และประกันอื่นจะเข้ามาคุ้มครองเพิ่มเติมตามเงื่อนไขของกรมธรรม์นั้นๆ

สำหรับประกันอุบัติเหตุที่ LINE MAN จัดทำเพิ่มเติม วัตถุประสงค์คือคุ้มครองเพิ่มเติมจากสิทธิดังกล่าวตามเงื่อนไขของกรมธรรม์ เพื่อให้ไรเดอร์ได้รับความคุ้มครองที่ครอบคลุมยิ่งขึ้น เป็นไปตามมาตรฐานการคุ้มครองอุบัติเหตุทางถนนทั่วไปที่ทุกแพลตฟอร์มมีแนวทางปฏิบัติเหมือนกัน โดยไรเดอร์สามารถยื่นเอกสารเพื่อรับสิทธิได้ตามเงื่อนไขที่กำหนดไว้โดยบริษัทประกันภัย ทั้งนี้ หากไรเดอร์อยู่ระหว่างการรักษาตัวหรือไม่สะดวกดำเนินการด้วยตนเอง สามารถมอบหมายให้บุคคลอื่นดำเนินการแทนได้ตามขั้นตอนของบริษัทประกัน

ตามข้อมูลจากบทความเรื่อง “อุบัติเหตุ สุขภาพ และหลักประกันความเสี่ยงจากการทำงานของคนขับรถจักรยานยนต์ส่งอาหารภายใต้การควบคุมของแพลตฟอร์ม” ซึ่งผู้วิจัยได้สัมภาษณ์ไรเดอร์จากแพลตฟอร์มต่างๆ ที่เคยประสบอุบัติเหตุ 23 คนพบว่า “ไม่มีผู้ได้รับเงินประกันอุบัติเหตุเพิ่มเติมจากบริษัทแพลตฟอร์ม” เพราะส่วนหนึ่งใช้เงินค่ารักษาพยาบาลไม่เกินวงเงินประกันภัย พ.ร.บ. ส่วนผู้เสียค่ารักษาพยาบาลเกินวงเงินของประกันภัย พ.ร.บ. ไม่ได้เงินจากบริษัทแพลตฟอร์มใน 2 กรณี กรณีแรกคือไม่รู้ หรือไม่แน่ใจ ว่าตัวเองมีสิทธิได้เงินประกันอุบัติเหตุเพิ่มเติมจากบริษัทหรือไม่ อีกกรณีหนึ่งได้ติดต่อขอรับการคุ้มครองอุบัติเหตุเพิ่มเติมจากบริษัทแพลตฟอร์ม แต่การดำเนินการล่าช้า มีอุปสรรคจึงไม่ดำเนินการต่อ

กลับมาที่กรณีของพี ลงเอยที่เขาไม่ได้ใช้ทั้ง พ.ร.บ. และประกันที่แพลตฟอร์มทำให้ แต่ได้รับความคุ้มครองจากประกันอุบัติเหตุของเอกชนรายหนึ่งที่เขาทำมาหลายสิบปีแล้ว จ่ายปีละประมาณ 20,000 กว่าบาท

นอกจากนี้ พียังสามารถเคลมประกันของคู่กรณีได้ด้วยเพราะว่าเขาเป็นฝ่ายถูก โดยพีบอกว่าเคลมได้ทุกอย่าง ตั้งแต่ชุดทำงานอย่างเสื้อแจ็กเกต-กระเป๋าไลน์แมน โทรศัพท์ (ได้ครึ่งราคาเพราะเป็นมือสอง) ส่วนค่าชดเชยรายวัน เขาได้วันละ 300 บาทเป็นเวลาสามเดือน

พีเล่าถึงอาการบาดเจ็บว่าในตอนนั้นว่าเอ็นไขว้หลังเข่าฉีก เข่ามีรอยถลอก หมอให้เข้าเฝือกขาข้างขวาสองเดือน แต่เพราะขามีแผล หมอจึงให้เข้าเฝือกอ่อนก่อน เมื่อแผลหายจึงได้เข้าเฝือกแข็ง รวมเป็นระยะสามเดือน

“ไม่ได้ทำอะไรเลย นอน นั่ง อยู่เฉยๆ นิ่งๆ เลย เพราะว่าเราขยับขามากไม่ได้”

ตลอดสามเดือนในการพักรักษาตัว เขาได้ค่าชดเชยวันละ 1,000 บาทจากประกันที่เขาทำไว้เอง รวมเป็นเงินประมาณ 90,000 บาท “แต่จริงๆ มันก็ไม่ได้มีใครอยากเกิดเหตุเนอะ ไม่คุ้มกันหรอก เข่าเสียมาจนถึงทุกวันนี้”

“วิ่ง (งาน) น้อยลง ไม่ได้วิ่ง (งาน) แบบเหมือนแต่ก่อน แต่ก่อนเที่ยงคืนกว่า ตีหนึ่ง ตีสองถึงจะเข้าบ้าน ทุกวันนี้ไม่เกินสองทุ่มผมเข้าบ้านแล้ว…มันมีอาการ พอเราทิ้งน้ำหนักตัวลงไป มันจะมีอาการแปล๊บที่เอ็นหัวเข่าด้านหลัง”

พีบอกว่าหมอแนะนำให้ผ่า แต่เขาก็ยังไม่ได้ตัดสินใจทำ เพราะเกรงว่าจะขาดรายได้จากที่ต้องพักฟื้นนาน

ความกังวลเรื่องการขาดรายได้ที่ไรเดอร์รายนี้บอกกับผู้สื่อข่าวประชาไท เป็นไปในทิศทางเดียวกันไรเดอร์อีกจำนวนมาก ตามข้อมูลจากผลการสำรวจของ Rocket Media Lab เรื่องความต้องการของไรเดอร์ส่งอาหารทั่วประเทศ 1,136 คน ระหว่าง มี.ค.-ก.ค. 2564 พบว่า สวัสดิการที่ไรเดอร์ต้องการมากที่สุด คือ “เงินทดแทนการขาดรายได้เมื่อเกิดอุบัติเหตุ”

เรื่องราวของ มาย สา และพี จึงไม่ควรถูกมองเป็นเพียง “ความซวย” ของแต่ละคน หากแต่สะท้อนคำถามว่า ในเศรษฐกิจแพลตฟอร์มที่ไรเดอร์เป็นฟันเฟืองสำคัญ แต่ต้องแลกค่าตอบแทนต่อเที่ยวกับความเสี่ยงทั้งอุบัติเหตุ การถูกคุกคาม และการขาดรายได้ ความเสี่ยงเหล่านี้ควรตกอยู่กับใคร

สำหรับมาย ท่ามกลางความมืดมนหนทางที่เธอต้องเผชิญ กำลังใจและความช่วยเหลือจากไรเดอร์ด้วยกัน รวมถึงคนในกลุ่มที่เรียกตัวเองว่า “สหภาพ” คือแรงผลักดันสำคัญ

“จากที่ไม่เคยพบปะผู้คน แต่เขาดึงเราไปเจอกับคนหลายคนที่เข้าใจในสิ่งที่เราเจอจริงๆ นั่นคือโอบกอดแรกที่ทำให้หนูมีแรงลุกขึ้นสู้ เพราะว่าจริงๆ มีอีกหลายคนที่เจอเหมือนเรา”

หลังเกิดเหตุราว 3 สัปดาห์ มายพบว่าตัวเองไม่ได้เผชิญความไม่เป็นธรรมนี้เพียงลำพัง นั่นทำให้เธอตัดสินใจเข้าร่วมเป็นหนึ่งในคณะทำงานของ “สหพันธ์คนทำงานแพลตฟอร์ม”

กิจกรรมที่เธอทำมีตั้งแต่การพูดคุยทำความเข้าใจกับไรเดอร์บางกลุ่มที่ไม่เห็นด้วยกับการเข้าระบบประกันสังคม ม. 33 และการร่วมแลกเปลี่ยนความรู้กับเครือข่ายไรเดอร์จากประเทศอื่นๆ

ความคืบหน้าเรื่องคดีอาญา ลูกค้าชายซึ่งเป็นผู้ก่อเหตุถูกดำเนินคดีใน 5 ข้อหา ได้แก่ กระทำอนาจาร, พยายามฆ่า, พยายามข่มขืน, กักขังหน่วงเหนี่ยว และทำให้ทรัพย์สินผู้อื่นเสียหาย โดยศาล จ.สมุทรปราการ มีกำหนดตัดสินคดีวันที่ 19 ส.ค.

ล่าสุดวันนี้ (19 ส.ค.) ไรเดอร์หญิงย่านลาดกระบังรายนี้แจ้งมาที่ผู้สื่อข่าวว่า ศาลสมุทรปราการพิพากษาจำคุกผู้ก่อเหตุเป็นเวลา 5 ปี 3 เดือน ส่วนคดีแพ่ง ศาลสั่งจ่าย 259,667 บาท แต่เธอไม่น่าจะได้เงิน เพราะผู้ก่อเหตุไม่มีทรัพย์สินใด

ขณะที่กรณีของสา ไรเดอร์หญิงที่ถูกลวนลาม ไกล่เกลี่ยจบกันด้วยดี คู่กรณีขอโทษและจ่ายค่าเสียหาย 70,000 บาท โดยเขาขอผ่อนจ่ายเป็นงวดๆ แต่สามองว่าหากแพลตฟอร์มให้ชื่อหรือเบอร์โทรของลูกค้าตั้งแต่แรกเพื่อให้เธอได้เคลียร์กับเขา เรื่องคงจบง่ายกว่านี้โดยไม่มีการรวมตัวประท้วงหรือออกข่าว รวมถึงผลพวงผลกระทบ ที่สาวิ่งวุ่นดำเนินการเรื่องคดีด้วยตัวเอง ทำให้ต้องหยุดวิ่งงานกับแอปพลิเคชันไปกว่าหนึ่งสัปดาห์ ช่วงนั้นรายได้ของเธอหายไป แต่หนี้รายวันที่ผูกกับแอปพลิเคชันยังพอกพูน ทั้งการผ่อนโทรศัพท์และเงินกู้ นั่นทำให้เธอตั้งคำถามว่าในระหว่างที่ไรเดอร์เผชิญเหตุเช่นนี้แพลตฟอร์มควรมีมาตรการพักหนี้ด้วยหรือไม่

“เกิดเหตุการณ์แบบนี้ ใครจะสามารถขับต่อได้ทุกวัน หักหนี้แบบเป็นรายวัน วันละ 100 กว่าบาท แค่เราเดินเรื่องก็กี่วันแล้ว สภาพจิตใจอีก แต่ว่าหนี้ก็ยังเดิน”

สายืนยันว่าเธอคงเป็นไรเดอร์ต่อไป ซึ่งเพื่อนร่วมกลุ่มไรเดอร์แนะนำให้เธอซื้อกล้องมาติดรถไว้เพื่อป้องกันตัว แต่ด้วยราคาที่แพงสวนทางกับรายได้จากค่ารอบขณะนี้ เธอจึงยังไม่ได้ตัดสินใจ

ท้ายที่สุด คำถามจึงไม่ได้อยู่เพียงว่าไรเดอร์จะป้องกันตัวเองอย่างไร แต่อยู่ที่ว่า เมื่อความเสี่ยงเกิดขึ้นระหว่างการทำงาน ใครควรร่วมรับผิดชอบกับความเสียหายที่เกิดขึ้นนี้ รวมถึงการเยียวยาบาดแผลในใจของคนทำงาน

วานนี้ (18 ส.ค.) ที่อาคารรัฐสภา บริเวณหน้าโรงอาหารชั้นใต้ดิน B2 ตัวแทนของ โบลท์ ประเทศไทย เดินทางมาพูดคุยและรับฟังข้อเท็จจริงจากไรเดอร์หญิงรายนี้ (รายงานชิ้นนี้ของประชาไทเรียกเธอว่า "มาย") โดยมีฝ่ายกฎหมายของสหภาพไรเดอร์ เพื่อนๆ ไรเดอร์ สื่อมวลชน รวมถึงผู้สื่อข่าวประชาไทร่วมสังเกตการณ์ด้วย เนื้อหาสำคัญที่พูดคุยกันมีตั้งแต่ปัญหาของระบบแจ้งเหตุในแอปพลิเคชัน, แนวทางการชดเชยเยียวยาจากโบลท์ รวมถึงมาตรการระยะยาวในการปรับระบบคุ้มครองไรเดอร์หญิง เพื่อป้องกันเหตุร้ายที่อาจเกิดขึ้นอีก

การพูดคุยยังไม่มีข้อสรุปที่ชัดเจน สำหรับเรื่องของการเยียวยา ไรเดอร์หญิงขอคำตอบจากโบลท์ภายใน 15 วัน ด้านตัวแทนของโบลท์ยืนยันว่าจะหาทางเยียวยาแน่นอน

ถ้ามีความคืบหน้าเพิ่มเติม ประชาไทจะรายงานให้ผู้อ่านทราบต่อไป

หมายเหตุ: ใช้นามสมมติตามคำขอของผู้ให้สัมภาษณ์

งานเขียนชิ้นนี้เขียนและผลิตขึ้นโดยได้รับการสนับสนุนจากมูลนิธิทอมสัน รอยเตอร์ เนื้อหาทั้งหมดเป็นความรับผิดชอบของผู้เขียนแต่เพียงผู้เดียว

เรื่องที่เกี่ยวข้อง

ข่าว

เกิดอะไรขึ้นหลังเหตุกราดยิงในโรงเรียน ชวนดูตัวอย่างจากสหรัฐอเมริกา

auser15 — Sun, 16 Aug 2026 04:47:45 +0000

เกิดอะไรขึ้นหลังเหตุกราดยิงในโรงเรียน ชวนดูตัวอย่างจากสหรัฐอเมริกา

TCIJ X ประชาไท

auser15 Sun, 2026-08-16 - 11:47

รายงานพิเศษจาก "TCIJ X ประชาไท" เมื่อเหตุกราดยิงในโรงเรียนจบลง คำถามที่ตามมาคือชุมชนจะจัดการกับอาคารที่เกิดเหตุอย่างไร ผู้รอดชีวิตจะใช้ชีวิตต่อไปอย่างไร ระบบการศึกษาจะเปลี่ยนแปลงอะไรบ้าง และผลกระทบจะลามไปถึงโรงเรียนอื่นทั่วประเทศอย่างไร จากกรณีศึกษาในสหรัฐอเมริกา ทั้งเหตุกราดยิงที่โรงเรียนมัธยม Columbine ในปี 1999 โรงเรียนมัธยม Marjory Stoneman Douglas ที่เมือง Parkland รัฐฟลอริดา ในปี 2018 และโรงเรียนประถม Robb Elementary ที่เมือง Uvalde รัฐเท็กซัส ในปี 2022 พบว่าแต่ละชุมชนเลือกแนวทางต่างกัน ทั้งเรื่องชะตากรรมของอาคาร ผลกระทบทางจิตใจต่อผู้รอดชีวิตในระยะยาว การเปลี่ยนแปลงกฎหมายและมาตรการความปลอดภัยที่ตามมา และคลื่นความป่วนที่ลามไปกระทบโรงเรียนอื่นทั่วประเทศ ซึ่งในบางกรณีนำไปสู่กฎหมายใหม่ระดับรัฐและระดับประเทศ ขณะที่บางกรณีก็ไม่มีการเปลี่ยนแปลงในทางปฏิบัติมากนัก

อาคารที่เกิดเหตุกราดยิงกลายเป็นจุดสนใจของกลุ่มคนที่หมกมุ่นกับเหตุการณ์ จนเขตการศึกษาบางแห่งต้องเพิ่มมาตรการรักษาความปลอดภัยเฉพาะจุด และบางแห่งเลือกทุบอาคารทิ้งเพื่อสร้างใหม่ โดยการตัดสินใจมักมีทั้งเสียงสนับสนุนและคัดค้านจากผู้รอดชีวิตในชุมชนเดียวกัน
หลังเหตุกราดยิงแต่ละครั้งมักตามมาด้วยคลื่นการข่มขู่เลียนแบบและการโทรแจ้งเหตุเท็จ (swatting) ที่โรงเรียนอื่นทั่วประเทศ เพียง 2 สัปดาห์หลังเหตุการณ์ Parkland มีการข่มขู่เลียนแบบมากถึง 638 ครั้ง และในปีการศึกษา 2022-2023 รายงานเหตุกราดยิงเท็จคิดเป็น 63.8% ของเหตุการณ์รุนแรงทั้งหมดที่โรงเรียนเผชิญ
ผู้รอดชีวิตจำนวนมากยังเผชิญกับความรู้สึกผิดที่ตัวเองรอดชีวิต และความวิตกกังวลที่ตามมาเมื่อต้องส่งลูกของตัวเองไปโรงเรียนในเวลาต่อมา งานวิจัยระบุว่าราว 28% ของผู้รอดชีวิตจากเหตุกราดยิงพัฒนาไปเป็นโรคเครียดหลังเหตุการณ์สะเทือนขวัญ (PTSD)
หลังเหตุการณ์ Columbine หลายรัฐเริ่มออกกฎหมายให้โรงเรียนซ้อมล็อกดาวน์และซ้อมรับมือมือปืน ซึ่งขยายตัวต่อเนื่องหลังเหตุการณ์ Parkland และ Uvalde แต่ก็มีงานวิจัยที่ชี้ว่าการซ้อมเหล่านี้อาจส่งผลกระทบด้านลบต่อสภาพจิตใจของนักเรียนเช่นกัน

ผู้คนมาเยี่ยมชมอนุสรณ์สถานผู้เสียชีวิตที่ Uvalde Town Square รัฐเท็กซัส ในวันครบรอบ 3 ปีเหตุกราดยิงที่โรงเรียนประถม Robb Elementary เมื่อวันที่ 24 พฤษภาคม 2025 อนุสรณ์สถานลักษณะนี้เป็นหนึ่งในหลายแนวทางที่ชุมชนต่างๆ เลือกใช้เพื่อรำลึกถึงผู้เสียชีวิตหลังเหตุกราดยิงในโรงเรียน ควบคู่ไปกับการเปลี่ยนแปลงด้านอาคารเรียน มาตรการความปลอดภัย และการเยียวยาผู้รอดชีวิตในระยะยาว | ภาพจาก: Texas Public Radio

เหตุกราดยิงในโรงเรียนที่สหรัฐอเมริกาเผชิญมาต่อเนื่องหลายสิบปี ทิ้งคำถามไว้กับทุกชุมชนที่ประสบเหตุในลักษณะเดียวกัน คือจะจัดการกับสถานที่เกิดเหตุอย่างไร ผู้ที่รอดชีวิตจะกลับไปใช้ชีวิตตามปกติได้อย่างไร และระบบการศึกษาควรเปลี่ยนแปลงอะไรบ้างเพื่อป้องกันเหตุซ้ำ จากกรณีศึกษาของโรงเรียนมัธยมต่าง ๆ สะท้อนให้เห็นแนวทางที่แตกต่างกันใน 4 มิติ คือสถานที่เกิดเหตุ สถานการณ์ป่วนหลังเหตุการณ์ ผลกระทบทางจิตใจ และการเปลี่ยนแปลงเชิงนโยบาย

เรื่องที่เกี่ยวข้อง

มุมสถานที่และอาคาร

เครื่องจักรกำลังรื้อถอนอาคาร 1200 ของโรงเรียนมัธยม Marjory Stoneman Douglas ในเมือง Parkland รัฐฟลอริดา เมื่อปี 2024 ซึ่งเป็นอาคารที่เกิดเหตุกราดยิงในปี 2018 และถูกเก็บรักษาไว้ในสภาพเดิมนานหลายปีเพื่อใช้เป็นหลักฐานในการพิจารณาคดี ก่อนเขตการศึกษาบราวาร์ดเคาน์ตี้จะเริ่มดำเนินการรื้อถอนในช่วงปิดเทอมฤดูร้อนของปีนั้น | ภาพจาก: Elise Gregg/WLRN News

หลังเหตุกราดยิงที่ Columbine ในปี 1999 ซึ่งมีผู้เสียชีวิต 12 คนและครู 1 คน อาคารเรียนเดิมกลายเป็นจุดสนใจของกลุ่มคนที่หมกมุ่นกับเหตุการณ์นี้อย่างต่อเนื่อง จอห์น แมคโดนัลด์ (John McDonald) ผู้อำนวยการฝ่ายความปลอดภัยและการจัดการเหตุฉุกเฉินของเขตการศึกษาเจฟเฟอร์สันเคาน์ตี้ (Jefferson County Public Schools) ให้สัมภาษณ์สื่อ Colorado Public Radio ว่ามีคนจำนวนมากที่ต้องการเข้าไปสัมผัสสถานที่เกิดเหตุด้วยตัวเอง ไม่ใช่แค่ติดตามผ่านโลกออนไลน์

ในเดือนธันวาคม 2011 แฟรงก์ ดีแอนเจลิส (Frank DeAngelis) ซึ่งขณะนั้นยังดำรงตำแหน่งผู้อำนวยการโรงเรียน Columbine ได้ให้สัมภาษณ์นักเรียนวัย 16 ปีจากรัฐยูทาห์ ซึ่งอ้างว่ากำลังทำข่าวให้หนังสือพิมพ์โรงเรียน โดยพูดคุยเกี่ยวกับกระบวนการฟื้นฟูโรงเรียนหลังเหตุกราดยิง ก่อนที่ตำรวจยูทาห์จะแจ้งในเดือนมกราคม 2012 ว่านักเรียนคนดังกล่าวถูกจับกุมจากแผนร่วมกับนักเรียนอีกคนเพื่อวางระเบิด Roy High School ซึ่งเป็นโรงเรียนของตนเอง ทั้งนี้ แมคโดนัลด์ระบุว่าการดูแลความปลอดภัยที่ Columbine มีค่าใช้จ่ายสูงกว่าโรงเรียนอื่นในเขตการศึกษาราว 5 ถึง 6 เท่า

ในปี 2019 เจสัน กลาส (Jason Glass) ผู้บริหารเขตการศึกษาเจฟเฟอร์สันเคาน์ตี้เสนอให้ทุบอาคาร Columbine ทิ้งทั้งหมด โดยอ้างถึงกรณีของหญิงสาววัย 18 ปีจากรัฐฟลอริดาที่เดินทางมายังโคโลราโดพร้อมอาวุธปืนลูกซองก่อนเหตุครบรอบ 20 ปี จนต้องปิดโรงเรียนหลายแห่งในพื้นที่เพื่อค้นหาตัว ข้อเสนอนี้ทำให้เกิดความเห็นแตกต่างกันในกลุ่มผู้รอดชีวิต วิลล์ เบ็ค (Will Beck) ผู้รอดชีวิตที่เคยพาลูกทั้ง 3 คน ของตัวเองไปเดินดูจุดที่เขาเคยหลบซ่อนตัวในเหตุการณ์ ให้สัมภาษณ์สื่อ NPR ว่าไม่ต้องการให้ทุบอาคารทิ้ง เพราะโรงเรียนเป็นสถานที่สำคัญสำหรับเขา ขณะที่ดีแอนเจลิสกลับสนับสนุนแนวทางทุบทิ้ง โดยระบุว่าสิ่งที่ทำให้ Columbine เป็น Columbine คือผู้คน ไม่ใช่ตัวอาคาร ท้ายที่สุดเขตการศึกษาจัดทำแบบสำรวจความเห็นชุมชนเพื่อประเมินว่าจะขอเสียงโหวตให้จัดสรรงบประมาณราว 70 ล้านดอลลาร์สำหรับสร้างโรงเรียนใหม่หรือไม่

สื่อ NPR ยังรายงานถึงแนวทางที่ชุมชนอื่นเลือกใช้ โรงเรียนประถม Sandy Hook ในรัฐคอนเนตทิคัต ซึ่งเกิดเหตุกราดยิงในปี 2012 ถูกทุบทิ้งทั้งหมดในปี 2013 และสร้างอาคารใหม่ขึ้นแทนที่ ส่วนเขตการศึกษาที่เมือง Parkland กำลังเดินหน้าแทนที่อาคารที่เกิดเหตุ ขณะที่เมือง Sutherland Springs ในรัฐเท็กซัส ซึ่งเกิดเหตุยิงในโบสถ์ เลือกเก็บรักษาอาคารเดิมไว้เป็นอนุสรณ์และสร้างอาคารโบสถ์ใหม่แยกต่างหาก ส่วนไนต์คลับ Pulse ในเมืองออร์แลนโดที่เกิดเหตุกราดยิงจนมีผู้เสียชีวิต 49 คน ไม่ถูกทุบทิ้ง แต่ถูกดัดแปลงเป็นอนุสรณ์สถานและพิพิธภัณฑ์ถาวร

สำหรับกรณีที่ Uvalde โรงเรียน Robb Elementary ถูกแทนที่ด้วยโรงเรียนใหม่ชื่อ Legacy Elementary ซึ่งเปิดรับนักเรียนเมื่อวันที่ 20 ตุลาคม 2025 หรือเกือบ 3 ปีครึ่งหลังเหตุการณ์ โรงเรียนใหม่ออกแบบตามแนวทาง trauma-informed design ซึ่งเน้นลดระดับความเครียดของนักเรียนและบุคลากร โดยมีห้องกระจกกันกระสุนที่มองเห็นได้จากทางเดิน เซ็นเซอร์แจ้งเตือนหากประตูเปิดค้างนานผิดปกติ และห้องสงบสติที่มีอยู่ทั้งสองชั้นของอาคาร

เจสซี ริโซ (Jesse Rizo) ลุงของเด็กหญิงที่เสียชีวิตในเหตุการณ์ และปัจจุบันเป็นกรรมการโรงเรียนด้วย ระบุว่ากำลังพิจารณาจะเพิ่มชื่อผู้เสียชีวิตทั้ง 21 คนไว้บนประติมากรรมต้นไม้อนุสรณ์ในโรงเรียน พร้อมทั้งเสนอให้ติดรหัส QR เพื่อให้คนรุ่นหลังสามารถศึกษาประวัติของผู้เสียชีวิตได้ โครงการนี้ได้รับทุนสนับสนุนจากมูลนิธิ Uvalde CISD Moving Forward Foundation ซึ่งระดมทุนได้ราว 60 ล้านดอลลาร์จากภาคธุรกิจ บุคคลทั่วไป และรัฐเท็กซัส

มุมสถานการณ์ป่วนหลังเหตุการณ์

เจ้าหน้าที่ตำรวจตอบสนองต่อรายงานเหตุกราดยิงที่โรงเรียนมัธยม Erie High School รัฐเพนซิลเวเนีย ซึ่งภายหลังพบว่าเป็นส่วนหนึ่งของการโทรแจ้งเหตุเท็จ (swatting) ที่เกิดขึ้นพร้อมกันในหลายโรงเรียนทั่วรัฐ เหตุการณ์นี้เกิดขึ้นเพียง 1 ปีหลังโรงเรียนแห่งนี้เคยเผชิญเหตุกราดยิงจริงมาก่อน | ภาพจาก: JET/FOX/YourErie

คลื่นการข่มขู่เลียนแบบ (Copycat Threats) - หลังเหตุกราดยิงแต่ละครั้งมักตามมาด้วยการข่มขู่เลียนแบบจำนวนมากในเวลาไม่กี่วัน 2 สัปดาห์หลังเหตุการณ์ Parkland มีการข่มขู่เลียนแบบพุ่งเป้าไปที่โรงเรียนทั่วประเทศถึง 638 ครั้ง องค์กร Educator's School Safety Network ระบุว่าในช่วง 3 สัปดาห์หลังเหตุการณ์ มีการข่มขู่และเหตุการณ์รุนแรงอื่นๆ รวม 810 ครั้งใน 1,005 โรงเรียน โดยเท็กซัสมีรายงานการข่มขู่มากที่สุดถึง 55 ครั้ง จากการข่มขู่เหล่านี้ มีโรงเรียนอย่างน้อย 33 แห่งต้องปิดการเรียนการสอน และอีกกว่า 15 แห่งต้องล็อกดาวน์ ที่น่าสนใจคือปรากฏการณ์นี้ไม่ใช่เรื่องใหม่ หลังเหตุการณ์ Columbine ในปี 1999 ก็เคยมีการข่มขู่โรงเรียนทั่วประเทศหลายร้อยครั้งจนนำไปสู่การจับกุมมากกว่า 350 คน และรูปแบบนี้เกิดซ้ำแทบทุกครั้งที่มีเหตุกราดยิงเป็นข่าวใหญ่ เช่นหลังเหตุการณ์ที่โรงเรียน Apalachee High School ในรัฐจอร์เจียเมื่อปี 2024

การโทรแจ้งเหตุเท็จ (Swatting) - ปัญหาที่รุนแรงขึ้นในช่วงหลังคือการโทรแจ้งตำรวจเท็จว่ามีเหตุกราดยิง ซึ่งทำให้ตำรวจติดอาวุธพร้อมบุกเข้าไปในสถานที่จริงทั้งที่ไม่มีเหตุการณ์เกิดขึ้น องค์กร K-12 School Shooting Database บันทึกเหตุการณ์ swatting ได้ถึง 853 ครั้งในช่วงเดือนมกราคม 2023 ถึงมิถุนายน 2024 ในปีการศึกษา 2022-2023 รายงานเหตุกราดยิงเท็จคิดเป็น 63.8% ของเหตุการณ์รุนแรงทั้งหมดที่โรงเรียนเผชิญ ซึ่งเพิ่มขึ้นถึง 546% เมื่อเทียบกับปีการศึกษา 2018-2019 ผู้เชี่ยวชาญเตือนว่าผลกระทบทางจิตใจจากเหตุการณ์ swatting อาจใกล้เคียงกับเหตุกราดยิงจริง เพราะนักเรียนต้องเผชิญกับการแจ้งเตือนและล็อกดาวน์ที่สร้างความหวาดกลัวไม่ต่างจากเหตุการณ์จริง แม้ภายหลังจะพิสูจน์ได้ว่าเป็นเรื่องหลอกลวง องค์กร Educator's School Safety Network ยังบันทึกรายงานเหตุกราดยิงเท็จมากกว่า 446 ครั้งในปีการศึกษา 2022-2023 เพียงปีเดียว

การข่มขู่ในวันครบรอบเหตุการณ์ - อีกรูปแบบหนึ่งคือการข่มขู่ที่มักเกิดขึ้นซ้ำในวันครบรอบเหตุการณ์เดิม ในวันครบรอบ 6 ปีของเหตุการณ์ Sandy Hook มีการแจ้งเหตุระเบิดที่โรงเรียนแห่งใหม่ซึ่งสร้างขึ้นแทนที่อาคารเดิม จนต้องอพยพนักเรียนกลับบ้านทั้งหมด สะท้อนว่าแม้อาคารเดิมจะถูกทุบทิ้งและสร้างใหม่ไปแล้ว ความหวาดระแวงในชุมชนก็ยังไม่หายไป

มุมผู้คนและบาดแผลทางใจ

Ring of Remembrance ที่อนุสรณ์สถาน Columbine Memorial ในรัฐโคโลราโด สถานที่ที่ครอบครัวผู้เสียชีวิตและผู้รอดชีวิตจากเหตุกราดยิงปี 1999 เดินทางมาเยี่ยมเยียนเป็นประจำทุกปี เพื่อรำลึกถึงผู้ที่จากไปและเยียวยาบาดแผลทางใจของตัวเอง | ภาพจาก: Columbine Memorial Foundation

ผู้รอดชีวิตจากเหตุกราดยิงในโรงเรียนจำนวนมากยังคงเผชิญกับผลกระทบทางจิตใจในระยะยาว มิสซี เมนโด (Missy Mendo) ผู้รอดชีวิตจาก Columbine ให้สัมภาษณ์สื่อ ABC News ว่าแม้เวลาจะผ่านไปนาน ความรู้สึกเจ็บปวดและความรู้สึกผิดก็ไม่ได้หายไป และสิ่งเล็กน้อยอย่างคำพูดหรือเสียงลูกโป่งแตกก็สามารถทำให้ความทรงจำเก่ากลับมาได้ เมนโดปัจจุบันทำงานเป็นผู้อำนวยการฝ่ายเผยแพร่ขององค์กร The Rebels Project ซึ่งช่วยเหลือผู้รอดชีวิตจากเหตุกราดยิงต่างๆ ให้หาระบบสนับสนุนซึ่งกันและกัน ตามรายงานของสื่อ People เมนโดเล่าว่าความบอบช้ำหวนกลับมาอย่างชัดเจนในเดือนพฤษภาคม 2022 ขณะที่เธอกำลังกรอกเอกสารสมัครเรียนอนุบาลให้ลูกสาว ซึ่งตรงกับวันเดียวกับที่เกิดเหตุกราดยิงที่ Robb Elementary พอดี

เอมี โอเวอร์ (Amy Over) ผู้รอดชีวิตอีกคนจาก Columbine ซึ่งปัจจุบันเป็นแม่ของลูก 4 คน เล่าให้สื่อ People ฟังว่าความวิตกกังวลของเธอเริ่มชัดเจนขึ้นในวันครบรอบ 10 ปีของเหตุการณ์ เมื่อเธอเกิดอาการตื่นตระหนกขณะส่งลูกสาวไปโรงเรียน จนต้องใช้เวลาหลายปีในการรักษาด้วยยาและการบำบัดก่อนจะควบคุมอาการได้ ปัจจุบันโอเวอร์เป็นผู้ก่อตั้งองค์กร Survivors Path เพื่อช่วยเหลือผู้ประสบเหตุร้ายแรงในลักษณะเดียวกัน

ความรู้สึกผิดของผู้รอดชีวิตยังปรากฏในกลุ่มเด็กเล็กเช่นกัน ตามรายงานของสื่อ TODAY แดเนียล รุยซ์ (Daniel Ruiz) เด็กชายวัย 10 ปีที่รอดชีวิตจากเหตุกราดยิงที่ Uvalde ซึ่งลูกพี่ลูกน้องของเขาเสียชีวิตในเหตุการณ์ วาดภาพขอโทษลูกพี่ลูกน้องที่ตัวเองไม่สามารถช่วยชีวิตไว้ได้ บรีอานา รุยซ์ (Briana Ruiz) แม่ของแดเนียลเล่าว่าลูกชายเคยพูดว่าอยากให้มือปืนเข้ามาในห้องเรียนของเขาและฆ่าเขาไปด้วย จนแพทย์ประเมินว่าเด็กชายมีความคิดอยากทำร้ายตัวเอง

สื่อ TODAY อ้างอิงข้อมูลจากสมาคมจิตวิทยาอเมริกัน (American Psychological Association) ที่ระบุว่าผู้รอดชีวิตจากเหตุกราดยิงมีความเสี่ยงด้านสุขภาพจิตสูงกว่าผู้รอดชีวิตจากเหตุการณ์สะเทือนขวัญประเภทอื่น และศูนย์แห่งชาติเพื่อโรคเครียดหลังเหตุการณ์สะเทือนขวัญ (National Center for PTSD) ประเมินว่าราว 28% ของผู้รอดชีวิตพัฒนาไปเป็นโรคเครียดหลังเหตุการณ์สะเทือนขวัญ และอีกหนึ่งในสามมีอาการเครียดเฉียบพลัน

ซาลลี แกร์ริแกน (Salli Garrigan) ผู้รอดชีวิตจาก Columbine อีกคนหนึ่งเล่าว่าเธอไม่เคยมองตัวเองเป็นผู้รอดชีวิตเพราะไม่ได้รับบาดเจ็บทางร่างกาย จนกระทั่งเกิดเหตุการณ์ที่ Parkland ในปี 2018 เธอจึงเริ่มเข้าใจความรู้สึกผิดที่แบกรับมาตลอด และหันไปทำงานร่วมกับองค์กร Everytown for Gun Safety เพื่อช่วยเยียวยาตัวเอง

ในด้านสถิติภาพรวม สื่อ ABC News อ้างอิงคำให้สัมภาษณ์ของคริสเตียน เบอร์เกส (Christian Burgess) ผู้อำนวยการสายด่วน Disaster Distress Helpline ว่าประสบการณ์เฉียดตายในลักษณะนี้สามารถทิ้งร่องรอยให้เกิดปัญหาสุขภาพจิตร้ายแรง เช่น ภาวะซึมเศร้า การใช้สารเสพติด ความวิตกกังวล และความคิดอยากทำร้ายตัวเอง โดยประเมินว่าราว 60% ของผู้ที่ได้รับผลกระทบจากภัยพิบัติสามารถฟื้นตัวได้ค่อนข้างเร็วเมื่อได้รับการสนับสนุนจากคนใกล้ชิด ขณะที่อีกราว 40% อาจมีอาการทางจิตใจในระดับรุนแรง

มุมนโยบายและระบบ

ก่อนเหตุการณ์ Columbine โรงเรียนในสหรัฐอเมริกาส่วนใหญ่ซ้อมรับมือเฉพาะเหตุไฟไหม้และภัยธรรมชาติ หลังเหตุการณ์ปี 1999 หลายรัฐเริ่มออกกฎหมายให้โรงเรียนซ้อมล็อกดาวน์และซ้อมรับมือมือปืน ตามรายงานของคณะกรรมาธิการความปลอดภัยโรงเรียนแห่งชาติ (Federal School Safety Commission: FSSC) ซึ่งจัดตั้งขึ้นหลังเหตุการณ์ Parkland ในปี 2018

รายงานของสถาบันวิจัย Child Trends ระบุว่า ณ ปี 2019 มี 42 รัฐที่สนับสนุนหรือกำหนดให้เขตการศึกษาต้องซ้อมรับมือภัยหลายประเภท และ 16 รัฐกำหนดให้ต้องซ้อมรับมือมือปืนโดยเฉพาะ โดย 10 ใน 16 รัฐนั้นออกกฎหมายหลังเหตุการณ์ Parkland รัฐโอไฮโอเป็นรัฐแรกที่ออกกฎหมายบังคับซ้อมรับมือมือปืนในปี 2006 ตามด้วยรัฐอินเดียนาในปี 2007 นอกจากนี้ยังมี 41 รัฐที่อนุญาตให้มีเจ้าหน้าที่ตำรวจประจำโรงเรียน โดย 29 รัฐในจำนวนนี้กำหนดให้ต้องมีข้อตกลงเป็นลายลักษณ์อักษรระหว่างโรงเรียนกับหน่วยงานตำรวจท้องถิ่น

สื่อ CBS News รายงานว่า ณ ปี 2024 โรงเรียนรัฐในสหรัฐฯ ราว 95% มีการซ้อมล็อกดาวน์หรือซ้อมรับมือมือปืนในปีการศึกษา 2015-2016 ตามข้อมูลขององค์กร Everytown for Gun Safety โดยมีมากกว่า 40 รัฐที่กำหนดให้ต้องซ้อม อย่างไรก็ตาม งานวิจัยชี้ว่าการซ้อมลักษณะนี้อาจส่งผลกระทบด้านลบต่อสุขภาพจิตของนักเรียน คริสทีน ครอว์ฟอร์ด (Christine Crawford) จิตแพทย์จากศูนย์การแพทย์บอสตัน (Boston Medical Center) และรองผู้อำนวยการฝ่ายการแพทย์ของสมาคมแห่งชาติเพื่อโรคทางจิต (National Alliance on Mental Illness: NAMI) อธิบายว่าการซ้อมล็อกดาวน์สามารถกระตุ้นสมองส่วนอมิกดาลาซึ่งประมวลผลความกลัว ทำให้นักเรียนไม่สามารถเรียนรู้จากการซ้อมได้อย่างมีประสิทธิภาพ และอาจก่อให้เกิดความเครียดสะสมแทน

เซเรนิตี ไซเกล (Serenity Seigel) นักเรียนวัย 19 ปีจากรัฐอินเดียนา เล่าว่าการซ้อมล็อกดาวน์ที่ใช้วิดีโอจำลองเหตุการณ์เสมือนจริง ทำให้เธอเสียสมาธิจนทำข้อสอบวิชาภาษาสเปนได้ไม่ดีในชั่วโมงถัดมา ปัจจุบันบางรัฐเริ่มออกกฎหมายเพื่อลดผลกระทบทางจิตใจจากการซ้อม เช่นร่างกฎหมายในรัฐแคลิฟอร์เนียที่กำหนดให้ต้องแจ้งเตือนล่วงหน้าก่อนซ้อมและห้ามใช้เสียงปืนจำลอง และกฎหมายในรัฐอินเดียนาที่อิงจากร่างกฎหมายต้นแบบขององค์กร Sandy Hook Promise ซึ่งกำหนดให้การซ้อมต้องดำเนินการในลักษณะที่จำกัดผลกระทบทางจิตใจ

ในด้านกฎหมายควบคุมอาวุธปืน ผลลัพธ์หลังเหตุการณ์แต่ละครั้งแตกต่างกันไปตามบริบทของรัฐ สื่อ CNN รายงานว่าหลังเหตุการณ์ Parkland รัฐฟลอริดาผ่านกฎหมาย Marjory Stoneman Douglas High School Public Safety Act ซึ่งเพิ่มอายุขั้นต่ำในการซื้ออาวุธปืน ออกกฎหมาย red flag ที่ให้ศาลสามารถยึดอาวุธปืนจากผู้ที่ถูกประเมินว่าเป็นอันตราย เพิ่มทรัพยากรด้านสุขภาพจิตให้นักเรียน และอนุญาตให้ครูบางส่วนพกอาวุธปืนได้

เหตุกราดยิงที่ Uvalde เป็นหนึ่งในแรงผลักดันสำคัญที่นำไปสู่การผ่านกฎหมาย Bipartisan Safer Communities Act ในปี 2022 ซึ่งถือเป็นกฎหมายควบคุมอาวุธปืนระดับสหพันธรัฐที่สำคัญที่สุดฉบับหนึ่งในรอบหลายทศวรรษ กฎหมายเพิ่มมาตรการตรวจสอบประวัติผู้ซื้อปืนอายุต่ำกว่า 21 ปี สนับสนุนเงินทุนให้รัฐดำเนินโครงการแทรกแซงภาวะวิกฤต รวมถึงมาตรการลักษณะ red flag laws และเพิ่มงบประมาณด้านสุขภาพจิตและความปลอดภัยในโรงเรียน อย่างไรก็ตาม กฎหมายไม่ได้รวมมาตรการห้ามอาวุธปืนจู่โจมหรืออาวุธปืนกึ่งอัตโนมัติแบบที่ฝ่ายสนับสนุนการควบคุมปืนเรียกร้อง

สื่อ CNN ยังรายงานด้วยว่าเจ้าหน้าที่ตำรวจประจำโรงเรียนที่ Parkland ถูกตั้งข้อหาจากกรณีไม่เข้าเผชิญหน้ากับผู้ก่อเหตุ และในปีเดียวกันสหรัฐฯ เผชิญเหตุกราดยิงอย่างน้อย 67 ครั้งตามข้อมูลของ Gun Violence Archive ซึ่งสะท้อนว่าแม้จะมีการเปลี่ยนแปลงกฎหมายเกิดขึ้นในบางรัฐ แต่ปัญหาเหตุกราดยิงยังคงเกิดขึ้นต่อเนื่องทั่วประเทศ.

ที่มา:
After Florida shooting, more than 600 copycat threats have targeted schools (WBIR, 7 March 2018)
After Parkland, Schools Grapple With Threats — And The Best Ways To Respond (Clare Lombardo, NPR, 14 April 2018)
Sandy Hook School Receives Threat On Anniversary Of Mass Shooting (The Associated Press, CBS News, 14 December 2018)
Suicides highlight mass shooting survivors' trauma and fragility of healing: 'We still live with it every day' (Emily Shapiro, ABC News, 27 March 2019)
People Traveling To Columbine High School 'To Feel It, Touch It, See It' Have Been A Problem For Years (Nathaniel Minor, Colorado Public Radio, 17 April 2019)
Columbine Survivors Divided Over Proposal To Demolish Site Of 1999 Shooting (Bobby Allyn, NPR, 8 June 2019)
The Evolution of State School Safety Laws Since the Columbine School Shooting (Deborah Temkin Cahill, Child Trends, 12 February 2020)
'I'm sorry I let you die': After a school shooting, children struggle with survivor's guilt (Danielle Campoamor, TODAY, 17 January 2023)
5 years after the Parkland school massacre claimed 17 lives, here's what has changed (and what hasn't) (CNN, 14 February 2023)
25 years after Columbine, school lockdown drills are common. Students say they cause anxiety and fear — and want to see change. (Kerry Breen, CBS News, 23 April 2024)
Mothers Who Survived Columbine Shooting as Teens Are Forever Anxious About Sending Their Kids to School (PEOPLE, 20 April 2024)
A wave of swatting and active shooter hoaxes at universities brings panic and turmoil to the start of the school year (CNN, 26 August 2025)
Opening of new Uvalde school marks 'bittersweet day' for families and town (Camille Phillips, Houston Public Media, 13 October 2025)
Uvalde's Legacy Elementary opens after Robb Elementary tragedy (KENS5, 20 October 2025)

รายงานพิเศษ

ต่างประเทศ

กุลลดาอาลัย | หมายเหตุประเพทไทย EP.639

user8 — Sun, 09 Aug 2026 09:47:33 +0000

กุลลดาอาลัย | หมายเหตุประเพทไทย EP.639 user8 Sun, 2026-08-09 - 16:47

ที่มาของภาพปก: The Meerkat / ละครเวที ‘สมบูรณาญาสิทธิราชย์’ ที่ฉันรู้จัก: My Absolute Monarchy

หมายเหตุประเพทไทยสัปดาห์นี้ ชานันท์ ยอดหงษ์ และ ต่อศักดิ์ จินดาสุขศรี ชวนรำลึกถึง กุลลดา เกษบุญชู มี้ด ผ่านแนวทางการศึกษาที่อาจเรียกได้ว่า “กุลลดา School” หรือ “สำนักกุลลดา” ซึ่งมองการเปลี่ยนผ่านของรัฐไทย ตั้งแต่รัฐศักดินา การก่อรูปของระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ ไปจนถึงรัฐไทยสมัยใหม่ โดยวางประวัติศาสตร์การเมืองไทยไว้ภายใต้ความเปลี่ยนแปลงของระบบเศรษฐกิจการเมืองโลก ผ่านกรอบ เศรษฐศาสตร์การเมืองเชิงประวัติศาสตร์ (Historical Political Economy)

แกนสำคัญของวิธีคิดนี้คือ การไม่มองรัฐ ผู้นำ หรือสถาบันการเมืองเป็นผู้กระทำที่มีเอกภาพและสามารถเลือกยุทธศาสตร์ได้อย่างอิสระ หากต้องอธิบายสิ่งเหล่านี้ผ่านโครงสร้างทางประวัติศาสตร์ พลังทางสังคม และการเปลี่ยนแปลงของระบบทุนนิยมโลก ตั้งแต่ยุค Pax Britannica หรือยุคจักรวรรดินิยมอังกฤษ ไปจนถึง Pax Americana หรือหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 ในยุคที่สหรัฐอเมริกามีอิทธิพล ประเด็นโลกาภิวัตน์ เสรีนิยมใหม่ สนธิสัญญา การปฏิรูปรัฐ การเปลี่ยนแปลงของชนชั้น ระบบราชการ ชาติ และชาตินิยม จึงไม่ได้เป็นเหตุการณ์แยกจากกัน แต่เป็นส่วนหนึ่งของการปรับความสัมพันธ์ระหว่างรัฐไทย พลังทางสังคม และระบบโลก

โดยในรายการตอนนี้ หยิบยกผลงานสำคัญของอาจารย์กุลลดาอย่าง The Rise and Decline of Thai Absolutism (2547) (แปลเป็นภาษาไทยในชื่อ “ระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์: วิวัฒนาการรัฐไทย”) มาชวนคุยถึงข้อเสนอที่แตกต่างจากคำอธิบายคลาสสิกเรื่อง “สงครามสร้างรัฐ” โดยกุลลดาเสนอว่า การเปลี่ยนจากรัฐศักดินาไปสู่รัฐสมบูรณาญาสิทธิราชย์ของสยามในปลายศตวรรษที่ 19 ต้องพิจารณาแรงกดดันและโอกาสจากการเชื่อมต่อกับทุนนิยมการค้าโลก ตั้งแต่ความขัดแย้งด้านการค้า สนธิสัญญาเบาว์ริง การจัดระบบแรงงาน ไปจนถึงการรวมศูนย์อำนาจในรัชสมัยรัชกาลที่ 5 มากกว่าจะอธิบายด้วยพระปรีชาสามารถของผู้ปกครองหรือภัยคุกคามทางทหารเพียงด้านเดียว

ช่วงท้ายชวนตามเส้นทางความคิดดังกล่าวมาถึงบทความ “กระบวนการเข้าสู่ความเป็นสากลของระบบทุนนิยมและลัทธิเสรีนิยมใหม่” (2556) ซึ่งขยายกรอบจากการอธิบายรัฐไทยไปสู่การอธิบายระบบทุนนิยมโลก ตั้งแต่การเปลี่ยนจากทุนนิยมที่รัฐกำกับดูแลไปสู่เสรีนิยมใหม่ การเปิดเสรีทางการเงินของไทยในทศวรรษ 1990 วิกฤตเศรษฐกิจปี 1997 และเงื่อนไขจากไอเอ็มเอฟ พร้อมทบทวนทั้งพลังและข้อจำกัดของเศรษฐศาสตร์การเมืองเชิงประวัติศาสตร์ ในฐานะเครื่องมือที่ช่วยให้เห็นแรงกดดันจากโครงสร้างโลกอย่างชัดเจน แม้จะทำให้บทบาทของการตัดสินใจ ผู้นำ และ agency ของรัฐปรากฏน้อยลงก็ตาม #หมายเหตุประเพทไทย #AbsoluteMonarchy

รับชมหมายเหตุประเพทไทยย้อนหลัง

ข่าว

แนวโน้มรายงานข่าวกราดยิงในต่างประเทศ จากการนำเสนอเรื่องราว 'ผู้ก่อเหตุ' สู่การให้ความสำคัญกับ 'เหยื่อ'

auser15 — Sun, 09 Aug 2026 05:41:23 +0000

แนวโน้มรายงานข่าวกราดยิงในต่างประเทศ จากการนำเสนอเรื่องราว 'ผู้ก่อเหตุ' สู่การให้ความสำคัญกับ 'เหยื่อ'

TCIJ X ประชาไท

auser15 Sun, 2026-08-09 - 12:41

บทวิเคราะห์แนวโน้มการรายงานข่าวกราดยิงในต่างประเทศช่วง 15 ปีที่ผ่านมา พบว่าเจ้าหน้าที่ตำรวจและสื่อหลายแห่งเริ่มปฏิเสธเอ่ยชื่อผู้ก่อเหตุ ตามแนวคิด "No Notoriety" ที่ก่อตั้งโดยครอบครัวเหยื่อเหตุกราดยิง งานวิจัยยังพบจุดเปลี่ยนในปี 2012 ที่สื่อเริ่มลดการเอ่ยชื่อผู้ก่อเหตุ ขณะที่กรณีศึกษาเหตุกราดยิงไครสต์เชิร์ชปี 2019 พบว่าแม้อัตราการปฏิบัติตามแนวทางลดชื่อเสียงผู้ก่อเหตุจะสูงในภาพรวม แต่กลับต่ำลงในข่าวที่ถูกแชร์มากที่สุดบนโซเชียลมีเดีย สะท้อนว่าวงการสื่อยังอยู่ระหว่างหาจุดสมดุลใหม่

ในเหตุกราดยิงหลายครั้งในต่างประเทศช่วง 15 ปีที่ผ่านมา เจ้าหน้าที่ตำรวจเริ่มปฏิเสธเอ่ยชื่อผู้ก่อเหตุต่อสาธารณะ เช่น กรณีเมืองโอเดสซาและเวอร์จิเนียบีชปี 2019 งานวิจัยที่วิเคราะห์ข่าวปี 1999-2021 พบจุดเปลี่ยนในปี 2012 หลังเหตุกราดยิงโรงภาพยนตร์ออโรรา รัฐโคโลราโด สหรัฐอเมริกา ที่ทำให้แคมเปญ "No Notoriety" ก่อตั้งขึ้นโดยครอบครัวเหยื่อเพื่อเรียกร้องให้สื่อลดการขยายชื่อเสียงผู้ก่อเหตุ
งานวิจัยรองรับแนวคิด "ปรากฏการณ์แพร่ระบาด" ที่ชี้ว่าการรายงานข่าวอาจกระตุ้นเหตุลักษณะคล้ายกันตามมาราว 20-30% แต่นักวิชาการบางส่วนกลับมองว่าปัจจัยหลักคือการมีอาวุธปืนแพร่หลายมากกว่าการเอ่ยชื่อผู้ก่อเหตุ
กรณีศึกษาเหตุกราดยิงไครสต์เชิร์ช ประเทศนิวซีแลนด์ปี 2019 ที่วิเคราะห์ข่าว 6,337 ชิ้นจาก 508 สำนักข่าว พบว่าแม้อัตราการปฏิบัติตามแนวทางลดชื่อเสียงผู้ก่อเหตุจะสูงในภาพรวม แต่กลับลดลงในข่าวที่ถูกแชร์มากที่สุดบนเฟซบุ๊ก ซึ่งมีสัดส่วนเอ่ยชื่อผู้ก่อเหตุสูงถึง 47% สะท้อนว่าความนิยมบนโซเชียลมีเดียอาจขัดแย้งกับหลักจริยธรรมสื่อ

ภาพจาก: Wikimedia

ในต่างประเทศ เหตุกราดยิงหลายครั้งช่วง 15 ปีที่ผ่านมา มีรูปแบบหนึ่งที่ปรากฏซ้ำในการแถลงข่าวของเจ้าหน้าที่ตำรวจ นั่นคือการปฏิเสธไม่เอ่ยชื่อผู้ก่อเหตุต่อสาธารณะ กรณีหนึ่งเกิดขึ้นในเดือนกันยายน 2019 ที่เมืองโอเดสซา รัฐเท็กซัส หลังเหตุกราดยิงที่มีผู้เสียชีวิต 7 คนและบาดเจ็บ 22 คน ไมเคิล เกอร์ก (Michael Gerke) หัวหน้าตำรวจโอเดสซา กล่าวในการแถลงข่าวว่า จะไม่ให้ชื่อเสียงกับสิ่งที่ผู้ก่อเหตุทำ และปฏิเสธเปิดเผยชื่อผู้ก่อเหตุ แม้ต่อมาเจ้าหน้าที่รายอื่นจะเปิดเผยชื่อดังกล่าวในวันเดียวกันก็ตาม

ก่อนหน้านั้นในเดือนพฤษภาคม 2019 หลังเหตุกราดยิงที่ศูนย์เทศบาลเมืองเวอร์จิเนียบีช ซึ่งมีผู้เสียชีวิต 12 คนและบาดเจ็บ 4 คน เจมส์ เซอร์เวรา (James Cervera) หัวหน้าตำรวจเวอร์จิเนียบีช ระบุว่าจะเอ่ยชื่อผู้ก่อเหตุเพียงครั้งเดียว จากนั้นจะเรียกเขาว่าผู้ต้องสงสัยตลอดไป เพื่อให้ความสนใจอยู่ที่เหยื่อ ส่วนในเหตุก่อการร้ายที่มัสยิด 2 แห่งในเมืองไครสต์เชิร์ช ประเทศนิวซีแลนด์ เมื่อเดือนมีนาคม 2019 จาซินดา อาร์เดิร์น (Jacinda Ardern) นายกรัฐมนตรีนิวซีแลนด์ในขณะนั้น ปฏิเสธเอ่ยชื่อผู้ก่อเหตุเลยแม้แต่ครั้งเดียว

รูปแบบดังกล่าวสะท้อนคำถามที่วงการสื่อกำลังถกเถียงกันมาตั้งแต่ต้นทศวรรษ 2010 คือควรให้พื้นที่ข่าวกับตัวผู้ก่อเหตุมากน้อยเพียงใด และการลดพื้นที่ให้ผู้ก่อเหตุ พร้อมขยายพื้นที่ให้เหยื่อ ผู้รอดชีวิต และครอบครัวผู้สูญเสีย เป็นแนวโน้มที่เกิดขึ้นจริงในหลายกองบรรณาธิการข่าว แม้จะยังไม่ใช่มาตรฐานเดียวกันทั่วโลก

เรื่องที่เกี่ยวข้อง

จาก "ใครคือผู้ก่อเหตุ" สู่ "ใครคือเหยื่อ"

รูปแบบข่าวกราดยิงในอดีตมักเริ่มต้นด้วยคำถามว่าผู้ก่อเหตุเป็นใคร มีประวัติอย่างไร มีแรงจูงใจอะไร และมักมาพร้อมภาพถ่ายและรายละเอียดชีวิตส่วนตัวของผู้ก่อเหตุ

กรณีที่มักถูกยกมาเป็นตัวอย่างของแนวทางเดิมคือเหตุกราดยิงที่โรงเรียนมัธยมโคลัมไบน์ในปี 1999 ซึ่งโทมัส เจ. ฮราช (Thomas J. Hrach) รองศาสตราจารย์ด้านวารสารศาสตร์และสื่อเชิงยุทธศาสตร์จากมหาวิทยาลัยเมมฟิส ใช้เป็นจุดเริ่มต้นของงานวิจัยที่วิเคราะห์การเอ่ยชื่อผู้ก่อเหตุในข่าวกราดยิงระหว่างปี 1999 ถึง 2021 พบว่ายิ่งมีผู้เสียชีวิตมากเท่าใด สื่อยิ่งเอ่ยชื่อผู้ก่อเหตุมากขึ้นเท่านั้น ตลอดช่วงเวลาที่ศึกษา แต่พบจุดเปลี่ยนในปี 2012 คือเมื่อนับจำนวนผู้เสียชีวิตประกอบด้วยแล้ว จำนวนครั้งที่สื่อเอ่ยชื่อผู้ก่อเหตุเริ่มลดลง

จุดเปลี่ยนดังกล่าวเกิดขึ้นหลังเหตุกราดยิงโรงภาพยนตร์ในเมืองออโรรา รัฐโคโลราโด เมื่อเดือนกรกฎาคม 2012 ซึ่งครอบครัวผู้เสียชีวิตขอให้ผู้ว่าการรัฐไม่เอ่ยชื่อผู้ก่อเหตุในพิธีรำลึกที่มีการอ่านชื่อเหยื่อ คำแถลงต่อสาธารณะของผู้ว่าการรัฐในครั้งนั้นเรียกผู้ก่อเหตุเพียงว่า "ผู้ต้องสงสัย เอ (Suspect A)" อย่างไรก็ตาม ในปีเดียวกันนั้นเอง เหตุกราดยิงที่โรงเรียนประถมแซนดี้ฮุก เมืองนิวทาวน์ รัฐคอนเนตทิคัต กลับมีการเผยแพร่ชื่อผู้ก่อเหตุอย่างกว้างขวางในสื่อ แสดงให้เห็นว่าแนวโน้มดังกล่าวไม่ได้เกิดขึ้นพร้อมกันในทุกกรณี

ฮราชระบุด้วยว่า งานวิจัยของเขาไม่ได้พิสูจน์ว่าการลดจำนวนครั้งที่เอ่ยชื่อผู้ก่อเหตุมีความเชื่อมโยงกับการลดปริมาณเนื้อหาที่รายงานประวัติและแรงจูงใจของผู้ก่อเหตุหรือไม่ และงานวิจัยนี้ก็ไม่สามารถระบุได้ว่าแนวโน้มดังกล่าวช่วยลดจำนวนเหตุกราดยิง หรือในทางกลับกันอาจทำให้เกิดเหตุมากขึ้น

"No Notoriety" เมื่อการเอ่ยชื่อกลายเป็นประเด็นจริยธรรม

แนวคิด "No Notoriety" มีจุดเริ่มต้นจากครอบครัวของอเล็กซ์ เทฟส์ (Alex Teves) ชายวัย 24 ปีที่เสียชีวิตขณะปกป้องแฟนสาวในเหตุกราดยิงโรงภาพยนตร์ที่เมืองออโรราเมื่อเดือนกรกฎาคม 2012 ทอม เทฟส์ (Tom Teves) และแคเรน เทฟส์ (Caren Teves) พ่อแม่ของอเล็กซ์ ก่อตั้งแคมเปญนี้ขึ้นหลังต้องเฝ้าดูภาพผู้ก่อเหตุถูกนำเสนอซ้ำ ๆ ทางข่าวในช่วงหลังเกิดเหตุ

แคมเปญ No Notoriety เรียกร้องให้สื่อ "ลดความเสียหาย" ในการรายงานข่าวกราดยิง ด้วยแนวทางเช่น เอ่ยชื่อผู้ก่อเหตุเพียงครั้งเดียวต่อชิ้นข่าวในฐานะจุดอ้างอิง ไม่ใช้ชื่อในพาดหัวข่าว และไม่นำภาพผู้ก่อเหตุขึ้นเป็นภาพหลัก

เหตุผลหลักที่ผู้สนับสนุนแนวทางนี้ใช้อธิบายคือแนวคิดเรื่อง "ปรากฏการณ์แพร่ระบาด (contagion effect)" ซึ่งมีงานวิจัยรองรับบางส่วน เชอร์รี เทาเวอร์ส (Sherry Towers) นักวิจัยจากศูนย์วิทยาศาสตร์คณิตศาสตร์ คอมพิวเตอร์ และการสร้างแบบจำลองไซมอน เอ. เลวิน (Simon A. Levin Mathematical, Computational and Modeling Sciences Center) แห่งมหาวิทยาลัยแอริโซนาสเตต เผยแพร่งานวิจัยในปี 2015 ที่ระบุว่าการรายงานข่าวเหตุกราดยิงที่ได้รับความสนใจสูงในระดับประเทศ อาจมีส่วนกระตุ้นให้เกิดเหตุลักษณะคล้ายกันตามมา งานวิจัยดังกล่าวพบว่าเหตุกราดยิงลักษณะนี้ราว 20-30% ดูเหมือนได้แรงบันดาลใจจากเหตุก่อนหน้า

อดัม แลงก์ฟอร์ด (Adam Lankford) ศาสตราจารย์ด้านอาชญวิทยาจากมหาวิทยาลัยแอละแบมา หนึ่งในผู้ลงนามในจดหมายเปิดผนึกปี 2017 ที่มีนักวิชาการและเจ้าหน้าที่บังคับใช้กฎหมายรวม 149 คนร่วมลงนาม เรียกร้องให้สื่อไม่ใช้ชื่อหรือรูปของผู้ก่อเหตุ ให้เหตุผลว่าการเผยแพร่ชื่อและภาพของผู้ก่อเหตุมักเป็นการมอบชื่อเสียงและความสนใจให้กับพวกเขา ซึ่งกลายเป็นแรงจูงใจให้ผู้ก่อเหตุคนต่อไปพยายามสังหารเหยื่อให้มากขึ้นเพื่อให้ได้รับความสนใจมากขึ้นตามไปด้วย

อย่างไรก็ตาม บางฝ่ายในวงการวิชาการมีข้อสรุปต่างออกไป เจมส์ อลัน ฟอกซ์ (James Alan Fox) ศาสตราจารย์ด้านอาชญวิทยา กฎหมาย และนโยบายสาธารณะจากมหาวิทยาลัยนอร์ทอีสเทิร์น ให้ความเห็นว่าปรากฏการณ์แพร่ระบาดมีอยู่จริง แต่ระบุว่ามีความเกี่ยวข้องน้อยกับการเอ่ยชื่อหรือแสดงภาพผู้ก่อเหตุ โดยระบุว่าสิ่งที่ผู้มีแนวคิดคล้ายกันชื่นชมคือการกระทำของผู้ก่อเหตุเป็นหลัก ฟอกซ์มองว่าประเด็นสำคัญกว่าคือการเน้นรายละเอียดชีวิตส่วนตัวที่ไม่จำเป็น ซึ่งทำให้ผู้ก่อเหตุดูมีความสำคัญเกินจริง มากกว่าการเผยแพร่ชื่อและภาพในตัวเอง ฟอกซ์ยังตั้งข้อสังเกตว่าการโต้เถียงเรื่องบทบาทของสื่ออาจกลายเป็นประเด็นเบี่ยงเบนความสนใจจากปัจจัยหลักที่ขับเคลื่อนความรุนแรงจากอาวุธปืนในสหรัฐฯ ซึ่งเขาระบุว่าคือการมีอาวุธปืนแพร่หลาย โดยมองว่าปัญหาสุขภาพจิตและสื่อบันเทิงเป็นเพียงข้ออ้างที่มักถูกหยิบยกขึ้นมา

งานวิจัยของเทาเวอร์สในปี 2015 ที่ตรวจสอบความสัมพันธ์ระหว่างเหตุกราดยิงกับปัจจัยอื่นเพิ่มเติม ก็ไม่พบความสัมพันธ์กับปัญหาสุขภาพจิต แต่พบความสัมพันธ์ในระดับสูงกับอัตราการครอบครองอาวุธปืน เทาเวอร์สระบุว่าสื่ออาจมีบทบาทส่วนหนึ่ง แต่ไม่ใช่ปัจจัยเดียวที่เกี่ยวข้อง

ไครสต์เชิร์ชและการเปลี่ยนวิธีรายงานข่าว

เหตุกราดยิงที่มัสยิด 2 แห่งในเมืองไครสต์เชิร์ช เมื่อวันที่ 15 มีนาคม 2019 ซึ่งมีผู้เสียชีวิต 50 คน ถูกใช้เป็นกรณีศึกษาสำคัญในการวิเคราะห์แนวโน้มการรายงานข่าว เนื่องจากนายกรัฐมนตรีอาร์เดิร์นประกาศต่อสาธารณะว่าจะไม่เอ่ยชื่อผู้ก่อเหตุ โดยให้เหตุผลว่าสิ่งหนึ่งที่ผู้ก่อเหตุต้องการจากการก่อการร้ายคือชื่อเสียง

ทีมนักวิจัยซึ่งประกอบด้วยเจสัน เบามการ์ตเนอร์ (Jason Baumgartner) ผู้ก่อตั้งเว็บไซต์ pushshift.io, เฟอร์นันโด เบอร์เมโฆ (Fernando Bermejo), เอมิลี เอ็นดูลูเอ (Emily Ndulue) และอีธาน ซักเคอร์แมน (Ethan Zuckerman) จากทีม Media Cloud ของศูนย์สื่อพลเมือง (Center for Civic Media) แห่งสถาบันเทคโนโลยีแมสซาชูเซตส์ (MIT) รวมถึงโจน โดโนแวน (Joan Donovan) ผู้อำนวยการโครงการวิจัยเทคโนโลยีและการเปลี่ยนแปลงทางสังคมแห่งศูนย์ชอเรนสไตน์ (Shorenstein Center) มหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด ใช้เครื่องมือ Media Cloud วิเคราะห์ข่าว 6,337 ชิ้น จาก 508 สำนักข่าวระดับประเทศที่เขียนเป็นภาษาอังกฤษในนิวซีแลนด์ ออสเตรเลีย แคนาดา สหราชอาณาจักร และสหรัฐอเมริกา

ทีมวิจัยตรวจสอบความสอดคล้องของข่าวกับแนวปฏิบัติ 7 ข้อ ที่รวบรวมจากแคมเปญ No Notoriety และแคมเปญอื่นที่มีเป้าหมายลดการขยายความรุนแรงผ่านสื่อ ได้แก่ ไม่เผยแพร่ชื่อผู้ก่อเหตุ ไม่เชื่อมโยงหรือเผยแพร่ชื่อกระดานสนทนาที่ผู้ก่อเหตุใช้โปรโมตการโจมตี ไม่เชื่อมโยงหรือเผยแพร่ชื่อแถลงการณ์ของผู้ก่อเหตุ ไม่อธิบายหรือให้รายละเอียดอุดมการณ์ของผู้ก่อเหตุ ไม่เผยแพร่หรือระบุชื่อมีมที่เชื่อมโยงกับอุดมการณ์ของผู้ก่อเหตุ และปฏิบัติตามแนวทางของสำนักข่าว AP ในการใช้คำว่า "alt-right" คือใส่ไว้ในเครื่องหมายคำพูดหรือขยายความด้วยคำเช่น "ที่เรียกกันว่า" หรือ "ที่เรียกตัวเองว่า"

ผลการวิเคราะห์พบว่า 1 สัปดาห์หลังเหตุการณ์ ไม่มีสำนักข่าวใดในกลุ่มที่วิเคราะห์เชื่อมโยงตรงไปยังแถลงการณ์แนวคิดคนขาวเหนือกว่าเชื้อชาติอื่นของผู้ก่อเหตุ หรือกระดานสนทนาออนไลน์ที่เขาเผยแพร่แนวคิด สื่อ Daily Mail เคยให้ผู้อ่านดาวน์โหลดแถลงการณ์จากเว็บไซต์ของตน แต่ถอดลิงก์ดังกล่าวออกหลังถูกวิพากษ์วิจารณ์ สื่อสหรัฐฯ และอังกฤษหลายแห่งเอ่ยชื่อกระดานสนทนาที่ผู้ก่อเหตุใช้ประจำ และหลายแห่งกล่าวถึงแนวคิดในแถลงการณ์ พร้อมเชื่อมโยงไปยังเนื้อหาออนไลน์ที่มีปัญหา ไม่มีสำนักข่าวใดในกลุ่มที่วิเคราะห์สัมภาษณ์บุคคลที่มีชื่อเสียงในกลุ่มแนวคิดคนขาวเหนือกว่าเชื้อชาติอื่นเพื่อให้บริบทกับอุดมการณ์ของผู้ก่อเหตุ

ในภาพรวม มีสื่อในสหรัฐฯ เพียง 14% ที่รายงานชื่อผู้ก่อเหตุ ขณะที่สื่อในสหราชอาณาจักร 30% ไม่ปฏิบัติตามแนวทางข้อนี้ แม้อัตราการปฏิบัติตามแนวทางโดยรวมจะอยู่ในระดับสูง แต่เมื่อพิจารณาเฉพาะข่าวที่ถูกแชร์มากที่สุดบนเฟซบุ๊ก พบว่า 45% ของข่าวเหล่านั้นมีชื่อผู้ก่อเหตุปรากฏอยู่ และ 1 ใน 4 ของข่าวที่ถูกแชร์มากที่สุดมีข้อมูลที่อาจนำผู้อ่านไปสู่เนื้อหาออนไลน์เกี่ยวกับอุดมการณ์ของผู้ก่อเหตุ

เมื่อพิจารณาเฉพาะข่าวที่ถูกแชร์มากกว่า 50,000 ครั้งบนเฟซบุ๊ก สัดส่วนที่มีชื่อผู้ก่อเหตุเพิ่มขึ้นเป็น 47% สูงกว่าสัดส่วนในข่าวทั้งหมดที่มีชื่อผู้ก่อเหตุซึ่งต่ำกว่า 20% นอกจากนี้ข่าวที่ถูกแชร์อย่างกว้างขวางยังมีแนวโน้มเอ่ยชื่อแถลงการณ์ของผู้ก่อเหตุ (9%) ชื่อกระดานสนทนาที่เขาใช้ (10%) และชื่อผู้ก่อเหตุรายอื่นที่เขาอ้างว่าเป็นแรงบันดาลใจ (9%) มากกว่าค่าเฉลี่ยโดยรวม

ทีมวิจัยยังพบความแตกต่างระหว่างประเทศ สื่ออังกฤษมีแนวโน้มเผยแพร่ชื่อผู้ก่อเหตุมากกว่าประเทศอื่น ขณะที่สื่อสหรัฐฯ และแคนาดามีแนวโน้มอธิบายอุดมการณ์และแรงจูงใจของผู้ก่อเหตุมากกว่า โดยพบว่าข่าวสหรัฐฯ 106 ชิ้น หรือ 5.3% ของข่าวทั้งหมดที่เก็บรวบรวมได้ เอ่ยถึงกระดานสนทนาที่ผู้ก่อเหตุใช้ และข่าว 231 ชิ้น หรือ 11.6% กล่าวถึงแนวคิดและทฤษฎีสมคบคิดเฉพาะที่ปรากฏในแถลงการณ์ ส่วนข่าวแคนาดา 5% เอ่ยถึงกระดานสนทนา และ 11.7% เอ่ยถึงข้อความเฉพาะในแถลงการณ์

ในด้านการรายงานประเด็นความเกลียดชังต่อชาวมุสลิม สื่อแคนาดาใช้คำว่า "Islamophobia" หรือคำที่เกี่ยวข้องใน 22% ของข่าว ซึ่งสูงกว่าสหรัฐฯ ซึ่งเป็นประเทศอันดับรองลงมาถึง 2 เท่า ขณะที่สื่อนิวซีแลนด์ใช้คำดังกล่าวเพียง 5% ของข่าว แต่สื่อนิวซีแลนด์กลับเผยแพร่ข่าวจำนวนมากที่เน้นการแสดงความสนับสนุนต่อชุมชนมุสลิมในประเทศ ข่าวที่ได้รับความนิยมสูงสุดในช่วง 1 สัปดาห์หลังเหตุการณ์คือชุดประวัติของเหยื่อทุกคนที่เน้นเรื่องชีวิตและความศรัทธา เผยแพร่โดยสื่อ New Zealand Herald ซึ่งถูกแชร์บนเฟซบุ๊กเกือบ 1.4 ล้านครั้ง

ทีมวิจัยตั้งข้อสังเกตว่าการให้พื้นที่กับแนวคิดของผู้ก่อเหตุ อาจเบียดบังพื้นที่การสนทนาสาธารณะเรื่องอื่นที่สำคัญไม่แพ้กัน เช่น ประเด็นความเกลียดชังต่อชาวมุสลิมในระดับนานาชาติ

งานวิจัยบอกอะไรเกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงนี้

ข้อมูลจากกรณีไครสต์เชิร์ชแสดงให้เห็นภาพที่ซับซ้อนกว่าข้อสรุปว่าสื่อเลิกรายงานเรื่องผู้ก่อเหตุแล้ว อัตราการปฏิบัติตามแนวทางลดการเผยแพร่ชื่อและรายละเอียดผู้ก่อเหตุอยู่ในระดับสูงในข่าวส่วนใหญ่ที่วิเคราะห์ แต่อัตรานี้ลดลงอย่างชัดเจนในกลุ่มข่าวที่ได้รับความนิยมสูงสุดบนแพลตฟอร์มสื่อสังคมออนไลน์ ทีมวิจัยระบุว่าสื่อบางแห่งอาจพิจารณาจากตัวเลขการมีส่วนร่วมบนสื่อสังคมออนไลน์ แล้วสรุปว่าจำเป็นต้องเผยแพร่รายละเอียดที่ละเอียดอ่อนของเหตุการณ์เพื่อรักษาฐานผู้อ่าน

งานวิจัยยังชี้ประเด็นเรื่อง "data voids" หรือช่องว่างข้อมูล ซึ่งหมายถึงกรณีที่กลุ่มแนวคิดคนขาวเหนือกว่าเชื้อชาติอื่นตั้งใจใช้วลีที่ไม่ค่อยพบเห็นทั่วไปในการโปรโมตแนวคิด เนื่องจากมีเนื้อหาที่มีวลีเหล่านั้นน้อยมากในโลกออนไลน์ เมื่อมีการค้นหาวลีดังกล่าว เนื้อหาที่มีแนวคิดสุดโต่งจะติดอันดับสูงในผลการค้นหา การที่สื่อเผยแพร่วลีเฉพาะจากแถลงการณ์ของผู้ก่อเหตุ จึงอาจนำผู้อ่านไปสู่เนื้อหาแนวคิดสุดโต่งเพิ่มเติมโดยไม่ตั้งใจ

บ็อบ การ์ฟีลด์ (Bob Garfield) นักวิจารณ์วงการวารสารศาสตร์ ตั้งข้อสังเกตในการสัมภาษณ์ทอม เทฟส์แห่งแคมเปญ No Notoriety ว่างานของสื่อถูกกำหนดด้วยคำถาม 5 คำ คือใคร อะไร เมื่อไร ที่ไหน และทำไม โดยคำถามแรกสุดในรายการคือใคร คำอธิบายของเทฟส์ที่ว่าชื่อผู้ก่อเหตุไม่มีประโยชน์ใดหากไม่มีการตามล่าตัวอยู่ อาจฟังดูมีเหตุผล แต่ความจำเป็นที่จะต้องละเว้นรายละเอียดเรื่องแรงจูงใจอาจเป็นเรื่องท้าทายกว่า เนื่องจากการรายงานว่าผู้ก่อเหตุมีแรงจูงใจจากความเกลียดชังต่อชาวมุสลิมและแนวคิดคนขาวเหนือกว่าเชื้อชาติอื่น แทนที่จะเป็นปัญหาสุขภาพจิต ถือเป็นข้อมูลสำคัญ แต่หลักการทางวารสารศาสตร์ที่มุ่งแสดงให้เห็นมากกว่าเพียงบอกเล่า อาจนำไปสู่การขยายความคิดที่รุนแรงและเป็นที่สนใจของผู้ก่อเหตุโดยไม่ตั้งใจ

แต่การไม่พูดถึงผู้ก่อเหตุเลยก็ไม่ใช่คำตอบ

แคเรน เทฟส์ ผู้ร่วมก่อตั้งแคมเปญ No Notoriety ให้สัมภาษณ์สื่อ The Guardian ในปี 2018 ว่าตลอด 6 ปีหลังก่อตั้งแคมเปญ มีความคืบหน้าเกิดขึ้นบ้าง แต่ยังไม่ถึงเป้าหมาย เธอระบุว่าสื่อ "ผ่านจุดเปลี่ยน" ในการให้ความสำคัญกับเหยื่อ วีรบุรุษ และผู้รอดชีวิตแล้ว แต่การให้ความสำคัญกับเหยื่อในบางกรณีดูเหมือนเป็นเพียงส่วนหนึ่ง ขณะที่สื่อยังคงรายงานเรื่องผู้ก่อเหตุอย่างละเอียด ในลักษณะที่เป็นการให้ชื่อเสียงอยู่ดี เทฟส์มองว่าความคืบหน้าที่เกิดขึ้นมักจำกัดอยู่ในพื้นที่ที่เกิดเหตุการณ์โดยตรง เนื่องจากสื่อท้องถิ่นรับรู้ถึงผลกระทบต่อชุมชนของตนเองมากกว่า

เทฟส์ยังวิจารณ์ว่าแนวทางการรายงานข่าวของสื่อในปัจจุบันยังไม่สอดคล้องกัน เธอต้องการให้มีนโยบายบรรณาธิการที่ชัดเจนในภาพรวม แทนที่จะให้แต่ละสำนักข่าวตัดสินใจเป็นกรณีไป เพราะแม้ผู้ประกาศข่าวบางคนของสื่อ CNN อย่างแอนเดอร์สัน คูเปอร์ (Anderson Cooper) และเจค แทปเปอร์ (Jake Tapper) จะไม่เอ่ยชื่อผู้ก่อเหตุในรายการของตน แต่เธอมองว่าเมื่อรายการจบลง สำนักข่าวเดียวกันก็กลับไปเผยแพร่เนื้อหาที่ขัดกับแนวทางนั้นในที่อื่น

ด้านเมอริดิธ อาร์ทลีย์ (Meredith Artley) รองประธานอาวุโสและบรรณาธิการบริหารของ CNN Digital Worldwide ให้สัมภาษณ์กับสื่อ The Guardian ว่าจุดเปลี่ยนของ CNN เกิดขึ้นหลังเหตุกราดยิงที่ออโรราในปี 2012 โดยระบุว่าไม่จำเป็นต้องนำภาพผู้ก่อเหตุไปเผยแพร่ซ้ำในหลายจุด เพราะการทำเช่นนั้นไม่เพียงขาดความรับผิดชอบ แต่ยังเป็นการทำงานข่าวที่ไม่รอบคอบด้วย เอส มิตรา คาลิตา (S Mitra Kalita) รองประธานฝ่ายจัดผังรายการของ CNN Digital ระบุว่าภายในองค์กรยังมีการถกเถียงต่อเนื่องเรื่องบทบาทของสื่อในการให้ชื่อเสียงกับผู้ก่อเหตุ แต่ CNN Digital ไม่มีกฎเกณฑ์ตายตัวสำหรับการรายงานข่าวผู้ก่อเหตุ แต่ละเรื่องได้รับการพิจารณาตามข้อมูลและภาพที่มีอยู่ในแต่ละกรณี

ฝ่ายที่กังวลเรื่องสิทธิในการรับรู้ข่าวสารของสาธารณชนก็มีเหตุผลรองรับเช่นกัน การ์ฟีลด์ตั้งข้อสังเกตว่าคำถามว่าใครเป็นผู้ก่อเหตุอยู่ในอันดับต้นของหลักการวารสารศาสตร์พื้นฐาน และฟอกซ์มองว่าการรายงานข้อมูลเกี่ยวกับผู้ก่อเหตุเป็นความรับผิดชอบของสื่อ ขณะที่ฮราชระบุว่าการไม่เอ่ยชื่อผู้ก่อเหตุ ไม่ได้หมายความว่าสื่อจะงดรายงานประวัติและแรงจูงใจของผู้ก่อเหตุไปด้วย สื่อยังสามารถเจาะลึกภูมิหลังของผู้ก่อเหตุได้โดยไม่ต้องเอ่ยชื่อ

สุดท้ายแล้ว ข่าวควรทำหน้าที่อะไร

ข้อมูลจากทั้งงานวิจัยเชิงปริมาณและการให้สัมภาษณ์ของบุคคลในวงการสื่อ แสดงให้เห็นว่าการเปลี่ยนแปลงในการรายงานข่าวกราดยิงไม่ได้เป็นเส้นตรง และไม่ได้เกิดขึ้นพร้อมกันในทุกสำนักข่าวหรือทุกประเทศ อัตราการเอ่ยชื่อผู้ก่อเหตุในสื่อสหรัฐฯ อยู่ในระดับต่ำกว่าสื่ออังกฤษในกรณีไครสต์เชิร์ช แต่กลับสูงขึ้นในข่าวที่ได้รับความนิยมมากที่สุดบนสื่อสังคมออนไลน์ ขณะที่หัวหน้าตำรวจในหลายเมืองของสหรัฐฯ เลือกไม่เอ่ยชื่อผู้ก่อเหตุในการแถลงข่าว แต่ก็ไม่ได้เป็นแนวทางที่เจ้าหน้าที่ทุกรายปฏิบัติตาม

องค์กรอย่างศูนย์วารสารศาสตร์และการบาดเจ็บทางจิตใจระดับโลก (Global Center for Journalism & Trauma) จัดทำเอกสารแนวทางปฏิบัติสำหรับนักข่าวที่ต้องรายงานข่าวกราดยิงและเหตุรุนแรงลักษณะอื่น ครอบคลุมทั้งการทำงานร่วมกับเหยื่อและผู้รอดชีวิต การดูแลสุขภาพจิตของนักข่าวเอง และแนวทางจัดการเนื้อหาที่ผู้ใช้สร้างขึ้นในเหตุการณ์รุนแรง ซึ่งสะท้อนว่าประเด็นการรายงานข่าวกราดยิงในปัจจุบันไม่ได้จำกัดอยู่แค่คำถามว่าจะเอ่ยชื่อผู้ก่อเหตุหรือไม่ แต่ครอบคลุมไปถึงวิธีปฏิบัติต่อผู้ที่ได้รับผลกระทบโดยตรงด้วย

ข้อมูลทั้งหมดบ่งชี้ว่าวงการสื่อยังอยู่ในช่วงปรับหาจุดสมดุลใหม่ ด้านหนึ่งคือความรับผิดชอบที่จะไม่ขยายชื่อเสียงให้ผู้ก่อเหตุ อีกด้านหนึ่งคือหน้าที่พื้นฐานของวารสารศาสตร์ในการรายงานข้อเท็จจริงที่จำเป็นต่อการทำความเข้าใจเหตุการณ์ ซึ่งรวมถึงข้อมูลเกี่ยวกับตัวผู้ก่อเหตุด้วยในบางกรณี ทีมวิจัยจากกรณีไครสต์เชิร์ชสรุปจากข้อมูลที่รวบรวมได้ว่า นักข่าวจำนวนมากขึ้นกำลังให้ความสำคัญกับประเด็นการป้องกันโศกนาฏกรรมในอนาคต เพิ่มเติมจากคำถามพื้นฐานเรื่องใคร อะไร ที่ไหน อย่างไร และทำไม

ที่มา:
The news media seems to be heeding the call to limit naming perpetrators in mass shootings (Thomas J. Hrach, Nieman Journalism Lab, 18 April 2022)
'No Notoriety': the campaign to focus on shooting victims, not killers (Lois Beckett, The Guardian, 7 July 2018)
The Odessa Police Chief Is Refusing to Name the Mass Shooter. It's Part of a Growing Trend (Alejandro de la Garza, TIME, 1 September 2019)
What we learned from analyzing thousands of stories on the Christchurch shooting (Jason Baumgartner, Fernando Bermejo, Emily Ndulue, Ethan Zuckerman and Joan Donovan, Columbia Journalism Review, 26 March 2019)
Resources for Covering Mass Shootings (Global Center for Journalism & Trauma, 15 March 2019)

รายงานพิเศษ

ต่างประเทศ

ประกอบร่างสร้างความจนผ่านบัตรสวัสดิการแห่งรัฐ | หมายเหตุประเพทไทย EP.638 [Live]

user8 — Mon, 03 Aug 2026 06:45:54 +0000

ประกอบร่างสร้างความจนผ่านบัตรสวัสดิการแห่งรัฐ | หมายเหตุประเพทไทย EP.638 [Live] user8 Mon, 2026-08-03 - 13:45

หมายเหตุประเพทไทย Live สัปดาห์นี้ชวนอ่าน "กระบวนการประกอบสร้างความจนในสังคมเสรีนิยมใหม่ กรณีศึกษา: บัตรสวัสดิการแห่งรัฐ" (2566) ผลงานของ ยุวดี วงศ์วีระประเสริฐ ดุษฎีนิพนธ์ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชาสหวิทยาการ วิทยาลัยสหวิทยาการ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ซึ่งศึกษานโยบายบัตรสวัสดิการแห่งรัฐในช่วงปี 2559–2562 ผ่านกรอบแนวคิดเสรีนิยมใหม่ เพื่อทำความเข้าใจว่ารัฐนิยามและจัดการกับ "ความยากจน" อย่างไร

งานวิจัยชี้ว่า นโยบายบัตรสวัสดิการแห่งรัฐไม่ได้เป็นเพียงมาตรการช่วยเหลือผู้มีรายได้น้อย แต่ยังมาพร้อมกระบวนการกำหนดนิยามของ "คนจน" ผ่านเกณฑ์การคัดกรอง การพิสูจน์ตัวตน และเงื่อนไขการเข้าถึงสิทธิ ทำให้ความยากจนถูกแปลงเป็นตัวเลขและคุณลักษณะที่รัฐสามารถจำแนก ควบคุม และบริหารจัดการได้

จากการศึกษาภาคสนามในจังหวัดแม่ฮ่องสอน ผู้วิจัยพบว่า กระบวนการดังกล่าวส่งผลต่อการรับรู้ของผู้คนเกี่ยวกับความจน และทำให้ผู้ที่ต้องการเข้าถึงสวัสดิการต้องเรียนรู้ที่จะพิสูจน์ความยากจนของตนเองตามเกณฑ์ของรัฐ ขณะเดียวกัน ผู้ที่ไม่เข้าเกณฑ์หรือไม่สามารถพิสูจน์ตนเองได้ก็อาจถูกกันออกจากระบบการช่วยเหลือ แม้จะเผชิญปัญหาความยากจนในชีวิตจริง

งานวิจัยจึงเสนอว่า บัตรสวัสดิการแห่งรัฐเป็นมากกว่านโยบายสวัสดิการ แต่เป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการประกอบสร้างความหมายของ "ความยากจน" ภายใต้แนวคิดเสรีนิยมใหม่ ซึ่งสะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างรัฐ การเมือง และการจัดการประชากร พร้อมชวนตั้งคำถามว่า ใครคือผู้มีสิทธิถูกนับว่า "จน" และใครคือผู้ที่ถูกทิ้งไว้ภายนอกนิยามดังกล่าว ติดตามได้ใน #หมายเหตุประเพทไทย #บัตรสวัสดิการแห่งรัฐ

รับชมหมายเหตุประเพทไทยย้อนหลัง

ข่าว