ประชาไท

เผยงบ กอ.รมน.ปี 70 ยังคงมีแนวโน้มลดลง สัดส่วนชายแดนใต้ลดลงกว่าพันล้าน

admin666 — Tue, 30 Jun 2026 06:50:28 +0000

เผยงบ กอ.รมน.ปี 70 ยังคงมีแนวโน้มลดลง สัดส่วนชายแดนใต้ลดลงกว่าพันล้าน

เมธาสิทธิ์ ธนูเดช รายงาน

ชนิสรา ริมธีระกุล กราฟิก

admin666 Tue, 2026-06-30 - 13:50

‘กองอำนวยการรักษาความมั่นคงภายในราชอาณาจักร’ หรือ กอ.รมน. ยังมีแนวโน้มตั้งบประมาณรายจ่ายมาขอรัฐสภาลดลงต่อเนื่องมาตั้งแต่ปี 2563 งานที่เป็นภารกิจหลักของ กอ.รมน. อย่างงบ “แผนงานยุทธศาสตร์ขับเคลื่อนการแก้ไขปัญหาจังหวัดชายแดนภาคใต้” หรือเรียกกันว่างบดับไฟใต้ก็ลดลงตามด้วยอย่างมีนัยสำคัญถึงประมาณ 1 พันล้านบาทเหลืออยู่ที่ 4,355,247,800 บาท

จากเดิมปี 69 งบในสัดส่วนของแผนงานที่เกี่ยวกับชายแดนใต้มีอยู่ถึง 5,335,844,500 บาทหรือเกือบ 78% ของงบทั้งหมด แต่ในปี 70 งบประมาณในส่วนนี้ลดลงเหลือประมาณ 76% แม้ว่าจะยังถือว่ามีสัดส่วนที่สูงแต่การลดลงดังกล่าวก็ยังถือเป็นตัวเลขที่มีนัยสำคัญ

ทั้งนี้ก็มีข้อสังเกตอยู่ด้วยว่า เมื่อไปดูในสมุดปกขาวคาดแดงที่ทางหน่วยงานแจกแจงงบที่ขอไว้สำหรับปี 70 นั้นได้มีการย้อนตัวเลขงบประมาณรายจ่ายส่วนนี้ไปถึงปี 68 โดยตั้งงบของแผนงานยุทธศาสตร์แก้ปัญหาชายแดนใต้ไว้ที่ 5,598,290,500 บาท

อย่างไรก็ตาม หากกลับไปดูใน พ.ร.บ.งบประมาณปี 68 กลับพบว่าไม่ได้มีการตั้งแผนงานยุทศาสตร์นี้ไว้ แต่มีการตั้งงบประมาณที่เรียกว่า ‘แผนงานบูรณาการขับเคลื่อนการแก้ไขปัญหาจังหวัดชายแดนภาคใต้’ ซึ่งระบุงบประมาณไว้เพียง 1,330,910,400 บาทเท่านั้น คาดว่างานของ กอ.รมน.ในชายแดนใต้จะเป็นการใช้งบจาก “แผนงานยุทธศาสตร์ป้องกันและแก้ไขปัญหาที่มีผลกระทบต่อความมั่นคง” ที่เมื่อปี 68 มีการตั้งงบไว้ประมาณ 4,369,163,300 บาท เพราะในสมุดปกขาวคาดแดงของงบปี 70 นี้มีการเขียนถึงงบประมาณส่วนนี้ของปี 68 ไว้เพียงประมาณ 155 ล้านบาทเท่านั้น

ส่วนของงบประมาณปี 69 แผนงานเกี่ยวกับชายแดนใต้เป็นเพียงโครงการภายใต้แผนงานความมั่นคงของประเทศที่เรียกว่า “แผนงานยุทธศาสตร์ป้องกันและแก้ไขปัญหาที่มีผลกระทบต่อความมั่นคง” แต่พอมาปีล่าสุดได้มีการเปลี่ยนให้แผนงานเกี่ยวกับชายแดนใต้ขึ้นมาเป็นแผนงานหลักเช่นเดียวกับแผนงานความมั่นคง ซึ่งอาจหมายความว่าระดับความสำคัญของแผนงานเกี่ยวกับชายแดนใต้ได้ถูกขยับขึ้นมาเทียบเท่าแผนงานความมั่นคงอื่นๆ ของ กอ.รมน.

ทำให้เห็นว่างบประมาณส่วนงานชายแดนใต้ที่ผ่านๆ มา ที่เหมือนจะลดลง ในความเป็นจริงแล้วก็อาจจะมีการใช้งบประมาณงานด้านความมั่นคงส่วนอื่นมาใช้กับภารกิจชายแดนใต้ของ กอ.รมน.มาโดยตลอด

ปีงบประมาณ	งบทั้งหมด	แผนงานชายแดนใต้	ร้อยละ
2559	10,200,971,600	9,143,109,000	89.63
2560	10,410,393,400	3,554,642,600	34.15
2561	10,049,512,900	3,739,113,100	37.21
2562	10,240,111,400	3,974,191,600	38.81
2563	9,893,672,900	2,099,492,400	21.22
2564	8,854,707,900	1,709,018,300	19.30
2565	7,764,882,400	1,357,895,600	17.49
2566	7,772,273,500	1,404,987,500	18.08
2567	7,257,006,500	1,409,307,200	19.42
2568	7,115,894,400	5,598,290,500	78.67
2569	6,843,974,300	5,335,844,500	77.96
2570	5,737,390,300	4,355,247,800	75.91

หากลงลึกในรายละเอียดงบประมาณในสัดส่วนชายแดนใต้จะพบว่า งบประมาณด้านการกำลังพลและการดำเนินการ ลดลงจากเดิม 3,412,559,600 บาท เหลือ 2,341,009,900 บาท แต่ก็มีการเพิ่มงบประมาณเกี่ยวกับการซ่อมปรับปรุงเพิ่มประสิทธิภาพยุทโธปกรณ์ด้านความมั่นคงในพื้นที่ จชต. ขึ้นเป็นจำนวน 145,238,200 บาท

ทั้งนี้มีข้อสังเกตว่าในงบประมาณปี 70 ทาง กอ.รมน.ตั้งของบในลักษณะเดียวกันมาเป็นเรื่องการซ่อมแซมอุปกรณ์ของ กอ.รมน.ถึง 2 รายการอย่างในรายการ “การซ่อมแซมครุภัณฑ์ด้านความมั่นคง” ที่ตั้งมาเป็นงบรายจ่ายปี 70 นี้ เดิมทีในงบรายจ่ายปี 69 มีรายการของบ 60 ล้านบาทเพื่อซ่อมแซมไว้เท่ากันแต่ถูกตั้งชื่อรายการว่า “การซ่อมแซมยุทโธปกรณ์พิเศษ” ซึ่งคาดว่าจะเป็นส่วนที่ใช้ในการซ่อมบำรุงอุปกรณ์ของทาง กอ.รมน.เหมือนกัน แต่ในงบปี 70 ยังมีการตั้งรายการซ่อมแซ่มเพิ่มขึ้นมาอีกรายการคือ “การซ่อมปรับปรุงเพิ่มประสิทธิภาพยุทโธปกรณ์ด้านความมั่นคงในพื้นที่ จชต.” ด้วย

เปรียบเทียบสัดส่วนงบประมาณที่มีความเปลี่ยนแปลงอย่างมีนัยยะใน ‘แผนงานยุทธศาสตร์ขับเคลื่อนการแก้ไขปัญหาจังหวัดชายแดนใต้’ ปี 69 และ 70

รายการใช้จ่าย	งบประมาณปี 69	งบประมาณปี 70	เปลี่ยนแปลง
การกำลังพลและการดำเนินงาน	3,412,559,600	2,341,009,900	-1,071,549,700
การจัดหายุทโธปกรณ์พิเศษในการรักษาความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สิน	368,466,300	351,031,100	-17,435,200
การสนับสนุนและใช้งานเครือข่ายมวลชนเพื่องานด้านความมั่นคงในพื้นที่ จชต.	334,851,600	324,600,800	-10,250,800
การเพิ่มประสิทธิภาพภาครัฐ และการขับเคลื่อนนโยบาย	309,760,900	299,760,900	-10,000,000
การพัฒนาระบบข่าวกรอง	321,297,000	285,888,900	-35,408,100
การรักษาความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สินและยุติการก่อเหตุรุนแรง	156,162,400	156,162,400	-
การซ่อมปรับปรุงเพิ่มประสิทธิภาพยุทโธปกรณ์ด้านความมั่นคงในพื้นที่ จชต.		145,238,200	รายการใหม่
การซ่อมแซมครุภัณฑ์ด้านความมั่นคง	60,000,000	60,000,000	-

เรื่องที่เกี่ยวข้อง

งบ กอ.รมน.ลดลงเรื่อยๆ แต่สัดส่วนงบชายแดนใต้พุ่งกลับในรอบ 11 ปี

แนวโน้มงบประมาณในสัดส่วนอื่นๆ

ในงบประมาณสัดส่วนอื่นงบประมาณสัดส่วนบุคลากรในส่วนของค่าจ้างชั่วคราวลดลงไปครึ่งหนึ่งจาก 1,008,500 บาท เหลือ 504,200 บาท และงบประมาณบุคลากรส่วนอื่นก็มีแนวโน้มลดลงเช่นกัน

ทางผู้สื่อข่าวตั้งข้อสังเกตว่า งบลงทุนต่างๆ ที่ปรากฎในปี 69 ในงบประมาณปี 70 กลับลดลงอย่างงบลงทุนในแผนงานพื้นฐานด้านความมั่นคงซึ่งลดลงกว่า 35 ล้าน รวมถึงในส่วนของงบลงทุนใน “แผนงานยุทธศาสตร์พัฒนากลไกการบริหารจัดการความมั่นคงแบบองค์รวม” ที่ลดลงกว่า 78 ล้านบาท

ในงบประมาณส่วนอื่นๆ ของ กอ.รมน.ปี 70 สัดส่วนไม่ค่อยแตกต่างจากงบประมาณปี 69 มากนัก

อ้างอิง

ข่าว

ทุบตึกเคเคปาร์ค-ชเวก๊กโก่ แต่สแกมเมอร์ไม่ได้หายไปไหน! 3 ทิศทางหลังการปราบที่เมียวดี

Pazzle — Tue, 30 Jun 2026 01:49:12 +0000

ทุบตึกเคเคปาร์ค-ชเวก๊กโก่ แต่สแกมเมอร์ไม่ได้หายไปไหน! 3 ทิศทางหลังการปราบที่เมียวดี

TCIJ X Prachatai : รายงาน

กิตติยา อรอินทร์ : ภาพปก

Pazzle Tue, 2026-06-30 - 08:49

ช่วงปลายปี 2568 ถึงต้นปี 2569 แรงกดดันต่ออุตสาหกรรมสแกมเมอร์ในภูมิภาคลุ่มน้ำโขงเพิ่มสูงขึ้นอย่างไม่เคยปรากฏมาก่อน มาตรการบังคับใช้กฎหมายขยายจากการจับกุมผู้ปฏิบัติการในศูนย์สแกมเมอร์ ไปสู่การดำเนินคดีกับกลุ่มทุนและผู้บริหารที่ถูกกล่าวหาว่าอยู่เบื้องหลังเครือข่ายอาชญากรรมข้ามชาติ

ในเดือนตุลาคม 2568 สหรัฐอเมริกาและสหราชอาณาจักรประกาศคว่ำบาตรและดำเนินคดีกับ เฉิน จื้อ (Chen Zhi) ประธานกลุ่ม Prince Group จากข้อกล่าวหาเกี่ยวข้องกับการฉ้อโกงออนไลน์ การฟอกเงิน และการบังคับใช้แรงงาน ต่อมา 12 พฤศจิกายน 2568 ทางการไทยส่งตัว เฉอ เจ้อเจียง (She Zhijiang) ประธานกลุ่มบริษัทยาไท่ ผู้พัฒนาเมืองใหม่ชเวก๊กโก่ กลับไปดำเนินคดีที่ประเทศจีน หลังถูกควบคุมตัวในประเทศไทยตั้งแต่ปี 2565 และถัดมาช่วงต้นเดือนมกราคม 2569 ทางการกัมพูชาจะจับกุมและส่งตัวเฉิน จื้อ กลับไปดำเนินคดีที่ประเทศจีน [1], [2]

ในเวลาไล่เลี่ยกัน กองทัพพม่าส่งรถแบ็กโฮเข้ารื้อถอนเคเคปาร์คและอาคารบางส่วนในชเวก๊กโก่ ขณะที่ไทย จีน และพม่าร่วมปฏิบัติการกวาดล้างเครือข่ายสแกมเมอร์บริเวณชายแดนเมียวดี มีการเผยแพร่ภาพการรื้อถอนอาคาร การยึดอุปกรณ์รับสัญญาณอินเทอร์เน็ตผ่านดาวเทียม และการส่งตัวผู้ต้องหาชาวจีนกลับประเทศกว่าพันคน จนหลายฝ่ายมองว่านี่คือจุดเปลี่ยนสำคัญของการปราบปรามอุตสาหกรรมสแกมเมอร์ในภูมิภาค

อย่างไรก็ตาม เบื้องหลังภาพของ "ปฏิบัติการครั้งใหญ่" กลับมีคำถามสำคัญว่า เครือข่ายสแกมเมอร์ได้รับสัญญาณเตือนล่วงหน้าหรือไม่ และการปราบปรามครั้งนี้สามารถทำลายโครงสร้างของอุตสาหกรรมได้จริงเพียงใด

ภาพ ตำรวจส่งตัว เฉอ เจ้อเจียง กลับไปดำเนินคดีที่จีน เมื่อ 12 พฤศจิกายน 2569 ที่มา: มติชนออนไลน์

กองทัพพม่าเผยแพร่ภาพระหว่างตรวจค้นอาคารแห่งหนึ่งที่เคเคปาร์ค และยึดอุปกรณ์รับสัญญาณอินเทอร์เน็ตผ่านดาวเทียม Starlink โดยเริ่มปฏิบัติการเมื่อ 19 ตุลาคม 2568 ที่มา: Mizzima

เมืองใหม่ชเวก๊กโก่ ซึ่งผู้เชี่ยวชาญระบุว่าแทบทั้งหมดถูกสร้างขึ้นจากเงินที่มาจากการหลอกลวงทางออนไลน์ ตั้งอยู่ใกล้ชายแดนไทย–พม่า ตรงข้าม อ.แม่สอด จ.ตาก พื้นที่ซึ่งในปัจจุบันยังคงมีเหยื่อจากการค้ามนุษย์หลายพันคนถูกกักขังอยู่ (ภาพ: คาเล็บ ควินลีย์/แฟ้มภาพ)

ชายสองคนยืนสูบบุหรี่อยู่ที่ระเบียง ในอาคารที่ปิดล็อกทางเข้าออกและคุ้มกันแน่หนาภายในกลุ่มอาคาร “KK Park 1” ทางตอนใต้ของเมียวดี รัฐกะเหรี่ยง ตรงข้าม อ.แม่สอด จ.ตาก ภาพถ่ายช่วงต้นปี 2568 (ภาพ: ซอ แดเนียล/Myanmar Now)

ภาพถ่ายดาวเทียมของเมืองสแกมเมอร์เคเคปาร์ค ทางตอนใต้ของเมียวดี รัฐกะเหรี่ยง (ภาพ: GoogleEarth)

Myanmar News Agency ซึ่งเป็นสื่อของรัฐบาลทหารพม่า เผยแพร่ภาพทางอากาศ หมู่ตึกในเคเคปาร์คที่บางส่วนถูกทำลาย ภาพเผยแพร่เมื่อ 10 มกราคม 2569 ที่มา: Myanmar News Agency

รู้ข้อมูลก่อนถูกบุก?

วันที่ 19 ตุลาคม 2568 กองทัพพม่าบุก เคเคปาร์ค อย่างเป็นทางการ แต่ก่อนหน้านั้นไม่กี่วัน แหล่งข่าวในพื้นที่รายงานว่าผู้บริหารระดับสูงและเจ้าของ 'ศูนย์หลอกลวง' (Scam Compound) หลายแห่งได้รับแจ้งล่วงหน้า กองกำลังกะเหรี่ยงพิทักษ์ชายแดน (BGF/KNA) และกองกำลังกะเหรี่ยงประชาธิปไตยผู้มีใจเมตตา (DKBA) ซึ่งทำหน้าที่คุ้มครองเครือข่ายเหล่านี้มาโดยตลอด ได้นำตัวหัวหน้าและผู้บริหารออกจากพื้นที่ก่อนที่รถแบ็กโฮจะเข้ามา ส่วน 'แรงงานสแกมเมอร์' ระดับล่างถูกปล่อยให้หาทางออกเอง [3]

แรงงานชาวฟิลิปปินส์รายหนึ่งเล่าให้สำนักข่าว AP ฟังว่าตนและเพื่อนร่วมงานอีก 20 คนกระโดดข้ามรั้วหนีออกมาได้ แต่แรงงานชาวเอธิโอเปียในทีมเดียวกันอีก 5 คนยังอยู่ที่เดิม "พวกเขาอยากไปบริษัทอื่น" เขากล่าว พร้อมระบุว่าได้ยินเจ้านายชาวจีนพูดถึงแผนย้ายไปยังกัมพูชา แหล่งข่าวขอไม่เปิดเผยชื่อเพราะเกรงกลัวอันตราย

แรงงานที่หนีออกจากเคเคปาร์ค กระจายตัวไปยังศูนย์หลอกลวงในพื้นที่ใกล้เคียงที่ยังเปิดดำเนินการอยู่ ทั้งตงเหมยปาร์ค (Dongmei Park), ฮวนหยาปาร์ค (Huanya Park), โพลีปาร์ค (Poly Park) และ ชุนดาปาร์ค (Shunda Park) ในแถบบ้านแม่ท่อทะเล (Mae Htaw Tha Lay), อินจินเมียง (In Kyin Myaing) และบ้านมินเล็ตปัน (Min Let Pan) รวมถึงพื้นที่อื่นๆ อย่าง วังข่า (Wankha), แทปง (Thaepone) และเมืองเมียวดี (Myawaddy) ตลอดจนพื้นที่ภายใต้การควบคุมของ DKBA เช่น ช่องแคบ (Kyauk Khet), วาเลย์ (Waw Lay) และพญาตองซู หรือด่านเจดีย์สามองค์ (Payathonzu)

แรงงานหญิงชาวฟิลิปปินส์อีกรายเปิดเผยว่าศูนย์หลอกลวงที่เธอทำงานให้ย้ายคนหลายสิบคน พร้อมอุปกรณ์คอมพิวเตอร์และเราเตอร์ไวไฟทั้งหมดไปยังฮวนหยาปาร์คที่อยู่ใกล้เคียง เพื่อเปิดดำเนินการหลอกลวงชายชราชาวอเมริกันผ่านการเทรดทองคำ

รัฐบาลทหารพม่าประกาศว่าการรื้อถอนเคเคปาร์คเสร็จสิ้นสมบูรณ์ โดยอ้างว่าได้ทำลายอาคารทั้งหมดและจับกุมผู้ต้องหาหลายพันคน อย่างไรก็ตาม ข้อมูลภาพถ่ายดาวเทียมกลับให้ภาพที่ต่างออกไป

ข้อมูลภาพถ่ายดาวเทียมจาก Center for Information Resilience (CIR) องค์กรไม่แสวงหากำไรในลอนดอนที่ติดตามการละเมิดสิทธิมนุษยชน เผยให้เห็นว่าจากการรื้อถอนระลอกแรกซึ่งรัฐบาลพม่าอ้างว่าเสร็จสิ้นแล้ว มีเพียง 31 อาคารเท่านั้นที่ถูกทำลายจนราบ ขณะที่อีกอย่างน้อย 78 อาคารได้รับความเสียหายเพียงบางส่วน โดยส่วนใหญ่ถูกรื้อด้วยเครื่องจักรหนักซึ่งมักทิ้งหลังคา เพดาน และโครงสร้างชั้นต่าง ๆ ไว้ให้สมบูรณ์

กาย ฟัสฟุส (Guy Fusfus) จาก Myanmar Witness ซึ่งเป็นโครงการภายใต้ Center for Information Resilience ให้สัมภาษณ์กับ AP โดยอ้างอิงจากการวิเคราะห์ภาพถ่ายดาวเทียมว่า อาคารจำนวนมากในพื้นที่ยังไม่ได้ถูกทำลายอย่างสมบูรณ์ และระบุว่า "อาจมีเจตนาที่จะสร้างและนำอาคารเหล่านี้กลับมาใช้ใหม่"

ขณะที่นักวิเคราะห์จาก C4ADS ซึ่งทำการตรวจสอบและเปรียบเทียบภาพถ่ายดาวเทียมของพื้นที่ที่ตั้งอาคารสแกมเมอร์อย่างน้อย 21 แห่งในอำเภอเมียวดี จังหวัดเมียวดี อย่างต่อเนื่อง พบว่า ในจำนวนนี้มีถึง 14 แห่ง รวมถึงเคเคปาร์ค เอง ที่ปรากฏสัญญาณของการก่อสร้างใหม่หรือการขยายตัวเพิ่มเติมนับตั้งแต่เดือนมกราคม 2569 เป็นต้นมา ไม่ว่าจะเป็นการเพิ่มอาคาร สิ่งปลูกสร้างใหม่ หรือการปรับปรุงโครงสร้างเดิมในพื้นที่ [4]

ส่วนข้อมูลของ Myanmar News Agency ซึ่งเป็นสำนักข่าวของรัฐบาลทหารพม่า ระบุว่าจนถึงเดือนมกราคม 2569 ทางการรายงานว่ารื้ออาคารผิดกฎหมายในเคเคปาร์คจำนวน 635 หลัง ขณะที่ต่อมาในเดือนมิถุนายน 2569 ยังมีการรื้อถอนอาคารในชเวก๊กโก่ ต่อเนื่องอีกอย่างน้อย 77 หลัง ซึ่งรื้อไปแล้ว 64 หลัง และเหลืออีก 13 หลัง แสดงให้เห็นว่าการจัดระเบียบทั้งสองพื้นที่ดำเนินเป็นคนละระยะและมีขนาดของปฏิบัติการแตกต่างกัน [5], [6]

ภาพลวงตาของการปราบปราม

ข้อมูลจากรายงานของคณะอนุกรรมาธิการพิจารณาศึกษาแนวทางการป้องกันและปราบปรามแก๊งคอลเซ็นเตอร์ของสภาผู้แทนราษฎรไทยเมื่อปี 2568 ชี้ให้เห็นว่าหนึ่งในอุปสรรคสำคัญที่สุดในการปราบปรามแก๊งสแกมเมอร์ในฝั่งพม่า คือกลยุทธ์ "ย้ายฐานหนีการจับกุม" ทุกครั้งที่เจ้าหน้าที่เข้าทลายค่าย กลุ่มแก๊งจะสลายตัวและโยกย้ายไปตั้งฐานใหม่ในพื้นที่ที่กฎหมายเข้าไม่ถึง ก่อนเริ่มสรรหาแรงงานและเดินหน้าต่อ รายงานยังชี้ว่ากลุ่มทุนจีนสีเทาซึ่งเป็นแกนหลักของธุรกิจเหล่านี้ได้ขยายฐานออกไปยังเมืองใหม่ตามแนวชายแดน อาทิ เล้าก์ก่าย ในรัฐฉาน พม่า บ่อเต็น ในลาว และท่าเส้น-ทมอดา ในกัมพูชา โดยใช้ไทยเป็นทั้งทางผ่านและแหล่งระดมทรัพยากร และสรุปว่าหากปราศจากความร่วมมือระหว่างประเทศอย่างเป็นรูปธรรม การแก้ปัญหาแก๊งสแกมเมอร์ก็คงเป็นแค่การไล่ล่าที่ไม่มีวันสิ้นสุด

เจสัน ทาวเวอร์ (Jason Tower) ผู้เชี่ยวชาญอาวุโสจาก Global Initiative Against Transnational Organized Crime (GI-TOC) ระบุว่าปฏิบัติการปราบปรามที่เคเคปาร์ค เป็นเพียงวิธีที่ผู้นำกองทัพพม่าบรรเทาแรงกดดันจากสหรัฐอเมริกาและจีน ขณะที่ยังคงเปิดรับกิจกรรมอาชญากรรมที่ทำรายได้มหาศาลต่อไป "ไม่มีเจตจำนงทางการเมืองจริงๆ ที่จะปราบปราม" เขากล่าว [7]

3 ทิศทางหลังการปราบอาชญากรรมไซเบอร์ในพม่า

ในรายงานข่าวสืบสวนสอบสวนชิ้นนี้ ผู้สื่อข่าวใช้เวลาตลอดช่วงครึ่งปีแรกของปี 2569 ติดตามกลุ่มสนทนาบนแอปพลิเคชันเทเลแกรม (Telegram) จำนวน 33 กลุ่ม ซึ่งเป็นเพียงส่วนหนึ่งของกลุ่มสนทนาลักษณะเดียวกันที่ยังเปิดใช้งานอยู่ โดยครอบคลุมทั้งกลุ่มหางานข้ามแดน กลุ่มชุมชนคนไทยในประเทศเพื่อนบ้าน กลุ่มประกาศรับสมัครงานภาษาพม่า กลุ่มผู้ใช้ภาษาจีนในพื้นที่เมืองเมียวดี กลุ่มซื้อขายสินค้าและบริการในชีวิตประจำวัน ตลอดจนกลุ่มที่มีการซื้อขายบัญชี ข้อมูลส่วนบุคคล และบริการที่เกี่ยวข้องกับเศรษฐกิจสีเทา แบ่งเป็นพื้นที่ชายแดนไทย-พม่า 9 กลุ่ม ชายแดนไทย-ลาว 1 กลุ่ม และชายแดนไทย-กัมพูชา 23 กลุ่ม

จากการสังเกตการณ์ ผู้สื่อข่าวพบว่า กลุ่มสนทนาเหล่านี้ไม่ได้เป็นเพียงพื้นที่ประกาศรับสมัครงานเท่านั้น แต่ยังทำหน้าที่เป็น "ระบบนิเวศออนไลน์" (online ecosystem) ของผู้ใช้งานในพื้นที่ชายแดน มีการประกาศซื้อขายและแลกเปลี่ยนบริการที่หลากหลาย ตั้งแต่การหาที่พัก ร้านอาหาร บริการพาข้ามแดน รถรับส่ง การแลกเปลี่ยนเงินสดและคริปโทเคอร์เรนซี การซื้อขายโทรศัพท์ บัญชีโซเชียลมีเดีย และอุปกรณ์ไอที ตลอดจนการสอบถามร้านค้าและบริการในพื้นที่เมียวดี ท่าขี้เหล็ก และปอยเปต ควบคู่ไปกับการซื้อขายบัญชีธนาคาร ข้อมูลส่วนบุคคล และบริการอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องกับเศรษฐกิจสีเทา ทำให้กลุ่มสนทนาเหล่านี้ทำหน้าที่เสมือนโครงสร้างพื้นฐานด้านการสื่อสาร การแลกเปลี่ยนบริการ และการดำเนินกิจกรรมของเครือข่ายผู้ใช้ในพื้นที่ มากกว่าจะเป็นเพียงช่องทางประกาศรับสมัครงานเพียงอย่างเดียว

ผู้สื่อข่าวยังพบว่า แม้จะมีปฏิบัติการปราบปรามศูนย์สแกมเมอร์ขนาดใหญ่ในเคเคปาร์ค ชเวก๊กโก่ และพื้นที่ชายแดนไทย-กัมพูชา แต่กลุ่มสนทนาเหล่านี้ยังคงมีความเคลื่อนไหวอย่างต่อเนื่อง ทั้งการประกาศรับสมัครงาน การซื้อขายบัญชีธนาคารและบัญชีโซเชียลมีเดีย การซื้อขายข้อมูลลูกค้า การแลกเปลี่ยนคริปโทเคอร์เรนซี การให้บริการข้ามแดน ตลอดจนการซื้อขายสินค้าและบริการสำหรับผู้ใช้งานในพื้นที่ชายแดน

ข้อค้นพบดังกล่าวนำไปสู่คำถามสำคัญว่า แม้ศูนย์สแกมเมอร์ขนาดใหญ่บางแห่งจะถูกทลาย แต่เครือข่ายเหล่านี้ได้ยุติลงจริง หรือเพียงปรับตัว กระจายตัว และย้ายฐานไปยังพื้นที่อื่น การวิเคราะห์ข้อมูลจากกลุ่มสนทนาออนไลน์ ประกาศรับสมัครงาน การประมวลสถานการณ์ข่าว และการสัมภาษณ์ผู้เชี่ยวชาญ ทำให้เห็นรูปแบบการปรับตัวของเครือข่ายสแกมเมอร์อย่างน้อย 3 ทิศทางหลังการปราบปรามครั้งใหญ่ ได้แก่ ทิศทางที่ 1 ปรับตัว-ยืดหยุ่น-กระจัดกระจาย อยู่ในจังหวัดเมียวดี ทิศทางที่ 2 ไปสู่ส่วนอื่น ๆ ในพม่า และทิศทางที่ 3 ข้ามพรมแดนออกนอกพม่า

ทิศทางที่ 1 ปรับตัว-ยืดหยุ่น-กระจัดกระจาย อยู่ในจังหวัดเมียวดี

ดังข้อมูลที่กล่าวไปในข้างต้น ผู้บริหารระดับบอสของแก๊งสแกมเมอร์ในเคเคปาร์ค ได้กระจายตัวไปยัง บ้านวังข่า (Wankha), แทปง (Thaepone), ชเวก๊กโก่ (Shwe Kokko) และในตัวเมืองเมียวดี ภายใต้การคุ้มครองของกองกำลัง BGF/KNA รวมถึง บ้านช่องแคบ (Kyauk Khet) และบ้านวาเลย์ (Waw Lay) ในเส้นทางที่อยู่ภายใต้การควบคุมของ DKBA และกองทัพพม่า

The Irrawaddy และ ISP Myanmar รายงานตรงกันว่าผู้เชี่ยวชาญบรรยายสิ่งที่กำลังเกิดขึ้นว่าเป็นระยะ "กลายพันธุ์และอัพเกรด" โดยเปลี่ยนรูปแบบจากศูนย์หลอกลวงขนาดใหญ่รวมศูนย์ไปเป็นหน่วยย่อยที่กระจัดกระจาย [8][9] รายงานของ GI-TOC ที่ศึกษาปฏิบัติการศูนย์หลอกลวงในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ประเมินว่าอุตสาหกรรมนี้มีลักษณะเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา ปรับตัวสูง และเคลื่อนย้ายได้ง่าย โดยแม้จะถูกปราบปรามในหลายพื้นที่ ศูนย์เหล่านี้ก็มักเพียงปิดดำเนินการชั่วคราว ก่อนจะย้ายไปยังสถานที่ที่ถูกจับตาน้อยกว่าหรือมีขนาดเล็กลง หรือเปลี่ยนไปดำเนินการในเขตอำนาจรัฐอื่น ทำให้การบังคับใช้กฎหมายเฉพาะจุดไม่อาจหยุดยั้งวงจรนี้ได้ [10]

The Irrawaddy รายงานว่า ชิงสงปาร์ค (Qingsong Park) หรือรู้จักในอีกชื่อหนึ่งว่าไทหัวการ์เดน (Thai Hoa Garden) ซึ่งตั้งอยู่ห่างจากเคเคปาร์ค เพียง 5 กิโลเมตร ซ่อนตัวอยู่ในภูเขาด้านหลังย่านศูนย์หลอกลวงเดิม กำลังเติบโตอย่างรวดเร็วภายใต้การปกป้องของกองกำลัง BGF/KNA ผู้ที่ได้เข้าไปถ่ายภาพจากภายในตั้งฉายาสถานที่นี้ว่า "KK Park 2.0" [11]

AP รายงานว่าแรงงานชาวแอฟริกาจากเคเคปาร์ค กว่า 200 คน ย้ายเข้าไปอยู่ในศูนย์หลอกลวงอพอลโล (Apollo) ที่อยู่ใกล้เคียง ตามคำบอกเล่าของชาวต่างชาติที่ถูกควบคุมตัวอยู่ที่นั่น ศูนย์หลอกลวงขนาด 100 เอเคอร์ใกล้หมู่บ้านแม่ท่อทะเล (Mae Htaw Thalay) ยังคงดำเนินการตามปกติ และมีศูนย์หลอกลวงจีนอีกอย่างน้อยประมาณ 10 แห่งระหว่างเมียวดีกับแม่ท่อทะเล ที่รับผู้หลบหนีจากเคเคปาร์ค มาพักและทำงานต่อ

แรงงานอีกรายซึ่งอ้างว่าเจ้านายไม่ยอมปล่อยตัวแม้จะจ่ายค่าไถ่แล้ว เล่าให้ AP ฟังว่าคนงานเคเคปาร์ค ที่มาพักที่เฮงเช็งปาร์ค 4 (Hengsheng Park 4) อยู่ได้สักสัปดาห์ก็ย้ายต่อ และได้ยินว่าส่วนใหญ่ไปยังกัมพูชา มอริเชียส และทวีปแอฟริกา เขายังเปิดเผยด้วยว่าบริษัทของตนยังคงใช้อุปกรณ์รับสัญญาณอินเทอร์เน็ตผ่านดาวเทียม Starlink โดยอุปกรณ์ 3 ชิ้นหยุดทำงานหลัง SpaceX ประกาศตัดการเชื่อมต่อ แต่ชิ้นที่ 4 ยังคงใช้งานได้ [12]

สำนักข่าวชายขอบ รายงานเมื่อช่วงเดือนธันวาคม 2568 ว่ากองกำลัง BGF/KNA กำลังเร่งก่อสร้างศูนย์หลอกลวงแห่งใหม่บริเวณเชิงเขาดอนะ จังหวัดเมียวดี ห่างจากชเวก๊กโก่ราว 20 กิโลเมตร โดยพบว่ามีการขนย้ายชาวจีนและชาวต่างชาติเข้าไปอยู่และดำเนินกิจกรรมฉ้อโกงหลอกลวงแล้ว ผ่านความร่วมมือของกองกำลังทหารพม่าในการอำนวยความสะดวก [13]

แหล่งข่าวที่เป็นแรงงานชาวกะเหรี่ยงในพื้นที่เปิดเผยกับสำนักข่าวชายขอบ ว่า นายทุนชาวจีนรายสำคัญและหัวหน้าเครือข่ายจากทั้งสองพื้นที่ได้รับการช่วยเหลือและขนย้ายไปยังหมู่บ้านติ๊ดกะเต่ ซึ่งถูกใช้เป็นฐานแห่งใหม่ มีการก่อสร้างอาคารเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วพร้อมระบบน้ำ ไฟฟ้า อินเทอร์เน็ต ถนน และที่พัก แม้โครงสร้างพื้นฐานหลายส่วนยังไม่แล้วเสร็จ แต่จำนวนผู้คนในพื้นที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง คาดว่ามีหลายพันคน และสถานบริการต่าง ๆ ได้เริ่มเปิดให้บริการแล้ว [14]

แคมเปญสื่อภาวนาส่งกำลังใจ “เฉอเจ้อเจียง” ผู้ก่อตั้งเมืองใหม่ชเวก๊กโก่

อนึ่งในระหว่างที่ไทยจับกุม เฉอ เจ้อเจียง หรือแส จิ้นเจียง (She Zhijiang) ประธานกลุ่มบริษัทยาไท่ ผู้ก่อตั้งเมืองใหม่ชเวก๊กโก่ ตามหมายจับตำรวจสากลคดีเปิดเว็บไซต์พนันออนไลน์เมื่อเดือนสิงหาคม 2565 จนกระทั่งส่งกลับไปดำเนินคดีต่อที่จีนในวันที่ 12 พฤศจิกายน 2568 นั้น

ผู้สื่อข่าวพบเนื้อหาข่าวสารเกี่ยวกับ เฉอ เจ้อเจียง และเมืองใหม่ชเวก๊กโก่ ระหว่างถูกควบคุมตัวอยู่ในเรือนจำกลางคลองเปรม เช่น พบรายงานข่าว “ชาวเมียนมากว่า 3,000 คนรวมตัวอวยพรให้ นาย She Zhijiang ในพิธีบุญใหญ่ที่ Shwe Kokko YATAI” ในเว็บไซต์ผู้จัดการออนไลน์ เมื่อวันที่ 17 สิงหาคม 2567 (https://mgronline.com/onlinesection/detail/9670000075770) และไทยพับลิคมีเดีย 16 สิงหาคม 2567 (https://www.thaipublicmedia.com/2024/08/Shwe-Kokko-YATAI-holds-a-grand-merit-making-event.html) โดยในไทยพับลิคมีเดียมีการแนบลิ้งวิดีโอมาจาก YouTube ช่อง 大美亚太 (มหัศจรรย์ยาไท่) ซึ่งเป็นช่อง YouTube ที่เผยแพร่เนื้อหาจากเมืองใหม่ชเวก๊กโก่

หลังจากนั้นพบข่าวเนื้อหาใกล้เคียงกันในสื่ออื่นๆ เช่น อมรินทร์ทีวี วันที่ 23 สิงหาคม 2567 (https://www.amarintv.com/prnews/news/229413) ข่าวสด วันที่ 17 กันยายน 2567 https://www.khaosod.co.th/monitor-news/news_9418789

ข่าวที่เผยแพร่มีเนื้อหาที่เป็นสาระสำคัญใกล้เคียงกัน โดยระบุว่า เมื่อวันที่ 10 สิงหาคม 2567 ที่เมืองใหม่ชเวก๊กโก่ ยาไท่ ได้จัดพิธีบุญยิ่งใหญ่ มีผู้เข้าร่วมงานกว่า 3,000 คน รวมถึงพระสงฆ์ 43 รูป พร้อมตัวแทนจากหลายภาคส่วนทั้งทหาร นักธุรกิจ คณะครู นักเรียน และประชาชนทั่วไป “มาร่วมสวดมนต์และอธิษฐานเพื่อส่งกำลังใจและขอพรให้นายแส เจ้อเจียง (She Zhijiang) ผู้ก่อตั้งเมืองแห่งนี้”

“ในงานมีการจัดตั้งกำแพงสีแดงยาว 50 เมตร เพื่อให้ประชาชนได้เขียนคำอวยพรถึงนายแส เจ้อเจียง ให้เขามีสุขภาพแข็งแรงและกลับมาสานต่อการพัฒนาเมือง Shwe Kokko YATAI อย่างต่อเนื่อง หลังจากที่เมืองนี้ได้พัฒนาอย่างรวดเร็วในช่วง 8 ปีที่ผ่านมา ถนนที่เคยเต็มไปด้วยโคลนถูกปรับปรุงให้สว่างไสวขึ้น กระท่อมที่เคยมีอยู่ก็ถูกแทนที่ด้วยอาคารใหม่ ๆ ซึ่งทั้งหมดนี้เกิดจากการลงทุนและความมุ่งมั่นของนายแส เจ้อเจียง”

“Shwe Kokko Asia Pacific City (ชเวโก๊กโก่ เอเชียแปซิฟิก ซิตี้) ได้รับการยกระดับเป็นจังหวัดเมื่อ 4 ปีที่แล้ว ตั้งอยู่ห่างจาก KK Park หลายสิบกิโลเมตร และไม่มีความเกี่ยวข้องกันตามที่เป็นข่าว เมืองนี้เน้นการสร้างสภาพแวดล้อมที่สะดวกสบายและปลอดภัยสำหรับผู้อยู่อาศัย ด้วยโครงสร้างพื้นฐานที่ครบครันและการใช้เทคโนโลยีการก่อสร้างที่ทันสมัย ทำให้เมืองนี้เติบโตอย่างรวดเร็ว”

“การพัฒนาเมือง Shwe Kokko Asia Pacific ถือเป็นก้าวย่างสำคัญที่สร้างความภูมิใจและความตื่นเต้นให้กับชาวกะเหรี่ยงในเมียนมาและพื้นที่ใกล้เคียง เมืองใหม่นี้โดดเด่นด้วยอาคารและสิ่งอำนวยความสะดวกที่ทันสมัย ซึ่งเป็นผลจากความทุ่มเทของนายแส เจ้อเจียง นอกจากนี้ การก่อสร้างในเมืองยังเป็นปัจจัยสำคัญในการสร้างงานและเพิ่มรายได้ให้กับครอบครัวในท้องถิ่น ทำให้ชีวิตความเป็นอยู่ของชาวเมียนมากว่า 80,000 คนมีความมั่นคงและดีขึ้นอย่างเห็นได้ชัด” รายงานข่าวระบุ

พาดหัว “ชาวเมียนมากว่า 3,000 คนร่วมส่งกำลังใจถึง 'แส เจ้อเจียง' ในงานบุญใหญ่เมืองชเวโก๊กโก่” เผยแพร่ในข่าวประชาสัมพันธ์ เว็บไซต์อมรินทร์ทีวี 23 สิงหาคม 2567

ข่าวขอพรส่งแรงบันดาลใจถึงนายเฉอ เจ้อเจียง ผู้ก่อตั้งเมืองใหม่ชเวก๊กโก่ เผยแพร่ใน YouTube ช่อง Nation Online เมื่อ 22 สิงหาคม 2567

นอกจากนี้ยังมีการเผยแพร่สกู๊ปข่าววิดีโอเนื้อหาใกล้เคียงกันใน YouTube ช่อง Nation Online (ช่อง Nation 22) เมื่อวันที่ 22 สิงหาคม 2567 https://youtu.be/VJUF-rfQk_w?si=1YK77hy3bnvxuzLJ YouTube ช่อง Asia Morning 28 สิงหาคม 2567 https://www.youtube.com/watch?v=YTCzwTfKjUUและมีการสำเนาวิดีโอข่าวที่เผยแพร่ใน JKN ช่อง 18 ในช่วงเวลาใกล้เคียงกัน https://www.youtube.com/watch?v=Tzb1Uk1hJAQอย่างไรก็ตาม ภายหลังช่วงเวลาดังกล่าว ผู้สื่อข่าวไม่พบการเผยแพร่ข่าวกิจกรรมหรือข่าวประชาสัมพันธ์ในลักษณะการส่งกำลังใจแก่เฉอ เจ้อเจียง ผ่านสื่อมวลชนและสื่อออนไลน์ที่ทำการติดตามอีก

เทเลแกรมเมืองยาไท่ ชเวก๊กโก่ฯ โพสต์เมื่อ 14 สิงหาคม 2567 เผยแพร่ข่าวและภาพกิจกรรมส่งกำลังใจให้เฉอ เจ้อเจียง ที่มา: Telegram 缅甸克伦邦省水沟谷市亚太城

จากการตรวจสอบเทเลแกรมกลุ่ม 缅甸克伦邦省水沟谷市亚太城 (เมืองยาไท่ ชเวก๊กโก่ รัฐกะเหรี่ยง ประเทศพม่า) (https://t.me/yatai8) ซึ่งเผยแพร่ข่าวสาร กิจกรรม และประกาศของโครงการยาไท่ เมืองใหม่ชเวก๊กโก่ มีผู้ติดตามประมาณ 1,267 คน พบว่าเมื่อวันที่ 14 สิงหาคม 2567 มีการเผยแพร่ข่าวและภาพจากกิจกรรมส่งกำลังใจให้เฉอ เจ้อเจียง ผู้สื่อข่าวพบว่าเนื้อหาดังกล่าวถูกเผยแพร่ทั้งภาษาจีน https://t.me/yatai8/798) และภาษาพม่า (https://t.me/yatai8/807) โดยมีสาระแบบเดียวกัน คืออธิษฐานให้เฉอ เจ้อเจียงกลับมาอย่างปลอดภัย เมืองยาไท่ ชเวก๊กโก่ มีความเจริญรุ่งเรือง มั่นคง ประชาชนอยู่ดีมีสุข

ทั้งนี้เทเลแกรมช่องดังกล่าว ยุติการเผยแพร่เนื้อหาตั้งแต่ 10 ตุลาคม 2568 ซึ่งเป็นช่วงเวลาก่อนการจัดระเบียบเคเคปาร์คและชเวก๊กโก่ รวมถึงก่อนการส่งตัวเฉอ เจ้อเจียงกลับประเทศจีนเพียงไม่นาน ทำให้ไม่ปรากฏการสื่อสารหรือการประชาสัมพันธ์ผ่านช่องดังกล่าวภายหลังปฏิบัติการกวาดล้าง

เช่นเดียวกับ ช่องเทเลแกรม “亚太文娱综合频道” (ข่าวสารวัฒนธรรมและความบันเทิงย่าไท) (https://t.me/ytwyzh666) มีสมาชิก 1,600 ราย ซึ่งนิยามว่าเป็นช่องนำเสนอ "ชีวิตที่หลากหลายในย่าไท่" โดยเผยแพร่ข่าวสารด้านกีฬา ดนตรี การถ่ายภาพ การอ่านหนังสือ และกิจกรรมชุมชนในเมืองใหม่ย่าไท่” ก็นำเสนอความเคลื่อนไหวและกิจกรรมของเมืองจนถึง 12 พฤศจิกายน 2568 และไม่มีการโพสต์เพิ่มเติมอีก

ทั้งนี้ผู้สื่อข่าวไม่สามารถตรวจสอบได้ว่ากลุ่มยาไท่ ชเวก๊กโก่ มีการตั้งกลุ่มใหม่ หรือใช้ช่องทางสื่อสารอื่นอีกหรือไม่ แต่กลุ่มเทเลแกรมของกลุ่มผู้ใช้ภาษาจีนบริเวณเมืองเมียวดีกลุ่มอื่นๆ ยังคงมีความเคลื่อนไหว ดังที่จะนำเสนอรายละเอียดต่อไป

เทเลแกรม “สายเทา” เมียวดียังคึกคัก หาคนไปทำเพิ่ม แม้มีการถล่มตึก

จากกลุ่มเทเลแกรมทั้งหมด 33 กลุ่ม ผู้สื่อข่าวเลือกกลุ่มสนทนาในแอปพลิเคชันเทเลแกรม 3 กลุ่ม ซึ่งถูกระบุว่าเกี่ยวข้องกับเครือข่ายธุรกิจตามแนวชายแดนไทย-พม่า และมีกลุ่มธุรกิจสีเทา และเครือข่ายสแกมเมอร์ใช้สื่อสารด้วย ประกอบด้วย กลุ่มสนทนา A (ชื่อสมมติ) ซึ่งเป็นกลุ่มพูดคุยภาษาไทย ของคนไทยที่ทำงานอยู่ในฝั่งพม่าทั้งเมียวดี และท่าขี้เหล็ก และมีสมาชิกประมาณ 600 ราย กลุ่มสนทนา B (ชื่อสมมติ) เป็นกลุ่มที่พูดคุยเป็นพม่า เกี่ยวกับการทำงานในฝั่งเมียวดีและพื้นที่อื่นของพม่า มีสมาชิกประมาณ 5,200 ราย และ กลุ่มสนทนา C (ชื่อสมมติ) นิยามตัวเองว่า “ดรามายาไท่” เป็นกลุ่มที่พูดคุยภาษาจีน เกี่ยวกับการทำงานในฝั่งเมียวดีและพื้นที่รอบๆ มีสมาชิกประมาณ 5,000 ราย

ประกาศรับสมัคร "แอดมินหุ้น" ซึ่งถูกสงสัยว่าเป็นรูปแบบหนึ่งของเครือข่ายหลอกลงทุนออนไลน์ ที่มา: กลุ่มสนทนา A (ชื่อสมมติ)

ในกลุ่มสนทนา A (ชื่อสมมติ) ในช่วงปลายเดือนตุลาคมถึงต้นเดือนพฤศจิกายน 2568 ซึ่งเป็นช่วงที่กองทัพพม่าเริ่มจัดระเบียบและรื้อถอนอาคารที่เกี่ยวข้องกับอุตสาหกรรมสแกมเมอร์ในพื้นที่เคเคปาร์ค ทางตอนใต้ของเมืองเมียวดี พบว่ากลุ่มสนทนา A (ชื่อสมมติ) ซึ่งเป็นกลุ่มของคนไทยที่ทำงานในฝั่งพม่า ยังคงมีการโพสต์ประกาศรับสมัครงานอย่างต่อเนื่อง โดยหลายประกาศมีลักษณะชักชวนให้แรงงานย้ายไปทำงานในเมืองปอยเปต ประเทศกัมพูชา ตัวอย่างตำแหน่งที่เปิดรับ ได้แก่ แอดมินหุ้น แอดมินตอบแชท แอดไลน์ ฝ่ายทรัพยากรบุคคล (HR) ฝ่ายบัญชีฝาก-ถอน และงานยิงโฆษณาหาลูกค้า พร้อมเสนอเงินเดือน ที่พัก อาหาร ค่าเดินทาง และระบุว่าสามารถรับผู้ที่ไม่มีหนังสือเดินทางได้

แม้ประกาศบางส่วนจะใช้คำว่า “แอดมินหุ้น” หรือ “ลงทุนออนไลน์” แต่ลักษณะของงานกลับไม่ได้สอดคล้องกับการเป็นโบรกเกอร์หลักทรัพย์ตามระบบตลาดทุนทั่วไป เนื่องจากไม่มีการระบุใบอนุญาต คุณสมบัติด้านการลงทุน หรือสังกัดบริษัทหลักทรัพย์ แต่เน้นการตอบแชทผ่านไลน์ การดูแลลูกค้า และมีค่าคอมมิชชันตาม “ยอด” ควบคู่กับสวัสดิการด้านที่พักและอาหารในพื้นที่ปอยเปต ลักษณะดังกล่าวจึงมีความสอดคล้องกับงานแอดมินในแพลตฟอร์มลงทุนออนไลน์หรือเครือข่ายหลอกลงทุน มากกว่าการทำหน้าที่เป็นนายหน้าซื้อขายหลักทรัพย์ที่ถูกกฎหมาย

ข้อมูลดังกล่าวสะท้อนว่า แม้จะมีการปราบปรามในพื้นที่เมียวดี แต่ยังคงมีความพยายามสรรหาแรงงานจากเครือข่ายคนไทยในฝั่งพม่าให้ย้ายไปทำงานในปอยเปต ขณะเดียวกันยังพบประกาศซื้อขายบัญชีโซเชียลมีเดีย บัญชีสำหรับยิงโฆษณา และบริการจัดหาบัญชีบนแพลตฟอร์มต่างๆ ซึ่งอาจทำหน้าที่เป็นโครงสร้างสนับสนุนทางดิจิทัลสำหรับการทำการตลาดออนไลน์ การสร้างตัวตนปลอม หรือกิจกรรมหลอกลวงออนไลน์รูปแบบต่างๆ แม้ว่าจากประกาศเพียงอย่างเดียวจะยังไม่สามารถยืนยันการกระทำที่ผิดกฎหมายหรือความเชื่อมโยงกับเครือข่ายสแกมเมอร์ได้โดยตรงก็ตาม

เช่นเดียวกับ ประกาศรับสมัคร "บุคคลสแกนหน้า" ในกลุ่มสนทนา A และนายหน้าจัดหาบุคคลเพื่อเข้ารับการยืนยันตัวตนกับบัญชีธนาคารและบัญชีทรูมันนี หลายแห่ง โดยกำหนดให้ผู้สมัครมีบัญชีธนาคารหลายประเภท ปรับวงเงินให้ทำธุรกรรมได้สูงสุด และเข้าพักในสถานที่ของบริษัทเป็นเวลา 3-7 วัน ลักษณะดังกล่าวมีความสอดคล้องกับการจัดหาบัญชีม้าและการยืนยันตัวตน (KYC) ให้กับบัญชีทางการเงิน ซึ่งอาจถูกนำไปใช้ในการเคลื่อนย้ายเงินหรือทรัพย์สินดิจิทัลในเครือข่ายอาชญากรรมออนไลน์ได้

ในช่วง 30 มีนาคม 2569 ในกลุ่มสนทนา A พบประกาศรับสมัคร "ผู้ช่วยซื้อ USDT บน Binance" ซึ่งให้ผู้สมัครใช้บัญชี Binance และบัญชีธนาคารส่วนตัวซื้อและโอน USDT ตามคำสั่ง โดยมีค่าตอบแทนเป็นรายรอบ ลักษณะดังกล่าวมีความสอดคล้องกับรูปแบบการใช้ "บัญชีม้าคริปโต" (crypto mule) หรือการจัดหาบุคคลเพื่อทำหน้าที่เคลื่อนย้ายสินทรัพย์ดิจิทัล ซึ่งเป็นวิธีการที่พบในเครือข่ายสแกมเมอร์ การพนันออนไลน์ และการฟอกเงินข้ามพรมแดน อย่างไรก็ตาม จากข้อมูลในประกาศเพียงอย่างเดียวยังไม่สามารถยืนยันได้ว่ากิจกรรมดังกล่าวมีลักษณะผิดกฎหมายหรือเชื่อมโยงกับเครือข่ายอาชญากรรมโดยตรง

ประกาศรับสมัคร “แอดมินฟีลแฟน” ซึ่งเป็นงานรูปแบบโรแมนซ์สแกม ที่มา: กลุ่มสนทนา A (ชื่อสมมติ)

ในช่วง 31 มีนาคม กลุ่มสนทนา A ยังคงมีลงประกาศรับสมัคร “แอดมินฟีลแฟน” หรือแอดมินสร้างความสัมพันธ์ (relationship-building operator) เพื่อไปทำงานในพื้นที่ใกล้กับกาสิโนแห่งหนึ่งในเมืองปอยเปต ประเทศกัมพูชา โดยประกาศระบุว่ามีเงินเดือนประจำ ค่าคอมมิชชันตามยอด ที่พักและอาหารฟรี รวมถึงไม่จำเป็นต้องมีประสบการณ์หรือหนังสือเดินทาง

ลักษณะงานที่ปรากฏในประกาศดังกล่าวมีความสอดคล้องกับรูปแบบการหลอกลวงแบบสร้างความสัมพันธ์เชิงโรแมนติก หรือ “โรแมนซ์สแกม” (romance scam) หรือ “งานเชือดหมู” (pig-butchering scam) ซึ่งเป็นวิธีการที่ผู้ปฏิบัติงานจะใช้การพูดคุยสร้างความไว้วางใจและความสัมพันธ์ส่วนตัวกับเป้าหมาย ก่อนชักชวนให้ลงทุนหรือโอนเงิน และเป็นรูปแบบที่เคยถูกตรวจพบอย่างกว้างขวางในแหล่งปฏิบัติการสแกมเมอร์ในประเทศแถบลุ่มแม่น้ำโขง

บทสนทนาสอบถามการเข้าไปทำงานในฝั่งเมียวดี ช่วงมิถุนายน 2569 ที่มา: กลุ่มสนทนา A (ชื่อสมมติ)

ล่าสุดในกลุ่มสนทนา A ช่วงต้นเดือนมิถุนายน ยังคงมีการสอบถามการเข้าไปทำงานในฝั่งเมียวดีปลอดภัยหรือไม่ ออฟฟิศตั้งอยู่บนภูเขาหรือการซื้อขายสินค้า มีการเตือนกันด้วยว่าระวังมิจฉาชีพจะให้โอนเงินก่อนได้รับสินค้า เป็นต้น

ในช่วงครึ่งหลังของเดือนมิถุนายน ตั้งแต่วันที่ 16 มิถุนายนเป็นต้นมา จนถึง 27 มิถุนายน การประกาศรับสมัครงานในกลุ่มยังคงเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง ผู้ประกาศรับสมัครส่วนใหญ่ต้องการพนักงานตำแหน่งแอดมิน การตอบแชตลูกค้า การดูแลระบบฝาก-ถอน และงานการตลาดออนไลน์ ทั้งในพื้นที่เมียวดี ท่าขี้เหล็ก รวมถึงมีประกาศที่ระบุว่างานอยู่ในประเทศปากีสถาน หลายประกาศใช้ข้อความคล้ายกัน เช่น บริษัทออกค่าเดินทางและวีซ่า ที่พักและอาหารฟรี ไม่ยึดหนังสือเดินทาง ไม่กักขัง และสามารถออกไปข้างนอกได้ ซึ่งสะท้อนว่าผู้รับสมัครพยายามสร้างความเชื่อมั่นต่อผู้สมัครงาน หลังมีข่าวการหลอกลวง และบังคับใช้แรงงานในศูนย์สแกมเมอร์

นอกจากการรับสมัครแรงงานแล้ว ผู้สื่อข่าวยังพบตลาดซื้อขายบริการที่เกี่ยวข้องกับการดำเนินธุรกิจออนไลน์จำนวนมาก ไม่ว่าจะเป็นการซื้อขายบัญชี Facebook, TikTok, Telegram และ LINE การขายบัญชีสำหรับยิงโฆษณา การรับปั๊มยอดผู้ติดตาม ยอดวิว และยอดไลก์ การติดตั้งบอท Telegram รวมถึงการจำหน่ายโทรศัพท์และอุปกรณ์ไอที ประกาศหลายชิ้นระบุว่าพร้อมสอนการใช้งานหรือให้ทดลองสินค้าก่อนชำระเงิน สะท้อนว่ากลุ่มสนทนาไม่ได้เป็นเพียงพื้นที่หางาน แต่ยังเป็นตลาดซื้อขายเครื่องมือดิจิทัลที่รองรับธุรกิจที่ดำเนินงานในพื้นที่ออนไลน์อีกด้วย

อีกประเด็นที่พบอย่างต่อเนื่องคือการซื้อขายและเช่าบัญชีธนาคาร ผู้สื่อข่าวพบทั้งประกาศรับซื้อบัญชี รับเช่าบัญชี รับนายหน้าหาเจ้าของบัญชี รวมถึงประกาศรับทั้งบัญชีบุคคลและบัญชีนิติบุคคล หลายประกาศระบุว่ารับเฉพาะบัญชีที่มีวงเงินตามเงื่อนไข พร้อมรับพัสดุทางไปรษณีย์โดยไม่ต้องเดินทาง ขณะที่บางรายเสนอเช่าชุดบัญชีธนาคาร พร้อมโทรศัพท์ ซิม บัตร ATM และแอปพลิเคชันธนาคารที่ติดตั้งพร้อมใช้งาน รวมถึงการลงทะเบียน NDID หรือผ่านการยืนยันตัวตนกับธนาคารแล้วเสร็จ แม้จากประกาศเพียงอย่างเดียวจะยังไม่สามารถยืนยันการนำบัญชีเหล่านี้ไปใช้ในกิจกรรมใด แต่ข้อมูลสะท้อนว่าในฝั่งเมียวดี ยังมีตลาดจัดหาบัญชีธนาคารที่ดำเนินอยู่ควบคู่กับการรับสมัครแรงงานและบริการออนไลน์อื่นอย่างต่อเนื่อง

ผู้สื่อข่าวยังพบการเสนอขายฐานข้อมูลลูกค้าและข้อมูลส่วนบุคคล โดยผู้ขายแบ่งประเภทข้อมูล เช่น รายชื่อลูกค้าทั่วไป รายชื่อลูกค้ารายใหญ่ และรายชื่อผู้ที่เคยถูกหลอก พร้อมเอกสารประกอบและสำเนาบัตรประชาชน บางประกาศระบุว่าสามารถทดลองข้อมูลก่อนซื้อและสอนวิธีใช้งานให้ฟรี ข้อมูลเหล่านี้สะท้อนว่าฐานข้อมูลลูกค้าและข้อมูลส่วนบุคคลถูกซื้อขายในฐานะสินค้า และมีการนำกลับมาเสนอขายต่อในตลาดออนไลน์

ขณะเดียวกัน บทสนทนาในกลุ่มไม่ได้จำกัดอยู่เพียงเรื่องประกาศสมัครงานหรือการซื้อขายบัญชีธนาคาร หรือบริการดิจิทัล แต่ยังพบการสอบถามร้านอาหาร ร้านขายโทรศัพท์ ร้านขายอุปกรณ์คอมพิวเตอร์ ร้านขายพอต ร้านน้ำกระท่อม การหาคนส่งอาหารไปยังอาคารในเมืองเมียวดี การสอบถามร้านค้าในท่าขี้เหล็ก รวมถึงบริการพาข้ามแดนและรถรับส่งระหว่างชายแดนไทยกับประเทศเพื่อนบ้านด้วย สะท้อนว่ากลุ่มเทเลแกรม ทำหน้าที่เป็นพื้นที่แลกเปลี่ยนข้อมูลสำหรับผู้ที่ทำงานหรือเดินทางในพื้นที่ชายแดน ควบคู่ไปกับการเป็นช่องทางประกาศรับสมัครงาน

ตัวอย่างประกาศรับสมัครงานในกลุ่มสนทนา B ซึ่งสื่อสารด้วยภาษาพม่า ระบุว่าตำแหน่งงาน Find Chat ทำงานในชเวก๊กโก่ ที่มา: กลุ่มสนทนา B (ชื่อสมมติ)

ตัวอย่างประกาศรับสมัครงานในกลุ่มสนทนา B ระบุว่าเป็นตำแหน่ง “US Chatting” ทำงานในชเวก๊กโก่ ที่มา: กลุ่มสนทนา B (ชื่อสมมติ)

ส่วนกลุ่มสนทนา B (ชื่อสมมติ) เป็นกลุ่มสนทนาภาษาพม่าที่ใช้แลกเปลี่ยนข้อมูลเกี่ยวกับการทำงานในพื้นที่เมียวดีและพื้นที่อื่นของพม่า จากการสังเกตการณ์ของผู้สื่อข่าวพบว่า เนื้อหาส่วนใหญ่ไม่ได้เป็นการสนทนาหรือแลกเปลี่ยนข้อมูลระหว่างสมาชิก หากแต่เป็นการโพสต์ประกาศรับสมัครงานซ้ำ ๆ จากผู้ประกาศหลายราย โดยบางประกาศถูกนำกลับมาเผยแพร่ซ้ำในวันถัดไป และแทบไม่พบการโต้ตอบระหว่างสมาชิกในกลุ่ม

ประกาศรับสมัครงานจำนวนมากระบุพื้นที่ทำงานใน "SKK" หรือชเวก๊กโก่ พร้อมเปิดรับตำแหน่งที่ใช้คำเรียกเฉพาะ เช่น “Find Chat, Finding, M1, M2, Reception, Killer” และ “Find Chat Second Leader” ฯลฯ ซึ่งแตกต่างจากประกาศรับสมัครงานด้านการตลาดออนไลน์หรือบริการลูกค้าทั่วไป

ตัวอย่างเช่น ประกาศหนึ่งระบุว่าเป็นการเปิด "สำนักงานใหม่" รับสมัครตำแหน่ง Find Chat เงินเดือน 20,000-35,000 บาท พร้อมค่าคอมมิชชัน 1-16% และกำหนดตัวชี้วัดผลงานเป็นการ "เปิดบัญชี" และยอดเงินดอลลาร์สหรัฐ โดยระบุว่าหน้าที่หลักคือการ "Daily Chat" ขณะที่ตำแหน่ง Find Chat Second Leader ได้รับเงินเดือน 25,000-50,000 บาท พร้อมโบนัสตามผลงานของทีม และกำหนดเวลาทำงานเป็นกะกลางคืนตั้งแต่ 23.30-11.30 น.

อีกประกาศหนึ่งรับสมัครตำแหน่ง "US Chatting" ทำงานในพื้นที่ชเวก๊กโก่ เสนอเงินเดือนพื้นฐาน 40,000 บาท เบี้ยขยัน 2,000 บาท และค่าคอมมิชชัน 4-12% พร้อมกำหนดเป้าหมายการทำงานเป็นยอดเงินดอลลาร์สหรัฐต่อบัญชี โดยระบุว่าหน้าที่คือการสนทนากับลูกค้าผ่านแชทรายวัน และไม่ต้องรับผิดชอบขั้นตอนการโอนเงิน ขณะที่ประกาศอีกหลายฉบับแบ่งการทำงานตาม "แพลตฟอร์ม" หรือประเทศเป้าหมาย เช่น สหรัฐอเมริกา สหราชอาณาจักร เม็กซิโก เปรู และโคลอมเบีย พร้อมกำหนดเวลาทำงานช่วงกลางคืน ซึ่งสอดคล้องกับช่วงเวลากลางวันของประเทศเป้าหมายในทวีปอเมริกา

นอกจากนี้ ผู้สื่อข่าวยังพบว่าประกาศหลายฉบับใช้คำศัพท์เฉพาะที่ปรากฏซ้ำอย่างต่อเนื่อง เช่น Finding, Find Chat, M1, M2, Reception, Killer รวมถึง First Deposit และ Second Deposit โดยบางประกาศแบ่งหน้าที่ตามขั้นตอนของการทำงานอย่างชัดเจน เช่น M2 รับผิดชอบเฉพาะ "First Deposit" ขณะที่อีกตำแหน่งรับผิดชอบ "Second Deposit" และ "Third Deposit" พร้อมจ่ายค่าคอมมิชชันตามยอด Deposit หรือยอดเงินฝากที่ใช้เป็นตัวชี้วัดผลงานของพนักงาน

นอกจากนี้ยังมีอีกประกาศหนึ่งในกลุ่มสนทนา Bเป็นการรับสมัครงานในพื้นที่ชเวก๊กโก่ และเมียวดี โดยเปิดรับหลายตำแหน่ง Model ได้แก่ Model, Chinese Real, Chinese AI และ Chatting ตำแหน่ง Chatting เสนอเงินเดือนพื้นฐาน 40,000 บาท เบี้ยขยัน 2,000 บาท และค่าคอมมิชชัน 5-15% พร้อมกำหนดโบนัสเพิ่มเติมหากทำยอดได้ 2,000 ดอลลาร์สหรัฐภายในหนึ่งเดือน ประกาศยังระบุว่าผู้ปฏิบัติงานสามารถออกนอกที่พักได้หลังเลิกงาน หยุดทุกวันอาทิตย์ ไม่มีสัญญาจ้างหรือค่าปรับ และผู้ประกาศซึ่งอ้างว่าทำงานในฝ่ายทรัพยากรบุคคล (HR) ระบุว่าพร้อมรับรองความปลอดภัยของผู้สมัคร

ส่วนตำแหน่ง Model, Chinese Real และ Chinese AI เสนอเงินเดือนสูงถึง 80,000-150,000 บาท อย่างไรก็ตาม ประกาศไม่ได้อธิบายรายละเอียดหน้าที่หรือความรับผิดชอบของตำแหน่งเหล่านี้ จึงยังไม่สามารถระบุได้ว่ามีลักษณะการทำงานอย่างไรจากข้อความประกาศเพียงอย่างเดียว

เมื่อพิจารณาประกาศรับสมัครงานหลายฉบับในกลุ่มสนทนา Bร่วมกัน พบว่าการแบ่งตำแหน่งไม่ได้เป็นไปตามโครงสร้างของธุรกิจทั่วไป เช่น ฝ่ายขาย ฝ่ายการตลาด หรือฝ่ายบริการลูกค้า หากแต่แบ่งตามตลาดเป้าหมายในต่างประเทศและแบ่งตามขั้นตอนการปฏิบัติงาน ตั้งแต่การค้นหาเป้าหมาย (Finding) การสนทนา (Find Chat/Chatting) ไปจนถึงตำแหน่งที่เกี่ยวข้องกับการทำให้เกิดการฝากเงิน (Deposit) รูปแบบการรับสมัครดังกล่าวแตกต่างจากการรับสมัครงานการตลาดออนไลน์ทั่วไป และมีลักษณะสอดคล้องกับรูปแบบการดำเนินงานของเครือข่ายหลอกลวงออนไลน์ที่เคยมีการเปิดเผยในพื้นที่ชายแดนไทย-พม่า อย่างไรก็ตาม จากประกาศรับสมัครงานเพียงอย่างเดียวยังไม่สามารถยืนยันได้ว่าบริษัทหรือผู้ประกาศแต่ละรายมีส่วนเกี่ยวข้องกับการกระทำผิดกฎหมาย

ผู้เชี่ยวชาญ รายงานจากสื่อระบุสแกมเมอร์หวนกลับเมียวดี

ด้าน ชวัลวิทย์ ใจกาศ อดีตเจ้าหน้าที่องค์กรพัฒนาเอกชนแห่งหนึ่งใน อ.แม่สอด จ.ตาก ผู้ติดตามประเด็นอาชญากรรมข้ามพรมแดน ให้ข้อมูลกับประชาไทว่า หลังการปราบปรามเคเคปาร์ค แต่ก็ยังพบการดำเนินงานของแก๊งคอลเซ็นเตอร์ในเมืองเมียวดีและใกล้เคียง เช่นที่บ้านผาลู ตรงข้ามบ้านแม่โกนเกน ต.มหาวัน อ.แม่สอด จ.ตาก ทั้งนี้ทั้งก่อนหน้าและการปราบปรามเคเคปาร์ค พบมีการก่อสร้างอาคารใหม่ๆ และมีการขยายตัวต่อเนื่องในบริเวณใกล้เคียงนี้ ซึ่งรวมถึงบ้านมินเล็ตปัน ที่กลุ่ม KNU เข้ามายึดครองก็พบความเคลื่อนไหวของขบวนการแก๊งสแกมเมอร์ด้วย

อีกหลักฐานที่ยืนยันว่าเครือข่ายแก๊งสแกมเมอร์ยังคงดำเนินการในแถบจังหวัดเมียวดีอย่างต่อเนื่อง คือปฏิบัติการบุกตรวจค้นของเจ้าหน้าที่ไทยเมื่อวันที่ 5 มีนาคม 2569 ในพื้นที่ท่าข้ามขนส่งสินค้าชายแดน ต.แม่ตาว อ.แม่สอด โดยเครือข่ายทรูตรวจพบความผิดปกติของการใช้อินเทอร์เน็ตจากผู้ใช้บริการ 2 รายที่จดทะเบียนในสถานที่เดียวกัน ซึ่งมีปริมาณการใช้งานพุ่งสูงตลอด 24 ชั่วโมงติดต่อกัน เจ้าหน้าที่พบว่าอาคารดังกล่าวถูกดัดแปลงให้เป็นจุดรับ-ส่งสัญญาณอินเทอร์เน็ต เพื่อส่งสัญญาณข้ามแม่น้ำเมยเข้าสู่ฝั่งพม่า โดยใช้บริษัทท่าขนส่งสินค้าบังหน้า กรณีนี้สะท้อนชัดเจนว่าแม้จะมีการทลายเคเคปาร์ค ไปแล้ว โครงสร้างพื้นฐานที่หนุนเลี้ยงแก๊งสแกมเมอร์ในแถบชายแดนแม่สอด-เมียวดี ยังคงทำงานอยู่ [15]

The Irrawaddy รายงานเมื่อปลายเดือนเมษายน 2569 ว่าปฏิบัติการหลอกลวงกำลังหวนคืนสู่โครงการ "เมืองใหม่" ชเวก๊กโก่ ทางเหนือของเมืองเมียวดี ภายใต้การควบคุมของกองกำลังกะเหรี่ยง BGF/KNA ที่นำโดยพันเอกซอ ชิตตู โดยแทนที่จะเปิดดำเนินการอย่างโจ่งแจ้งในเมืองใหม่ของจีนแบบเดิม เครือข่ายได้ปรับตัวด้วยการเช่าโรงแรม เกสต์เฮาส์ และบ้านพักขนาดใหญ่ กระจายแรงงานเป็นกลุ่มย่อยที่สังเกตได้ยากขึ้น การกลับมาเริ่มขึ้นอย่างค่อยเป็นค่อยไปตั้งแต่ปลายเดือนกุมภาพันธ์ และประกาศรับสมัครงานที่หยุดไปในเดือนมกราคมก็เริ่มท่วมโซเชียลมีเดียอีกครั้งในเดือนมีนาคม 2569 [16]

ขณะที่กว่า 5 เดือนหลังคำมั่นว่าจะกวาดล้าง รัฐบาลทหารพม่ารื้อถอนอาคารในชเวก๊กโก่ไปเพียง 3 หลังเท่านั้น แตกต่างอย่างสิ้นเชิงกับเคเคปาร์คที่อ้างว่าทำลายทั้งหมด ผู้สังเกตการณ์ในพื้นที่อธิบายว่าเป็นเพราะชเวก๊กโก่อยู่ไกลจากเขตของกลุ่มต่อต้าน รัฐบาลทหารจึงไม่กังวลว่าหลักฐานจะรั่วไหล และจะรื้อถอนต่อเมื่อถูกแรงกดดันจากภายนอกเท่านั้น นักวิเคราะห์มองว่าการปราบปรามเหล่านี้เป็นเพียงการสร้างภาพ ขณะที่เครือข่ายสแกมเมอร์เพียงย้ายออกไปไกลจากชายแดนหรือแตกตัวเป็นหน่วยย่อยในย่านที่อยู่อาศัย [17]

ที่น่าสังเกตคือ ในช่วงปลายเดือนเมษายน 2569 ซอชิตตู่ ผู้นำกองกำลังกะเหรี่ยง BGF/KNA ที่ควบคุมแหล่งสแกมเมอร์ชเวก๊กโก่ ยังได้รับแต่งตั้งให้เป็นประธาน "คณะกรรมการสันติภาพ" ในรัฐกะเหรี่ยงที่จัดตั้งโดยรัฐบาลทหาร สะท้อนความย้อนแย้งของสถานการณ์ที่ผู้คุมเครือข่ายหลอกลวงรายสำคัญกลับได้รับบทบาทในกระบวนการสันติภาพอย่างเป็นทางการ [18]

ช่วงต้นเดือนพฤษภาคม 2569 สื่อมวลชนผู้ติดตามสถานการณ์ในพม่ายืนยันว่า พบโซนใหม่ในเมืองชเวก๊กโก่บริเวณใกล้พื้นที่อิทธิพลของซอ ชิตตู่ กลับมาเปิดดำเนินการอย่างคึกคัก โดยยามค่ำคืนยังมีแสงไฟส่องสว่างทั่วพื้นที่ สวนทางกับข่าวก่อนหน้าที่ว่าพื้นที่ซบเซาลงจากการขาดแคลนไฟฟ้าและการถูกปราบปราม ภาพดังกล่าวยืนยันว่าธุรกิจหลอกลวงในชเวก๊กโก่ยังคงดำเนินต่อเนื่องภายใต้การคุ้มครองของกองกำลังในพื้นที่ ตอกย้ำว่าการปราบปรามที่ผ่านมาไม่ได้แตะโครงสร้างที่แท้จริงของเครือข่าย และตราบใดที่ผู้คุมพื้นที่ยังเป็นกลุ่มอำนาจกลุ่มเดิม การกวาดล้างก็เป็นเพียงการหยุดชะงักชั่วคราวก่อนที่เครือข่ายจะหวนกลับมาดำเนินการได้อีกครั้ง [19]

อย่างไรก็ตาม ภาพข่าวปฏิบัติการปราบปรามก็ยังถูกหยิบมาใช้เป็นระยะ โดยช่วงปลายเดือนพฤษภาคม 2569 กองทัพพม่าร่วมกับกองกำลังกะเหรี่ยง BGF/KNA เปิดปฏิบัติการรื้อถอนอาคารแหล่งสแกมเมอร์ในพื้นที่ชเวก๊กโก่และเคเคปาร์คอีกครั้ง หลังหยุดปฏิบัติการไปเกือบ 2 เดือน

ขณะเดียวกันก็มีรายงานว่ากลุ่มสแกมเมอร์บางส่วนได้ย้ายฐานเข้าไปลึกในพม่าเพื่อหลบเลี่ยงการตรวจสอบ ความเคลื่อนไหวนี้สะท้อนวัฏจักรเดิมที่ดำเนินมาตลอด คือเมื่อถูกกดดันในจุดหนึ่ง เครือข่ายก็เพียงโยกย้ายไปตั้งหลักในพื้นที่ที่ไกลและเข้าถึงยากกว่า ซึ่งนำไปสู่ทิศทางการกระจายตัวเข้าสู่ส่วนอื่น ๆ ของประเทศที่จะกล่าวถึงต่อไป [20]

ทิศทางที่ 2 ย้ายไปพื้นที่อื่นในพม่า

GI-TOC รายงานว่า ขณะที่ศูนย์สแกมเมอร์บริเวณชายแดนจีนและไทยเผชิญการตรวจสอบระหว่างประเทศที่เพิ่มขึ้น ผู้ดำเนินการเริ่มย้ายไปยังพื้นที่ห่างไกลขึ้นในรัฐฉานและรัฐกะเหรี่ยง โดยอินเทอร์เน็ตดาวเทียมและแผงโซลาร์เซลล์ทำให้กิจการหลอกลวงเหล่านี้สามารถย้ายออกไปปฏิบัติการได้ห่างจากชายแดนมากกว่า 100-200 กิโลเมตร [21]

เช่นเดียวกับข้อมูลจากงานวิจัยโครงการการพัฒนามาตรการรับมืออาชญากรรมออนไลน์ คณะเศรษฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ปี 2568 ที่ประเมินว่าศูนย์หลอกลวงตามแนวชายแดนได้ย้ายฐานแพร่กระจายเข้าไปอยู่ตามเมืองใหญ่ภายในประเทศ เช่น ย่างกุ้ง มัณฑะเลย์ ตลอดจนขยับลงทางใต้ เช่น พญาตองซู (ด่านเจดีย์สามองค์) หรือเคลื่อนขึ้นเหนือไปยังเมืองต่าง ๆ ในรัฐฉานตอนใต้ที่มีสภาวะร่วมกันคือกฎหมายเอื้อมไม่ถึง

แนวโน้มการปรับตัวของศูนย์สแกมเมอร์ ทั้งแบบแนวโน้มที่ 1 คือ ปรับตัวอยู่โดยรอบเมืองเมียวดี และแนวโน้มที่ 2 ที่การกระจายตัวไปสู่พื้นที่อื่นของพม่า ล้วนสอดคล้องกับข้อมูลที่พบใน กลุ่มสนทนา C (ชื่อสมมติ) เป็นกลุ่มสนทนาภาษาจีนที่ใช้แลกเปลี่ยนข้อมูลเกี่ยวกับการทำงานในพื้นที่เมียวดีและพื้นที่อื่นของพม่า นิยามตัวเองว่า “แชทเผือกยาไท่” มีสมาชิกกลุ่มประมาณ 5,000 คน โดยแอดมินกลุ่มนิยามกลุ่มนี้ว่าเน้นเม้ามอย (吃瓜) คือมีการพูดคุย แลกเปลี่ยนข้อมูล ข่าวสาร ข่าวลือ ประสบการณ์ และเม้ามอยเกี่ยวกับชีวิตในเมืองใหม่ยาไท่ ชเวก๊กไก่ เมียวดี และพื้นที่ใกล้เคียง เพื่อให้ขอความเห็นจากสมาชิก

ในกลุ่มสนทนา C เองนอกจากการตั้งประเด็นพูดคุยกัน ก็มีประกาศหางาน หรือโปรโมตเว็บพนัน เช่นวันที่ 21 มิถุนายน 2569 ผู้ใช้งานรายหนึ่ง เผยแพร่โฆษณาแพลตฟอร์มพนันออนไลน์ ที่โปรโมตว่าเป็นเว็บเดิมพันที่รองรับการฝากถอนด้วยคริปโทเคอร์เรนซี USDT พร้อมเสนอโปรโมชั่นหลายรูปแบบ อีกทั้งยังระบุว่าไม่จำเป็นต้องสมัครสมาชิก ไม่ต้องยืนยันตัวตน (KYC) ไม่ต้องผูกบัตรธนาคาร และไม่มีข้อจำกัดด้าน IP พร้อมแนบช่องทางติดต่อผ่านเทเลแกรม นอกจากนี้ยังมีการโปรโมตเว็บไซต์พนันอื่นๆ อีก

นอกจากนี้ ก็มีประกาศรับสมัครพนักงานให้กับบริษัทที่ดำเนินธุรกิจพนันออนไลน์ โดยเปิดรับตำแหน่งฝ่ายบริการลูกค้า ฝ่ายบริหารความเสี่ยง ฝ่ายรับ–จ่ายเงิน และฝ่ายหาลูกค้า มีการระบุเงินเดือน และสวัสดิการ เช่น การลาพักทุก 6 เดือน การปรับเงินเดือน โบนัสวันหยุด โบนัสวันเกิด และโบนัสความภักดี นอกจากนี้ยังระบุว่าสามารถเดินทางผ่านนายหน้าได้ และตัวแทนฝั่งพม่าจะเป็นผู้จัดการเรื่องการผ่านด่าน โดยระบุว่าสถานที่ทำงานครอบคลุมหลายประเทศ ได้แก่ ดูไบ เวียดนาม ฟิลิปปินส์ และศรีลังกา

“ประกาศทวงค่าโดยสาร” โพสต์เมื่อ 20 มิถุนายน 2569 หากทราบที่อยู่จะจ่าย “ค่าน้ำชา” เป็นรางวัล ที่มา: กลุ่มสนทนา C

นอกจากประกาศรับสมัครงาน กลุ่มสนทนา C ก็มีการพูดคุยในประเด็นข่าวสารอื่นๆ เช่น ในวันที่ 20 มิถุนายน 2569 มีการเผยแพร่ประกาศขอให้ช่วยกันติดตามชายคนหนึ่งที่ค้างค่าโดยสารในการเดินทางในเส้นทางเมียวดี - ไจก์ดง - ด่านเจดีย์สามองค์ โดยผู้โพสต์ระบุว่าหากทราบที่อยู่ของบุคคลดังกล่าวจะมี "ค่าน้ำชา" ให้เป็นรางวัล สมาชิกในกลุ่มเข้ามาแสดงความคิดเห็นว่าช่วงนี้มีการตั้งรางวัลเพื่อตามหาคนลักษณะนี้มากขึ้น บางคนมองว่าคนโพสต์ควรไปแจ้งกองกำลังหรือ "หมู่บ้าน" แทนการประกาศในกลุ่ม ขณะที่บางคนแซวว่าปัญหาค่าโดยสารไม่ใช่เรื่องสำคัญเมื่อเทียบกับการหลบหนีออกจากพื้นที่ ผู้สื่อข่าวตั้งข้อสังเกตว่าประกาศดังกล่าวไม่ใช่ประกาศทวงค่าโดยสาร แต่เป็นการทวงค่านำทางกรณีที่มีการเคลื่อนย้ายคนจากศูนย์สแกมเมอร์จากแห่งหนึ่งไปยังพื้นที่อีกแห่งหนึ่ง

โดยบทสนทนาอื่นๆ เรื่องการเดินทาง ที่ปรากฏในกลุ่มสนทนา C ทำให้เริ่มเห็นการเดินทางระหว่าง 3 จุด คือ เมียวดี/ยาไท่ ชเวก๊กโก่ (Myawaddy/Yatai Shwekokko) ไปยัง ไจก์ดง (Kyeikdon) และด่านเจดีย์สามองค์ หรือ พญาตองซู (Payathonzu) ซึ่งสอดคล้องกับข้อมูลเรื่องการย้ายศูนย์ปฏิบัติการสแกมเมอร์ออกจากพื้นที่รอบเมียวดี อย่างไรก็ตาม ข้อมูลดังกล่าวเป็นเพียงการแลกเปลี่ยนข้อมูลของสมาชิกในกลุ่มสนทนา และยังจำเป็นต้องตรวจสอบกับแหล่งข้อมูลอื่นเพิ่มเติม

22 มิถุนายน 2569 มีผู้โพสต์ข่าวมีพลเรือนถูกสมาชิกกองกำลังกลุ่มชาติพันธุ์ทำร้ายและดูหมิ่น เหตุเกิดในพื้นที่เจดีย์สามองค์ พร้อมระบุว่ามีการร้องขอให้กองกำลังกะเหรี่ยง DKBA ตรวจสอบเหตุการณ์อย่างโปร่งใสและดำเนินคดีกับผู้กระทำผิดหากพบว่ามีความผิดจริง สมาชิกในกลุ่มจำนวนหนึ่งไม่เชื่อข่าวดังกล่าว โดยตอบสั้น ๆ ว่า "ไม่เชื่อ" หรือถามว่า "ใช้กฎหมายอะไร" (ไปเอาผิด) สะท้อนทัศนคติที่ไม่ค่อยเชื่อมั่นต่อกระบวนการบังคับใช้กฎหมายในพื้นที่ที่กองกำลังชาติพันธุ์ควบคุม

ในวันเดียวกัน มีผู้โพสต์ประกาศเตือนเกี่ยวกับหญิงพม่าคนหนึ่งที่ถูกกล่าวหาว่า หญิงคนนี้ทำงานได้ไม่ถึงเดือนก็หลบหนีออกจากกิจการแห่งหนึ่งในเขตชเวโก๊กโก่ พร้อมนำใบอนุญาตพักอาศัยและทรัพย์สินของเจ้าของร้านติดตัวไปด้วย ผู้โพสต์ขอให้บริษัทอื่นอย่ารับเข้าทำงานและช่วยแจ้งเบาะแสหากพบตัว สมาชิกในกลุ่มหลายคนใช้โอกาสนี้แลกเปลี่ยนมุมมองเรื่องความไว้ใจคนทำงาน โดยมีผู้แสดงความคิดเห็นว่า "อย่าสงสารคนอื่นมากเกินไป" และ "คนสมัยนี้ใช้ความใจดีของคนอื่นเป็นโอกาส"

23 มิถุนายน 2569 แอดมินของช่อง เผยแพร่ข่าวว่ามีผู้พบเห็นทหารเข้าตรวจค้นบ้านเรือนในเมียวดี ทำให้สมาชิกในกลุ่มพยายามวิเคราะห์สาเหตุ บางคนเชื่อว่าเป็นการตรวจสอบผู้ทำงานสแกมเมอร์จากบ้าน หรือผู้ไม่มีใบอนุญาตพักอาศัย ขณะที่อีกหลายคนมองว่ายังไม่มีหลักฐานเพียงพอและไม่ควรตื่นตระหนก นอกจากนี้ยังมีการพูดคุยต่อถึงข่าวรัฐบาลพม่ายกเลิกซิมการ์ดที่เกี่ยวข้องกับการพนันออนไลน์จำนวนมาก สมาชิกหลายคนตั้งข้อสงสัยว่ามาตรการดังกล่าวจะบังคับใช้ได้จริงเพียงใด เพราะในพื้นที่ยังสามารถใช้งานซิมการ์ดได้ตามปกติ

ในกลุ่มสนทนา C เมื่อ 24 มิถุนายน 2569 มีการโพสต์เล่าเรื่องที่มีผู้ถูกกองกำลังติดอาวุธกลุ่มหนึ่งในเมียวดีควบคุมตัว หากต้องการกลับเข้าไปทำงานในเขตยาไท่ ชเวก๊กโก่ ต้องวางเงินค้ำประกัน 150,000 บาท ที่มา: กลุ่มสนทนา C (ชื่อสมมติ)

เช่น ช่วงหัวค่ำของวันที่ 24 มิถุนายน 2569 สมาชิกในกลุ่มสนทนา C พูดคุยกันหลังมีผู้ใช้งานรายหนึ่งสอบถามว่าคู่สมรสของตนถูกกองกำลังติดอาวุธกลุ่มหนึ่งควบคุมตัวไว้หลายวัน และได้รับแจ้งว่าหากต้องการกลับเข้าไปทำงานในยาไท่ บริษัทจะต้องวางเงินค้ำประกัน 150,000 บาท มิฉะนั้นจะถูกส่งกลับเมียวดีภายในสามวัน

สมาชิกส่วนใหญ่เห็นว่าจำนวนเงินดังกล่าวสูงเกินไป หลายคนแนะนำว่า ยอมถูกส่งกลับเมียวดีดีกว่าจ่ายเงิน 150,000 บาท บางคนระบุว่าเคยเห็นกรณีเรียกเงินสูงถึง 300,000 บาท ขณะที่อีกส่วนมองว่าควรสอบถามบริษัทหรือผู้ที่เกี่ยวข้องโดยตรง เพราะข้อมูลในกลุ่มอาจเป็นเพียงข่าวลือหรือเกิดขึ้นเฉพาะบางกรณี นอกจากนี้ ยังมีสมาชิกให้ข้อมูลเพิ่มเติมว่า ผู้ที่ถูกจับฐานลักลอบเข้าพื้นที่มักถูกควบคุมตัวไว้ที่ศูนย์ควบคุมตัวใกล้ด่าน ก่อนดำเนินการส่งกลับเมียวดี

ในวันที่ 24 มิถุนายน 2569 เช่นกัน มีสมาชิกกลุ่มคนหนึ่ง แสดงความคิดเห็นว่า การทำงานสแกมเมอร์ในรูปแบบเช่าบ้านหรือสถานที่ขนาดเล็กที่เมืองหมู่เจ้ (木姐/Muse) เมืองในรัฐฉานเหนือ ติดชายแดนจีน มีความเสี่ยง เพราะมีผู้ถูกจัมกุมจำนวนมาก พร้อมตั้งคำถามว่าเข้ามาทำงานในเขตยาไท่ ชเวก๊กโก่ เป็น “เสี่ยวทุยทุย” (小推推) ไม่ดีกว่าหรือ? ซึ่งคำว่าเสี่ยวทุยทุย เป็นคำสแลงที่ใช้เรียกพนักงานแชต หรือพนักงานระดับปฏิบัติการในศูนย์สแกมเมอร์

ครอบครัวผู้สูญหายใช้เทเลแกรมเปิดเผยพิกัดและรายชื่อผู้เกี่ยวข้องในศูนย์สแกมเมอร์

ประกาศขอความช่วยเหลือจากครอบครัวของผู้ที่ถูกหลอกเข้าไปทำงานในศูนย์สแกมเมอร์ พื้นที่รัฐฉานตอนเหนือ โพสต์เมื่อ 26 มิถุนายน 2569 ที่มา: กลุ่มสนทนา C (ชื่อสมมติ)

นอกจากการติดตามประกาศรับสมัครงานและชีวิตประจำวันของผู้ที่อาศัยอยู่ในพื้นที่โดยรอบเมียวดี และเมืองใหม่ยาไท่ ชเวก๊กโก่แล้ว กลุ่มสนทนา C ถูกใช้เป็นพื้นที่เผยแพร่ประกาศขอความช่วยเหลือจากครอบครัวของผู้ที่ถูกหลอกเข้าไปทำงานในศูนย์สแกมเมอร์ในพื้นที่ต่างๆ ทางตอนเหนือของพม่าด้วย

โดยในกลุ่มสนทนา C เมื่อวันที่ 26 มิถุนายน 2569 มีการเผยแพร่ข้อความจากครอบครัวของชายชาวจีนรายหนึ่งชื่อ "ซินซิน" (鑫鑫) ซึ่งระบุว่าถูกคนรู้จักชื่อ "อาหลู่" (啊路) หลอกเข้าไปในศูนย์สแกมเมอร์แห่งหนึ่งในรัฐฉานตอนเหนือ ก่อนขาดการติดต่อเป็นเวลากว่า 7 วัน ครอบครัวระบุว่า ก่อนเข้าไป ซินซินได้ฝากข้อความไว้ว่า หากไม่สามารถหลบหนีออกมาได้ หรือขาดการติดต่อเกิน 7 วัน ขอให้ครอบครัวเปิดเผยพิกัด รายชื่อผู้เกี่ยวข้อง คดีฆาตกรรม และข้อมูลทั้งหมดของศูนย์ เพื่อขอความช่วยเหลือจากสาธารณะ

ประกาศดังกล่าวเปิดเผยพิกัดของศูนย์สแกมเมอร์ 2 แห่ง โดยแห่งแรกเป็น “ศูนย์เก่า” พิกัด 21.632789, 98.644178 ซึ่งผู้โพสต์อ้างว่าตั้งอยู่กลางป่าภูเขาใกล้แม่น้ำสาละวิน มีชาวจีนถูกกักขังอยู่มากกว่าหนึ่งร้อยคน ถูกยึดหนังสือเดินทางและโทรศัพท์มือถือ พร้อมถูกบังคับให้ทำงานหลอกลวงทางออนไลน์ ภายในศูนย์มีการใช้ความรุนแรงต่อผู้ที่ไม่เชื่อฟังหรือพยายามหลบหนี ผู้โพสต์ยังอ้างว่ามีชาวจีน 2 คนที่พยายามหลบหนีถูกเจ้าของศูนย์ ผู้จัดการ และผู้คุมสังหาร ก่อนที่ผู้ควบคุมจะย้ายผู้ถูกกักขังทั้งหมดไปยังศูนย์แห่งใหม่ที่อยู่ลึกเข้าไปในพื้นที่ภูเขา

ผู้โพสต์ระบุว่า ปัจจุบันซินซินถูกควบคุมตัวอยู่ในพื้นที่บริเวณใกล้บ้านไฮ อำเภอเกซี รัฐฉานตอนเหนือ โดยให้พิกัด 21.981381, 98.282026 พร้อมอ้างว่าพื้นที่ดังกล่าวอยู่ใกล้กองบัญชาการของกองทัพรัฐฉานเหนือบริเวณบ้านไฮ มีเจ้าหน้าที่ติดอาวุธลาดตระเวนตลอด 24 ชั่วโมง และบุคคลภายนอกที่เข้าใกล้อาจถูกยิงขับไล่

นอกจากนี้ ครอบครัวยังเปิดเผยรายชื่อบุคคลที่อ้างว่าเกี่ยวข้องกับการดำเนินงานของศูนย์ ได้แก่ "อาเหลียง" (啊亮) ซึ่งระบุว่าเป็นผู้ที่อ้างว่าเป็นเจ้าของหรือผู้ควบคุมศูนย์ อายุประมาณ 45 ปี เป็นชาวมณฑลกวางตุ้ง เคยเคลื่อนไหวอยู่ในพื้นที่เมืองเล้าก์ก่ายและเมืองป็อก (勐波) ก่อนย้ายมายังพื้นที่ดังกล่าว รวมถึงเปิดเผยรายชื่อผู้จัดการ นายหน้า และผู้ควบคุมศูนย์อีกหลายราย พร้อมประกาศมอบเงินรางวัล 50,000 หยวนแก่ผู้ที่สามารถให้ข้อมูลหรือภาพถ่ายของบุคคลเหล่านี้ได้

แผนที่จาก Google Maps แสดงให้เห็นกลุ่มอาคารกลางป่า โดยจุดนี้ถูกญาติของผู้ถูกหลอกไปทำงานสแกมเมอร์ระบุว่าเป็น “ศูนย์เก่า” อยู่ในป่าลึกใกล้แม่น้ำสาละวิน ในพื้นที่รัฐฉาน ที่มา: Google Maps/กลุ่มสนทนา C (ชื่อสมมติ)

พบศูนย์สแกมเมอร์ขยายตัวเข้าพื้นที่ตอนในของพม่า และรัฐฉาน

นอกจากนี้รายงานข่าวจาก Workpoint Today เมื่อเดือนธันวาคม 2568 อ้างผู้เชี่ยวชาญระบุว่าสแกมเมอร์กระจายตัวเข้าสู่ย่างกุ้ง มัณฑะเลย์ และลงใต้ถึงพญาตองซู [22]ด้าน ISP-Myanmar รายงานว่าพบศูนย์แก๊งสแกมเมอร์ใหม่กว่า 75 แห่งใน 34 อำเภอทั่วพม่า โดยศูนย์หลอกลวงหลายแห่งย้ายจากแนวชายแดนไปยังตอนกลางของรัฐฉานและเมืองใหญ่อย่างย่างกุ้งและมัณฑะเลย์ [23]และ ASPI Strategist รายงานเพิ่มเติมว่าเมืองเหล่านี้กำลังกลายเป็นที่พักพิงใหม่ในรูปแบบที่ซ่อนเร้นกว่า อุตสาหกรรมนี้ต้องการเพียงตึกสำนักงานว่างเปล่า การเชื่อมต่ออินเทอร์เน็ต และการบังคับใช้กฎหมายที่หละหลวม ซึ่งพม่าหลังรัฐประหารมีอาคารร้างให้เลือกนับพันแห่ง [24]

กัณวีร์ สืบแสง สส.พรรคเป็นธรรม (ในขณะนั้น) ให้สัมภาษณ์กับสำนักข่าวชายขอบ เมื่อเดือนพฤศจิกายน 2568 ว่าทราบข้อมูลจาก KNU แล้วว่าอาชญากรระดับบอสของแก๊งคอลเซ็นเตอร์ได้อพยพหนีไปหลบอยู่ในย่างกุ้งแล้ว [25]

นอกจากนี้ยังมีรายงานการจับกุมแก๊งสแกมเมอร์ออนไลน์ในพื้นที่นอกเหนือจากเมืองเมียวดี และพื้นที่รัฐกะเหรี่ยง ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่าเครือข่ายเหล่านี้ได้ย้ายฐานเข้าไปในส่วนอื่น ๆ ของพม่าแล้ว อาทิเช่น

ช่วงเดือนมีนาคม 2569 ทางการพม่าบุกตรวจค้นโรงแรมอินเตอร์เนชันแนล (International Hotel) ย่าน Mekhaung 2 Ward เมืองท่าขี้เหล็ก รัฐฉานตะวันออก จับกุมชาวต่างชาติ 393 ราย ประกอบด้วยชาวจีน 297 ราย เวียดนาม 57 ราย มาเลเซีย 38 ราย และฟิลิปปินส์ 1 ราย พร้อมยึดคอมพิวเตอร์ 174 เครื่อง อุปกรณ์ Starlink 9 ชิ้น และโทรศัพท์มือถือ 233 เครื่อง [26]

ช่วงเดือนเมษายน 2569 ยังพบกรณี กองกำลังพม่าสนธิกำลังบุกตรวจค้นพื้นที่บริเวณหมู่บ้านเกาซาน ห่างจากตัวเมืองต้างยาน รัฐฉานเหนือ ราว 25 กิโลเมตร พบและจับกุมผู้ต้องหาคดีแก๊งฉ้อโกงออนไลน์พร้อมอุปกรณ์ก่อเหตุจำนวนมาก และยังพบผู้ต้องหาชาวจีนเพิ่มอีก 2 รายที่ซ่อนตัวในพื้นที่ใกล้เคียง [27] ทางการพม่าบุกตรวจค้นโรงแรมเรจินา (Regina Hotel) เมืองท่าขี้เหล็ก รัฐฉานตะวันออก จับกุมชาวต่างชาติ 50 ราย ส่วนใหญ่เป็นชาวไทย พร้อมยึดเงินสดกว่า 6 ล้านบาทและอุปกรณ์ที่เกี่ยวข้อง [28] และเหตุการณ์ที่ตำรวจทหารพม่าประจำเมืองท่าขี้เหล็ก รัฐฉานตะวันออก บุกตรวจค้นจับกุมขบวนการแก๊งออนไลน์ที่ซ่อนตัวอยู่ในป่าภายในเขตเมือง ได้ผู้ต้องหา 126 ราย เป็นชาวจีน 125 ราย และชาวลาว 1 ราย พร้อมยึดคอมพิวเตอร์ โทรศัพท์มือถือ และอุปกรณ์รับสัญญาณอินเทอร์เน็ตผ่านดาวเทียม Starlink จำนวนมาก [29]

การกระจายตัวเข้าสู่รัฐฉานยิ่งชัดเจนขึ้นในช่วงเดือนพฤษภาคม 2569 โดยรัฐบาลทหารพม่ารายงานการจับกุมสแกมเมอร์ชาวจีนกว่า 110 คนในเมืองลายค่า (Laikha) เมืองปั่น (Mong Pan) และหมากหมัง (Matman) ทางตอนเหนือของรัฐฉาน ซึ่งผู้เชี่ยวชาญมองว่าสะท้อนการแตกตัวและกระจายของอุตสาหกรรมนี้นับตั้งแต่จีนทลายเครือข่ายในโกก้างเมื่อปี 2566 [30]ในพื้นที่ชายแดนภาคตะวันออกของรัฐฉาน การจับกุมที่เมืองท่าขี้เหล็กตั้งแต่เดือนมีนาคมมีจำนวนผู้ต้องสงสัยชาวจีนสะสมเกิน 500 คน และจากการรวบรวมของ The Irrawaddy พบว่ามีผู้ต้องสงสัยชาวจีนถูกควบคุมตัวทั่วเมืองไย๋ กุนฮิง ลายค่า และท่าขี้เหล็ก รวมกว่า 1,300 คนนับตั้งแต่เดือนมกราคม 2569 [31]

ที่น่าสังเกตคือ การจับกุมจำนวนมากเกิดขึ้นในเขตที่อยู่ภายใต้การควบคุมของกองกำลังกลุ่มชาติพันธุ์ซึ่งมีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับจีน โดยช่วงต้นเดือนพฤษภาคม 2569 กองทัพว้า (UWSA) ได้ส่งกำลังจากเขตปกครองพิเศษว้าเข้าร่วมกับกลุ่มเมืองลา (NDAA) ตั้งชุดปฏิบัติการร่วมตรวจค้นแหล่งหลอกลวงในเขตเมืองลา รัฐฉานตะวันออก จับกุมผู้เกี่ยวข้องได้ 78 คน และส่งตัวชาวจีนกลับประเทศ [32]เฟซบุ๊กเพจ Know Shan State ยังรายงานต่อเนื่องตลอดเดือนพฤษภาคม 2569 ถึงการจับกุมและส่งตัวกลับเป็นระลอก ทั้งที่เมืองปั่น เชียงตอง และตามแนวริมฝั่งแม่น้ำสาละวินในเขตปกครองของกองทัพสหรัฐว้า โดยสื่อฝั่งว้าระบุว่านับตั้งแต่เดือนเมษายน 2569 มีผู้ต้องสงสัยชาวจีนถูกจับและส่งกลับแล้วมากกว่า 600 คน [33]

ทิศทางที่ 3 ข้ามพรมแดนออกนอกพม่า

แนวโน้มการข้ามพรมแดนออกนอกพม่าของเครือข่ายแก๊งสแกมเมอร์นั้น ไม่ใช่เรื่องใหม่ที่เพิ่งเกิดขึ้นหลังการบุกเคเคปาร์ค รายงาน Inflection Point ของ UNODC ซึ่งเผยแพร่เมื่อเดือนเมษายน 2568 ก่อนการบุกเคเคปาร์ค ได้ระบุไว้แล้วว่ากลุ่มอาชญากรข้ามชาติในเอเชียตะวันออกและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้กำลังขยายการดำเนินการออกนอกภูมิภาค เพื่อรับมือกับแรงกดดันจากการปราบปราม โดยพบร่องรอยการดำเนินการในแอฟริกา เอเชียใต้ ตะวันออกกลาง และเกาะในมหาสมุทรแปซิฟิก ผู้แทน UNODC เปรียบเปรยว่า "มันแพร่กระจายเหมือนมะเร็ง เมื่อเจ้าหน้าที่ปราบปรามในพื้นที่หนึ่ง รากเหง้าไม่เคยหายไป มันแค่อพยพ" การบุกเคเคปาร์ค จึงเป็นเพียงตัวเร่งให้แนวโน้มนี้เกิดขึ้นเร็วและกระจายวงกว้างขึ้นกว่าเดิม [34]

(1) กัมพูชา

ช่วงต้นปี 2569 ศูนย์ต่อต้านการฉ้อโกงไซเบอร์ของไทย (ACSC) ระบุว่ามีการตรวจพบศูนย์หลอกลวงแก๊งสแกมเมอร์แห่งใหม่ในกัมพูชา หลังปฏิบัติการร่วมระหว่างไทย จีน และพม่าที่ทำลายศูนย์หลอกลวงเคเคปาร์ค และชเวก๊กโก่ โดยศูนย์หลอกลวงแห่งใหม่ตั้งอยู่ที่เมืองมาลัย จังหวัดบันเตียเมียนเจย ห่างจากชายแดนไทยที่ด่านคลองลึก อรัญประเทศ-ปอยเปตประมาณ 50 กิโลเมตร ประกอบด้วยอาคาร 2 ชั้นที่รวมทั้งพื้นที่ทำงานและที่พักอาศัยไว้ด้วยกัน ดำเนินการโดยชาวจีน และมีแรงงานหลายชาติรวมถึงชาวไทย อินเดีย และอินโดนีเซีย ทางการไทยระบุว่าความขัดแย้งตามแนวชายแดนกำลังเร่งให้แก๊งเหล่านี้โยกย้ายจากพื้นที่ชายแดนที่ผันผวนเข้าสู่ประเทศกัมพูชา [35]

สำนักข่าว AP รายงานว่าในแอปพลิเคชัน Telegram ประกาศรับสมัครงานสำหรับแรงงานแก๊งสแกมเมอร์ที่กระจัดกระจายออกมาผุดขึ้นราวดอกเห็ด ศูนย์หลอกลวงแห่งหนึ่งที่กำลังหาพนักงานเพื่อหลอกลวงลูกค้าชาวอเมริกันเสนอให้ทำงานแบบทางไกล (remote) โดยไม่ต้องเข้างานในศูนย์หลอกลวง ในขณะที่อีกแห่งหนึ่งซึ่งหาคนสำหรับ "ค้นหาและพูดคุยกับลูกค้าเกี่ยวกับคริปโตเคอร์เรนซี" ระบุว่าจะจัดเที่ยวบินตรงจากย่างกุ้งไปยังพนมเปญสำหรับผู้ที่มีพาสปอร์ต และ "การเดินทางอย่างปลอดภัยทางรถยนต์" สำหรับผู้ที่ไม่มี พร้อมเร่งว่า "ให้มาโดยเร็ว" [36]

ในเดือนมกราคม 2569 กองกำลังบูรพาของไทย ซึ่งดูแลชายแดนไทย-กัมพูชา จับกุมชาวพม่า 16 ราย ขณะลักลอบเดินทางผ่านพื้นที่ อ.อรัญประเทศ จ.สระแก้ว มุ่งหน้าไปยังกัมพูชา ทั้งหมดไม่มีหนังสือเดินทางและมีภูมิลำเนาจากอำเภอมิตตา (Myittha Township) จังหวัดเจ้าก์แส่ (Kyaukse District) ภูมิภาคมัณฑะเลย์ โดยถูกชักชวนผ่านโฆษณารับสมัครงานทำความสะอาดบน Facebook ที่เสนอค่าจ้าง 500 ดอลลาร์ต่อเดือน มีชาวไทยและชาวพม่าขับรถกระบะมาส่งเพื่อข้ามแดนไปกัมพูชา โดยเรียกเก็บค่าใช้จ่ายรายละ 12,000 บาท กรณีนี้เป็นหนึ่งในหลักฐานที่แสดงให้เห็นว่าไทยถูกใช้เป็นทางผ่านในการลักลอบขนแรงงานจากพม่าเข้าสู่ศูนย์หลอกลวงของแก๊งสแกมเมอร์ในกัมพูชา [37]

หลักฐานที่ชัดเจนที่สุดชิ้นหนึ่งของเส้นทางการเคลื่อนย้ายนี้ คือปฏิบัติการของทางการกัมพูชาที่บุกค้นศูนย์หลอกลวงในเมืองบาเวต จังหวัดสวายเรียง ติดชายแดนเวียดนาม เมื่อวันที่ 31 มกราคม 2569 ซึ่งควบคุมตัวชาวต่างชาติได้กว่า 2,000 คน โดยเป็นชาวจีนแผ่นดินใหญ่ 1,792 คน เวียดนาม 177 คน ไต้หวัน 5 คน และพม่า 179 คน ที่ศูนย์แห่งนี้ซึ่งขึ้นชื่อว่าเป็นหนึ่งในแหล่งหลอกลวงที่ใหญ่และโหดร้ายที่สุดของกัมพูชา หนึ่งในผู้ถูกควบคุมตัวเป็นหญิงอายุ 27 ปีที่เคยทำร้านอาหารในเมืองเมียวดี ก่อนย้ายไปมัณฑะเลย์หลังการปราบปรามของกองทัพพม่าในเดือนตุลาคม 2568 จากนั้นถูกนายหน้าหลอกล่อด้วยตำแหน่งล่ามภาษาจีนเงินเดือนกว่า 900 ดอลลาร์ แล้วถูกนำพาผ่านไทยเข้าสู่กัมพูชาเมื่อวันที่ 21 ธันวาคม 2568 ก่อนถูกบังคับให้ทำงานหลอกลวงชาวญี่ปุ่น The Irrawaddy ระบุว่าการปราบปรามของกองทัพพม่าในปี 2568 ได้ผลักดันให้แรงงานจำนวนมากในเมียวดีย้ายไปยังกัมพูชา ก่อให้เกิดคลื่นการค้ามนุษย์ระลอกใหม่ กรณีนี้จึงสะท้อนเส้นทางการเคลื่อนย้ายจากแหล่งสแกมเมอร์เดิมในเมียวดี ผ่านมัณฑะเลย์และไทย เข้าสู่ศูนย์หลอกลวงในกัมพูชาอย่างเป็นรูปธรรม [38]

ขณะเดียวกัน คำบอกเล่าของผู้ที่เคยอยู่ในวงจรยังสะท้อนว่าเครือข่ายในกัมพูชาเชื่อมโยงกันเป็นระบบหลายจุด โดยมีการโยกย้ายคนระหว่างค่ายต่าง ๆ ทั้งโอเสม็ด ทางตอนเหนือติดชายแดนไทย กาสิโนวีนัสในบาเวตติดชายแดนเวียดนาม ไปจนถึงโรงแรมหนานไห่ในสีหนุวิลล์ ซึ่งล้วนถูกระบุโดยกลุ่มติดตามอาชญากรรมไซเบอร์และในเอกสารของทางการสหรัฐฯ ว่าเป็นแหล่งค้ามนุษย์และบังคับใช้แรงงานที่เชื่อมโยงกับการหลอกลวงออนไลน์ [39]

กลุ่มสนทนาเทเลแกรมปอยเปตอบอุ่นเหมือนอยู่บ้าน

นอกจากกลุ่มสนทนาเทเลแกรมที่เกี่ยวข้องกับธุรกิจสีเทา และธุรกิจสแกมเมอร์ตามแนวชายแดนไทย-พม่า ที่ผู้สื่อข่าวยกตัวอย่างก่อนหน้านี้ทั้ง กลุ่มสนทนา A (ชื่อสมมติ) กลุ่มสนทนา B (ชื่อสมมติ) และกลุ่มสนทนา C (ชื่อสมมติ) แล้ว ผู้สื่อข่าวยังติดตามกลุ่มสนทนา D (ชื่อสมมติ) ซึ่งเป็นกลุ่มสนทนาในเทเลแกรม ใช้ภาษาไทยเป็นหลัก มีสมาชิกประมาณ 8 พันคน โดยระบุในชื่อกลุ่มว่าเป็นกลุ่มแจ้งข่าวด่วนที่เกิดขึ้นในเมืองปอยเปต ชายแดนไทย-กัมพูชา พร้อมข้อความอธิบายว่า “มีอะไรเกิด = แจ้งทันที” และแอดมินกลุ่มเตือนสมาชิกว่า “ห้ามลงบริการทุกชนิด” หากแปะลิงก์กลุ่มอื่นจะถูกแบนทันที

แอดมินของกลุ่มสนทนา D เตือนเรื่องเหตุอาชญากรรมเมื่อ 17 มีนาคม 2569 ที่มา: กลุ่มสนทนา D (ชื่อสมมติ)

เนื้อหาที่พบในกลุ่มสนทนา D เป็นพื้นที่แลกเปลี่ยนข้อมูลข่าวสารในชีวิตประจำวันของผู้ที่อาศัยและทำงานในปอยเปต รวมถึงการประกาศหางานและรับสมัครงาน ซึ่งมีทั้งงานในภาคบริการ การค้าขาย การตลาดออนไลน์ และงานที่ผู้ใช้งานเรียกว่า "สายเทา" ตัวอย่างเช่น ผู้ใช้บางรายเสนอว่ามีทักษะด้านการตลาด การยิงโฆษณาออนไลน์ การตัดต่อวิดีโอ และประสบการณ์ในการทำตลาดพนัน บอล หวย และเนื้อหาสำหรับผู้ใหญ่ (18+) แสดงให้เห็นถึงการดำรงอยู่ของตลาดแรงงานที่เชื่อมโยงทั้งเศรษฐกิจทั่วไปและกิจกรรมสีเทาในพื้นที่ชายแดน

นอกจากนี้ยังมีการแจ้งเตือนเหตุอาชญากรรม การสอบถามสภาพการเดินทาง การติดตามด่านตรวจของเจ้าหน้าที่ การค้นหาบริการภายในเมือง ตลอดจนการซื้อขายบัญชีโซเชียลมีเดีย ทำให้กลุ่มดังกล่าวมีลักษณะเป็นทั้งชุมชนออนไลน์และช่องทางแลกเปลี่ยนข้อมูลเฉพาะของผู้ที่อาศัยและทำงานอยู่ในเมืองปอยเปต ขณะเดียวกันยังพบการพูดคุยเกี่ยวกับการเดินทางและการเข้าเมือง เช่น การสอบถามว่าสามารถบินเข้าสนามบินเสียมราฐได้หรือไม่ ขั้นตอนการขอวีซ่า เงื่อนไขการมีผู้รับรอง รวมถึงการค้นหาบริการทั่วไปในเมือง เช่น ร้านสัก ร้านขายผลไม้ และสถานบริการต่าง ๆ

หนึ่งในหัวข้อที่ปรากฏอย่างต่อเนื่องในกลุ่มคือข่าวการกวาดล้างแก๊งคอลเซ็นเตอร์และการปฏิบัติการของเจ้าหน้าที่กัมพูชา โดยในช่วงวันที่ 17-22 มีนาคม 2569 แอดมินกลุ่มนำข่าวการจับกุมชาวจีนที่เกี่ยวข้องกับแก๊งคอลเซ็นเตอร์ในกรุงเทพฯ การกวาดล้างเครือข่ายสแกมเมอร์ในปอยเปต การค้ามนุษย์ในกัมพูชาและเวียดนาม ตลอดจนการตั้งจุดตรวจและมาตรการควบคุมการเดินทางในจังหวัดชายแดนต่าง ๆ มาเผยแพร่ให้สมาชิกติดตามอยู่เป็นระยะ

ควบคู่กันนั้น สมาชิกในกลุ่มยังมีการสอบถามและรายงานข้อมูลเกี่ยวกับด่านตรวจแบบเรียลไทม์หลายครั้ง เช่น การสอบถามว่ามีด่านตรวจอยู่ตามเส้นทางระหว่างสตาร์โกลกับน้ำพุ หรือบริเวณซานโฮหรือไม่ รวมถึงการแจ้งตำแหน่งการตั้งด่านและจำนวนเจ้าหน้าที่ที่ปฏิบัติงานอยู่ในพื้นที่ นอกจากนี้ยังมีการแลกเปลี่ยนข้อมูลเกี่ยวกับการเดินทางข้ามจังหวัด การบินเข้าสนามบินเสียมเรียบ และข้อกำหนดด้านวีซ่าและการเข้าเมืองของด่าน ตม.กัมพูชา

ช่วงวันที่ 11 มิถุนายน 2569 พบการสนทนาอย่างเข้มข้นเกี่ยวกับการเข้าตรวจค้นของเจ้าหน้าที่ในพื้นที่ปอยเปต โดยสมาชิกหลายรายติดตามและแลกเปลี่ยนข้อมูลเกี่ยวกับสถานการณ์ในอาคารต่าง ๆ เช่น ฮอลิเดย์ พารากอน และเซนจูรี บางรายอ้างว่ามีเจ้าหน้าที่เข้าตรวจในบางชั้นของอาคาร ขณะที่อีกส่วนหนึ่งระบุว่าเจ้าหน้าที่อยู่บริเวณด้านล่างอาคารหรือเคลื่อนกำลังอยู่ในพื้นที่โดยรอบ ส่งผลให้เกิดการติดตามสถานการณ์แบบเรียลไทม์ภายในกลุ่ม อย่างไรก็ตาม ข้อมูลที่เผยแพร่ในช่วงเวลาดังกล่าวมีความคลาดเคลื่อนและไม่สอดคล้องกันในหลายจุด สมาชิกบางรายที่อ้างว่าอยู่ในพื้นที่เดียวกันระบุว่าไม่พบการตรวจค้นหรือไม่พบเจ้าหน้าที่ตามที่มีการกล่าวอ้าง ขณะที่บางรายเรียกร้องให้มีการแสดงหลักฐานประกอบ ส่งผลให้เกิดการถกเถียงระหว่างผู้ที่เชื่อว่ามีปฏิบัติการเกิดขึ้นจริงกับผู้ที่มองว่าเป็นเพียงข่าวลือหรือข้อมูลที่ยังไม่ได้รับการยืนยัน

ตัวอย่างการแจ้งข่าวสารเจ้าหน้าที่กัมพูชาเข้าตรวจค้นในพื้นที่ปอยเปต ช่วง 14 มิถุนายน 2569 ที่ผ่านมา ที่มา: กลุ่มสนทนา D (ชื่อสมมติ)

รูปแบบการติดตามสถานการณ์ดังกล่าวยังปรากฏต่อเนื่องในวันที่ 14 มิถุนายน 2569 เมื่อสมาชิกในกลุ่มรายงานความเคลื่อนไหวของเจ้าหน้าที่ในหลายพื้นที่ของปอยเปต เช่น ซอยโอ ตลาดซาเกี้ยะ และบริเวณใกล้ไดมอนด์ รวมถึงมีการสอบถามว่าการตรวจดังกล่าวครอบคลุมหอพักหรืออาคารที่พักอาศัยหรือไม่ นอกจากนี้ยังมีการคาดการณ์ว่าทีมตรวจจะเคลื่อนกำลังไปยังพื้นที่ใดต่อไป

ควบคู่กันนั้น ยังพบข้อความที่สะท้อนผลกระทบจากการตรวจค้นและความไม่แน่นอนในพื้นที่ เช่น การสอบถามหาห้องพักระยะสั้น การขอคำแนะนำกรณีหนังสือเดินทางสูญหาย การสอบถามบริการส่งของกลับประเทศไทย และประกาศรับฝากทรัพย์สินหลังจาก "ออฟฟิศปิด" หรือไม่สามารถเช่าหอพักต่อได้ โดยผู้ให้บริการรายหนึ่งระบุว่ามีบริการเก็บและส่งของกลับประเทศไทยสำหรับผู้ที่ต้องย้ายออกจากที่พัก

เมื่อวันที่ 20 มิถุนายน 2569 สมาชิกในกลุ่มยังคงติดตามสถานการณ์ของเจ้าหน้าที่กัมพูชาอย่างใกล้ชิด โดยมีการสอบถามว่า "วันนี้ตำรวจลงที่ไหน" ขณะที่สมาชิกอีกคนตอบว่าได้รับข้อมูลว่ามีการปฏิบัติการในพื้นที่ฮอลิเดย์ระหว่างวันที่ 20-21 มิถุนายน แสดงให้เห็นว่าข่าวสารเกี่ยวกับการตรวจค้นหรือการเข้าปฏิบัติการของเจ้าหน้าที่เป็นประเด็นที่ได้รับความสนใจและมีการติดตามอย่างต่อเนื่องภายในกลุ่ม

ข้อความขอบคุณ “พี่ทั้งสอง” ที่ช่วยซื้อข้าวซื้อน้ำในช่วงไร้ที่พึ่ง ไร้ที่ไป ที่มา: กลุ่มสนทนา D (ชื่อสมมติ)

ขณะเดียวกัน ยังพบข้อความจากแรงงานไทยรายหนึ่งที่กล่าวขอบคุณคนไทยอีกสองคนที่ให้ความช่วยเหลือด้านอาหารและเครื่องดื่ม พร้อมกล่าวถึงผู้ที่กำลังประสบปัญหา "ไร้ที่พึ่ง ไร้ที่ไป" และไม่รู้ว่าจะดำเนินชีวิตอย่างไรต่อไปในสถานการณ์ที่เกิดขึ้น ข้อความดังกล่าวแสดงให้เห็นผลกระทบทางสังคมที่เกิดขึ้นกับกลุ่มคนไทยที่ใช้ชีวิตอยู่ในปอยเปต ท่ามกลางบรรยากาศของความไม่แน่นอน การตรวจค้นของเจ้าหน้าที่ และสถานการณ์ที่เปลี่ยนแปลงของพื้นที่ชายแดนไทย-กัมพูชา

โดยภาพรวม กลุ่มสนทนา D ทำหน้าที่เสมือนเครือข่ายข่าวสารภาคสนามของผู้ที่อาศัยและทำงานในปอยเปต สมาชิกใช้กลุ่มในการติดตามข่าวอาชญากรรม การกวาดล้างเครือข่ายสแกมเมอร์ การเดินทาง การตรวจค้นของเจ้าหน้าที่ และการดำรงชีวิตประจำวันในพื้นที่ชายแดนแบบเกือบเรียลไทม์ อย่างไรก็ตาม จากข้อมูลที่รวบรวมได้ ไม่สามารถสรุปได้ว่าผู้ที่ติดตามหรือผู้สอบถามข้อมูลด่านตรวจหรือการตรวจค้นมีวัตถุประสงค์ใดเป็นการเฉพาะ เนื่องจากอาจเกี่ยวข้องได้ทั้งกับการเดินทางของแรงงานข้ามพรมแดน การตรวจสอบเอกสารการเข้าเมือง การประกอบอาชีพในพื้นที่ หรือเหตุผลอื่น ๆ ของผู้ใช้งานแต่ละราย

ประกาศติดตามตัวบุคคล โดยอ้างว่าสร้างความเสียหายแก่บุคคลอื่นหรือบริษัท ที่มา: กลุ่มสนทนา D (ชื่อสมมติ)

นอกจากการแจ้งข่าวในปอยเปต พื้นที่ต่าง ๆ ในกัมพูชา รวมทั้งบริเวณชายแดนไทย-กัมพูชาแล้ว ยังพบการใช้กลุ่มสนทนาเพื่อเผยแพร่ประกาศติดตามตัวบุคคลพร้อมเสนอรางวัลสำหรับผู้แจ้งเบาะแส เช่น เมื่อวันที่ 19 มีนาคม 2569 ในกลุ่มสนทนา D มีผู้ใช้งานอย่างน้อย 2 รายโพสต์ข้อมูลส่วนบุคคลและภาพถ่ายของบุคคลที่ต้องการติดตาม โดยอ้างว่าบุคคลดังกล่าวสร้างความเสียหายแก่เพื่อนร่วมงานหรือบริษัท

รายหนึ่งถูกกล่าวหาว่าขอยืมบัญชีธนาคารของเพื่อนร่วมงานเพื่อรับโอนเงิน โดยอ้างว่าเป็นเงินจากทางบ้าน ก่อนที่บัญชีทั้งสองจะถูกตำรวจในประเทศไทยแจ้งอายัดชั่วคราว ส่งผลให้เจ้าของบัญชีไม่สามารถเข้าถึงบัญชีธนาคารของตนเองได้ ผู้โพสต์เรียกร้องให้บุคคลที่ถูกกล่าวหาออกมารับผิดชอบต่อความเสียหายที่เกิดขึ้น

ในอีกกรณีหนึ่ง มีการโพสต์ภาพถ่ายและข้อมูลส่วนบุคคลของอดีตพนักงานของสำนักงานแห่งหนึ่ง พร้อมกล่าวหาว่าก่อให้เกิดความเสียหายทางการเงินแก่ธุรกิจดังกล่าวเป็นมูลค่า 136,378.23 บาท และขอให้สมาชิกกลุ่มช่วยแจ้งเบาะแสหากพบตัวบุคคลดังกล่าว โดยระบุว่าจะมีเงินรางวัลสำหรับผู้ให้ข้อมูล รวมทั้งขอให้ผู้ที่พบเห็นบุคคลดังกล่าวช่วยกักตัวไว้และติดต่อผู้โพสต์ อย่างไรก็ตาม จากข้อความที่ปรากฏทั้งสองกรณีไม่สามารถตรวจสอบได้ว่าเกี่ยวข้องกับธุรกรรมประเภทใด หรือข้อกล่าวหาที่มีต่อบุคคลดังกล่าวเป็นความจริงหรือไม่

ประกาศตั้งค่าหัวที่พบในกลุ่มสนทนาแจ้งข่าวในเมืองปอยเปต เมื่อ 29 มีนาคม 2569 ที่มา: กลุ่มสนทนา D (ชื่อสมมติ)

เมื่อวันที่ 29 มีนาคม 2569 ในกลุ่มสนทนา D พบผู้ใช้งานรายหนึ่งโพสต์ประกาศตั้งค่าหัวเพื่อติดตามตัวบุคคลรายหนึ่ง พร้อมเผยแพร่ภาพถ่าย หน้าแรกหนังสือเดินทาง และข้อมูลของบุคคลดังกล่าว โดยเสนอรางวัลเป็นคริปโตเคอร์เรนซีสกุล USDT จำนวน 3,000 USDT สำหรับผู้ที่สามารถชี้ตัวหรือให้ข้อมูลเกี่ยวกับบุคคลดังกล่าวได้ 10,000 USDT หากทำให้บุคคลดังกล่าวได้รับบาดเจ็บจนแขนหรือขาหัก และ 50,000 USDT หากทำให้บุคคลดังกล่าวเสียชีวิต นอกจากนี้ยังระบุว่าสามารถนำข้อมูลไปเผยแพร่ใน "กลุ่มค้ำประกัน" ต่าง ๆ เพื่อกดดันบุคคลเป้าหมาย และอ้างว่าสามารถวางเงินมัดจำค่าหัวผ่านตัวกลางได้ล่วงหน้า

ผู้โพสต์ยังกล่าวหาว่าบุคคลดังกล่าวพยายามแบล็กเมลบริษัท และมีปัญหาการพนันหรือยาเสพติด อย่างไรก็ตาม ผู้สื่อข่าวไม่สามารถตรวจสอบความถูกต้องของข้อกล่าวหาดังกล่าว หรือยืนยันได้ว่ามีการจ่ายค่าตอบแทนตามที่ประกาศจริงหรือไม่ เหตุการณ์นี้แสดงให้เห็นว่ากลุ่มสนทนาไม่ได้ถูกใช้เพียงเพื่อแลกเปลี่ยนข้อมูลหรือประกาศงานเท่านั้น แต่ยังถูกใช้เป็นพื้นที่สำหรับการเผยแพร่ข้อกล่าวหา การกดดันทางสังคม และการติดตามบุคคลภายในเครือข่ายอีกด้วย ในบางกรณี การติดตามตัวดังกล่าวมีการเสนอผลตอบแทนเป็นคริปโตเคอร์เรนซีและเผยแพร่ข้อมูลส่วนบุคคลของเป้าหมายอย่างเปิดเผย ซึ่งสะท้อนลักษณะการจัดการข้อพิพาทหรือความขัดแย้งภายในเครือข่ายผ่านช่องทางสาธารณะมากกว่าการใช้กระบวนการทางกฎหมายตามปกติ

แอดมินของกลุ่มสนทนา D โพสต์เตือนสมาชิกกลุ่มเรื่องทำธุรกิจสีดำ “ลองคิดดีๆ กี่ชีวิตแล้วที่ต้องมีจุดจบแบบนี้” ที่มา: กลุ่มสนทนา D (ชื่อสมมติ)

นอกจากการประกาศหางานและบริการต่าง ๆ แล้ว ยังพบว่ากลุ่มสนทนาถูกใช้เป็นพื้นที่เผยแพร่เรื่องราวเตือนภัยเกี่ยวกับการหลอกลวงทางการเงินด้วย ตัวอย่างเช่น เมื่อวันที่ 24 มีนาคม 2569 แอดมินกลุ่มสนทนา D ได้แชร์ภาพหน้าจอการสนทนาระหว่างญาติของผู้เสียชีวิตกับผู้ให้บริการสินเชื่อออนไลน์ พร้อมข้อความว่า "เอามาแชร์เป็นอุทาหรณ์ ใครที่ทำดำอยู่ ลองคิดดีๆ กี่ชีวิตแล้วที่ต้องมีจุดจบแบบนี้"

จากข้อมูลต่างๆ ทำให้พอเห็นแนวโน้มที่ว่ากัมพูชากลายเป็นอีกปลายทางของเครือข่ายที่ถูกผลักออกจากเมียวดีนั้น ส่วนหนึ่งเป็นเพราะกัมพูชามีลักษณะใกล้เคียงกับการเป็น "ศูนย์กลาง" ของอุตสาหกรรมหลอกลวงในภูมิภาคอยู่แล้ว ทั้งในแง่ที่มีศูนย์หลอกลวงขนาดใหญ่ตั้งกระจายอยู่หลายเมืองมาก่อนหน้า ไม่ว่าจะเป็นปอยเปต บาเวต สีหนุวิลล์ หรือโอเสม็ด มีโครงสร้างพื้นฐานทั้งอาคาร กาสิโน และระบบการเงินที่รองรับการฟอกเงินได้ทันที อีกทั้งยังมีเครือข่ายทุนจีนสีเทาและความสัมพันธ์กับผู้มีอิทธิพลในพื้นที่ที่หยั่งรากลึก เมื่อแหล่งในพม่าถูกกดดัน การโยกย้ายเข้าสู่ระบบที่พร้อมอยู่แล้วเช่นนี้จึงทำได้ง่ายและรวดเร็วกว่าการสร้างฐานใหม่จากศูนย์ ปัจจัยเหล่านี้ทำให้กัมพูชาไม่เพียงเป็นที่หลบภัยชั่วคราว แต่มีแนวโน้มจะกลายเป็นจุดศูนย์ถ่วงใหม่ของเครือข่ายหลอกลวงในลุ่มแม่น้ำโขง ที่ดูดซับทั้งทุน แรงงาน และผู้บงการที่กระจายตัวออกมาจากพื้นที่อื่น

(2) ลาว

คิงส์โรมัน หรือเขตเศรษฐกิจพิเศษสามเหลี่ยมทองคำ ฝั่งประเทศลาว เป็นอีกจุดหมายหนึ่งที่เคยปรากฏหลักฐานการย้ายฐานจากพม่า โดยในปี 2567 สำนักข่าวอิศราเคยรายงานว่าตำรวจสอบสวนกลางยึดอุปกรณ์แก๊งสแกมเมอร์บริเวณริมแม่น้ำโขง อ.เชียงแสน จ.เชียงราย ซึ่งอยู่ตรงข้ามกับคิงส์โรมันโดยตรง โดยตำรวจไทยเชื่อว่าเป็นการย้ายฐานจากพม่าเพื่อเปิดปฏิบัติการใหม่ในพื้นที่ดังกล่าว และพบอุปกรณ์รับสัญญาณอินเทอร์เน็ตผ่านดาวเทียม Starlink ถึง 10 เครื่อง พร้อมระบุว่าเครือข่ายนี้มีสาขาหลายประเทศ โดยหลักการทำงานคือ "ถ้าสาขาไหนไม่ปลอดภัยก็จะย้าย" [40]

ต่อมาสำนักข่าวชายขอบรายงานว่า เมื่อต้นเดือนกุมภาพันธ์ 2569 มีการบุกกวาดล้างแก๊งคอลเซ็นเตอร์ในพื้นที่คิงส์โรมันอย่างหนัก จับกุมผู้ต้องหาได้กว่า 771 ราย ทั้งชาวลาว พม่า จีน และฟิลิปปินส์ โดยมีนายหลิว จงอี้ ผู้ช่วยรัฐมนตรีความมั่นคงสาธารณะของจีนเดินทางมาบัญชาการด้วยตนเอง ส่งผลให้จีนเทาและขบวนการค้ามนุษย์กระจายออกมาหลบซ่อนบริเวณรอบๆ เขตเศรษฐกิจพิเศษสามเหลี่ยมทองคำ และบางส่วนข้ามมาหลบฝั่ง อ.เชียงแสน จ.เชียงราย [41]

การปราบปรามในสามเหลี่ยมทองคำไม่ได้ทำให้เครือข่ายหายไป แต่กลับเร่งให้เกิดการเคลื่อนย้ายฐานไปยังพื้นที่อื่นในลาว โดยช่วงต้นเดือนพฤษภาคม 2569 ตำรวจลาวเข้าทลายฐานปฏิบัติการกลุ่มสแกมเมอร์ในนครไกสอนพมวิหาน แขวงสะหวันนะเขต ถึง 2 ครั้ง ครั้งแรกควบคุมตัวได้ 605 คนจาก 6 สัญชาติ ได้แก่ จีน ไทย กัมพูชา พม่า เวียดนาม และเกาหลีใต้ และครั้งที่สองควบคุมตัวได้อีก 101 คน ซึ่งทั้งหมดเป็นชาวไทย สะท้อนว่าการกวาดล้างในเขตหนึ่งเพียงทำให้เครือข่ายเคลื่อนย้ายข้ามพรมแดนไปตั้งฐานในอีกพื้นที่หนึ่งเท่านั้น [42]

แม้บทบาทของลาวจะยังไม่เทียบเท่ากัมพูชาในแง่ขนาดและความหนาแน่นของศูนย์หลอกลวง แต่กรณีคิงส์โรมันสะท้อนลักษณะเฉพาะที่ทำให้ลาวเป็นพื้นที่รองรับการย้ายฐานมาจากเมียวดีได้ กล่าวคือเขตเศรษฐกิจพิเศษสามเหลี่ยมทองคำมีสถานะกึ่งเป็นเขตปกครองพิเศษของกลุ่มทุนจีนที่อำนาจรัฐลาวเข้าไปจัดการได้จำกัด มีโครงสร้างพื้นฐานทั้งกาสิโน อาคารสูง และระบบสาธารณูปโภคพร้อมอยู่แล้ว อีกทั้งยังตั้งอยู่บนรอยต่อสามประเทศที่เคลื่อนย้ายคนและอุปกรณ์ข้ามแดนได้สะดวก ทำให้แม้จะถูกกวาดล้างหนักภายใต้แรงกดดันที่นำโดยจีน เครือข่ายก็เพียงสลายตัวไปกบดานรอบพื้นที่หรือย้ายลึกเข้าไปตั้งฐานใหม่ในแขวงอื่นของลาว มากกว่าจะยุติการดำเนินงานอย่างแท้จริง

(3) ไทย (ทั้งเป็นทางผ่านและที่ตั้งฐานใหม่)

ไทยไม่เพียงถูกใช้เป็นทางผ่านในการลักลอบขนแรงงานไปยังประเทศที่สาม แต่ยังพบความพยายามตั้งฐานปฏิบัติการในประเทศด้วย ในเดือนธันวาคม 2568 ตำรวจท่องเที่ยวจับกุมขบวนการลักลอบขนสแกมเมอร์ที่หลบหนีการปราบปรามอย่างรุนแรงของทางการพม่า โดยกลุ่มชาวจีนและมาเลเซียให้การว่าได้ลักลอบเข้าไทยผ่านทาง อ.แม่สอด จ.ตาก เพื่อเตรียมเดินทางต่อไปยังประเทศที่ 3 [43]

ภาพที่ปรากฏฝั่งไทยจึงต่างจากกัมพูชาหรือลาว ตรงที่ไทยมิได้เป็นปลายทางของการตั้งฐานปฏิบัติการขนาดใหญ่ หากแต่ทำหน้าที่เป็นทั้งทางผ่านในการลำเลียงคนไปยังประเทศที่สาม และเป็นจุดพักชั่วคราวของผู้ที่หลบหนีออกมาจากการปราบปราม การบังคับใช้กฎหมายที่เข้มงวดกว่าและการตรึงกำลังตามแนวชายแดนทำให้การตั้งศูนย์หลอกลวงขนาดใหญ่ในไทยเป็นไปได้ยาก เครือข่ายจึงเลือกเคลื่อนตัวไปยังพื้นที่ที่กฎหมายเอื้อมไม่ถึงมากกว่า

ข้อมูลจากงานวิจัยโครงการการพัฒนามาตรการรับมืออาชญากรรมออนไลน์ คณะเศรษฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย สิ่งที่น่าสังเกตคือ แม้การกวาดล้างครั้งใหญ่จะเกิดขึ้นที่ฝั่งเมียวดี แต่การจับกุมแก๊งคอลเซ็นเตอร์และสแกมเมอร์ภายในประเทศไทยก็ยังคงปรากฏให้เห็นอย่างต่อเนื่อง ทั้งกรณีการเช่าบ้านหรือคอนโดเป็นฐานหลอกลวง การลักลอบขนคนข้ามจังหวัด ไปจนถึงการกวาดจับเครือข่ายบัญชีม้าในหลายพื้นที่ แม้ผู้ถูกจับกุมส่วนใหญ่จะไม่ได้ให้การเชื่อมโยงโดยตรงว่าเครือข่ายของตนย้ายมาจากฝั่งพม่า และหลายกรณีก็อาจเป็นปฏิบัติการที่ตั้งต้นในไทยอยู่แล้ว แต่ความถี่ของการจับกุมที่ดำเนินไปพร้อมกันกับห้วงการปราบปรามในเมียวดี ก็สะท้อนว่ากิจกรรมหลอกลวงในภูมิภาคนี้มิได้ลดน้อยลง หากเพียงเปลี่ยนรูปแบบและกระจายตัวออกไปในหลายลักษณะ

(4) แอฟริกาและที่อื่น ๆ

ตามรายงานของ AP แรงงานแก๊งคอลเซ็นเตอร์ในพม่าได้ยินมาว่า เจ้าของศูนย์หลอกลวงมีแผนที่จะย้ายฐานไปยังกัมพูชา มอริเชียส และแอฟริกาด้วย [44] ซึ่งแนวโน้มดังกล่าวปรากฏชัดเจนขึ้นในทวีปแอฟริกาอยู่แล้ว จากรายงานวิเคราะห์ของ GI-TOC ระบุว่าเครือข่ายที่เชื่อมโยงกับทุนจีนได้หันไปตั้งฐานในแอฟริกามากขึ้น โดยผู้พัฒนาศูนย์หลอกลวงรายสำคัญหลายรายที่เคยปฏิบัติการในกัมพูชาและพม่าได้ย้ายไปดำเนินการในภูมิภาคนั้น ขณะที่ตั้งแต่ปลายปี 2567 เป็นต้นมา ทางการในไนจีเรียและกานาได้บุกตรวจค้นสถานที่ซึ่งเป็นแหล่งปฏิบัติการที่มีผู้เกี่ยวข้องทั้งชาวจีนและชาวเอเชียตะวันออกเฉียงใต้รวมกว่า 500 คน รวมถึงพบปฏิบัติการขนาดเล็กลงในแซมเบีย ยูกันดา เอสวาตินี แองโกลา และอียิปต์ [45]

สอดคล้องกับปฏิบัติการ "Red Card 2.0" ของ INTERPOL ระหว่างเดือนธันวาคม 2568 ถึงมกราคม 2569 ซึ่งกวาดล้างเครือข่ายฉ้อโกงออนไลน์ในประเทศแถบแอฟริกา จับกุมผู้ต้องหาได้ 651 ราย ยึดอุปกรณ์ 2,341 ชิ้น และปิดโดเมนกับเซิร์ฟเวอร์ที่เกี่ยวข้องกว่า 1,442 รายการ พร้อมพบความเสียหายเชื่อมโยงกว่า 45 ล้านดอลลาร์สหรัฐ สะท้อนว่ารูปแบบ "ศูนย์หลอกลวง" แบบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้กำลังแพร่กระจายไปฝังตัวในภูมิภาคที่การบังคับใช้กฎหมายยังอ่อนแอ [46]

ข้อมูลที่ยกมาเหล่านี้ ยังสอดคล้องกับงานวิจัยโครงการการพัฒนามาตรการรับมืออาชญากรรมออนไลน์ คณะเศรษฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ที่ประเมินว่าแก๊งสแกมเมอร์ในพม่าส่วนหนึ่งย้ายออกไปตั้งอยู่ในประเทศเพื่อนบ้านอย่างลาวหรือไทย หรือขยายไปสู่ภูมิภาคใหม่ที่มีการบังคับใช้กฎหมายไม่เข้มแข็งและมีความไม่มั่นคงทางการเมือง ได้แก่ แอฟริกาตะวันตก ตะวันออกกลาง และอเมริกากลาง

ทำไมไทยจึงผ่อนคลายแรงกดดัน?

หากย้อนกลับไปพิจารณาบทบาทของไทยตั้งแต่ต้น จะเห็นว่าแรงกดดันที่เคยเข้มข้นในช่วงต้นปี 2568 ค่อย ๆ คลายลงตามเวลา ซึ่งมีเหตุผลหลายชั้นซ้อนทับกันอยู่เบื้องหลัง ในบรรดาประเทศที่มีบทบาทสำคัญในการกดดันเครือข่ายแก๊งสแกมเมอร์ในพม่า จีนและไทยถือเป็นประเทศแนวหน้าที่ผลักดันให้เกิดการปราบปรามอย่างจริงจัง แรงกดดันจากจีนทวีความเข้มข้นขึ้นอย่างมากหลังกรณีนักแสดงชาวจีน 'หวัง ซิง' ถูกลักพาตัวไปยังเคเคปาร์ค ในต้นปี 2568 ซึ่งจุดกระแสความไม่พอใจในโลกออนไลน์ของจีนอย่างรุนแรง รัฐมนตรีช่วยกระทรวงความมั่นคงสาธารณะของจีน หลิว จงอี้ เดินทางเยือนไทยและพม่าเป็นการส่วนตัว นับเป็นเจ้าหน้าที่ระดับสูงจากประเทศที่สามรายแรกที่ได้รับอนุญาตให้ข้ามพรมแดนแม่สอด-เมียวดีนับตั้งแต่รัฐประหารพม่าปี 2564 [47]

ทั้งนี้ ในช่วงเดือนกุมภาพันธ์ 2568 ไทยประกาศตัดไฟฟ้า อินเทอร์เน็ต และเชื้อเพลิงพร้อมกันใน 5 พื้นที่ชายแดนไทย-พม่า ได้แก่ เมียวดี พญาตองซู และท่าขี้เหล็ก อนุทิน ชาญวีรกูล รัฐมนตรีมหาดไทยไทย ในขณะนั้น ระบุว่า "ถึงเวลาแล้วที่จะไม่มีใครกล่าวหาว่าไทยมีส่วนสนับสนุนการกระทำผิดกฎหมาย" นอกจากนี้ไทยยังสั่งห้ามส่งออกสินค้า 12 รายการไปยังพม่า รวมถึงโทรศัพท์มือถือและอุปกรณ์ไฟฟ้า นับเป็นมาตรการที่สื่อหลายสำนักขนานนามว่า "การกระทำที่เด็ดขาดที่สุดเท่าที่ไทยเคยทำ" [48]

ในช่วงที่ผ่านมา ไทยพยายามกดดันโดยตัดไฟฟ้า อินเทอร์เน็ต และเชื้อเพลิงที่จำเป็นต่อการเดินเครื่องกำเนิดไฟฟ้าในตัวเมืองเมียวดี แต่กลุ่มติดอาวุธและแก๊งสแกมเมอร์ตอบโต้ด้วยการผูกขาดการจำหน่ายเชื้อเพลิงในประเทศ ภายในไม่กี่สัปดาห์ ชุมชนท้องถิ่นในรัฐกะเหรี่ยง รัฐมอญ และรัฐฉานพบราคาเชื้อเพลิงพุ่งสูงขึ้น จนไทยถูกกดดันให้กลับมาส่งออกเชื้อเพลิงตามเดิม

ทาวเวอร์ ผู้เชี่ยวชาญอาวุโสจาก GI-TOC เสนอผ่านบทวิเคราะห์ขององค์กรว่าจำเป็นต้องเปลี่ยนแนวทางอย่างจริงจัง โดยนานาชาติ โดยเฉพาะประเทศในแนวหน้าอย่างไทย ต้องเลิกมุ่งเป้าไปที่ค่ายใดค่ายหนึ่งหรือประเทศใดประเทศหนึ่ง แล้วหันมาโฟกัสที่เครือข่ายอาชญากรรมในภาพรวมแทน สำหรับไทย นั่นหมายถึงการจัดการปัญหาทุกชายแดนพร้อมกัน เพราะแนวทางปัจจุบันที่กดดันทีละจุด ทีละประเทศ ส่งผลให้อาชญากรกระโดดข้ามพรมแดนและขยายฐานปฏิบัติการไปยังพื้นที่ใหม่แทน [49]

ผศ.ดร.ณัฐกร วิทิตานนท์ คณะรัฐศาสตร์และรัฐประศาสนศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ผู้เชี่ยวชาญประเด็นแก๊งสแกมเมอร์ในภูมิภาคลุ่มน้ำโขง และหนึ่งในนักวิจัยโครงการการพัฒนามาตรการรับมืออาชญากรรมออนไลน์ คณะเศรษฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย อธิบายกับผู้สื่อข่าวประชาไทว่า แรงกดดันจากฝั่งไทยที่เคยเข้มข้นในช่วงที่ผ่านมาเริ่มผ่อนคลายลง ส่วนหนึ่งเป็นเพราะศูนย์หลอกลวงของกลุ่มสแกมเมอร์ในพม่าไม่ได้มีเป้าหมายใหญ่ในการหลอกลวงเป็นคนไทยแล้ว หากแต่เป็นเหยื่อในประเทศอื่น โดยเฉพาะชาวจีนแผ่นดินใหญ่ แรงจูงใจทางการเมืองในการผลักดันเรื่องนี้จึงลดลงตามไปด้วย

และในมิติของความมั่นคงชายแดน กองทัพไทยมีความสัมพันธ์ที่ซับซ้อนกับกลุ่มชาติพันธุ์ติดอาวุธตามแนวชายแดนไทย-พม่าที่สั่งสมมายาวนาน ขณะเดียวกันก็คนในพื้นที่ก็มีผลประโยชน์ร่วมกันทางเศรษฐกิจจากการค้าชายแดน

"เราต้องเข้าใจว่า แรงกดดันที่ผ่อนคลายลงนั้นมาจากหลายปัจจัยประกอบกัน ทั้งในแง่ที่เป้าหมายของการหลอกลวงไม่ใช่คนไทย แรงจูงใจทางการเมืองจึงลดลง และในแง่ความสัมพันธ์ชายแดนที่ซับซ้อน ทำให้การผลักดันเรื่องนี้อย่างจริงจังเป็นเรื่องที่ทำได้ยากในทางปฏิบัติ" ผศ.ดร.ณัฐกร กล่าวกับประชาไท

รายงานพิเศษ

Queer Diplomacy การทูตเทย สิทธิ เพศวิถี | หมายเหตุประเพทไทย EP.633

user8 — Mon, 29 Jun 2026 13:02:18 +0000

Queer Diplomacy การทูตเทย สิทธิ เพศวิถี | หมายเหตุประเพทไทย EP.633 user8 Mon, 2026-06-29 - 20:02

หมายเหตุประเพทไทยสัปดาห์นี้ ชานันท์ ยอดหงษ์ และปองขวัญ สวัสดิภักดิ์ ชวนพูดคุยเรื่อง “Queer Diplomacy” หรือความสัมพันธ์ระหว่างการทูตกับสิทธิของผู้มีความหลากหลายทางเพศ ผ่านหนังสือ Queer Diplomacy: Homophobia, International Relations and LGBT Human Rights ของ Douglas Victor Janoff (2022) อดีตนักกิจกรรมและนักการทูตแคนาดา ผู้เคยมีประสบการณ์ทั้งในฐานะผู้ประท้วงเรียกร้องสิทธิ LGBT อยู่หน้าสำนักงานสหประชาชาติ และในเวลาต่อมากลับเข้าไปทำงานอยู่ภายในองค์การระหว่างประเทศแห่งเดียวกันในฐานะนักการทูต

รายการชวนย้อนสำรวจประวัติศาสตร์การกีดกันผู้มีความหลากหลายทางเพศในแวดวงการทูตและความมั่นคง ตั้งแต่การทำให้การรักเพศเดียวกันเป็นอาชญากรรมและความเจ็บป่วยในยุโรป การรวมตัวของขบวนการเคลื่อนไหวในปลายศตวรรษที่ 19 การปราบปรามภายใต้ระบอบนาซีเยอรมนี ไปจนถึงยุคสงครามเย็นที่เกิดปรากฏการณ์ Lavender Scare ในสหรัฐอเมริกาและแคนาดา ซึ่งผู้มีความหลากหลายทางเพศถูกมองว่าภัยต่อความมั่นคงของชาติ จนกระทั่งเหตุการณ์ Stonewall Riots ในปี 1969 กลายเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญของการเคลื่อนไหวเพื่อสิทธิ LGBTQ+ ในโลกตะวันตก

จากการต่อสู้ในระดับภายในประเทศ ประเด็นสิทธิของผู้มีความหลากหลายทางเพศค่อย ๆ ขยายเข้าสู่เวทีระหว่างประเทศ ผ่านบทบาทของนักการทูต ภาคประชาสังคม และองค์การระหว่างประเทศ โดยหนึ่งในหมุดหมายสำคัญคือสุนทรพจน์ของฮิลลารี คลินตัน รัฐมนตรีต่างประเทศสหรัฐฯ ในปี 2011 ที่ประกาศว่า “Gay rights are human rights” ซึ่งทำให้ประเด็นดังกล่าวถูกผนวกรวมเข้ากับนโยบายต่างประเทศและกลไกสิทธิมนุษยชนระดับโลกมากขึ้น

อย่างไรก็ตาม การผลักดันวาระเรื่องสิทธิ LGBTQ+ ในระดับสากลไม่ได้ดำเนินไปโดยปราศจากแรงต้าน หลายประเทศมองว่าการส่งเสริมสิทธิของผู้มีความหลากหลายทางเพศผ่านองค์การระหว่างประเทศและการสนับสนุนจากชาติตะวันตก เป็นรูปแบบหนึ่งของการครอบงำทางวัฒนธรรมและการแทรกแซงอธิปไตยของรัฐ ขณะที่อีกหลายกรณี การต่อต้าน LGBTQ+ กลับถูกใช้เป็นเครื่องมือทางการเมือง เพื่อสร้างความชอบธรรมให้แก่ผู้ปกครอง ปลุกกระแสชาตินิยม หรือเบี่ยงเบนความสนใจจากปัญหาภายในประเทศ

ร่วมทำความเข้าใจว่าประเด็นเรื่องเพศวิถีและอัตลักษณ์ทางเพศไม่ได้เป็นเพียงเรื่องส่วนตัวหรือประเด็นทางวัฒนธรรมเท่านั้น หากแต่เป็นส่วนหนึ่งของการเมืองระหว่างประเทศ การทูต สิทธิมนุษยชน และการต่อสู้ทางความคิดในระดับโลก ในช่วงเวลาแห่ง Pride Month ที่แม้สิทธิของผู้มีความหลากหลายทางเพศจะได้รับการยอมรับมากขึ้นในหลายพื้นที่ แต่การต่อสู้เพื่อความเท่าเทียมและศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ก็ยังคงดำเนินต่อไป

รับชมหมายเหตุประเพทไทยย้อนหลัง

ข่าว

เปิดงบที่เกี่ยวข้องสถาบันกษัตริย์ ปี 2570 รายจ่ายโดยตรง เพิ่มขึ้นราว 2,300 ล้านบาท

admin666 — Mon, 29 Jun 2026 11:38:04 +0000

เปิดงบที่เกี่ยวข้องสถาบันกษัตริย์ ปี 2570 รายจ่ายโดยตรง เพิ่มขึ้นราว 2,300 ล้านบาท admin666 Mon, 2026-06-29 - 18:38

รายงานงบประมาณรายจ่ายที่เกี่ยวข้องกับสถาบันกษัตริย์โดยตรง ตามร่างและเอกสารประกอบที่เผยแพร่ในเว็บไซต์สำนักงบประมาณ (เอกสารขาวคาดแดง) ปี 2570 ตามหน่วยรับงบต่างๆ พบว่ามีการตั้งวงเงินงบประมาณการใช้จ่ายเกี่ยวกับสถาบันฯ โดยตรงราว 23,090 ล้านบาท หรือประมาณ 0.6096% ของงบประมาณรายจ่ายประจำปีงบประมาณ พ.ศ.2570 จากวงเงินรวม 3.788 ล้านล้านบาท

โดยปีนี้พบว่ามีงบประมาณรายจ่ายโดยตรงเพิ่มขึ้นจากปี 2569 ประมาณ 2,300 ล้านบาท โดยส่วนหลักๆ เพิ่มขึ้นจาก

หน่วยงานส่วนราชการในพระองค์ 632 ล้านบาท
หน่วยงานอย่างสำนักเลขาธิการนายกฯ ในส่วนงบการถวายความปลอดภัยด้านการบินพระมหากษัตริย์และพระบรมวงศานุวงศ์ได้รับความปลอดภัยสูงสุด 1,700 ล้านบาท

หน่วยงานที่ใช้งบประมาณมากที่สุดคือ ส่วนราชการในพระองค์ เป็นหน่วยงานขึ้นตรงต่อพระมหากษัตริย์ มีการจัดระเบียบราชการและการบริหารงานบุคคลเป็นการเฉพาะให้เป็นไปตามพระราชอัธยาศัย

อย่างไรก็ตาม รายละเอียดงบประมาณที่ปรากฏในหนังสืองบประมาณเล่มขาวคาดแดงมีเพียงแผนงานยุทธศาสตร์เสริมสร้างความมั่นคงของสถาบันหลักของชาติ งบประมาณ 9,904.0720 ล้านบาท ซึ่งมีการชี้แจงประมาณ 8 หน้า และมีรายละเอียดเท่ากับปีที่ผ่านๆ มา

ตารางแสดงงบประมาณส่วนราชการในพระองค์เทียบกับจำนวนหน้าเอกสารชี้แจงการใช้งบ ตั้งแต่ปีงบประมาณ 2563-2570

ปีงบประมาณ

2563

2564

2565

2566

2567

2568

2569

2570

งบประมาณ

(หน่วย: ล้านบาท)

7,685

8,981

8,761

8,611

8,478

8,475

9,272

9,904

รายละเอียด (หน้า)

ไม่มี

ส่วนราชการในพระองค์ประกอบด้วย 3 หน่วยงาน คือ

1) สำนักงานองคมนตรี มีหน้าที่สนับสนุนภารกิจขององคมนตรีในการปฏิบัติหน้าที่ถวายพระมหากษัตริย์ และการอื่นตามพระราชอัธยาศัย

2) สำนักพระราชวัง มีหน้าที่เกี่ยวกับราชการในพระองค์ทั่วไป การเลขานุการในพระองค์ การจัดการพระราชวัง และงานพระราชพิธี การดูแลรักษาทรัพย์สินของพระมหากษัตริย์ และการอื่นตามพระราชอัธยาศัย

3) หน่วยบัญชาการถวายความปลอดภัยรักษาพระองค์ มีหน้าที่วางแผน อำนวยการ ประสานงาน บังคับบัญชา ควบคุม กำกับดูแลและปฏิบัติงานในการถวายอารักขาและถวายพระเกียรติองค์พระมหากษัตริย์ พระราชินี พระรัชทายาท พระบรมวงศานุวงศ์ และบุคคลอื่นตามที่พระมหากษัตริย์ทรงมอบหมาย

พันธกิจหลักของหน่วยราชการในพระองค์มีดังนี้

การจัดการด้านงานพระราชพิธีต่างๆ งานบำเพ็ญพระราชกุศล งานเสด็จพระราชดำเนินเยี่ยมเยียนประชาชนและตามคำกราบบังคมทูลเชิญ งานต้อนรับและรับรองพระราชอาคันตุกะทั้งในและต่างประเทศ
การบำบัดทุกข์บำรุงสุข การรับเรื่องราวร้องทุกข์ และติดตามผลการดำเนินการให้ความช่วยเหลือแก่ประชาชนผู้ประสบภัยพิบัติและความเดือดร้อนในการดำรงชีพ
การเผยแพร่พระราชกรณียกิจในด้านต่างๆ และธำรงรักษาไว้ซึ่งศิลปวัฒนธรรม และขนบธรรมเนียมประเพณีที่ดีงามของชาติ
งานโครงการ มูลนิธิ และกองทุนต่าง ๆ ที่ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้จัดตั้งขึ้นเพื่อพัฒนาและแก้ไขชีวิตความเป็นอยู่ของประชาชนให้ดีขึ้น สร้างความเจริญมั่นคงให้แก่ประเทศชาติ
การถวายความปลอดภัย การถวายพระเกียรติ การรักษาความสงบเรียบร้อย ภายในเขตพระราชฐานและพื้นที่เสด็จพระราชดำเนิน
การประสานงานและร่วมมือระหว่างสถาบันพระมหากษัตริย์ กับรัฐบาล รัฐสภา หน่วยงานภาครัฐเอกชน องค์กรต่าง ๆ ทั้งในและต่างประเทศ ให้เป็นไปด้วยความเรียบร้อย

อ้างอิง

ข่าว

การเมือง

Digital Battlefield : ผ่าสมรภูมิดิจิทัลของกองทัพไทยในสนามรบออนไลน์

Pazzle — Wed, 24 Jun 2026 23:34:48 +0000

Digital Battlefield : ผ่าสมรภูมิดิจิทัลของกองทัพไทยในสนามรบออนไลน์

รวิวรรณ รักถิ่นกำเนิด : รายงาน

สพล ตัณฑ์ประพันธ์ และ นภพบ ทองระย้า : วิเคราะห์ข้อมูล

กิตติยา อรอินทร์ : ภาพปก

Pazzle Thu, 2026-06-25 - 06:34

“Of course there’s a war. I’m watching it on television.”

คือประโยคเด็ดจากภาพยนตร์ Wag the Dog (1997) เล่าเรื่องรัฐบาลสหรัฐฯ ที่สร้าง "สงคราม" ปลอมๆ ขึ้นมาเพื่อเบี่ยงเบนความสนใจของคนในชาติจากเรื่องอื้อฉาวทางการเมืองของรัฐบาลในขณะนั้น ภัยคุกคามปลอมๆ เหล่านี้ถูกผลิตและส่งต่อผ่านหน้าจอโทรทัศน์ จนทำให้ผู้คนเชื่อว่าประเทศกำลังเผชิญการรุกรานจริง

ฉากหนึ่งที่น่าจดจำเกิดขึ้นเมื่อ CIA ผู้รู้เบื้องหลังพยายามเปิดโปงความจริงว่าทั้งหมดเป็นเพียงการจัดฉากของรัฐ แต่สิ่งที่เขาได้รับกลับมาคือคำตอบสั้น ๆ ที่สะท้อนอำนาจของสื่อได้อย่างคมคาย คือ “อ๋อครับ ผมรู้ว่าสงครามมันเกิดขึ้นจริง เพราะผมดูมันอยู่ทุกเมื่อเชื่อวันผ่านทีวี”

คำตอบข้างต้นนั้นสะท้อนว่าพวกเขารู้ว่ารัฐกำลังทำอะไร แต่ในขณะเดียวกันสงครามมันก็กำลังเกิดขึ้นจริงไม่ใช่หรือไง เพราะพวกเราทั้งหมดกำลังดูมันผ่านหน้าจอ หากถอดความจากประโยคดังกล่าวนั้นแปลความได้ว่า ในยุคที่สื่อมีอิทธิพล ความจริงของสงครามนั้นอาจไม่ได้ถูกกำหนดจากสนามรบ แต่ถูกกำหนดจากสิ่งที่ผู้คนเห็นผ่านหน้าจอ

ย้อนไปในวันที่ 24 กรกฎาคม 2568 จรวด BM-21 จากฝั่งกัมพูชา ถูกระดมยิงตกใส่พื้นที่พลเรือนในหลายแห่ง กลายเป็นหนึ่งในชนวนเหตุหลักของการเปิดฉากถล่มจากกองทัพไทย #กัมพูชายิงก่อน เริ่มปรากฏขึ้นในโซเชียลมีเดียหลายช่องทาง คู่ขนานมากับ #TruthFromThailand ซึ่งภายหลังทั้งสองแฮชแท็กได้กลายมาเป็นคำหลักในการขับเคลื่อนประเด็นความขัดแย้งผ่านช่องทางออนไลน์ของกองทัพ ในขณะที่น่านฟ้าไทยถูกปิดด้วยเครื่องบินรบ F-16 พลรบบนบกเข้าประจำแนวปะทะ แนวรบหน้าจอต่างก็เตรียมเปิดฉากสงครามข่าวสาร โดยมีเป้าหมายหลักคือพลเมืองในประเทศ

รายงานข่าวชิ้นนี้พาไปสำรวจปฏิบัติการบนสมรภูมิออนไลน์ของกองทัพไทยในช่วงการปะทะด้วยอาวุธหนักทั้งสองระลอก ผ่านการเก็บข้อมูลด้วยวิธี Web Scraping การสื่อสารบนโซเชียลมีเดียและการใช้แฮชแท็กของบัญชีเฟซบุ๊กทางการของกองทัพบก กองทัพเรือ และกองบัญชาการกองทัพไทย เกี่ยวกับสถานการณ์ความขัดแย้งไทย-กัมพูชา ซึ่งเป็นสามหน่วยงานที่มีความเคลื่อนไหวมากที่สุดในช่วงการปะทะ โดยเฉพาะกองทัพบก รวมทั้งเพจที่ไม่เป็นทางการ รวมทั้งสิ้น 6,404 โพสต์ ระหว่างวันที่ 12 กรกฎาคม 2568 ถึงเดือนมกราคม 2569 โดยมีเป้าหมายเพื่อหาคำตอบว่า กองทัพไทยกำหนดยุทธศาสตร์การสื่อสารในพื้นที่ออนไลน์หรือ “สมรภูมิดิจิทัล” อย่างไร บนเป้าหมายใด ผ่านเรื่องเล่าในลักษณะใดบ้าง และระบบอัลกอริทึมเข้าไปหนุนเสริมอัตราเร่งพลวัตของความขัดแย้งทางทหารอย่างไร

เรื่องที่เกี่ยวข้อง

Digital Battlefield: Inside the Thai Military’s Online War

กระสุนนัดแรก #กัมพูชายิงก่อน และการสร้างความชอบธรรมให้ปฏิบัติการตอบโต้

ในช่วงระลอกแรกของการปะทะ Hashtag #กัมพูชายิงก่อน #TruthFromThailand #ไทยนี้รักสงบแต่ถึงรบไม่ขลาด คือ 3 Hashtag หลักที่ถูกใช้มากที่สุด ซึ่งตัวแสดงหลักในเวลาดังกล่าว คือ “กองทัพบก” ที่มียอดโพสต์นำทุกเพจทางการ รวมถึง #ยุทธบดินทร์ ปฏิบัติการทางบกและอากาศเน้นย้ำการปกป้องอธิปไตย ไปจนถึงการสลับใช้ #อาชญากรสงคราม เพื่อยกระดับความรุนแรงที่กัมพูชาทำกับพลเรือนไทย

ภาพ 1 : กราฟแสดงจำนวนการโพสต์เนื้อหาเกี่ยวกับสถานการณ์ความขัดแย้งไทย-กัมพูชาในเฟซบุ๊กเพจทางการของ 3 หน่วยงาน

คือ กองทัพบก กองบัญชาการกองทัพไทย และกองทัพเรือ

ภาพ 2: กราฟแสดงจำนวนการใช้สองแฮชแท็กหลัก #TruthFromThailand และ #กัมพูชายิงก่อน เปรียบเทียบระหว่างเฟซบุ๊กเพจทางการของกองทัพ 3 เพจหลัก และเพจไม่เป็นทางการ จะพบการใช้แฮชแท็กดังกล่าวอย่างหนาแน่นในการปะทะช่วงแรก และลดจำนวนการใช้ลง ก่อนปรากฏอีกครั้งในการปะทะรอบสอง

ภาพ 3 กราฟแสดงจำนวนการใช้แฮชแท็ก #ไทยนี้รักสงบแต่ถึงรบไม่ขลาด #อาชญากรสงคราม #ยุทธบดินทร์ และ #ทำลายให้สิ้นสภาพ โดยแฮชแท็กหลังเพิ่งตรวจพบการใช้งานในช่วงการปะทะไทย-กัมพูชารอบสอง

ความตึงเครียดทั้งในและนอกโลกออนไลน์เบาบางลงหลังเวทีการเจราสงบศึกค่อยๆก่อรูป มีมาเลเซียเข้าไปเป็นกาวใจให้ไทยและกัมพูชาหยุดยิงโดยไม่มีเงื่อนไข ก่อนจะนำไปสู่การทยอยถอนอาวุธออกจากพื้นที่ของทั้งสองฝ่ายตั้งแต่วันที่ 1 พฤศจิกายน 2568 ความเคลื่อนไหวในแนวปะทะยังนิ่งสงบ แต่ในโลกออนไลน์ฝั่งกองทัพไทยยังคงหล่อเลี้ยงกระแสสงครามไว้อย่างต่อเนื่อง #TruthFromThailand และ #ไทยนี้รักสงบแต่ถึงรบไม่ขลาด ยังถูกติดพร้อมโพสต์เป็นระยะ ทั้งจากเพจกองทัพบก กองบัญชาการกองทัพไทย และเพจพลเรือน ที่ยังคงเคลื่อนไหวต่อเนื่องแม้เหตุการณ์จะคลี่คลาย

กระสุนนัดที่สอง #ทำลายให้สิ้นสภาพ จากผู้ถูกกระทำสู่การสร้างความชอบธรรมให้ปฏิบัติการรุก

จุดเดือดปะทุขึ้นอีกครั้งในต้นเดือนธันวาคม การสู้รบเริ่มกระจายตัวในหลายพื้นที่ ว่ากันว่าชนวนเหตุมาจากกระสุนปริศนาที่ต่างฝ่ายต่างอ้างว่ามาจากฝั่งตนถูกยิงเมื่อปลายเดือนพฤศจิกายน เป็นสัญญาณว่าสันติภาพชั่วคราวได้ปิดฉากลง ห่ากระสุนและลูกปืนใหญ่ถูกสาดขึ้นอีกครั้งในวันที่ 7 ธันวาคม การปะทะเต็มรูปแบบด้วยอาวุธหนักทุกแนวรบ บก น้ำ เรือ อากาศ เปิดฉากเต็มรูปแบบ

ในขณะที่สนามรบออนไลน์ ความถี่ต่อการโพสต์ของแต่ละเพจนั้นพุ่งทะยานอย่างก้าวกระโดด โดยเฉพาะแฮชแท็ก #กัมพูชายิงก่อน ถูกใช้มากที่สุดเกือบร้อยครั้งต่อวัน โดยเฉพาะจากฝ่ายพลเรือน รองลงมาคือ #TruthFromThailand และ #ไทยนี้รักสงบแต่ถึงรบไม่ขลาด ซึ่งฝ่ายที่ใช้สองแฮชเท็กนี้มากที่สุด กองทัพบก มากไปกว่านั้น แฮชแท็กใหม่ที่เพิ่มเข้ามาในระลอกนี้คือ #ทำลายให้สิ้นสภาพ และยังคงเป็นฝั่งกองทัพบกเช่นเดียวกันที่แทบจะผูกขาดการใช้คำดังกล่าวโลกออนไลน์ และยังพุ่งสูงขึ้นอย่างมีนัยสำคัญช่วงวันที่ 10-13 ธันวาคม ซึ่งเป็นวันที่ฝ่ายไทยบุกเข้าไปชิงพื้นที่ในหลายแนวรบ

ในทางกลับกัน ฝั่งกองบัญชาการกองทัพไทย และกองทัพเรือ ลักษณะการโพสต์และแฮชแท็กที่ใช้กลับบรรเทาความเกรี้ยวกราดลง และพยายามเรียกร้องในเชิงการทูตมากขึ้นโดยเฉพาะการปรากฏขึ้นของ #PeaceBeginsWithTruth ที่เพิ่งปรากฏขึ้นขึ้นในการปะทะระลอกสองเช่นกัน หากพิจารณาจากความชันของกราฟควบคู่ไปกับไทม์ไลน์เหตุการณ์ปะทะจะพบว่า ความถี่และจำนวนโพสต์พร้อมแฮชแท็กค่อยๆ ลดจำนวนลง อย่างเห็นได้ชัดสอดคล้องกับความรุนแรงและยืดเยื้อของการบ

#ทำลายให้สิ้นสภาพ ที่โพสต์โดยกองทัพบกเป็นหลักนั้นแทบจะยุติการโพสต์ทันทีที่ทั้งสองประเทศบรรลุข้อตกลงหยุดยิงในวันที่ 27 ธันวาคม เช่นเดียวกับ แฮทแท็กอื่นๆ ที่ลดความถี่ลงอย่างเห็นได้ชัด แต่กระนั้นเพจกองทัพทั้ง 3 เพจ ยังคงเลี้ยงกระแสไว้ต่อเนื่อง โดยเฉพาะโพสต์ติดแฮชแท็ก #TruthFromThailand #TeamThailand และ #PeaceBeginsWithTruth เพียงแต่ลดความถี่ลงเฉลี่ยเหลือราว 20 โพสต์ต่อวัน และปัจจุบัน (เมษายน 2569) แม้ข้อตกลงหยุดยิงจะผ่านมาแล้วเข้าเดือนที่ 4 แต่ทั้ง 3 แฮชแท็กยังคงถูกใช้อย่างต่อเนื่องแม้เนื้อหาในเรื่องราวที่โพสต์นั้นจะไม่เกี่ยวกับความขัดแย้งทางอธิปไตย แต่ระลอกนี้ตัวแสดงหลักคือ “ศูนย์ประสานข้อมูลข่าวสารร่วมไทย - กัมพูชา” (the Thai-Cambodian Joint Information Coordination Center หรือ JIC) หน่วยงานที่ตั้งโดยคำสั่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม เพื่อทำหน้าที่รายงานข้อมูลทางสถานการณ์ชายแดนไทย-กัมพูชาโดยเฉพาะ เมื่อ 8 มกราคม 2569

หากไล่เลียงสถิติการโพสต์ของแต่ละเพจกองทัพโดยพิจารณาประกอบกับสถานการณ์จริงในแนวปะทะจะพบว่าทุกการโพสต์ ทุกแฮชแท็กนั้นถูกวางแผนอยางมียุทธศาตร์ มีการแบ่งงานกันทำอย่างเป็นระบบในแต่ละเหล่า โดยเฉพาะกองทัพบก กองกำลังหลักที่ถือความชอบธรรมในการเปิดสงครามเต็มรูปแบบ และเหนืออื่นใด สมรภูมิออนไลน์ไม่ได้มีเพียงบัญชีทางการของกองทัพเท่านั้น แต่ยังมีเพจภาคพลเรือน อินฟลูเอนเซอร์ และสื่อที่เกี่ยวข้องกับประเด็นความมั่นคงจำนวนมากเข้ามามีบทบาทในการขยายการรับรู้และการไหลเวียนของข้อมูลในช่วงสงคราม ดังนั้น สิ่งที่จะช่วยยืนยันหรือหักล้างสมมติฐานดังกล่าวได้อย่างชัดเจนที่สุด คือคำอธิบายจากกองทัพเอง

ภาพ 4 ตัวอย่างการใช้แฮชแท็กและมีม รบพิเศษ #ส่งด่วน เมื่อ 7 มิถุนายน 2568 ก่อนการปะทะไทย-กัมพูชารอบแรก ที่มา: Facebook/กองทัพบก Royal Thai Army https://www.facebook.com/share/p/1N82d9ak2W/

ภาพ 5 เฟซบุ๊กเพจ ข่าวทหาร ซึ่งเป็นหนึ่งในเพจโซเชียลมีเดียเกี่ยวกับกองทัพแบบไม่เป็นทางการ อ้างถึงเพจ SMART Soldiers Update ชวนคนไทยติดแฮชแท็ก #ทำลายให้สิ้นสภาพ เมื่อวันที่ 9 ธันวาคม 2568 ในช่วงการปะทะไทย-กัมพูชา รอบที่ 2 ในเดือนธันวาคม 2568 ที่มา: Facebook ข่าวทหาร https://www.facebook.com/share/p/1Je9kPrTt2/

ภาพ 6 ตัวอย่างการใช้แฮชแท็ก และการสื่อสารของกองทัพ ในช่วงการปะทะไทย-กัมพูชา รอบที่ 2 ในเดือนธันวาคม 2568 ที่มา: Facebook/กองทัพภาคที่ 2 https://www.facebook.com/share/p/1Fw4PRFZRN/

ภาพ 7 ตัวอย่างการรีทวีตเนื้อหาของหน่วยงานราชการ และใช้แฮชแท็กตามกองทัพริเริ่มใช้ ในช่วงการปะทะไทย-กัมพูชา รอบที่ 2 ในเดือนธันวาคม 2568 ที่มา: Twitter PRD กรมประชาสัมพันธ์

https://x.com/prd_official/status/1999794364353282105

ภาพ 8 ที่ศูนย์แถลงข่าวร่วม สถานการณ์ไทย-กัมพูชา ที่สถานีวิทยุโทรทัศน์กองทัพบก (ช่อง 5) เมื่อวันที่ 17 ธันวาคม 2568 พ.อ.ริชฌา สุขสุวานนท์ รองโฆษกกองทัพบก ชี้แจงกรณีคำกล่าวของเสนาธิการทหารบกที่ระบุถึง #ทำลายให้สิ้นสภาพ โดยยืนยันว่าการปฏิบัติการของกองทัพไทยในขณะนี้ เป็นผลจากการที่ฝ่ายกัมพูชาเป็นผู้เปิดฉากโจมตีก่อน ทำให้กองทัพไทยมีความจำเป็นต้องใช้สิทธิในการป้องกันตนเองตามหลักสากลในจอด้านหลังจะเห็นแฮชแท็กที่กองทัพใช้ เช่น #TeamThailand #PeaceBeginsWithTruth #TruthFromThailand #CambodiaFiredFirst #ThailandSelfDefense

ที่มา: MCOT https://tna.mcot.net/tna/th/news/list/137020

เรื่องที่เกี่ยวข้อง

แนวรบออนไลน์ และระบบอัลกอริทึม สมรภูมิหลักของกองทัพไทย

ภาพ 9 พลตรี วินธัย สุวารี โฆษกกองทัพบก ที่มา: แฟ้มภาพ

“หลักการสื่อสารของกองทัพมีสองอย่าง คือ นำเสนอสิ่งที่กองทัพอยากบอก กับ ตอบสนองสิ่งที่สังคมอยากรู้ ทำอย่างไรให้สังคมคลายความสงสัยได้มากที่สุด และกองทัพเองก็ได้นำเสนอสิ่งที่้ต้องการบอกกับประชาชน ที่เหลือเป็นเรื่องของเทคนิคและวิธีการเล่าเรื่อง ซึ่งสนามรบใหญ่ของเราคือออนไลน์แพลทฟอร์ม ไม่ใช่สมรภูมิในสนามรบ”

พลตรี วินธัย สุวารี โฆษกกองทัพบก ให้สัมภาษณ์ผู้สื่อข่าวเมื่อเดือนพฤษภาคม อธิบายถึงแนวทางการสื่อสารของกองทัพบกว่า เขายอมรับว่าในทุกวันนี้ช่องทางออนไลน์คือสนามหลักของการใช้สื่อในสภาวะสงคราม กลยุทธ์หลักที่ฝ่ายสื่อสารใช้ในช่วงการปะทะระหว่างไทย-กัมพูชาที่ผ่านมาคือ “ความรวดเร็วและไม่เป็นทางการ” ซึ่งทุกอย่างวางอยู่บนข้อมูลที่เป็นข้อเท็จจริงทั้งหมด โฆษกกองทัพบกขยายความต่อว่า ในสภาวะความขัดแย้งสิ่งที่กองทัพต้องทำเป็นอย่างแรกคือ การหาคำอธิบายให้สังคมได้อย่างรวดเร็วที่สุด ดังนั้นต้องมีทีมทำงานที่พร้อมให้ข่าวสารตลอดเวลา ทำงานในลักษณะของหน่วยปฏิบัติการแยกย่อยลงไป มีเครือข่ายสื่อในมือที่พร้อมจะช่วยกระจายข่าวสารในวงกว้าง เพื่อดับความร้อนใจของสังคม มีการวางแผนการทำงานอย่างชัดเจนว่า ในสถานการณ์ไหนต้องโพสต์เรื่องอะไร การเล่าเรื่องควรเป็นแบบไหน ใครคือผู้รับสาร เรื่องนี้ควรส่งต่อให้ใครช่วยขยายผลต่อในเชิงการรับรู้ และเมื่อมีข้อมูลสมบูรณ์ครบถ้วนหรือต้องการความเป็นทางการสื่อสารในระดับรัฐ ฝ่ายสื่อสารของกองทัพจะเป็นรับหน้าที่แถลงข่าว ซึ่งระดับของความเป็นทางการจะเข้มข้นขึ้น

พลตรี วินธัยขยายความต่อว่า ในโลกออนไลน์เป้าหมายของการสื่อสารคือ “คนในชาติ” เพราะในระดับรัฐฯ กองทัพและรัฐบาลมีกลไกลความร่วมมือและการเจรจาระหว่างประเทศอยู่แล้ว แต่การสื่อสารกับคนในชาตินั้นต้องอาศัยกลวิธีอีกขั้น โดยเฉพาะการเข้าไปเล่นกับระบบอัลกอริทึมของสังคมออนไลน์ หากเราสร้างกระแสสร้างได้จนเป็นเทรนด์ ก็เท่ากับมีชัยในสนามรบดิจิทัล

เจ้าหน้าที่ทหารรายหนึ่ง ซึ่งเป็นทีมงานของโฆษกกองทัพบก ปฏิเสธประเด็นการทำสงครามข่าวสาร หรือ IO (Information Operation) ว่า สิ่งที่กองทัพทำอยู่ไม่ใช่สงครามข่าวสาร เพราะเป้าหมายคือคนในชาติ ซึ่งในบริบทความขัดแย้งนี้คนในชาติไม่ใช่ “ศัตรู” แต่คือพลเมืองในประเทศที่ต้องการคำตอบว่าเกิดอะไรขึ้นในแนวหน้า จะรบชนะไหม ทหารแนวหน้ามีชีวิตความเป็นอยู่อย่างไร จึงต้องตอบทุกความสงสัยให้ได้ด้วยข้อเท็จจริง

“กระแสสังคมในช่วงนั้นต่างต้องการให้เกิดการสู้รบ ต้องการให้เราบุกยึด ทำลายให้สิ้นสภาพ แต่เราต้องไม่ลืมว่าสงครามนั้นไม่มีอะไรดี โดยเฉพาะครอบครัวของทหารที่อยู่ในแนวหน้า ไม่มีใครอยากให้พ่อตายในสนามรบ ดังนั้นกองทัพจำเป็นต้องมีคำอธิบายให้กับสังคมทุกวันเพื่อบรรเทาความโกรธแค้น”

หากวิเคราะห์จากถ้อยแถลงของโฆษกกองทัพบกจะพบว่าการวางกลยุทธ์ของกองทัพในการสื่อสารนั้นไม่ต่างจากการสร้างแบรนด์ให้กับองค์กรหรือสินค้า ซึ่งหากเทียบกองทัพเป็นองค์กรธุรกิจที่กำลังขายสินค้าในนามของความชอบธรรมเพื่อดำเนินกิจการบางอย่าง ไวยากรณ์ที่กองทัพใช้นั้นแทบจะไม่ต่างไปจากภาคเอกชน โดยเฉพาะการเข้าไปเล่นกับกระแสสังคมผ่านการสร้างมีม (meme), แฮชแท็ก (hastag) ต่างๆ รวมถึงการใช้ภาษาที่ง่ายต่อการเข้าถึง

งานศึกษาจำนวนมากบ่งชี้ว่ากองทัพสมัยใหม่ทั่วโลกปรับยุทธวิธีในสงครามข้อมูล (Information Warfare) ด้วยการใช้เทคนิคเดียวดับการทำแบรนด์การตลาดของสินค้า โดยเฉพาะกับการสร้างคอนเทนต์ในลักษณะของการสร้างความวางไว้วางใจ สร้างความผูกพันกับประชาชนในแนวหลัง รวมถึงทำงานกับ Influencers เพื่อย้ำเตือนเรื่องความน่าเชื่อถือของกองทัพ (Pysarenko, N. V., 2025)

อนาลโย กอสกุล ทีมบรรณาธิการ เว็บไซต์และเพจ ThaiArmedForce.com หนึ่งในอินฟลูเอ็นเซอร์ด้านสงครามและความมั่นคง อธิบายว่า ในช่วงการปะทะกันทั้งสองระลอก ยอดเข้าชมของเพจนั้นพุ่งสูงเป็นปรากฏการณ์ สถิติคนเข้าชมไลฟ์เคยมากที่สุดหลักแสนคนต่อครั้ง อนาลโยยอมรับว่าตัวเขาเองและเพจต่างมีจุดยืนฝั่งเดียวกับกองทัพไทยคือ ไทยต้องไม่เสียดินแดนให้ฝั่งตรงข้ามแม้แต่ตารางนิ้วเดียว เขาและทีมงานยินดีเป็นกระบอกเสียงให้กับกองทัพ และบ่อยครั้งก็ได้รับการฝากข่าว หรือขอความช่วยเหลือในการอธิบายเรื่องราวบางประเด็นที่สังคมกำลังสงสัย โดยอาศัยฐานแฟน และความน่าเชื่อถือของเพจ ซึ่งทุกครั้งทางทีมบรรณาธิการก็จะลงความเห็นกันก่อนว่า เรื่องใดบ้างที่ทางเพจจะ “งับเหยื่อ” ที่กองทัพส่งมา เพราะท้ายที่สุดแล้วต่างฝ่ายต่างก็สมประโยชน์กันทั้งคู่

“ผมและทีมมีจุดยืน คือ เราจะไม่ข้ามเส้นความเป็นมนุษย์ของฝั่งตรงข้าม ไม่ด่าว่า ลดทอนศักดิ์ศรีของคนที่เราไม่เห็นด้วย ถึงแม้จะเป็นศัตรูก็ตาม เหยื่อที่เราเลือกงับ คือ เหยื่อที่เรางับแล้ว คนดูได้ประโยชน์จริงๆ เป็นข้อมูลที่เขาคลายความสงสัย เราเอามาเล่นต่อเราก็ได้ยอด”

เขาตั้งข้อสังเกตว่าโดยปกติแล้วกองทัพจะมีช่องทางเฉพาะในการสื่อสารกับสื่อเป็นการเฉพาะ ทั้งสื่อที่เป็นทางการและอินฟลูฯ เพจต่างๆ แต่การปะทะทั้งสองระลอกที่ผ่านมามีภาพและคลิปจำนวนมากที่หลุดออกมาโดยที่ยังไม่ผ่านการคัดกรองจากกองทัพ เขาเชื่อว่าภาพเหล่านี้มาจากกลุ่มไลน์ของทหารที่ส่งต่อกันเอง ไม่ว่าจะเป็นการรายงานสถานการณ์ต่อเพื่อนฝูง หรือบอกข่าวกันเอง หากพิจารณาตามหลัก OPSEC (Operational Security) การกระทำเช่นนี้ถือเป็นการละเมิดหลักความมั่นคงปลอดภัยทางปฏิบัติการอย่างมหาศาล เพราะเสี่ยงต่อการที่ฝั่งตรงข้ามจะระบุจุดยุทศาสตร์ของฝั่งเราได้ แต่ในแง่การสร้างยอดและการรรับรู้ ถือว่าสร้างผลตอบรับได้ดีอย่างยิ่งยวด และเขาเองเชื่อว่ากองทัพก็รับรู้สถานการณ์เหล่านี้ แต่หากผลที่เกิดขึ้นสร้างภาพลักษณ์ที่ดีให้หน่วยงาน กองทัพก็อาจจะเลือกหลับตาข้างหนึ่งเพื่อปล่อยผ่าน จนกว่าสิ่งเหล่านั้นจะกลายเป็นภัยคุกคามเกินกว่าการควบคุม

อัลกอริทึมสร้างอินฟลูสงคราม โกยเอ็นเกจ สร้างรายได้ผ่านแพลทฟอร์ม

“ครีเอเตอร์จากแนวหน้า” คือหนึ่งในปรากฏการณ์ใหม่ที่เกิดขึ้นจากสนามรบ เมื่อชีวิตประจำวันและปฏิบัติการภาคสนามของทหารถูกถ่ายทอดผ่านสื่อสังคมออนไลน์แทบทุกแพลตฟอร์ม นอกจากอุปกรณ์สื่อสารแล้ว หลายหน่วยยังได้รับกล้อง Action Camera เพื่อใช้บันทึกเหตุการณ์สำคัญระหว่างการปะทะ ขณะเดียวกัน ทหารแนวหน้าจำนวนไม่น้อยก็ต้องการเก็บบันทึกช่วงเวลาสำคัญในชีวิตของตนเองและถ่ายทอดประสบการณ์จากแนวรบให้สังคมได้รับรู้ ในช่วงแรกของการสู้รบ มาตรการควบคุมข้อมูลออนไลน์หรือความมั่นคงปลอดภัยทางปฏิบัติการ (OPSEC) ยังไม่ได้เข้มงวดมากนัก ประกอบกับทหารหลายคนมีบัญชีโซเชียลมีเดียอยู่แล้ว จึงเริ่มเผยแพร่ภาพและเรื่องราวจากแนวหน้าออกสู่สาธารณะ

การเกิดขึ้นของ “ครีเอเตอร์จากแนวหน้า” กลายเป็นปัจจัยที่เปลี่ยนเกมการควบคุมสื่อของกองทัพ ทหารจำนวนหนึ่งใช้ช่องทางที่แพลตฟอร์มเปิดโอกาสให้สร้างรายได้จากเนื้อหาที่ผลิตขึ้นเองกอบโดยเม็ดเงินผ่านยอดเข้าชม โดยเฉพาะภาพชีวิตประจำวันและเหตุการณ์จากแนวรบ ซึ่งในช่วงเวลาดังกล่าว ผู้คนจำนวนมากโหยหาและต้องการเห็นภาพปฏิบัติการรบที่สมจริง ยิ่งมีการเผยแพร่เนื้อหาถี่ขึ้นและมียอดผู้ชมเพิ่มขึ้น ครีเอเตอร์บางรายที่เปิดสร้างรายได้ผ่านแพลตฟอร์มก็ได้รับผลตอบแทนเพิ่มขึ้นตามไปด้วย

นอกจากนี้ สื่อจากต้นทางเหล่านี้ยังถูกเพจพลเรือนจำนวนมากนำไปดัดแปลงและเผยแพร่ต่อเพื่อสร้างยอดเข้าชมของตนเอง ส่งผลให้การไหลเวียนของข้อมูลขยายตัวอย่างรวดเร็ว โดยมีข้อสังเกตว่ายอดโพสต์จากเพจที่ไม่เป็นทางการจะเพิ่มสูงกว่าเพจทางการระหว่างหยุดยิงในการปะทะรอบแรก และพุ่งสูงขึ้นอย่างก้าวกระโดดในช่วงการปะทะระลอกที่สองเมื่อต้นเดือนธันวาคม 2568

ภาพ 10 ผู้ใช้งานเฟซบุ๊กซึ่งถูกระบุว่าเป็นทหารสังกัดกรมทหารพรานที่ 26 ค่ายปักธงชัย โพสต์คลิปวิดีโอสั้น มุมกล้องคล้ายกล้องแอ็กชันแคม มุมมองแบบบุคคลที่หนึ่ง โพสต์เมื่อ 10 ธันวาคม 2568 ตรงกับช่วงสถานการณ์ปะทะชายแดนไทย-กัมพูชา รอบสอง เป็นตัวอย่างหนึ่งของ “ครีเอเตอร์จากแนวหน้า” ที่มา: Facebook/Kanchit Kaewpikul https://www.facebook.com/reel/872470268566254

ภาพ 11 ผู้ใช้งานเฟซบุ๊กรายหนึ่งซึ่งถูกระบุว่าเป็นทหารสังกัดกองพันทหารปืนใหญ่ที่ 13 กรมทหารปืนใหญ่ที่ 3 โพสต์คลิปวิดีโอสั้นเล่าถึงเหตุการณ์ที่ระบบยิงจรวดหลายลำกล้อง BM-21 Grad จากฝั่งกัมพูชายิงโจมตีใกล้พื้นที่ตั้งปืนใหญ่ โดยคลิปดังกล่าวถูกเผยแพร่เมื่อวันที่ 3 พฤษภาคม 2569 หรือราว 5 เดือนหลังการปะทะระลอกที่สอง ที่มา: Facebook/วโรดม ฝอยทอง https://www.facebook.com/reel/2143435639789763

ภาพ 12 ผู้ใช้งานเฟซบุ๊ก "ครัวโวยวาย" ซึ่งจากการตรวจสอบเนื้อหาที่เผยแพร่ของเพจ พบว่าปฏิบัติหน้าที่อยู่ในพื้นที่รับผิดชอบของกองกำลังสุรนารี กองทัพภาคที่ 2 บริเวณชายแดนไทย-กัมพูชา ได้นำคลิปที่บันทึกไว้ระหว่างการปะทะไทย-กัมพูชารอบที่สอง เมื่อวันที่ 26 ธันวาคม 2568 มาเผยแพร่ใหม่เมื่อวันที่ 3 มีนาคม 2569 กรณีดังกล่าวสะท้อนปรากฏการณ์ “ครีเอเตอร์จากแนวหน้า” ที่นำภาพในช่วงปฏิบัติการทางทหารมาสื่อสารต่อสาธารณะผ่านโซเชียลมีเดีย ที่มา: Facebook/ครัวโวยวาย https://www.facebook.com/reel/3368577753302310

ภาพ 13 กัน จอมพลัง หรือ กัณฐัศว์ พงศ์ไพบูลย์เวชย์ (นั่งหันหลัง) โพสต์ภาพเมื่อวันที่ 27 มีนาคม 2569 ขณะอยู่บนแนวตู้คอนเทนเนอร์บริเวณชายแดนไทย-กัมพูชา ใกล้บ้านทมอดา (Thmar Da Commune) อำเภอเวียลเวง จังหวัดโพธิสัตว์ ฝั่งกัมพูชา และช่องทางธรรมชาติบ้านท่าเส้น ตำบลแหลมกลัด อำเภอเมือง จังหวัดตราด ซึ่งเป็นพื้นที่พิพาทระหว่างสองประเทศ ปัจจุบันกองทัพไทยเข้าควบคุมพื้นที่กาสิโนและบริเวณโดยรอบ พร้อมจัดสร้างแนวป้องกันเพิ่มเติม โดยทีมงานของกัน จอมพลัง มีส่วนสนับสนุนการก่อสร้างรั้วและแนวป้องกันในหลายจุดตามแนวชายแดนไทย-กัมพูชา

กัน จอมพลัง ซึ่งผู้ติดตามในเฟซบุ๊กกว่า 10 ล้านคน หนึ่งในอินฟลูเอนเซอร์ที่เผยแพร่ภาพถ่าย คลิปวิดีโอ และรายงานสถานการณ์จากพื้นที่ชายแดนไทย-กัมพูชามาตั้งแต่ก่อนการปะทะ เนื้อหาของเขามักถูกเผยแพร่ต่ออย่างกว้างขวางข้ามแพลตฟอร์มโซเชียลมีเดีย และได้รับการนำเสนอซ้ำโดยสื่อมวลชนกระแสหลัก เป็นตัวอย่างของ “ครีเอเตอร์จากแนวหน้า” ที่มีอิทธิพลต่อการรับรู้ของสาธารณะต่อสถานการณ์ความขัดแย้ง

เขาแนะนำตัว (Bio) บนเฟซบุ๊ก โดยระบุช่องทางสนับสนุนมูลนิธิ “กันจอมพลัง ช่วยสู้” ซึ่งดำเนินงานช่วยเหลือเด็ก สตรี ผู้ยากไร้ ผู้ประสบภัยพิบัติ และผู้ที่เข้าไม่ถึงความช่วยเหลือหรือกระบวนการยุติธรรม ผ่านบัญชีธนาคารกสิกรไทย และติดต่อซื้อข้าวจอมพลังผ่าน LINE “@gun1” สะท้อนให้เห็นบทบาทของอินฟลูเอนเซอร์ที่สามารถระดมทรัพยากรและความช่วยเหลือผ่านเครือข่ายผู้ติดตามจำนวนมากได้ด้วย

ที่มา: Facebook/กันจอมพลัง https://www.facebook.com/share/p/1BF5SDFCNZ/

ในทางวิชาการปรากฏการณ์ดังกล่าวถูกอธิบายผ่านสิ่งที่เรียกว่า “War Influencers” คือการที่ทั้งทหารและพลเรือนออกมาเล่าเรื่องสงคราม ทั้งใช้ภาพเหตุการณ์จริงจากสนามรบ หรือข้อมูลมือสองที่นำมาผลิตซ้ำ แต่จุดที่มีร่วมกันคือ นำมาเล่าด้วยท่าทีที่ใส่ความบันเทิง และเน้นรูปแบบการนำเสนอเพื่อสร้างการเข้าถึงมากกว่าความหนักแน่นของเนื้อหา และปรับการนำเสนอของตนเองไปตามทิศทางของอัลกอริทึมของแพลทฟอร์ม (Divon, T., & Eriksson Krutrök, M., 2025) โดยเฉพาะการติดแฮชแท็ก และบ่อยครั้งอินฟลูเอนเซอร์กลุ่มดังกล่าวก็เข้ามามีบทบาทนำในการก่อทิศทางกระแสสังคมที่มีต่อสงคราม

แน่นอนว่ากองทัพเองก็รับรู้ในประเด็นดังกล่าว พลตรี.วินธัย โฆษกกองทัพบกอธิบายในประเด็นดังกล่าวว่า การที่ทหารจากแนวหน้าอยากเล่าเรื่องราวในสนามรบย่อมเป็นผลดีต่อกองทัพ เพราะประชาชนจะได้เห็นความเป็นไปของสงคราม ได้รู้ว่ากองทัพทำอะไรอยู่ รวมถึงยังเป็นการช่วยสร้างกระแสผ่านแฮชแท็ก และประเด็นที่กองทัพอยากผลักดัน ซึ่งกองทัพเองก็ไม่ได้เข้าไปห้ามหรือบังคับไม่ให้ทหารเผยแพร่ แต่จะเข้าไปในลักษณะของการสร้างคำแนะนำว่า หากจะนำเสนอเรื่องราวของแนวหน้าผ่านช่องทางส่วนตัวก็อาจจะต้องเข้มงวดเรื่องการแต่งกายหรือภาพลักษณ์ในนามกองทัพเพิ่มขึ้น

ความสำเร็จของสนามรบออนไลน์นั้นแทบจะเป็นปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นในทุกมุมโลก พลเมืองในแนวหลังสามารถรู้ทุกความเคลื่อนไหวแทบจะรายนาทีของแนวปะทะ จนแทบจะหลายเป็นอีกหนึ่งความบันเทิงที่สามารถเสพได้รายวัน ความอันตรายนี้มีแนวโน้มที่ความรุนแรงของสงครามและเรื่องทางการทหารกลายเป็นเรื่องปกติในชีวิตประจำวัน เพราะสงครามและความโหดร้ายถูกย่อส่วนให้เสพได้ผ่านหน้าจอ

แนวปะทะออนไลน์สงบ แต่สงครามในชีวิตจริงไม่มีวันจบ

สุภลักษณ์ กาญจนขุนดี สื่อมวลชนอาวุโส อดีตที่ปรึกษาคณะกรรมาธิการทหาร สภาผู้แทนราษฎร วิเคราะห์ปฏิบัติการทางทหารของแต่ละเหล่าทัพบนโลกออนไลน์ในการปะทะทั้งสองระลอกที่ผ่านมาว่า สิ่งที่กองทัพกำลังทำอยู่นั้นไม่ต่างจากการทำสงครามจิตวิทยาในอดีต “ประชาชน” ยังคงเป็นเป้าหมายหลักของการสื่อสารในภาวะสงครามมาโดยตลอด เพราะกองทัพจำเป็นที่จะต้องอาศัยฉันทามติร่วมในการทำสงครามจากพลเรือน และธำรงความชอบธรรมของกองทัพเอาไว้

สิ่งที่จะทำให้ประชาชนในประเทศยอมรับการกระทำของกองทัพ หนึ่งในนั้นคือการทำเสมือนว่าการรบนี้โปร่งใสที่สุด รวมถึงการนำเสนอภาพจริงจากสนามรบโดยเฉพาะเรื่องราวความทุกข์ยาก อดทน และไม่ย่อท้อของทหารในแนวหน้า ซึ่งกลวิธีไม่ต่างจากครั้งที่สหรัฐฯ ใช้สื่อมวลชนถ่ายทอดเรื่องราวของทหารในสงครามเวียดนาม หน้าหนังสือพิมพ์เต็มไปด้วยเรื่องราวแร้นแค้นของพลทหาร ก่อนเรื่องจะแดงในภายหลังเมื่อสื่อเริ่มนำเสนอภาพความเลวร้ายอีกด้านที่เกิดขึ้นกับพลเรือนบริสุทธิ์ที่ถูกทหารสหรัฐสังหาร

เช่นเดียวกับกองทัพไทย สุภลักษณ์มองว่าปรากฏการณ์เหล่านี้ไม่ใช่เรื่องใหม่ ทว่าเทคโนโลยีการสื่อสารทำให้เรื่องราวเดินทางไปเร็วขึ้นโดยที่ไวยากรณ์การรบไม่ต่างกัน แต่ในครั้งนี้กองทัพวางตัวเป็นผู้กำหนดอัลกอริทึมผ่านแฮชแท็กในแต่ละช่วงตามที่ปรากฏและแม้ว่าการรบพุ่งจะสงบลงแล้ว กองทัพก็ยังคงรักษาสถานะความตึงเครียดเอาไว้ไม่ขาด เพราะตราบใดที่ยังมีความไม่สงบเกิดขึ้น ความรู้สึกว่ากองทัพยังเป็นสิ่งจำเป็นและการรบเป็นสิ่งอันควรก็ยังสามารถเกิดขึ้นได้ตลอดเวลา

สื่อมวลชนอาวุโสยังเน้นย้ำว่าสิ่งที่น่าเป็นกังวลและยังคงไม่ถูกพูดถึงคือ ผลกระทบที่เกิดขึ้นหลังจากนี้จะเป็นอย่างไร โดยเฉพาะกระแสความเกลียดชังฝั่งตรงข้ามที่ซึมลึกลงไปในหมู่พลเรือนด้วยกันที่ค่อยๆ ชาชินกับภาพความรุนแรงของสงครามผ่านหน้าจอมือถือ ยังไม่รวมถึงเรื่องราวของผู้คนที่ได้รับผลกระทบทางตรงจากสงครามในพื้นที่ชายแดน ที่แทบจะไม่เคยได้รับการเอ่ยถึงในหน้าสื่อ ไปจนถึงชีวิตของทหารที่พิการหลังการปะทะ ในฐานะของคนทำงานสื่อสาร สุภลักษณ์เสนอว่า สื่อมวลชนควรหันมานำเสนอเรื่องเหล่านี้แทนเพราะมันคือชีวิตของประชาชนจริงๆ ที่ต้องอยู่กับสงครามชีวิตที่ไม่มีวันจบ

หากประเมินเรื่องความสำเร็จของสมรภูมิดิจิทัล แทบจะเรียกได้ว่ากองทัพไทยประสบความสำเร็จอย่างยิ่งยวด ยุทธศาสตร์การสื่อสารที่ไม่ต่างการจากการทำแบรนด์สินค้านั้นติดตลาดอย่างรวดเร็ว สามารถนำกระแสสังคมไปในทางที่กองทัพอยากให้เป็นได้จนแทบจะปราศจากข้อคัดค้านในทางการรบ มากไปกว่านั้น ระบบการสร้างรายได้และอัลกอริทึมของแพลทฟอร์มยังเป็นแรงส่งให้พลเรือนเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของการผลักดันให้เกิดสงคราม ที่แม้ปัจจุบันแนวปะทะบนผืนดินจะสงบลงไปแล้วหากแต่ผลตกค้างที่ยังไม่มีใครประเมินคือ ความสูญเสียในทางการทูตต่อประเทศเพื่อนบ้านอย่างกัมพูชา และความเสียหายทางเศรษฐกิจที่เกิดขึ้นกับคนในพื้นที่

อ้างอิง

1. Pysarenko, N. V. (2025). Military branding: Shaping the image of the army and the state by means of digital marketing. Bulletin of the Academy of Labor, Social Relations and Tourism. Series: Economics, Psychology and Management, (3), 1–8. https://doi.org/10.54929/3041-2390-2025-03-01-06

2. Divon, T., & Eriksson Krutrök, M. (2025). The rise of war influencers: Creators, platforms, and the visibility of conflict zones. Platforms & Society, 2, 1–18. Advance online publication. https://doi.org/10.1177/29768624251325721

รายงานพิเศษ

ประเทศนี้ไม่มีที่ให้ 'บทกวี' : 'รามิล' ผู้ใช้ทั้งชีวิตเพื่อการเปลี่ยนแปลง ก่อนพิพากษาคดีหมิ่นศาลรัฐธรรมนูญ

Pazzle — Wed, 24 Jun 2026 22:42:11 +0000

ประเทศนี้ไม่มีที่ให้ 'บทกวี' : 'รามิล' ผู้ใช้ทั้งชีวิตเพื่อการเปลี่ยนแปลง ก่อนพิพากษาคดีหมิ่นศาลรัฐธรรมนูญ

วรรณา แต้มทอง : สัมภาษณ์

ชนิสรา ริมธีระกุล : กราฟิก

Pazzle Thu, 2026-06-25 - 05:42

“เราใช้ทั้งชีวิตของเราในการเคลื่อนไหวทางการเมืองก็แค่นั้น คนอื่นๆ ก็ทำแบบนี้”

เกือบครึ่งชีวิตของ ‘รามิล’ ศิวัญชลี วิธญเสรีวัฒน์ นักศึกษามหาวิทยาลัยเชียงใหม่ (มช.) ถูกใช้ไปกับการเคลื่อนไหวทางการเมืองอย่างเข้มข้น ทั้งที่อายุของเขาก็ไม่ได้มากมายอะไร

ขณะอยู่ ม.5 รัฐประหาร 2557 ของพล.อ. ประยุทธ์ จันทร์โอชา เป็นช่วงเวลาที่ผลักให้เขาเข้ามาสู่การเคลื่อนไหวทางการเมืองในแบบที่เด็กมัธยมจากสามจังหวัดชายแดนใต้คนหนึ่งจะทำได้ เขาเริ่มทำกิจกรรมที่บางครั้งก็มีแค่ตัวเขาเองเป็นผู้เข้าร่วม ล้อไปกับการเคลื่อนไหวต่อต้านรัฐประหารของนักศึกษาและประชาชนที่กรุงเทพฯ

ก่อนที่รามิลจะย้ายจากใต้ขึ้นเหนือมาเรียนที่เชียงใหม่ และเริ่มใช้ศิลปะมาเป็นเครื่องมือหนึ่งในการเคลื่อนไหวทางเมือง เขาใช้ทุกอย่างที่ตัวเองมีทั้งบทกวี, ผลงานศิลปะ หรือ Performance art ช่วงปี 2563 – 2565 ปฏิเสธไม่ได้ว่าเขาและเพื่อนศิลปินกลุ่ม Artn't – ลานยิ้มการละคร โดดเด่นและแหลมคมมากในการเคลื่อนไหวทางการเมืองที่เชียงใหม่ จนรามิลได้รับคดี ม.112 มาหลายคดีจากการเคลื่อนไหว

ในวันนี้ (25 มิ.ย. 2569) ซึ่งเป็นวันเปิดเทอมวันที่ 3 ของเขา รามิลจะต้องขาดเรียนไปฟังคำพิพากษาคดี ‘รามาตุลาการ’ ที่เขาและเพื่อนนักกิจกรรมโดนดำเนินคดีเมื่อปี 2567

ที่มาของคดีรามาตุลาการ

เมื่อวันที่ 30 ก.ย 2565 เวลา 17.00 น. นักศึกษามหาวิทยาลัยเชียงใหม่และนักกิจกรรม รวมตัวที่บริเวณอ่างแก้ว ภายใน มช. จัดกิจกรรมแฟลชม็อบ หลังศาลรัฐธรรมนูญมีมติเสียงข้างมากให้ความเป็นรัฐมนตรีของนายกรัฐมนตรี พล.อ.ประยุทธ์ ไม่สิ้นสุดลง ตามรัฐธรรมนูญ 2560 มาตรา 170 วรรค 2 ประกอบ มาตรา 158 วรรค 4

โดยนักศึกษาได้มีการนำผ้าดิบมาแปรตัวอักษรเป็นคำว่า ‘รามาตุลาการ’ มีการอ่านบทกวี โปรยรูปภาพตุลาการศาลรัฐธรรมนูญที่มีคำวินิจฉัย และ performance art ก่อนจะแยกย้ายกันในเวลาประมาณ 18.30 น.รวมระยะเวลาจัดกิจกรรม 1 ชั่วโมงครึ่ง (17.00 น. - 18.30 น.)

ในปี 2567 หรือ 2 ปีหลังจากการทำกิจกรรม รามิล, คุณภัทร คะชะนา และพึ่งบุญ ใจเย็น ถูกดำเนินคดีในข้อหา ‘ดูหมิ่นศาลรัฐธรรมนูญ’ โดยมี ส.ต.ท.มนตรี แดงศรี เป็นผู้รับมอบอำนาจจากสำนักงานศาลรัฐธรรมนูญ ไปดำเนินคดีกล่าวหาทั้ง 3 คนไว้ ที่ สภ.ภูพิงคราชนิเวศน์ จ.เชียงใหม่

คุณภัทรและพึ่งบุญถูกกล่าวหาว่าร่วมนำผ้าขาวมาแปรอักษรเป็นรูปภาพตัวหนังสือว่ารามาตุลาการ ซึ่งสื่อความหมายว่า ตุลาการ ข่มเหงรังแก รบกวน ตีความหมายได้ว่า กลุ่มผู้ต้องหาต้องการแปรอักษรสื่อแสดงให้เห็นว่าตุลาการได้ทำการข่มเหงรังแกประชาชนคนไทย ส่วนรามิลถูกกล่าวหาว่าได้กล่าวสุนทรพจน์โดยมีเนื้อหาเกี่ยวกับศาล

‘รามิล’ ศิวัญชลี วิธญเสรีวัฒน์ ปัจจุบันเป็นนักศึกษาปี 1

สาขาวิชาสื่อศิลปะและการออกแบบสื่อ (Media Arts and Design) คณะวิจิตรศิลป์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

อะไรทำให้เปิดโลกการเมืองระหว่างเติบโตอยู่ที่สามจังหวัด

เราเป็นคนนราธิวาส สนใจประเด็นทางการเมืองอยู่แล้ว ในช่วงแรกก็เป็นประเด็นทางที่เกี่ยวข้องกับสังคมที่แวดล้อมและในพื้นที่มีเหตุการณ์ระเบิดในสามจังหวัด ก่อนที่เราจะขยับเรียนรู้ประเด็นอื่นๆ ทางสังคมเพิ่มขึ้น

“จุดที่สำคัญของเราคือรัฐประหาร 2557 ตอนรัฐประหาร 2557 เรายังเป็นเด็กมัธยม อยู่ประมาณ ม.5 เราติดตามการเคลื่อนไหวทางการเมืองมาตั้งแต่ยุค กปปส. และรับรู้ถึงการชุมนุมของเสื้อแดงเสื้อเหลืองก่อนหน้านั้นด้วยอยู่แล้ว แต่ก็เด็ก การคิดการเรียนรู้ก็ยังเป็นเด็กที่อยู่ในวัฒนธรรมของคนใต้”

พอได้รู้จักกับผู้คนมากขึ้นจากการทำกิจกรรมทางสังคม ทำให้ได้ติดตามการต่อต้านรัฐประหารของนักศึกษาธรรมศาสตร์ที่อยู่กรุงเทพฯ และรู้สึกเห็นด้วยกับการเคลื่อนไหวของนักศึกษาที่ต่อต้านการรัฐประหาร

ตอนนั้นมีการปราบรามเยอะมาก มีคนที่ต้องลี้ภัย จับคนเข้าค่ายทหารเยอะมาก เราติดตามข่าวเวลาที่เขานัดกันอ่านหนังสือในที่สาธารณะ เพราะถูกห้ามชุมนุม เราก็ทำคนเดียวที่โรงเรียน ชีวิตไม่เคยกินแซนวิชก็ต้องไปหาแซนวิชมานั่งกิน เพราะอยากเป็นส่วนหนึ่งของกิจกรรมทางการเมืองนี้ แม้ว่าจะไม่ได้อยู่ในกรุงเทพฯ

พอมาเรียนมหาวิทยาลัย การเข้าร่วมกิจกรรมทางการเมืองทำได้มากขึ้น อยู่กับกลุ่มคนที่เห็นด้วยกับแนวทางประชาธิปไตย ตั้งแต่รัฐบาลประยุทธ์ที่เป็นรัฐบาลรัฐประหารจนสืบทอดอำนาจมาเป็นรัฐบาลพลเรือน แต่มันก็ยังเป็นมรดกของการรัฐประหารอยู่ จึงทำกิจกรรมเหล่านี้มาตลอดในทุกโอกาสที่จะทำได้

ตอนที่อยู่ใต้ เพื่อนที่โรงเรียนไม่มีใครสนใจมาร่วมทำกิจกรรมด้วยหรือ

ต้องดูบริบทตอนั้นด้วย บริบทของยุคสมัยนั้นไม่ได้เป็นยุคอินเตอร์เน็ตบูม ไม่ใช่ทุกคนที่เข้าถึงอินเตอร์เน็ต โทรศัพท์ในสมัยนั้นก็ยังเป็นช่วงเปลี่ยนผ่านของการใช้อินเตอร์เน็ตได้กับไม่ได้อยู่เลย มันต้องมีความสามารถในการเข้าถึงข้อมูลบ้าง และต้องมีการตั้งคำถามด้วย

เราไม่ได้คาดหวังกับเพื่อนว่าต้องเห็นด้วยกับสิ่งที่เราทำเพราะมันไม่เหมือนกับ กปปส. เพราะ กปปส. ออกสื่อหลัก ทุกคนดูทีวีอยู่แล้ว จริงๆ เพื่อนๆ ก็ชวนเราไปเข้าร่วมกับ กปปส. คิดว่าเหตุผลสำคัญไม่ใช่เรื่องอุดมการณ์ทางการเมืองอย่างไร้เดียงสาเสียทีเดียว แต่เพราะคนอยากจะเป็นส่วนหนึ่งกับกิจกรรมทางการเมือง พอสื่อหลักพูดถึง กปปส. ทีนี้มันก็เป็นสิ่งเดียวที่พวกเขารู้จักเกี่ยวกับกิจกรรมทางการเมือง

ในขณะที่การโพสต์การประชาสัมพันธ์ของคนที่ต่อต้านรัฐประหารยังทำผ่านอินเตอร์เน็ต

เราเป็นนักเรียนทุน พอได้ทุนก้อนแรกมาสิ่งที่ทำคือซื้อคอมพิวเตอร์และเอาไปติดอินเตอร์เน็ต ทำให้เราอยู่กับอินเตอร์เน็ต และเป็นเพื่อนในเฟซบุ๊กกับคนที่อยู่ในกรุงเทพฯ เราได้เห็นข่าวพวกนี้ที่แปลกไปกว่าสังคมแวดล้อมที่เราคุ้นชิน แล้วจึงเกิดการตั้งคำถาม

ฉะนั้น เพื่อนจะเห็นด้วยหรือไม่เห็นด้วย ไม่ใช่ความคาดหวังแบบนั้น เพราะว่าเด็กสักกี่คนที่จะรู้ว่าการรัฐประหารคืออะไร ประชาธิปไตยมันสำคัญอย่างไร ถ้าจะถามว่าเพื่อนเห็นด้วยไหม ถามคำถามนี้ไม่ค่อยแฟร์กับพวกเขาเท่าไหร่

ตอนนั้นสิ่งที่เกิดขึ้นในใจคืออะไร เวลาที่เห็นคนต่อต้านรัฐประหารโดนจับ

ไม่ได้ช็อค ไม่ใช่ครั้งแรกที่เรารับรู้สิ่งนี้ เรารับรู้มาโดยตลอดอยู่แล้วว่าเจ้าหน้าที่รัฐไทยใช้วิธีการเหล่านี้ในการควบคุมประชาชนของตัวเอง ในการปราบปราม การทำให้หาย การซ้อมทรมาน เราเป็นคนสามจังหวัดอยู่แล้ว โตที่นั่น มันเป็นสิ่งแรกที่เราเรียนรู้เลยว่ารัฐไทยมีกระบวนการแบบนี้ คำถามพวกนี้มันเป็นคำถามที่เราตั้งมาอยู่แล้ว เลยไม่ได้ช็อคว่าทำไมถึงเกิดสิ่งนี้ขึ้น

“สิ่งที่เราตั้งคำถามคือการถามกับตัวเองมากกว่าว่า สิ่งที่เราจะทำได้ในตอนนั้นคืออะไร แล้วเราก็มีคำตอบว่าในทุกครั้งที่มีการจัดกิจกรรมอะไรที่กรุงเทพฯ เราจะเข้าร่วม ไม่ได้ไปเอง แต่เราก็ทำในพื้นที่ที่เป็นของเรา ก็เป็นตัวประหลาดในพื้นที่ หรือของเพื่อนๆ ไป แต่ว่าเราก็ยืนยันในแง่ของความคิดอุดมการณ์ของตัวเอง”

เข้ามาเรียน มช. ครั้งแรกตอนปีอะไร และใช้อะไรเป็นอาวุธในการเคลื่อนไหวทางการเมืองของตัวเองตอนนั้น

“เรามาเรียนปรัชญาที่ มช. ตอนปี 2559 ถ้าถามว่าอะไรคืออาวุธในการต่อสู้ทางการเมืองของเรา เรารู้สึกว่าเราใช้ทั้งหมดในชีวิตของเราในการเป็นอาวุธ ใช้ทุกอย่าง เราไม่มีอะไรให้เสียอยู่แล้ว และเราก็ไม่มีอะไรที่จะมากไปกว่าที่เรามีอยู่ ก็ใช้มันทั้งหมดนั่นแหละ”

เราใช้ศิลปะก็ในช่วงหลังแล้ว ช่วงแรกๆ ก็ไปยืนชูป้าย ไปเข้าร่วม ไปเป็นจำนวนนับบ้าง ในช่วงนั้นเราไม่ได้เป็นที่รู้จัก ตอนมีคนมาทำข่าวนั้นเป็นช่วงที่เราทำงานศิลปะในพื้นที่ทางการเมืองแล้ว

รามิล (สมัยเป็นนักศึกษาปรัชญา มช.) ใน ‘CALMER ROUGE’ โปรเจ็คต์

กระทำ Performance Art ต่อเนื่องยาวนาน 192 ชั่วโมง หรือ 8 วัน

นับตั้งแต่วันที่ 6-14 ตุลาคม 2564

ยิ่งใช้ศิลปะในพื้นที่การเมือง ยิ่งทำให้ถูกจับจ้องจากเจ้าหน้าที่รัฐ คิดอย่างไรกับประเด็นนี้

เราไม่ได้คิดว่าตรงนั้นเป็นชีวิตส่วนตัวอยู่แล้ว มันเป็นชีวิตทางการเมือง เป็นชีวิตทางสังคม

ถ้าพูดจากตัวเราจริงๆ เราไม่ชอบการมานั่งสัมภาษณ์แบบนี้เลย การที่เห็นตัวเองในสื่อ หรือต้องเอาตัวเองไปปะทะกับสาธารณะ เรามีความสามารถน้อยมากในการจดจำว่าใครเป็นใคร แต่คนอื่นจำเราได้ สิ่งเหล่านี้ก็ทำให้เรารู้สึกแปลกแยกกับตัวเอง แต่พอสิ่งที่เราทำลงไปเป็นพื้นที่ทางการเมืองเราก็ปฏิเสธไม่ได้หรอก มันเป็นส่วนหนึ่งของการทำงานทางการเมือง

ย้อนกลับมาที่คดี 'รามาตุลาการ' วันนั้นทำไมถึงไปเข้าร่วม ไม่เห็นด้วยกับศาลรัฐธรรมนูญหรือรัฐบาลประยุทธ์อย่างไร

“เราคิดว่าเราทำทุกทางนะกับรัฐบาลประยุทธ์ กับประยุทธ์ จันทร์โอชา กับการรัฐประหาร ไม่ใช่แค่การต่อสู้ 2-3 ปี ช่วง 2563 - 2565 แต่มันคือ 8 ปีที่ชีวิตเราดิ้นรนต่อกรกับประยุทธ์ จันทร์โอชา และการรัฐประหาร และมันเก่าไปกว่านั้นด้วย มีการต่อสู้ของประชาชนก่อนที่เราจะเกิดมาด้วยซ้ำ เราคิดว่าไม่มีเหตุผลอะไรเลยที่เราควรจะต้องยอมรับประยุทธ์ หรือมรดกของประยุทธ์, ศาลรัฐธรรมนูญ หรือรัฐธรรมนูญฉบับนี้ มันไม่มีอะไรเลยที่ยอมรับได้ในการเมืองประชาธิปไตย”

วันนั้นศาลรัฐธรรมนูญมีคำวินิจฉัยให้ประยุทธ์อยู่ต่อได้ ขณะที่กฎกติกาก็เป็นคนของประยุทธ์เขียนขึ้นมา หรือแม้กระทั่งวันนั้นถ้าประยุทธ์ไม่ได้อยู่ต่อ ก็ไม่ได้เป็นความรู้สึกยินดี

การต่อสู้ก็คือการรื้อทิ้งทั้งหมด ประยุทธ์ไม่อยู่วันนั้น แต่สิ่งที่ประยุทธ์ทิ้งไว้หลงเหลืออยู่ มันก็ต้องถูกจัดการสะสางไป มันคือขั้นตอนของการต่อสู้ที่เราจะต้องดิ้นรนเปลี่ยนแปลงต่อไป

ในความคิดของตัวเอง เข้าใจและแปลความหมายของคำว่า 'รามาตุลาการ' อย่างไร

คำมันถูกให้ความหมายจากผู้คนในหลากหลายพื้นเพ หลายความเข้าใจ การที่จะมาเอาความหมายใดความหมายหนึ่งมาเป็นหมุดหมายสำคัญของคำๆ นี้ เป็นไปไม่ได้

ในชั้นศาลก็แปลไปอย่างนั้นอย่างนี้ เป็นคำกิริยาไหม คำนามไหม ‘รามา’ แปลได้หลายอย่าง แปลว่าสวยงามก็ได้ แต่ว่าสิ่งที่เจ้าหน้าที่รัฐเลือกเอามาให้ความหมายในชั้นศาลคือการข่มเหงรังแก เรารู้สึกว่ามันคือสิ่งที่เอามาจัดการกันและกัน ความหมายมีมากมายเหลือเกินในคำๆ นี้ ไม่รู้ว่าแปลว่าอะไรด้วยซ้ำ แต่ว่าเจ้าหน้าที่รัฐก็เลือกที่จะเอาความหมายนี้เข้ามาจัดการคนที่เคลื่อนไหวทางการเมือง คนที่ออกมาเรียกร้องประชาธิปไตยก็เท่านั้น

“รามาก็แปลว่างามได้ รามาคืออะไร รามคำแหง แล้วแต่คนจะไปคิดแหละ รามาตุลาการ ‘สาวรามเรียนกฎหมาย’ รามาคือ ‘งาม’ เป็นความยุติธรรมอันงดงาม เอายังไงล่ะ แต่เขาก็เลือกที่จะให้ความหมายแบบศาลกดขี่ข่มเหงประชาชน ความหมายแบบนี้ที่ถูกเบิกความในชั้นศาลก็เพื่อที่จะเอามาจัดการเรานี่แหละ”

ไปแปลว่าศาลรัฐธรรมนูญกำลังกดขี่ข่มเหงประชาชน ก็มาจากคนแปลทั้งนั้น ก็มาจากเจ้าหน้าที่รัฐทั้งนั้น

รามิลโดนข้อหาจากการที่กล่าวสุนทรพจน์ในวันนั้น บทกวีที่อ่านในวันนั้นแต่งขึ้นมาโดยฉพาะเลยไหม

วันนั้นเราไปในแง่ที่ตัวเราเองเป็นประธานสภานักศึกษา มช. ตอนนั้น

สภานักศึกษาพยายามที่จะผลักดันเรื่องนี้ ตอนนั้นนักศึกษาออกมาเคลื่อนไหวทางการเมืองเยอะมาก นักศึกษาถูกคุกคามโดยเจ้าหน้าที่รัฐ และมีหลายเคสที่หลุดออกไปจากการดูแลของศูนย์ทนายฯ เราก็อยากเป็นส่วนหนึ่งที่ถ้านักศึกษาเดือดร้อนจากการคุกคามของเจ้าหน้าที่รัฐก็มาปรึกษาเราได้

“ในฐานะนักศึกษา เราปฏิเสธความเชื่อมโยงกันกับการเมืองของประเทศนี้ไม่ได้อยู่แล้ว เราไม่สามารถทำอยู่ในบ้านของตัวเอง ไม่สนใจสิ่งรอบข้างหรือโลกใบนี้ได้หรอก”

นักศึกษาที่ไปเคลื่อนไหวทางการเมืองตอนนั้นถูกเจ้าหน้าที่มหาวิทยาลัยตามถ่ายเก็บภาพด้วย เขาก็รู้สึกไม่ปลอดภัย เหตุที่เราไปก็เพื่อไปดูว่ามีเจ้าหน้าที่มหาวิทยาลัยกำลังถ่ายรูปอะไรอยู่ไหม คุยกับเขาหรือยัง จะเอาไปทำอะไร หรือคนที่ยกกล้องถ่ายเป็นใคร มีหน้าที่มีตำแหน่งอะไร พอนักศึกษาโดนแบบนี้เขาอาจไม่รู้ว่ามีอำนาจในตัวเองที่จะปฏิเสธสิ่งนี้ได้ แต่เรารู้ไง เราก็ไปทำหน้าที่ตรงนี้ให้

“ตอนนั้นเป็นฟรีไมค์ ใครจะพูดอะไรก็ได้ นักศึกษาเขาก็เอาลำโพงกันมา พอเขาเห็นเราเดินผ่านไป เพราะเราต้องไปยืนดูแถวๆ นั้นอยู่แล้ว เขาก็ยื่นไมค์ให้เรา เราก็พูดน่ะสิ เราจะไม่พูดได้ไงก็เขาเอาไมค์ยัดมือเรามา ทั้งตั้งใจจะไปสังเกตการณ์เฉยๆ ตอนนั้นเราก็อายุมากแล้ว รู้สึกว่ามันควรเกิดขึ้นจากนักศึกษาใหม่ๆ ที่เขาสนใจงานทางการเมือง เป็นความสดใสสุกงอมของเขา”

เราไม่ได้เตรียมอะไรไปพูด แต่ถ้าดูบริบทตอนนั้นคนเขาก็ด่ากันทั้งประเทศ โซเชียลมีเดียเขาก็แห่ด่ากัน สงสัยศาลคงนั่งอยู่ในห้องพิจารณาคดีเลยไม่ได้ยินเสียงก่นด่าของประชาชนทั่วไป

“พอทุกคนด่า เลื่อนเฟซบุ๊กก็เจอมากมาย เราเป็นกวีใหญ่คนหนึ่งอยู่แล้ว พอเราไปเห็นบทกวีในเฟซบุ๊กที่มันโพสต์อยู่ เราก็ใส่เต็มที่ คนเขาระบายความรู้สึกคับแค้นของตัวเองลงไปในสื่อสาธารณะ เราก็แค่ทำหน้าที่หยิบตรงนั้นมาพูดเฉยๆ แต่พอเราเป็นกวีใหญ่ซะด้วย พอเราได้อ่านบทกวีมันก็ไม่ใช่แค่ตัวหนังสือ มันก็จะเป็นน้ำเสียงเราด้วยยิ่งในบริบทที่เข้มข้นตอนนั้นด้วย
เราเรียกว่าอะไร เป็นอหังกากวี เป็นภาวะกวี เป็นการสำรอก กวีจะมาหน่อมแน้ม เหนียมๆ อายๆ มันไม่ได้”

วันนั้นถ้าศาลได้เดินออกไปตามถนน เดินออกไปยังท้องตลาด แล้วบอกว่าฉันนี่แหละตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ คงมีจำเลยร่วมคดี 60 ล้านคนทั่วประเทศ เราก็จะตัดสินคดีเป็นหมู่คณะ ใหญ่ที่สุดยิ่งกว่าการพิจารณาคดีของโสเครตีส

“บทกวีนี้เป็นความรู้สึกของสังคมอยู่แล้ว บทกวีนี้คือความทุกข์ร้อนคือความคับแค้นใจของสังคม เราก็หยิบๆ มาอย่างนั้น เปิดอ่านในมือถือ อ่านจากในเฟซบุ๊ก”

แล้วคดีนี้รุงรังกับชีวิตอย่างไรบ้าง

ทุกคดี

“คดีนี้เหตุการณ์เกิดขึ้นตอนปี 2565 เป็นคดีตอนปี 2567 กว่าคดีจะเข้ากระบวนการมาถึงชั้นศาลปี 2569 ชีวิตเรา 4-5 ปีที่ผ่านมาอยู่กับสิ่งนี้ จนเรียนไม่จบ จนเข้าเรียนใหม่แล้ว ยังต้องมานั่งกังวลกับคดีนี้ มันเป็นเรื่องตลก ประเทศนี้ทำลายอนาคตของตัวเอง เราจะกลับมาใช้ชีวิตเป็นนักศึกษาเรียนหนังสือ เปิดเทอมวันที่ 22 มิ.ย.2569 ก็ยังต้องไปนั่งฟังตัดสินคดีความวันที่ 25 มิ.ย.นี้อีก คิดเอาเถอะว่ารบกวนชีวิตส่วนตัวของประชาชนมากน้อยแค่ไหน”

ยิ่งเราตั้งใจที่จะมาเรียนใหม่อีกครั้ง ยังจะต้องมีคดีความจากรัฐบาลประยุทธ์ที่ไม่ใช่แค่ 8 ปีแล้ว จาก 2557 มา 2569 มัน 12 ปีแล้ว 12 ปีที่อยู่กับความทุกข์ทรมานของการรัฐประหาร ก็ยังจะต้องอยู่อีกเหรอ คนรัฐประหารไปเป็นองคมนตรีแล้ว เรายังเป็นจำเลยอยู่เลย

“จากนักเรียนเป็นนักศึกษา จากนักศึกษาเป็นนักศึกษาพ้นสภาพ จากนักศึกษาพ้นสภาพเป็นนักศึกษาใหม่อีกครั้ง เราก็ยังเป็นจำเลยอยู่ดี เราท้อเหลือเกิน”

อาจจะมีคนคิดว่าการกลับเข้ามาเรียนใหม่อีกครั้ง ก็เพื่อมาเอาสถานะนักศึกษาเคลื่อนไหวทางการเมือง คิดอย่างไร

แล้วเราใช้สถานะนักศึกษาเคลื่อนไหวทางการเมืองไม่ได้เหรอ

ถ้ามีคนถามก็ตั้งคำถามกลับแก่คนเหล่านั้นว่า ไม่ได้เหรอ เป็นนักศึกษาเคลื่อนไหวทางการเมืองไม่ได้เหรอ

“เราไม่ได้ถูกต่อว่าเรื่องนี้ในครั้งนี้ด้วยนะ ครั้งแรกที่เราเป็นนักศึกษาเราก็ถูกต่อว่า ทำไมอ่ะ เป็นนักศึกษาเคลื่อนไหวทางการเมืองไม่ได้ แล้วใครจะเคลื่อนไหวทางการเมืองได้ การเมืองไม่ใช่ของประชาชนเหรอ นักศึกษาไม่เป็นประชาชนยังไง ถ้าการเมืองไม่ใช่ของประชาชนแล้วมันเป็นของใคร ประเทศนี้มันเป็นของใคร”

แล้วทำไมถึงคิดว่าเราจะทำแบบนั้น เรามาเรียนหนังสือ เราตั้งใจมาเรียนให้จบ 12 ปีที่ผ่านมากับการรัฐประหาร มันเป็นหลุมชีวิตอันหนึ่ง เด็กเกิดตอนปี 2557 ตอนนี้ก็อายุ 12 ปี เรียน ป.6 แล้ว เรายังจะต้องอยู่กับมรดกสิ่งนี้ของการรัฐประหารปี 57 อีกเหรอ ยังจะต้องอยู่กับมรดกทางการเมืองแบบนี้อีกเหรอ

“ถามจริงๆ เถอะ ทำไมเราถึงปล่อยให้อนาคตของเราอยู่กับอดีตที่มันเป็นอำนาจของใครก็ไม่รู้ อำนาจของคนที่ทำรัฐประหาร ทำไมอนาคตของประเทศนี้ถึงไม่อยู่กับประชาชน”

คิดว่ามีนัยยะบางอย่างไหมที่ตำตรวจมาดำเนินคดีหลังจากที่กิจกรรมผ่านไป 2 ปีแล้ว

จะช้าหรือเร็ว ความมั่นคงของรัฐที่รัฐสถาปนาขึ้นมันเข้ามาจัดการกับควบคุมประชาชนของตัวเองไม่วันใดก็วันหนึ่งอยู่แล้ว ที่เราเคยได้ยินว่าความยุติธรรมจะช้าหรือเร็ว วันใดวันหนึ่งก็จะมาถึงอย่างแน่นอน เป็นเรื่องโกหก

แค่คดีนี้ตั้งแต่ปี 2565 กว่าจะมาถึงตอนนี้ ถ้านึกภาพว่าเราเป็นคนคนหนึ่งเราสูญเสียอะไรไปบ้าง

“ความยุติธรรมให้เราได้แค่ความยุติธรรม แต่สิ่งที่เราสูญเสียคือชีวิตทั้งชีวิตของเรา แล้วความยุติธรรมอ่ะเป็นความยุติธรรมของใคร”

พูดแบบนี้แปลว่าความไม่ยุติธรรมในประเทศนี้เดินทางมาถึงเราได้ตลอด

ทุกชั่วขณะจิต

คดีหมิ่นศาลรัฐธรรมนูญไม่ได้เกิดขึ้นบ่อย ครั้งนี้มันมาเกิดกับรามิลและเพื่อนๆ มันสะท้อนอะไร

“อำนาจมันแข็งแกร่ง สถิตสถาพร แต่มันเปราะบาง มันถูกตั้งคำถามไม่ได้ มันถูกยั่วโมโหไม่ได้ มันถูกล้อเลียนไม่ได้ เปราะบางมาก เพราะอำนาจมันเชื่อเหลือเกินว่า สิ่งที่มันทำถูกต้อง คือความยุติธรรมของประเทศนี้ คุณเป็นคนของรัฐ รัฐเป็นของประชาชน คุณจะตำแหน่งใหญ่โตแค่ไหนคุณก็ถูกตั้งคำถามได้ กฎหมายนี้ควรถูกยกเลิกด้วยซ้ำ”

คาดหวังอะไรกับกระบวนการยุติธรรมบ้าง

ไม่คาดหวังอะไรทั้งนั้นกับกระบวนการยุติธรรม

แล้ว มช. ล่ะ

ก็ไม่คาดหวังอะไรทั้งนั้น เราจะคาดหวังกับสิ่งที่เรามีหวัง สิ่งที่เราไม่มีหวัง เราคาดหวังอะไรได้

ทำไมคนที่ออกมาเคลื่อนไหวทางการเมืองในประเทศไทยแทบทุกคนมีราคาที่ต้องจ่ายเพื่อประชาธิปไตยที่แพงมาก

“มันจะมากจะน้อย สำหรับเรามันแพงทั้งหมดนั่นแหละ เราใช้ทั้งชีวิตของเราในการเคลื่อนไหวทางการเมืองก็แค่นั้น คนอื่นๆ ก็ทำแบบนี้ ไม่มีว่าคนอื่นทำสิ่งนี้แล้วจ่ายน้อย มันไม่ใช่ สิ่งเหล่านี้คือชีวิตของคน อุดมการณ์ทางการเมืองก็คือชีวิตของคนคนหนึ่ง เขาจะทำแบบที่เราทำหรือเขาจะทำแบบอื่นมันก็เรื่องของเขา”

“เรารู้สึกว่าพอมันเป็นชีวิต มันราคาถูกในประเทศนี้อยู่แล้ว”

การที่เราต่อสู้เพื่อให้ได้มาซึ่งอำนาจที่ควรจะเป็นของประชาชนอยู่แล้ว ทำให้เห็นว่าประเทศนี้กำลังสร้างอนาคตของตัวเองอย่างไร อำนาจอธิปไตยของประเทศนี้เป็นของประชาชน

ถ้าวันหนึ่งเราไม่เคยรู้ คนเขาจะเอาไปใช้ทำอะไร เราก็นึกว่ามันไม่ใช่ของเรา ไม่ว่าจะเป็นรัฐบาล จะเป็นรัฐสภา จะเป็นศาล ที่มีหน้าที่อยู่ในทุกวันนี้ก็มาจากอธิปไตยของประชาชนทั้งนั้น แต่ถ้าวันหนึ่งเรารู้แล้วว่ามันเป็นของประชาชน และพวกเขาเอาไป ทำไมเราต้องยอม มันเป็นของเราแต่แรก

แล้วทำไมประชาชนจะต้องยอมให้คนพวกนี้ยืนอยู่บนอำนาจ ยืนอยู่บนเงินภาษีของประชาชน คนจนในประเทศนี้เยอะแยะมากมาย ทำไมจะต้องยอม

สัมภาษณ์

จากค่ายผู้ลี้ภัยสู่ไร่อ้อย (1) สำรวจการทดแทนแรงงานกัมพูชา ชาวไร่ครวญปีนี้แทบไม่รอด-ข้อเสนอฤดูหน้า

XmasUser — Thu, 18 Jun 2026 06:18:04 +0000

จากค่ายผู้ลี้ภัยสู่ไร่อ้อย (1) สำรวจการทดแทนแรงงานกัมพูชา ชาวไร่ครวญปีนี้แทบไม่รอด-ข้อเสนอฤดูหน้า

ภาพปก: ชนิสรา ริมธีระกุล

รายงาน: สรวุฒิ วงศ์ศรานนท์ และ ณัฐพล เมฆโสภณ

XmasUser Thu, 2026-06-18 - 13:18

“ที่ผมตัดอ้อยปีนี้เสร็จ เนื่องจากผมใช้แรงงานชาติพันธุ์ แรงงานของกัมพูชาไม่มีสักคน ผมก็ไปรับเอาที่ศูนย์แม่ฮ่องสอน มีหลายศูนย์พักพิงฯ”

สุรชัย วงศ์จอม เกษตรกรไร่อ้อยจากจังหวัดสระแก้ว อ.คลองหาด อายุ 50 ปี หนึ่งในเกษตรกรที่ต้องจ้างงานผู้ลี้ภัยจากศูนย์อพยพชายแดนไทย-พม่า เพื่อแก้ไขปัญหาขาดแคลนแรงงานกัมพูชา

สุรชัย จ้างงานคนงานชาติพันธุ์ จากศูนย์พักพิงชั่วคราว มาจำนวน 38 คนจากที่ขอไป 40 คน โดยคนงานเริ่มเข้ามาที่ไร่อ้อย ตั้งแต่เดือน ธ.ค. 2568 ประมาณ 20 วันหลังโรงงานเริ่มเปิดรับหีบอ้อย จนสามารถจัดการตัดอ้อยในไร่ทั้ง 400 ไร่ ส่งโรงงานได้หมด 4,000-5,000 ตัน ทันกำหนดการปิดหีบ

ก่อนหน้านี้ช่วงขาดแคลนคนงาน มีหลายคนถามว่าทำไมไม่ใช้เครื่องจักรช่วย สำหรับเกษตรกรไร่อ้อยวัย 50 ปี เล่าว่า ไร่ของเขาใช้รถตัดอ้อยไม่ได้ เพราะพื้นที่มีหินปน ถ้าใบมีดรถตัดฟันโดนหินตัวใบมีดก็จะแตก ต้องเสียเงินซ่อม รถตัดอ้อยจะใช้งานได้ในพื้นที่ราบชนิดที่ไม่มีอะไรโผล่ขึ้นมา

หากเปิดแอปพลิเคชัน "Google map" จังหวัดสระแก้ว จะตั้งอยู่บริเวณชายแดนฝั่งตะวันออกติดกับกัมพูชา ภูมิศาสตร์นี้ทำให้มีแรงงานประเทศกัมพูชาเข้ามาทำงานเป็นประจำตลอดทั้งปี เป็นแบบนี้มาหลายทศวรรษ

แต่จุดเปลี่ยนสำคัญคือในปี 2568 ความสัมพันธ์ระหว่างไทย-กัมพูชาย่ำแย่ลงอย่างหนัก ทำให้รัฐบาลมีมาตรการปิดด่านชายแดนอย่างไม่มีกำหนด ตั้งแต่ก่อนการปะทะระลอกแรกเมื่อ พ.ค. 2568 แรงงานกัมพูชาที่เป็นกำลังสำคัญในภาคการเกษตรไม่สามารถเดินทางมาทำงานได้เหมือนอย่างเคย กลายเป็นสภาวะ ‘ขาดแคลนแรงงานฉับพลัน’

การนำเข้าแรงงานกัมพูชา ปกติมี 2 ระบบ คือ 1. การทำเรื่องตามกลไก MOU ด้านแรงงานที่มีอยู่แล้ว หรือ 2. การเข้ามาตามระบบ Border Pass หรือที่ชาวบ้านเรียกชื่อเล่นว่า ‘มาตรา 64’ ตาม พ.ร.ก.การบริหารจัดการการทำงานคนต่างด้าว ซึ่งมีเงื่อนไขห้ามเดินทางหรือทำงานนอกพื้นที่ชายแดน โดยคนงานกัมพูชาสามารถข้ามด่านโดยใช้ Border Pass

จังหวัดสระแก้ว มีเนื้อที่เพาะปลูกอ้อย ประมาณ 444,833 ไร่ และข้อมูลปลายปี 2567 - ต้นปี 2568 ระบุด้วยว่า สระแก้วส่งหีบอ้อยเข้าโรงงาน ประมาณ 3,254,087 ตัน มากที่สุดในภาคตะวันออก

พืชผักทั่วไปอาจขายได้ตลอดทุกช่วง แต่การขายอ้อยมีช่วงเวลา ‘ปิด-เปิด’ การรับซื้อชัดเจน ซึ่งเรียกว่าช่วง ‘เปิดหีบอ้อย’ เริ่มตั้งแต่กลางเดือน ธ.ค.ถึง มี.ค.ของปีถัดปี บางครั้งก็เลื่อนเป็น เม.ย. แล้วแต่กรณี ช่วงนี้เป็นช่วงเวลาที่เกษตรกรไร่อ้อยจะเร่งจ้างคนมาตัดอ้อยส่งเข้าโรงงาน

เมื่อหมดฤดูกาลแห่งความเร่งรีบ ความต้องการแรงงานลดลง แรงงานข้ามชาติบางส่วนจะกลับบ้านเกิดเมืองนอน หางานอื่นๆ ทำ ขณะที่บางส่วนอาจอยู่ทำงานดูแลไร่ ช่วยปลูก รดน้ำ และใส่ปุ๋ยบำรุงต้นอ้อย รอต้อนรับฤดูเปิดหีบอ้อยกลับมาอีกครั้ง วนเวียนกลายเป็นวัฏจักรมายาวนาน

เมื่อประตูชายแดนปิดลง แรงงานกัมพูชาก็หายไป

เมื่อ พ.ค. 2568 ด่านชายแดนปิดประตูลงอย่างฉับพลัน คนงานกัมพูชาที่เข้ามาตามระบบ Border Pass จำนวนลดลงมาก ข้อมูลสถิติสำนักงานแรงงานจังหวัดสระแก้ว ระบุว่า ช่วงไตรมาสที่ 4 (ต.ค.-ธ.ค.) ของปี 2567 มีแรงงานข้ามชาติที่เข้ามาตามระบบ Border Pass อยู่ที่ประมาณ 18,970 คน แต่เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันในปลายปี 2568 (ต.ค.-ธ.ค. 2568) ที่มีการปิดด่านกลับเหลือแรงงานเพียง 2,102 คน หรือมีคนงานหายไปคิดเป็น 88.9%

และเมื่อเทียบต่อเนื่องจนถึงในไตรมาสที่ 1 ของปี 2569 (ระหว่าง ม.ค. - มี.ค. 2569) หรือช่วงท้ายฤดูกาลผิดหีบ พบว่ามีแรงงานข้ามชาติที่เข้ามาตามระบบ Border Pass เหลือเพียง 974 คนเท่านั้น

ตาราง : จำนวนแรงงานข้ามชาติตามระบบ Border Pass หรือมาตรา 64 พ.ร.ก.บริหารจัดการการทำงานคนต่างด้าว พ.ศ. 2560 ระหว่างไตรมาสที่ 4 ปี 2567 ถึงไตรมาสที่ 1 ปี 2569

ปี	ไตรมาส	จำนวน (คน)
ปี 2566	ไตรมาสที่ 4	14,481
ปี 2567	ไตรมาสที่ 1	10,811
	ไตรมาสที่ 2	10,645
	ไตรมาสที่ 3	12,384
	ไตรมาสที่ 4	18,970
ปี 2568	ไตรมาสที่ 1	15,723
	ไตรมาสที่ 2	12,576
	ไตรมาสที่ 3	6,611
	ไตรมาสที่ 4	2,102
ปี 2569	ไตรมาสที่ 1	974

กราฟเส้น: แนวโน้มแรงงานข้ามชาติที่เข้ามาตามระบบ Border Pass หรือมาตรา 64 ภายใต้ พ.ร.ก.บริหารจัดการการทำงานคนต่างด้าว ตั้งแต่ไตรมาสที่ 4 ของปี 2566 จนถึงไตรมาสที่ 1 ของปี 2569 ที่มาข้อมูล : สำนักงานแรงงาน จังหวัดสระแก้ว

การหายไปของแรงงานกัมพูชาส่งผลกระทบต่อการเก็บเกี่ยวผลผลิตภาคการเกษตรอย่างไร่อ้อย และสวนผลไม้อื่นๆ ซึ่งกรณีของไร่อ้อย ถ้าส่งหีบอ้อยไม่ทันฤดูกาลก็กระทบรายได้และหนี้สินของชาวไร่ เช่นเดียวกับสวนผลไม้ เช่น แคนตาลูป , ลำไย , และอื่นๆ ที่ยังต้องใช้แรงงานกัมพูชาเก็บผลผลิต เพราะไม่มีเครื่องจักรช่วยทดแทน

26 ส.ค.2568 รัฐบาลมีนโยบายสำคัญที่ช่วยแก้ปัญหาขาดแคลนแรงงานในไร่อ้อย ด้วยการออกมติ ครม. ‘ปลดล็อก’- อนุญาตให้ผู้หนีภัยการสู้รบจากเมียนมาออกมาทำงานนอกศูนย์พักพิงชั่วคราวได้ และสมาพันธ์ชาวไร่อ้อยแห่งประเทศไทยก็เป็นกลุ่มแรกๆ ที่ได้จ้างงานผู้ลี้ภัย แต่ในทางปฏิบัติกลับพบ 'ปัญหาใหม่' หลายอย่าง ทั้งผู้ลี้ภัยยังไม่ออกมาทำงานเท่าที่ควร ขั้นตอนการทำเอกสารที่ยังค่อนข้างซับซ้อน ส่งผลให้ภาระค่าใช้จ่ายของนายจ้างที่เพิ่มมากขึ้น

ด่านชายแดนไทย-กัมพูชา บ้านคลองลึก อ.อรัญประเทศ จ.สระแก้ว

ผู้ลี้ภัยออกมาทำงานน้อย อะไรคือสาเหตุหลัก ?

มนตรี คำพล ประธานสมาพันธ์ชาวไร่อ้อยแห่งประเทศไทย เผยว่า สมาพันธ์ทำเรื่องขอผู้ลี้ภัยมาทำงานที่ไร่อ้อยในช่วงแรก ประมาณ 4,000-5,000 คน และต้องจ่ายเงินล่วงหน้าเป็นค่าธรรมเนียมทำเอกสารคนละ 100 บาท รวมเป็นเงิน 400,000-500,000 บาท แต่ผลลัพธ์ไม่เป็นไปตามที่คาดหวัง ได้คนงานกลับมาเพียง 400-500 คน รวมกับแรงงานกัมพูชาที่ตกค้างในพื้นที่ราว 3,000 คน ก็ยังไม่พอกับความต้องการ

ข้อมูลจากกรมจัดหางาน ภายใต้กระทรวงแรงงาน เมื่อเดือน ต.ค.2568 ระบุว่ามีผู้ลี้ภัยอายุ 18-59 ปีที่อยู่ในศูนย์พักพิงชั่วคราว 9 แห่งตามตะเข็บชายแดน จำนวน 42,601 คน จากจำนวนประชากรทั้งหมด 77,305 คน และหากดูสัดส่วนคนหนุ่มสาวอายุ 20-35 ปี อาจจะมีอยู่ประมาณ 20,000 คน

จังหวัด	ศูนย์พักพิงชั่วคราว	จำนวนประชากร (คน)	จำนวนคนที่ออกมาทำงาน (คน)	สัดส่วนคนที่ออกมาทำงาน
ราชบุรี	บ้านถ้ำหิน	4,426	1,125	25.4
กาญจนบุรี	บ้านต้นยาง	1,777	293	15.5
ตาก	บ้านแม่หละ	28,167	1,071	16.5
แม่ฮ่องสอน	บ้านแม่สุริน	1,846	52	3.8
แม่ฮ่องสอน	บ้านแม่ลามาหลวง	9,272	263	2.8
ตาก	บ้านอุ้มเปี้ยม	9,252	160	2.8
แม่ฮ่องสอน	บ้านแม่ละอูน	8,215	77	1.7
แม่ฮ่องสอน	บ้านใหม่นายสอย	6,252	51	0.9
ตาก	บ้านนุโพ	8,098	20	0.8
รวม		77,305	3,112	4.0

ข้อมูลจากศูนย์ดำเนินการเกี่ยวกับผู้อพยพ ภายใต้กระทรวงมหาดไทย เมื่อ 11 พ.ค. 2569 ระบุว่า มีจำนวนคนที่ได้รับอนุญาตออกไปทำงานนอกค่าย จำนวน 3,112 คน จากประมาณ 42,601 คน โดยส่วนใหญ่มาจากบ้านถ้ำหิน จ.ราชบุรี ราว 1,125 คนจากจำนวนคนวัยทำงานทั้งหมดในค่าย 2,336 คน

ทั้งนี้ ตัวเลขดังกล่าวไม่ได้รวมกับผู้ลี้ภัยที่ทำงานนอกระบบ ซึ่งอาจจะเป็นงานรอบพื้นที่ศูนย์พักพิงชั่วคราว หรือพื้นที่อื่นๆ

ถ้าเช่นนั้นอะไรคือสาเหตุที่ทำให้แรงงานผู้ลี้ภัยไม่เดินทางมาทำงานที่สระแก้ว? จากการคุยกับหลายฝ่าย พบว่ามีหลายปัจจัยผสมกัน ยกตัวอย่าง

กังวลเรื่องความปลอดภัยจากสถานการณ์การสู้รบของไทยและกัมพูชา
กระแสข่าวลือและความไม่เข้าใจเรื่องการจ่ายค่าแรงตัดอ้อยและการถูกละเมิดสิทธิ โดยเฉพาะการไม่ให้คนงานเดินทางกลับบ้าน
ความกังวลจากการต้องอยู่ห่างจากสมาชิกครอบครัว และปัจจัยด้านระยะทางระหว่างค่าย-สถานที่ทำงาน

ปัญหาเรื่องการปรับตัว และความเข้าใจระหว่างนายจ้าง-ลูกจ้าง

เกริ่นเบื้องต้นก่อนว่า การจ่ายค่าจ้างและสวัสดิการการจ้างงานผู้ลี้ภัยจะต้องเป็นไปตามมาตรฐานขั้นต่ำของ พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 และค่าจ้างต้องไม่ต่ำกว่าค่าแรงขั้นต่ำตามที่กฎหมายกำหนดในแต่ละจังหวัด โดยจังหวัดสระแก้ว ค่าแรงขั้นต่ำอยู่ที่ 352 บาทต่อวัน (ข้อมูล ณ วันที่ 11 มิ.ย.2569)

อย่างไรก็ตาม การจ่ายค่าจ้างตัดอ้อย ซึ่งเป็นงานภาคการเกษตร มีวิธีการจ่ายเหมือนการจ้างทำของ หรือก็คือค่าตอบแทนตามจำนวนอ้อยที่คนงานเก็บเกี่ยวผลผลิตได้ โดยวิธีการคิดแบ่งเป็น 2 วิธี คือคิดตามน้ำหนัก หน่วยเป็นตัน หรือคิดตามจำนวนมัด

ส่วนใหญ่คนงานจะเลือกคิดเป็นมัด เพราะว่าคำนวณง่ายไม่ต้องใช้สมการทางคณิตศาสตร์ให้วายวุ่น สนนราคาอยู่ที่ 3-4 บาทต่อมัด ซึ่งนายจ้างจะแจ้งกับคนงานล่วงหน้าว่า ถ้าอยากได้ค่าจ้างให้เท่ากับค่าจ้างขั้นต่ำตามกฎหมาย วันหนึ่ง ควรตัดให้ได้ 100 มัดขึ้นไป ถึงจะได้เกิน 300 บาทต่อวัน

เวลาทำงานก็มีลักษณะยืดหยุ่น คนงานสามารถเลือกเวลาทำงานเองได้ โดยปกติแรงงานชาติพันธุ์จากศูนย์พักพิงฯ จะเริ่มทำงานตั้งแต่เช้าตรู่ และพักผ่อนในเวลา 10-11 โมง เนื่องจากสภาวะ ‘โลกรวน’ ทำให้ช่วงกลางวันร้อนมาก ทำงานไม่ไหว พวกเขาจะกลับมาทำงานอีกครั้งประมาณ 14.00 หรือ 15.00 น. ยาวไปจนถึง 18.00 น. ดังนั้น ทางนายจ้างก็มองว่าค่าแรงจะได้มากหรือน้อย ก็ขึ้นกับการทำงานของผู้ลี้ภัย

ศิววงศ์ สุขทวี ที่ปรึกษาเครือข่ายปฏิรูปการโยกย้ายถิ่นฐาน (TMR) และทำงานเรื่องนโยบายปลดล็อกการทำงานของผู้หนีภัยสงคราม อธิบายว่า เนื่องด้วยวิธีการจ่ายค่าแรงของเกษตรกรไร่อ้อยจ่ายตามจำนวนผลิตผลที่เก็บเกี่ยวได้ หากคนมีประสบการณ์สูงอย่างคนงานกัมพูชาก็อาจจะทำได้มากกว่าค่าแรงขั้นต่ำ แต่พอเป็นผู้หนีภัยสงครามที่เพิ่งไปทำงานนี้ครั้งแรก ไม่ชำนาญ ก็ตัดได้จำนวนน้อย ประกอบกับที่พักและอาหารที่เปลี่ยนแปลงไปมาก ทำให้คนงานช่วงแรกที่สมาคมเกษตรกรชายแดนบูรพาพาไป เดินทางกลับมายังศูนย์พักพิงฯ เยอะกว่าที่คาด

“พอเป็นแบบนั้นแล้ว ก็เกิดเป็นข่าวว่าการทำงานภาคการเกษตรมีปัญหา รายได้ไม่เท่าที่หวัง งานหนักกว่าที่คิด กลายเป็นต้นตอปัญหาความเข้าใจผิดในเวลาต่อมา คนไม่อยากมาทำงาน แต่ตอนหลังก็มีการวางมาตรฐานจ่ายค่าแรงให้ชัดเจนมากขึ้น” ศิววงศ์ ระบุ

มนตรี อธิบายว่า คนกัมพูชาทำงานได้เร็วเพราะทำมานานจนชำนาญ และยังเกี่ยวกับวิธีการทำงาน เวลาชาวกัมพูชาตัดอ้อยสดจะเริ่มจากการใช้ ‘ตะขอ’ สางใบนำหน้าหลายๆ ต้น แล้วค่อยรวบตัดทีเดียว มันจะเร็วเพราะสามารถตัดได้ทีละหลายลำพร้อมกัน แต่ถ้าชาวกะเหรี่ยงจะสางใบจนเกลี้ยงเลยแล้วก็ตัดทีละต้น ซึ่งเราก็คอยบอกว่าไม่ต้องสางทุกใบขนาดนั้น มันเลยทำได้น้อยกว่าแรงงานกัมพูชา

ถ้าเทียบกัน คนกัมพูชาจะสามารถตัดอ้อยสดได้วันละ 200-300 มัด ถ้าเป็นอ้อยเผา จะได้สูงถึง 500-600 มัด (เหตุที่ตัดอ้อยเผาได้เยอะกว่าเนื่องจากไม่ต้องมาคอยสางใบออก) ขณะที่ช่วงแรกๆ ของผู้ลี้ภัยที่มาทำงาน จะได้เพียง 50-60 มัด

แม้ว่าผู้ลี้ภัยจะเผชิญปัญหาการปรับตัวในการทำงานไร่อ้อยในทีแรก แต่นายจ้างก็ใช้วิธีให้คนกัมพูชาที่ยังตกค้างในพื้นที่ช่วยสอนงานให้ ทำให้บางคนสามารถตัดอ้อยสดได้เพิ่มมากขึ้น วันละ 200-300 มัด ศักยภาพไม่ต่างจากแรงงานกัมพูชา

"บางคน (ผู้ลี้ภัย) ทำงานได้วันละ 900 บาทก็มี มันขึ้นอยู่กับคนและความชำนาญ ทีแรกเขาทำงานไม่เป็น ต้องให้เขมรมาสอนว่าสางใบยังไง ทีแรกมันก็ช้าหน่อย 50-60 มัด นานเข้ามันก็เพิ่มขึ้นเรื่อยๆ" มนตรี กล่าว และระบุด้วยว่ามีบางคนสามารถส่งเงินกลับบ้านได้เป็น 20,000-30,000 บาทเลยทีเดียว

นอกจากนี้ ในเรื่องมาตรฐานการอยู่อาศัยและที่พักคนงาน กนกกาญจน์ คำพล ลูกสาวของมนตรี ที่มาช่วยเหลือเรื่องการจ้างงานผู้ลี้ภัยให้กับสมาพันธ์ฯ เล่าว่า เท่าที่เคยคุยกับศูนย์พักพิงฯ เขาขอที่อยู่อาศัยดีหน่อย เพราะเกษตรกรคนไทยมักคุ้นเคยกับการจ้างชาวกัมพูชา ซึ่งจะใช้ชีวิตแบบเรียบง่ายในป่าอ้อย อาจจะปลูกเพิงเล็กๆ หรือผูกเปลนอน อาหารก็หาทำกินกันเอง แต่กับผู้ลี้ภัยเขาคุ้นเคยกับชีวิตอีกแบบหนึ่ง

กนกกาญจน์ ตัวแทนจากสมาคมเกษตรกรชายแดนบูรพา ระบุว่า ตอนนี้เกษตรกรเจ้าของไร่อ้อยหลายคนมีความพยายามในการยกระดับที่พักอาศัยให้คนงานชาติพันธุ์ โดยสร้างบ้านพักให้คนงาน แต่ก็พบปัญหาว่าพอสร้างแล้ว ไม่มีคนมา ห้องว่างเหล่านั้นจึงจะเอาไว้ใช้ในฤดูกาลเปิดหีบครั้งถัดไป

กนกกาญจน์ ชี้แจงด้วยว่า ในกรณีที่คนงานต้องการกลับบ้าน ทางเกษตรกรไม่เคยห้าม และออกค่าใช้จ่ายในการเดินทางกลับให้ แต่อาจจะมีการสื่อสารกันคลาดเคลื่อน เพราะบางครั้งคนงานถ้าต้องการกลับ จะขอกลับค่ายเลยทันที แต่นายจ้างจะขอให้รอรอบรถก่อน สมมติอีก 5 วันค่อยกลับ เพราะว่าถ้ากลับทันทีจะเสียค่าใช้จ่ายแพงกว่า

'ระยะทาง' หนึ่งในปัจจัยการตัดสินใจ

ศิววงศ์ เอ็นจีโอด้านแรงงานตั้งข้อสังเกตว่า คนงานชาติพันธุ์หรือผู้ลี้ภัย ตัดสินใจไม่ไปทำงานจังหวัดที่ห่างไกลจากศูนย์พักพิงฯ เพราะว่าไม่อยากอยู่ไกลจากครอบครัว หรืออยากทำงานในพื้นที่ไม่ไกลจากบ้านที่อยู่ในศูนย์พักพิงชั่วคราว

แม้ว่าก่อนหน้านี้จะมีข้อเสนอให้ครอบครัวสามารถติดตามแรงงานได้ แต่ศิววงศ์ ประเมินว่า เรื่องนี้อาจจะไม่ง่ายนัก เพราะว่าการเอาครอบครัวไปอยู่ไซต์ก่อสร้าง หรือที่ทำงานใหม่ ซึ่งเป็นชุมชนที่ไม่รู้จักมาก่อน ต้นทุนการใช้ชีวิตหรือการตั้งครอบครัวใหม่อาจแพงกว่า แต่เรื่องนี้ต้องให้ผู้หนีภัยเขาได้ใช้เวลาที่จะเรียนรู้ และปรับตัวกับสังคมข้างนอก

ศิววงศ์ มีข้อสังเกตด้วยว่า ที่ศูนย์พักพิงชั่วคราวบ้านถ้ำหิน อ.สวนผึ้ง จ.ราชบุรี ที่มีอัตราผู้ลี้ภัยออกมาทำงานมากที่สุด เมื่อเทียบกับ 9 ศูนย์ เป็นการออกมาจำนวน 25-30% ของประชากรในค่ายทั้งหมด ถ้าเอาเฉพาะวัยแรงงาน 18-59 ปี ถือว่ามีคนออกมาทำงานจำนวนมากกว่าครึ่ง และถ้านับเฉพาะคนอายุ 20-35 ปี ออกมาทำงานน่าจะทั้งหมดแล้ว ซึ่งเท่าที่ทราบ ส่วนใหญ่จะออกไปทำงานโรงงานใกล้ๆ ศูนย์พักพิงฯ เช่น แถวจังหวัดกาญจนบุรี ราชบุรี หรือใน อ.สวนผึ้ง ใช้เวลาเดินทางไป-กลับประมาณ 1-2 ชม. ซึ่งสะท้อนว่าระยะทางระหว่างค่ายและสถานที่ทำงานมีผลต่อการตัดสินใจ

“การออกมาข้างนอก และกลับไปแคมป์ได้เองในเวลาสัก 2 ชม. คนงานเขารู้สึกโอเคมากกว่า ทำงานที่นี่ 3 เดือนถึงจะกลับไปที่บ้านในแคมป์ มันเป็นเงื่อนไขที่คนตัดสินใจได้ง่ายกว่า

"อย่างพื้นที่พักพิง 3 แห่งในจังหวัดตากก็ดี ในแม่ฮ่องสอนก็ดี ยังมีคนออกมาทำงานน้อยมาก 1-2% ของประชากรทั้งหมด ผมว่าระยะทางและความลำบาก มันเป็นเรื่องที่ทำให้เขาต้องพิจารณาพอสมควร" ศิววงศ์ กล่าว

จากการลองสอบถามผู้ประกอบการ และเกษตรกรไร่อ้อย จังหวัดสระแก้ว อธิบายกรณีของศูนย์พักพิงฯ แม่ฮ่องสอน เดินทางมาที่ไร่อ้อยชายแดนบูรพา ต้องใช้การเดินทาง 2 ต่อ คือตอนช่วงเดินทางจากค่ายฯ ลงมาที่เมือง ซึ่งอาจจะเป็นการเหมารถตู้ รถทัวร์ หรือ 4WD ลงมาจากค่ายบนเขา หลังจากนั้น จึงจะให้เดินทางมาที่ไร่อ้อย สระแก้ว รวมระยะเวลาประมาณ 10 ชม. ยาวนานเทียบเท่ากับการนั่งรถไฟจากกรุงเทพฯ ไปเชียงใหม่

ต้นทุนจ้างงานเพิ่มขึ้น หลังคนงานกัมพูชาหายไป

ผลกระทบต่อนายจ้างเกษตรกรไร่อ้อยคือต้นทุนการจ้างงานผู้ลี้ภัยมีราคาแพง เมื่อเทียบกับคนงานกัมพูชา กนกกาญจน์ เล่าให้ฟังว่า ราคาการจ้างงานและทำเอกสารของชาวกัมพูชาอยู่ที่ประมาณ 2,900 บาทต่อคน แต่คนงานชาติพันธุ์จากศูนย์พักพิงฯ อาจต้องใช้ค่าใช้จ่ายประมาณ 4,000 บาท ซึ่งเป็นปัญหาเรื่องกระบวนการจ้างที่หลายขั้นตอนที่สร้างภาระให้นายจ้าง

ขั้นตอนการจ้างงานผู้ลี้ภัยจากศูนย์พักพิงชั่วคราวฯ สามารถสรุปได้เป็น 3 ขั้นตอน คือ

นายจ้างยื่นความต้องการแรงงานที่กรมจัดหางานจังหวัด และประสานขออนุญาตเข้าแคมป์เพื่อรับสมัครคนงาน
เมื่อได้รายชื่อผู้ที่ต้องการสมัครทำงานแล้ว จะต้องทำเรื่องขอใบ อน.2 หรือหนังสือให้ผู้ลี้ภัยออกนอกพื้นที่ชั่วคราว ระยะเวลา 15 วัน เพื่อทำเอกสารเกี่ยวกับการจ้างงาน ทั้งการตรวจสุขภาพในโรงพยาบาลในพื้นที่ ประสานซื้อประกันสุขภาพใน รพ.ปลายทาง และทำเรื่อง e-WorkPermit ในระบบออนไลน์
เมื่อได้ใบเสร็จรับเงิน e-WorkPermit คนงานจะต้องเดินทางกลับมาที่ศูนย์พักพิงฯ เพื่อทำเอกสาร อน.1 โดยครั้งนี้ผู้ลี้ภัยจะได้เดินทางออกนอกพื้นที่เป็นระยะ 1 ปี เพื่อไปทำงาน เมื่อครบกำหนด ก็ต้องเดินทางกลับมาที่ค่าย

สาเหตุหลักที่ทำให้ราคาการจ้างงานกลุ่มผู้ลี้ภัยแพงกว่าแรงงานกัมพูชา คือขั้นตอนการเดินทาง ที่นายจ้างต้องออกเงินให้ลูกจ้าง ทั้งการเดินทางออกมาตรวจสุขภาพที่โรงพยาบาลรัฐในท้องที่ ค่าใช้จ่ายในการเดินทางกลับค่าย ไปจนถึงการพาแรงงานมาส่งที่ไร่อ้อยสระแก้ว ทั้งหมดนี้ล้วนเป็นภาระที่นายจ้างต้องออกให้แรงงานทั้งหมด โดยใช้เงินประมาณ 3,000 บาทต่อคน ไม่รวมค่าเอกสารหรือต้นทุนแฝงอื่นๆ อย่างกรณีที่คนงานลงทะเบียนมาทำงาน ตรวจสุขภาพ และทำเอกสารใบอนุญาตทำงานแล้ว แต่เปลี่ยนใจไม่มาทำงานกลางคัน นายจ้างก็ต้องเสียเงินโดยไม่ได้แรงงาน หรือกรณีที่แรงงานมาแล้ว แต่ทำงานไปเพียงไม่กี่เดือน ก็ขอกลับบ้านโดยที่ยังไม่ครบกำหนดสัญญาจ้าง เพราะทนงานภาคการเกษตรไม่ไหว

เมื่อวกมาดูกรณีการจ้างงานคนงานกัมพูชา พวกเขาเดินทางข้ามฝั่งมาทำงานได้เลย แม้ว่าจะมีรายละเอียดเรื่องเอกสารขออนุญาตทำงาน ค่าแสตมป์เล่ม ‘Border Pass’ ค่าตรวจสุขภาพ และค่าประกันสุขภาพ แต่ไม่ได้มีค่าเดินทางที่ต้องจ่ายให้คนงาน ภาพรวมการจ้างงานก็ยังถือว่าราคาถูกกว่าเมื่อเทียบกับคนงานผู้ลี้ภัย

นอกจากประเด็นดังกล่าว กนกกาญจน์ มองด้วยว่ายังมีเรื่องขั้นตอนการทำเอกสารทางราชการที่ใช้เวลานาน ส่งผลให้คนงานชาติพันธุ์จากศูนย์พักพิงฯ มาทำงานที่ไร่อ้อยช้ากว่าที่ควรจะเป็น มาถึงก็คือช่วงท้ายๆ ของฤดูเปิดหีบอ้อย

อย่างไรก็ตาม ในทางปฏิบัติพบว่าหน่วยงานราชการในพื้นที่ก็พยายามช่วยเหลือนายจ้าง โดยการอนุโลมขั้นตอนจ้างงานมีความยืดหยุ่นมากขึ้น

เธอยกตัวอย่าง จ.แม่ฮ่องสอน จากเดิมที่หลังจากตรวจสุขภาพและทำ E-WorkPermit แล้ว สามารถเดินทางไปทำงานที่ไร่อ้อยสระแก้วได้เลยทันที แทนที่ย้อนกลับไปดำเนินการเอกสาร อน.1 ที่ค่ายพักพิงชั่วคราวที่คนงานสังกัด โดยที่ทางอำเภอจะจัดทำเอกสาร อน.1 และส่งเอกสารทางไปรษณีย์ตามหลังให้นายจ้าง พอเป็นแบบนี้ก็ช่วยร่นทั้งระยะเวลาการทำเอกสาร การเดินทาง รวมถึงลดค่าใช้จ่ายให้นายจ้างไปในตัว

การอนุโลมลักษณะนี้ก็ขึ้นอยู่กับการตัดสินใจของหน่วยงานในพื้นที่แต่ละแห่งไม่เหมือนกัน บางแห่งมีความเข้มงวดมากกว่า เช่น บ้านต้นยาง อ.สังขละบุรี จ.กาญจนบุรี ยืนยันว่าหลังจากที่ได้บิลรับเงินทำ E-WorkPermit เรียบร้อยแล้ว ต้องกลับมาที่ค่ายพักพิงฯ เพื่อทำเอกสาร อน.1 ไม่สามารถลัดขั้นตอนให้คนงานเดินทางไปที่ไร่สระแก้วได้ทันที

นอกจากวิธีการดังกล่าว นายจ้างสามารถจ้างคนงานมาล่วงหน้าก่อนฤดูกาลเปิดหีบจะเริ่มต้น แต่นายจ้างเองก็มีความกังวลว่าหากเราคนงานเร็วเกินไป จะไม่มีงานให้คนงานทำ และนายจ้างต้องออกเงินค่าจ้างให้ฟรี แม้ว่าจะมีอีกทางเลือก คือให้คนงานไปทำงานที่ไร่ยูคาลิปตัสรอเวลาเปิดหีบอ้อย แต่ก็เสี่ยงขัดกฎหมายให้คนงานต่างด้าวทำงานผิดประเภท

คอขวดทางด้านระบบ รพ.ตรวจสุขภาพคนงานไม่ทัน

อีกปัญหาที่นายจ้างสะท้อน คือ คอขวดด้านระบบสาธารณสุขที่ไม่ทันความต้องการจ้างงานในระยะเร่งด่วน ณัฐวุฒิ หวังพนาวงศ์ นายกสมาคมการค้าพัฒนาศักยภาพผู้ประกอบการนำเข้าแรงงานต่างด้าว สะท้อนปัญหาการจ้างงานแรงงานชาติพันธุ์ หรือแรงงานผู้ลี้ภัย ส่วนหนึ่งติดอยู่ที่ขั้นตอนการตรวจสุขภาพแรงงานที่เป็นคอขวด โดยโรงพยาบาลรัฐเปิดให้ตรวจคนงานเพียงสัปดาห์ละ 1 หรือ 2 วันเท่านั้น และจะตรวจได้วันละ 50 คน ทำให้ไม่ทันต่อการจ้างงาน เราอาจจะมีคนในวัยทำงาน 4 หมื่นคน แต่สัปดาห์หนึ่งเราเอาคนงานออกมาได้ไม่เกิน 200 คน ทำให้การจ้างงานไม่เต็มเม็ดเต็มหน่วย

ณัฐวุฒิ หวังพนาวงศ์ นายกสมาคมการค้าพัฒนาศักยภาพผู้ประกอบการนำเข้าแรงงานต่างด้าว

ขณะที่ภาคประชาสังคมมองว่าเรื่องนี้ยังมีปัญหาโดยเฉพาะจังหวัดที่ศักยภาพของ รพ.รัฐยังไม่สามารถตรวจคนงานปริมาณมากได้ ศิววงศ์ อธิบายว่า ข้อกำหนดการตรวจสุขภาพต้องตรวจที่โรงพยาบาลในพื้นที่ เพื่อป้องกันการแพร่ระบาดโรคจากชายแดนไปยังส่วนอื่นๆ แต่เราก็พบว่าศักยภาพของ รพ.รัฐในแต่ละแห่งรองรับปริมาณการตรวจสุขภาพได้ไม่เท่ากัน

ศิววงศ์ ยกตัวอย่างใน จ.ตาก ที่จำนวนประชากรผู้ลี้ภัยชาวเมียนมาในศูนย์พักพิงฯ มากที่สุด มีโรงพยาบาลขนาดใหญ่ในพื้นที่ เช่น โรงพยาบาลท่าสองยาง โรงพยาบาลอุ้มผาง หรือโรงพยาบาลแม่สอด มีศักยภาพมากกว่า อาจจะมีปัญหาติดขัดน้อยกว่า รพ.ขนาดเล็ก

กรณีของจังหวัดแม่ฮ่องสอน เรื่องนี้มีปัญหาอย่างชัดเจน เช่น โรงพยาบาลศรีสังวาลย์ ไม่ใช่ รพ.ขนาดใหญ่ก็อาจจะตรวจให้ไม่ทัน เมื่อคนงานมาจากพื้นที่ห่างไกล บางคนเลือกมาพักในเมืองก่อนตรวจที่ รพ. วันหนึ่งสามารถตรวจได้ 50 คนต่อสัปดาห์ ถ้าคนงานมาแล้วไม่ได้ตรวจก็ต้องพักค้างคืนในเมืองเพิ่ม หรือเดินทางกลับไปที่ศูนย์พักพิงฯ ก่อนและค่อยกลับมาตรวจอีกครั้ง แม้ว่าเขาจะบอกว่านายจ้างและคนงานร่วมกันจ่าย แต่ผู้ลี้ภัยเขาไม่ได้มีเงินมากมายที่จะออกค่าใช้จ่ายก่อนล่วงหน้า ทำให้นายจ้างต้องรับภาระในส่วนนี้

ศิววงศ์ ระบุว่า การแก้ปัญหาด้วยการเพิ่มศักยภาพการตรวจคนงานก็ยังเป็นเรื่องยาก เนื่องจาก รพ.ไม่ได้ดูแลคนงานผู้ลี้ภัยแค่คนกลุ่มเดียว ขณะที่กระทรวงสาธารณสุขกำลังพิจารณาเรื่องการอนุญาตให้เอกชนเข้าไปตรวจภายในศูนย์พักพิงฯ เพื่อลดภาระ รพ. แต่ก็มีข้อกังวลว่าอาจจะต้องไปซื้อประกันสุขภาพของเอกชน เพราะมีข้อกำหนดว่าประกันสุขภาพของกระทรวงสาธารณสุข ต้องซื้อที่ รพ.รัฐเท่านั้น

ผลตอบรับ 2 กระแส ทั้งพอใจ-ไม่ตอบโจทย์

อย่างน้อยช่วง 6 เดือนที่ผ่านมา แม้ว่าตัวเลขการจ้างงานคนงานผู้ลี้ภัยถือว่ายังน้อยเมื่อเทียบกับจำนวนคนในวัยทำงานใน 9 ค่าย แต่ก็มีกลุ่มคนงานในช่วงแรกก็ได้ออกมาลองชิมลางทำงานกลางแดด ช่วงเปิดหีบอ้อยเมื่อปลายปี 2568

ในด้านผลตอบรับจากนายจ้างมีปะปนกันหลายแบบ ทั้งมองว่ายังไม่ตอบโจทย์เรื่องทดแทนแรงงานกัมพูชา แต่ในมุมของนายจ้างที่ชอบคนงานกลุ่มนี้ก็มีเหมือนกัน หนึ่งในนั้นคือคุณสุรชัย วงศ์จอม

สุรชัย เป็นหนึ่งในเกษตรกรชาวไร่ที่ได้จ้างงานคนชาติพันธุ์ ซึ่งส่วนใหญ่มาจาก 'เมืองสามหมอก' แม่ฮ่องสอน โดยคนงานชุดนี้เริ่มมาทำงานตั้งแต่เดือน ธ.ค. 2568 หลังฤดูกาลเปิดหีบอ้อยล่วงเลยมา 20 วันแล้ว และปัจจุบันหลังโรงงานปิดรับอ้อย คนงานชาติพันธุ์ก็เดินทางกลับค่ายผู้ลี้ภัยเลยทันที เหลือคนงานในไร่สุรชัยแค่ 3 คน ที่ยังทำงานช่วยเหลือดูแลไร่

แม้ว่าช่วงแรกๆ คนงานผู้ลี้ภัย-มือใหม่นักตัดอ้อยยังทำงานได้ช้า และต้องใช้เวลาปรับตัว แต่สุรชัย ไม่ได้มองว่าเรื่องนี้เป็นปัญหา และคิดว่าทุกคนไม่ว่าจะเป็นใคร ก็ต้องใช้เวลาปรับตัวกับงานใหม่ ไม่เว้นแม้แต่คนงานกัมพูชา

“ของพวกนี้มันต้องใช้เวลาการฝึกฝน ไม่ใช่อยู่ๆ จะตัดเก่งเลย กัมพูชาก็เหมือนกัน มาทีแรกตัดได้ทีละ 20-30 มัด พอตัดไปเขาก็ชำนาญ เก่งขึ้นเรื่อยๆ รายได้ก็เพิ่มขึ้น” สุรชัย กล่าว

แม้ก่อนหน้านี้จะมีการคุยกันว่า ‘ค่าใช้จ่ายในการจ้างงานคนงานชาติพันธุ์’ จะมีราคาแพงถ้าเทียบกับการจ้างคนงานกัมพูชา แต่สุรชัย ก็ยืนยันว่า ถ้าไม่มีคนงานมาตัดอ้อย และส่งอ้อยไม่ทัน มูลค่าความเสียหายจะมากเสียยิ่งกว่านี้

สุรชัย จอมวงศ์ เกษตรกรชาวไร่อ้อย 50 ปี

เกษตรกรไร่อ้อย อายุ 50 ปี เล่าถึงการได้จ้างงานผู้ลี้ภัย เขาก็พยายามดูแลคนงานให้ดีที่สุดเท่าที่ทำได้ เพราะคนงานมากันไกล มาตัดอ้อยให้ เขาก็ดีใจแล้ว ที่นี่อยู่กันแบบ ‘ครอบครัว’ มีอะไรก็แบ่งให้ ที่ห้องพักของคนงานก็มีไฟฟ้า มีประปา ให้ใช้ หากถามว่าอะไรที่คนงานชาติพันธ์ุดูจะแตกต่างจากแรงงานกัมพูชา สุรชัย มองว่าคงเป็นเรื่องการเคี้ยวหมาก เรียกว่าเคี้ยวกันเก่งมาก

“ผมซื้อตามบ้านให้เลย พลูเขาปลูกตามบ้าน ตอน (คนงาน) 38 คนเข้ามา ก็หมดเป็นเจ้าๆ เลย และกินวันหนึ่งไม่ใช่น้อยๆ คนมันเยอะ และเคี้ยวทุกคน เคี้ยวแล้วทำงานได้” เกษตรกรอายุ 50 ปี เล่าให้ฟัง

จากบทสนทนา ได้สอบถามความรู้สึกของสุรชัย ในการจ้างงาน เขามองว่า ในเรื่องความ ‘อึด ถึก ทน’ คนงานชาติพันธุ์ถือว่าโอเคเลย ไม่แพ้ชาวกัมพูชา มีนิสัยที่เขาชอบคือเรื่องความซื่อสัตย์ อย่างน้อยก็ไม่มีเรื่องร้องเรียนแถวละแวกบ้านมาว่าคนงานของเขาไปลักเล็กขโมยน้อย นอกจากนี้ คนที่ทำงานกับเขาก็เป็นคนประหยัด มีเงินส่งให้ที่บ้านหลายหมื่น จนญาติหรือคนรอบตัวเห็น เขาก็อยากมาทำงานที่ไร่อ้อยเหมือนกัน

“หัวหน้าแรงงานชาวชาติพันธุ์เขาชอบไปกับแม่บ้านผม พอซื้อของให้ แรงงานเขาจะบอกว่า เถ้าแก่พอแล้ว หมดเยอะแล้ว เขาไปหิ้วของ เรามีน้ำใจจะซื้อของให้เขา ซื้อขนมให้เขา หนูไม่เอา เถ้าแก่หนูเกรงใจ ถ้าเป็นคนกัมพูชา โห มีอีกไหม” สุรชัย เล่าติดตลกถึงประสบการณ์จ้างงานแรงงานหลายรูปแบบ

นอกจากนี้ กนกกาญจน์ ตัวแทนสมาคมเกษตรกรชายแดนบูรพา ช่วยเสริมว่า ถ้าได้มาไร่อ้อยจริง ชีวิตถือว่าอิสระมากๆ นายจ้างบางคนพาไปเที่ยวที่นู่นนี่ ไม่ได้กักขัง ลูกน้องอยากไปไหนก็พาไป ไหว้พระ เที่ยวห้างบิ๊กซี สุดสัปดาห์อยากไปตรงไหน ให้เขาคิดกันเอง แล้วเราพาไป พาไปเล่นน้ำ เขาก็มีความสุข เขาเป็นวัยรุ่น ได้ผ่อนคลาย และบางคนก็ไปทะเล เขาไปตรงไหนได้หมด ไม่มีขอบเขต

แม้จะมีกลุ่มคนงานที่มีปัญหาทางด้านพฤติกรรม เช่น ดื่มเหล้า ก่อความวุ่นวาย และปฏิเสธการทำงาน แต่สำหรับชาวไร่ เขามองว่าคนทุกชนชาติมีปัญหาเหมือนกันทั้งหมด รวมถึงคนกัมพูชา เขาก็มีปัญหาดื่มเหล้า

ขณะที่ณัฐวุฒิ มองในภาพรวมว่า นโยบายนำเข้าแรงงานชาติพันธุ์จากศูนย์พักพิงฯ อาจจะยังไม่ประสบความสำเร็จนักในมุมมองของเขา เนื่องจากไม่มีเวลาได้ฝึกฝนการทำงาน และยังทำงานได้ช้าเมื่อเทียบกับคนงานกัมพูชา เขามองว่าส่วนหนึ่งมาจากการที่แรงงานชาติพันธุ์ที่อยู่ในค่ายฯ อยู่ภายใต้การดูแลขององค์กรระหว่างประเทศมายาวนาน ไม่ได้มีโอกาสออกมาทำงาน ฝึกทักษะอาชีพทำงานเหมือนคนงานปกติ ทำให้การทำงานไม่ได้ประสิทธิภาพ

นอกจากนี้ ยังมีอุปสรรคทางด้านกำแพงภาษาระหว่างนายจ้าง-ลูกจ้าง อย่างกรณีของสุรชัย ถือว่าโชคดีที่มีคนงานพูดภาษาไทยได้ ทำให้การสั่งงานเป็นไปราบรื่น และแม้ว่าผู้ลี้ภัยจะสามารถพูดอังกฤษได้อย่างคล่องแคล่วจากการจัดการศึกษาภายในค่าย แต่เกษตรกรชาวไทยส่วนใหญ่เป็น ‘สว.’ หรือผู้สูงวัย ทำให้พูดภาษาอังกฤษไม่ได้ ต้องใช้ภาษามือช่วยชี้โบ้ชี้เบ้ หรือให้ลูกหลานช่วยเป็นล่ามจำเป็น

“ชาวไร่มีแต่คนสูงอายุ เขาไม่ได้พูดภาษาอังกฤษเก่ง เวลาจะคุยก็ต้องถามลูกหลาน บางคนก็ไม่ว่าง แต่ถ้าเขา (คนงาน) ทำงานอีกหลายปีก็จะพูดภาษาไทยได้ เพราะตอนแรกแรงงานกัมพูชาเข้ามาใหม่ๆ ก็พูดภาษาไทยไม่ได้เหมือนกัน แต่มาอยู่หลายปี เขาศึกษา ก็พูดเก่งขึ้น” สุรชัย กล่าว

ในฤดูกาลเปิดหีบอ้อยคราวหน้า ถ้ามีการจ้างงานแรงงานชาติพันธุ์ ทางนายจ้างคิดว่าจะต้องปรับระบบกระจายคนงานใหม่ จากเดิมที่จะเอาคนงานมาแบ่งเป็นกลุ่มเล็กๆ และกระจายไปทำงานที่ต่างๆ เปลี่ยนเป็นการจัดสรรให้คนงานที่มาจากศูนย์พักพิงเดียวกันได้ทำงานในไร่เดียวกัน และหากเป็นไปได้อาจจะพาหัวหน้าเซ็กเตอร์ภายในศูนย์พักพิงฯ มาช่วยดูแลคนงาน เพราะว่ามีตัวอย่างที่บ้านต้นยาง อ.สังขละบุรี จ.กาญจนบุรี หัวหน้ามาดูแลด้วยตัวเองซึ่งพบว่าปัญหาเรื่องคนงานน้อยลง

ฝั่งนายจ้างมองตรงกันด้วยว่า เป็นไปได้อยากให้คนงานพาลูกมาเรียนที่สระแก้ว เรียนฟรี และจะได้เรียนภาษาไทยด้วย เพราะเขามองว่าตอนนี้มันยากมากที่คนงานจะได้ไปประเทศที่ 3 ทั้งหมด ถ้าพูดภาษาไทยได้จะเป็นประโยชน์กับพวกเขาทั้งเรื่องการใช้ชีวิตในประเทศไทยระยะยาว และการหางานทำ

ทั้งนี้ ภายในศูนย์พักพิงชั่วคราวจะไม่มีการจัดการเรียนการสอนตามหลักสูตรกระทรวงศึกษาธิการ และไม่ได้มีการสอนภาษาไทยให้กับผู้ลี้ภัย รวมถึงไม่อนุญาตให้เด็กในค่ายออกไปเรียนโรงเรียนข้างนอก เนื่องจากรัฐไทยไม่ได้ตั้งเป้าหมายว่าจะให้ผู้ลี้ภัยกลุ่มนี้ลงหลักปักฐานอยู่ในประเทศไทยระยะยาว แต่ช่วงที่ผ่านมาภาคประชาสังคมก็เรียกร้องให้รัฐบาลทบทวนมาตรการข้อจำกัดเหล่านี้ เนื่องจากไทยเข้าสู่สังคมสูงวัยและกำลังแรงงานลดลงอย่างมาก การดึงผู้ลี้ภัยให้เข้ามาช่วยทำงานจะเป็นเรื่องจำเป็นในภายภาคหน้า

ผลกระทบมาแล้ว เยียวยาจากรัฐอยู่ไหน ?

"เรื่องฟื้นความสัมพันธ์ยังไม่ต้องคุย เรื่องความร่วมมืออื่นยังไม่ต้องคุย และเรื่องเปิดด่าน ก็ยัง นี่คือจุดยืนของรัฐบาลไทยในเวลานี้"

อนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี ให้สัมภาษณ์สื่อเมื่อ 5 มิ.ย.ที่ผ่านมา ท่ามกลางกระแสข่าวที่กัมพูชากำลังตระเตรียมรายชื่อตั้งคณะกรรมการประนอม เพื่อเจรจาข้อพิพาททางทะเลไหล่ทวีปทับซ้อนในอ่าวไทย หลังจากยกเลิก MOU44

ไม่เพียงแค่นั้น มติคณะรัฐมนตรี เมื่อวันที่ 2 ธ.ค. 2568 อนุญาตให้ต่อใบอนุญาตทำงานให้แรงงานข้ามชาติเมียนมา ลาว และเวียดนามที่ใบอนุญาตจะสิ้นสุดในวันที่ 13 ก.พ.2569 และ 31 มี.ค. 2569 ให้สามารถอยู่ในประเทศไทยและทำงานได้อีก 1 ปี แต่ยังคงยกเว้นแรงงานสัญชาติกัมพูชา ถ้ามาตรการยังเป็นลักษณะเช่นนี้ต่อไปเรื่อยๆ อาจมีแรงงานกัมพูชาหลุดออกจากระบบ และกลายเป็นคนงานผิดกฎหมายมากขึ้น

ที่ผ่านมาภาครัฐมีมาตรการช่วยเหลือหรือไม่ เพราะผลกระทบที่เกิดขึ้นส่วนหนึ่งมาจากนโยบายของภาครัฐ คำตอบของชาวไร่อ้อย ระบุว่ายังไม่มีในส่วนของการจ้างงาน กนกกาญจน์ กล่าวว่า ค่าใช้จ่ายในการพาลูกจ้างจากศูนย์พักพิงฯ มาทำงานมีค่าใช้จ่ายสูง แต่รัฐก็ไม่เคยมีมาตรการช่วยเหลือ "เขาอ้างว่าเราเลือกทำอาชีพนี้เอง ต้นทุนเป็นสิ่งที่คุณต้องแบกรับ"

"เคยมีกระแสที่ให้คนกัมพูชาเข้ามา (ทำงาน) ก็จะมีคอมเมนต์ว่าทำไมไม่ใช้เครื่องจักร พอตอบไปว่าเครื่องจักรใช้ไม่ได้ ต้องใช้คนเท่านั้น งั้นมันเป็นอาชีพที่คุณเลือก คุณต้องจัดการแก้ไขปัญหากันเอง" กาญจน์กนก กล่าว

สุรชัย กล่าวว่า ผู้ว่าฯ สระแก้วคนก่อนเคยบอกกับพวกเขาว่าทำไมดักดานปลูกแต่อ้อยอย่างเดียว ไม่ปลูกอย่างอื่น แต่สำหรับเขาการเปลี่ยนไปปลูกพืชอย่างอื่นๆ ก็ไม่ได้ง่ายดายขนาดนั้น

"อุปกรณ์มีแต่ปลูกอ้อย แต่จะให้เราปลูกข้าวโพด เราซื้อเครื่องจักรปลูกอ้อย ก็ต้องใช้ปลูกอ้อย คนลงทุนไปแล้วจะให้เปลี่ยนไปทำอย่างอื่นมันก็ยาก ไม่ใช่ลงทุนไม่กี่พันบาท แต่เป็นแสน เป็นล้าน และเป็นหนี้ผูกพันกับโรงงานด้วย มันต้องทำอ้อยใช้หนี้เขา" สุรชัย กล่าว

ข้อเสนอ 2 ทาง เจรจานำเข้าแรงงานเพื่อนบ้าน-เปิดขึ้นทะเบียนแรงงานผิดกฎหมายเพิ่ม

ความคาดหวังของสุรชัย และชาวไร่อ้อยคนอื่นๆ หากสถานการณ์ปิดด่านชายแดนยังคงลากยาวต่อเนื่อง และต้องวกกลับมาจ้างงานผู้ลี้ภัยชาวเมียนมาอีกรอบ พวกเขาก็คาดหวังว่ารัฐบาลจะช่วยปรับปรุงขั้นตอนกระบวนการจ้างงานให้มีความซับซ้อนน้อยลงกว่านี้ เพราะยิ่งกระบวนการซับซ้อน ย่อมหมายถึงภาระของนายจ้างก็เพิ่มขึ้น

กนกกาญจน์ ในฐานะตัวแทนสมาคมเกษตรกรชายแดนบูรพา อยากเสนอภาครัฐให้ความสำคัญกับภาคการเกษตรที่มีฤดูเก็บเกี่ยวที่จำกัด ถ้าเกษตรกรเข้าถึงการจ้างแรงงานได้ก่อนอุตสาหกรรมอื่นๆ ก็มองว่าจะช่วยเหลือเกษตรกรได้ ช่วงที่ผ่านมาเหลืออ้อยที่ยังไม่ได้ตัดเข้าโรงงานจำนวน 4,000-5,000 ไร่

"เราได้คุยกับรัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงาน ตอนนั้นเป็นท่านตรีนุช (เทียนทอง) ก็บอกว่าเราจะไปบังคับเขาไม่ได้ เขาอยากทำอะไรมันต้องความสมัครใจ เป็นเรื่องสิทธิมนุษยชน เราไม่ได้บังคับ แต่เราหมายถึงช่วยเปิดช่องทางให้คนที่ทำงานไร่อ้อยก่อน และอุตสาหกรรมอย่างอื่น ค่อยให้เขาไปช้อน

"เราเคยคุยกับกรมจัดหางานที่แม่สอด เขาบอกว่าไร่อ้อยคือความสำคัญลำดับสุดท้ายเลย" กนกกาญจน์ กล่าว

สำหรับภาคประชาสังคมอย่างศิววงศ์ มองว่า ท้ายที่สุด แม้ว่าการปรับปรุงโครงสร้างทางกฎหมายเพื่อลดเงื่อนไขการควบคุมและอำนวยให้ผู้ลี้ภัยออกมาใช้ชีวิตข้างนอกศูนย์พักพิงฯ ยังสำคัญ แต่ถ้าเราจะเอาเรื่องนี้ไปตอบโจทย์เรื่องการแก้ไขปัญหาขาดแคลนแรงงานไม่น่าจะได้ เนื่องจากประชากรในค่ายไม่ได้มีจำนวนเยอะ และผู้ลี้ภัยหลายคนไม่ได้มีการเตรียมตัวมาก่อน คนจำนวนมากยังต้องการการเรียนภาษาไทย หรือเสริมทักษะความรู้ทางด้านกฎหมาย และการใช้ชีวิตในสังคม

ณัฐวุฒิ ที่มองว่าการจ้างงานผู้ลี้ภัยจะไม่ได้ตอบโจทย์ภาวะขาดแคลนแรงงานในสระแก้ว เขาเสนอว่ารัฐบาลควรมีมาตรการ 2 มิติควบคู่กัน คือ

เจรจาเชิงรุก เจริญสัมพันธ์กับประเทศที่ไทยไม่ได้เป็นคู่ขัดแย้ง เช่น ประเทศเมียนมา เพื่อนำเข้าแรงงานมาเติมในระบบ
เปิดขึ้นทะเบียนแรงงานผิดกฎหมาย รวมถึงแรงงานกัมพูชาให้เข้ามาในระบบ เพื่อให้นายจ้างสามารถจ้างงานได้อย่างสบายใจ และมีคนงานหมุนเวียนในพื้นที่

ก่อนหน้านี้ที่มีข้อวิจารณ์ว่าการเปิดขึ้นทะเบียนแรงงานผิดกฎหมายจะทำให้เกิดการลักลอบเข้าเมืองมากขึ้น ณัฐวุฒิ มองว่าเป็นบทบาทหน้าที่รัฐต้องปราบปราม แต่อย่างน้อยเอาคนที่ผิดกฎหมายในประเทศไทยตอนนี้ ขึ้นมาถูกกฎหมายก่อน

"จริงๆ ถ้าถามคนชายแดนสระแก้ว อยากให้เปิดด่านพรุ่งนี้เลย แต่เราเข้าใจว่าประเทศต้องมาก่อน เราพยายามเข้าใจ แต่อยากขอวิงวอนให้ทางภาครัฐเยียวยาให้กับเราด้วย อาจจะไม่ได้ขอเงิน เกษตรกรเขาไม่ได้ขออะไรมาก เขาขอแค่นโยบายให้เขาได้ใช้แรงงานถูกกฎหมาย ไม่ใช่เขาโดนดำเนินคดี โดนจับ และก็ต้องเสียผลผลิต ต้องเสียทุกสิ่งทุกอย่าง" ณัฐวุฒิ กล่าว

ณัฐวุฒิ มองว่า ถ้ามีการเปิดลงทะเบียนแรงงานเถื่อน อย่างน้อยเกษตรกรจะได้จ้างงานคนงานแบบขึ้นกะ หมุนเวียนในพื้นที่ สมมติเขาเป็นเกษตรกรก็จะคุยกับเพื่อนว่าคนงานเขาทำงานถึงตอนไหน เมื่อคนทำงานที่ไร่นี้เสร็จแล้ว เขาก็จะขอให้มาทำงานที่ไร่เขาต่อได้ แต่ถ้าไม่มีมาตรการขึ้นทะเบียนแรงงานเลย จะทำให้นายจ้างอยู่ในสภาวะบังคับให้ต้องจ้างคนงานผิดกฎหมาย ทั้งที่เขาไม่อยากทำ แต่ถ้าไม่จ้างก็จะไม่มีคนทำงาน ไม่มีรายได้จุนเจือครอบครัว

ถามว่ากังวลหรือไม่ต่อกระแสต่อต้านนอกพื้นที่สระแก้ว หากมีการขึ้นทะเบียนแรงงานกัมพูชา ณัฐวุฒิ มองว่า เรื่องนี้เป็นบทบาทของรัฐที่ต้องแจกแจงให้ประชาชนรับทราบข้อเท็จจริงที่เกิดขึ้น

"ผมคิดว่าภาครัฐต้องสู้ด้วยข้อเท็จจริง นโยบายนี้จะช่วยเหลือประชากรกี่ครัวเรือน และถ้ายังมีประชาชนที่โจมตีมาตรการนี้ขณะที่รัฐบาลช่วยเหลือได้หลายร้อยหลายพันครัวเรือน ก็ถือว่าเขาเห็นแก่ตัวเกินไป

"เป็นหน้าที่ภาครัฐ ไม่ใช่ข้ออ้าง ไม่ใช่เป็นเหตุให้กลัวการโจมตี กลัวกระแสก็เลยต้องทำร้ายประชาชน ผมว่าไม่น่าใช่" ณัฐวุฒิ กล่าว

รายงานพิเศษ

คุยกับผู้กำกับ นักแสดง 'ทนายปีศาจ' | หมายเหตุประเพทไทย EP.631

user8 — Sun, 14 Jun 2026 06:40:47 +0000

คุยกับผู้กำกับ นักแสดง 'ทนายปีศาจ' | หมายเหตุประเพทไทย EP.631 user8 Sun, 2026-06-14 - 13:40

หมายเหตุประเพทไทยสัปดาห์นี้ ภาวิน มาลัยวงศ์ พูดคุยกับผู้กำกับและนักแสดงจากซีรีส์ ทนายปีศาจ ซึ่งประกอบด้วย ณฐพล บุญประกอบ ผู้กำกับและผู้เขียนบทร่วม จักริน เทพวงค์ ผู้กำกับร่วมและผู้เขียนบทร่วม รฐา โพธิ์งาม ณัฏฐ์ กิจจริต สองนักแสดงนำ ทนายปีศาจ จัดเป็นซีรีส์ดรามาชั้นศาล (Legal / Courtroom Drama Series) มีฉากเกี่ยวข้องกับการว่าความในศาล การปะทะกันทางความคิดและแผนการอันแยบยล ซีรีส์แนวนี้ได้รับความนิยมอย่างสูงในช่วงห้าปีที่ผ่านมา เช่นเรื่อง The Lincoln Lawyer (2022 – ปัจจุบัน) จากสหรัฐอเมริกา Extraordinary Attorney Woo (2022) และ Juvenile Justice (2022) จากเกาหลีใต้ ทนายปีศาจ จึงถือเป็นซีรีส์ดราม่าชั้นศาลของไทยเรื่องแรกจาก Netflix ที่ตีความการเล่าเรื่องรูปแบบใหม่ให้ผู้ชมทั่วโลกเข้าถึงได้

ซีรีส์ดรามาชั้นศาลมักจะได้รับความนิยมเมื่อผู้คนสิ้นหวังต่อกลไกและกระบวนการยุติธรรมของรัฐ ซีรีส์กระตุ้นให้ผู้ชมทบทวนว่าความจริงไม่ได้มีเพียงหนึ่งเดียวและผลักให้คิดหลายมุม ในเรื่อง ทนายปีศาจ จิตตรี (รับบทโดย รฐา โพธิ์งาม) เสนอตัวเป็นทนายฝ่ายจำเลยช่วยว่าความให้ เมฆ (รับบทโดย ณัฏฐ์ กิจจริต) โดยมีเงื่อนไขว่าเมฆต้องมาทำงานร่วมกัน เปรียบเหมือนการปะทะของสองชุดความคิด จิตตรีมุ่งมั่นแค่ให้ได้ผลลัพธ์ที่ต้องการโดยไม่สนใจวิธีการ เมฆยึดมั่นอุดมการณ์ หนทางที่ถูกต้องสำคัญกว่าเป้าหมายปลายทาง จิตตรีและเมฆมาร่วมทีมเพื่อเรียนรู้บางอย่างจากกัน ในขณะเดียวกัน การจับคู่สองตัวละครนี้แสดงให้เห็นการต่อสู้ระหว่าง “หญิงร้าย” กับ “นายสิ้นท่า” ในสังคมปิตาธิปไตย ผู้เสียเปรียบ (Underdog) ยังคงเป็นผู้หญิง คนชายขอบ ชนชั้นแรงงาน และขยายวงกว้างรวมชนชั้นกลางผู้มีต้นทุนทางสังคมด้วย เมฆมีอาชีพเป็นทนายและเป็นลูกผู้พิพากษาด้วย ซีรีส์เรื่อง ทนายปีศาจ เสนอประเด็นที่ทับซ้อนเชื่อมโยงกัน ไม่ว่าจะเป็นเรื่องเพศ ชนชั้น และสิทธิมนุษยชน ให้เห็นเครือข่ายของปัญหาความเหลื่อมล้ำในสังคมไทย

นอกจากเนื้อหาร่วมสมัยและเท่าทันเหตุการณ์แล้ว ซีรีส์ ทนายปีศาจ ยังมีวิธีการเล่าเรื่องซึ่งน่าสนใจ การใช้ฉากโคลสอัพแสดงภาษากายของจิตตรีกับเมฆ เช่น ยิ้มมุมปาก จิกมือ ลอบกลืนน้ำลาย เพื่อสื่อสารความขัดแย้งระหว่างความเปราะบางทางอารมณ์ภายในกับความพยายามสร้างเกราะกำบังอันแข็งแกร่งภายนอก ผู้ชมสามารถประยุกต์ความรู้ด้านอาชญาวิทยาเพื่อถอดรหัสภาษากายของตัวละคร ผู้กำกับ ณฐพล บุญประกอบ ยังรักษาเอกลักษณ์เรื่องการเสนอความสมจริงของภาพมุมกว้าง สืบเนื่องมาจากพื้นฐานการกำกับสารคดี นักแสดงสมทบ อุปกรณ์ประกอบฉาก บริบทของฉากหลัง ล้วนถูกจัดสรรมาเป็นอย่างดี ได้ทั้งความสมจริงและการสื่อความหมายเชิงสัญญะในคราวเดียวกัน

รับชมหมายเหตุประเพทไทยย้อนหลัง

ข่าว

วัฒนธรรม

สำรวจการเดินทางสู่ ‘การประนอมภาคบังคับ’ พื้นที่พิพาททะเลไทย-กัมพูชา

See Think — Fri, 12 Jun 2026 08:36:02 +0000

สำรวจการเดินทางสู่ ‘การประนอมภาคบังคับ’ พื้นที่พิพาททะเลไทย-กัมพูชา See Think Fri, 2026-06-12 - 15:36

ประชาไทชวนทำความเข้าใจและไล่เรียงการเดินทางจากทวิภาคีสู่กลไกระหว่างประเทศภายใต้ UNCLOS ของไทยและกัมพูชาว่ามีความเป็นไปอย่างไรบ้าง

ระหว่างการหาเสียงเลือกตั้งทั่วไปพ.ศ. 2569 พรรคภูมิใจไทยชูนโยบาย ‘ยกเลิก MOU44’ ทันที เป็นการมองกันว่านี่คือการเล่นกับความรู้สึกชาตินิยมของคนไทยจำนวนมากที่ยังอารมณ์ค้างจากการปะทะเมื่อปีก่อน ท้ายที่สุดนายกฯอนุทิน ก็ชนะการเลือกตั้ง

ในจังหวะนี้เอง กัมพูชาให้สัตยาบันรับรองอนุสัญญา UNCLOS 1982 อนุสัญญานี้จึงเริ่มมีผลบังคับใช้กับกัมพูชาตั้งแต่ 8 มีนาคม ที่ผ่านมา ทำให้ทั้งสองประเทศอยู่ภายใต้กติกาเดียวกันแล้ว (UNCLOS 1982 เริ่มบังคับใช้กับไทยมาตั้งแต่ปีพ.ศ. 2554)

UNCLOS 1982 คืออนุสัญญาระหว่างประเทศว่าด้วยกฎหมายทะเล ที่กำหนดหลักเกณฑ์ระหว่างประเทศเกี่ยวกับทะเล ไม่ว่าจะเป็นในการแบ่งเขตทางทะเล รวมไปถึงกลไกในการแก้ปัญหาเมื่อรัฐต่างๆ เกิดความขัดแย้งทางทะเล เช่น กรณีพื้นที่ทับซ้อนทางทะเลไทย-กัมพูชา

ตัวบทกฎหมายในอนุสัญญาจะมีผลบังคับใช้กับประเทศใด ประเทศนั้นต้องมีการให้รับรองเข้าผูกพันตามสนธิสัญญาหรือที่เรียกกันว่า “การให้สัตยาบัน“ แบบที่กัมพูชาเพิ่งทำไป ดังนั้น หากเกิดอะไรขึ้น กลไกภายใต้ UNCLOS จะถูกหยิบมาใช้ได้ทุกเมื่อ เพราะทั้งคู่ยอมรับแล้ว

จังหวะเหมาะเจาะพอดีกับที่ไทยประกาศเรื่องการใช้กลไกใน UNCLOS มาเป็นกติกาในการเจรจาแทน MOU44 แต่ในตอนนั้นไทยระบุแค่กรอบกว้างๆ เป็นการตั้งรับอย่างดี แต่หากอนุมานจากท่าทีของไทยที่ผ่านมา ไทยย้ำถึงการเจรจาสองฝ่ายกับกัมพูชามาโดยตลอด (ซึ่งนี่ก็เป็นส่วนหนึ่งของกลไกตาม UNCLOS) แต่หารู้ไม่ว่าการประกาศกว้าง ๆ แบบนี้จะย้อนกลับมาสร้างความปั่นป่วนให้ไทยเอง

เมื่อไทยประกาศแบบนี้แล้ว กัมพูชาก็ไม่น้อยหน้า ตอบโต้ด้วยการประกาศเปลี่ยนมาใช้กลไก UNCLOS เป็นทางเลือกหลักทันที ในจุดนี้จึงดูเหมือนทั้งสองประเทศเห็นตรงกัน

กลับมาฝั่งไทย หลังที่ประชุม ครม. มีมติไฟเขียวยกเลิก MOU44 เซอร์ไพร์สใหญ่สะเทือนทำเนียบ ฯ ตามมาติด ๆ เมื่อฮุนมาเนต นายกฯ กัมพูชาชิงประกาศต่อสาธารณะว่าจะใช้ ‘กระบวนการประนอมภาคบังคับ (Compulsory Conciliation)’ นับเป็นครั้งแรกเช่นกันที่กล่าวถึงกระบวนการดังกล่าว

นักวิชาการ ผู้เชี่ยวชาญกฎหมายระหว่างประเทศหลายคนงงเป็นไก่ตาแตก (และอาจจะรวมไปถึงรัฐบาล) ว่าไทยที่เคยแม้กระทั่งส่งผู้แทนไปร่วมยกร่างอนุสัญญากฎหมายทะเลในยุคแรกๆ นั้นไม่รู้ข้อกฎหมายขนาดนี้ได้อย่างไร จึงปล่อยให้กัมพูชาเดินเกิมรุกอย่างหนักได้แบบนี้

การประนอมภาคบังคับเป็นหนึ่งในกลไกของ UNCLOS เป็นการนำบุคคลที่สาม นั่นคือ “คณะกรรมาธิการการประนอม” เข้ามาในการเจรจา ขั้นตอนคือคู่กรณีสามารถยื่นขอเปิดใช้กลไกนี้ฝ่ายเดียวได้เลย ด้วยการทำหนังสือแจ้งอีกฝ่ายไป ไม่จำเป็นต้องรอให้อีกฝ่ายยินยอมแต่อย่างใด ถ้าอีกฝ่ายไม่เข้าร่วม ก็ไม่ส่งผลให้กระบวนการหยุดชะงักไป

คำถามต่อมาคือแล้วไทยต้องเข้าร่วมไหม? ปัญหานี้ต้องย้อนไปตอนที่ไทยแถลงไว้ว่าไม่ยอมรับอำนาจศาลในการชี้ขาดปัญหาการแบ่งเขตทางทะเล ตามข้อ 298 หรือที่เรียกกันว่า “การตั้งข้อสงวน” ซึ่ง UNCLOS ให้สิทธิรัฐสามารถทำได้ แต่ต้องอยู่ภายใต้เงื่อนไขที่ว่า รัฐที่ตั้งข้อสงวนต้องยอมรับกระบวนการตามตอนที่ 2 ของภาคผนวก 5 นั่นคือ “การประนอมภาคบังคับ”

การตั้งข้อสงวนของไทยในครั้งนั้น จึงมาพร้อม ๆ กับหน้าที่ที่จะต้องเข้าสู่กระบวนการประนอมภาคบังคับเมื่อเกิดปัญหา ดังนั้นแล้ว คำตอบคือ ไทยต้องเข้าร่วม

ตามกระบวนการประนอมภาคบังคับ ไทยและกัมพูชาต้องเสนอชื่อกรรมาธิการประเทศละ 2 คน รวมเป็น 4 คน และทั้ง 4 คนก็จะไปเลือกประธาน 1 คน เพื่อตั้งองค์คณะขึ้นมา ดังนั้น บุคคลที่สามในที่นี้ไม่ใช่ “ใครก็ไม่รู้” การเปิดโอกาสให้ทั้งสองมีส่วนร่วมในการคัดเลือกจึงเป็นขั้นแรกของการสร้างความเชื่อมั่นเพื่อให้เกิดความเป็นกลางของคณะกรรมาธิการนั่นเอง

กระบวนการนี้มีความแตกต่างจากศาลและอนุญาโตตุลาการที่ผลคำตัดสินเป็นการชี้ขาดและมีผลผูกพันรัฐทั้งสองแบบที่เราเห็นกันมาแล้วในกรณีคำตัดสินปราสาทเขาพระวิหาร

คณะกรรมาธิการไม่ได้มีหน้าที่แก้ปัญหาให้ แต่มีหน้าที่หาวิธีให้ทั้งสองประเทศหันหน้ามาพูดคุยกันเพื่อหาทางออกที่ยอมรับได้ทั้งสองฝ่าย และคณะกรรมาธิการจะออกเป็นรายงานภายใน 12 เดือน โดยอิงจากประเด็นในการพูดคุยที่ทั้งสองเห็นตรงกันและเห็นแย้งกัน

ในรายงานยังมีข้อเสนอแนะของคณะกรรมาธิการซึ่งจะไม่ผูกพันแบบคำตัดสินศาล หน้าที่ของทั้งสองประเทศต้องกลับไปพูดคุยทำข้อตกลงกันเองต่อโดยอิงจากตัวรายงานดังกล่าว

คำถามต่อมาที่จะเกิดขึ้นคือ แล้วถ้าได้รายงานออกมาแล้วก็ยังตกลงกันไม่ได้อีกจะทำยังไง? UNCLOS ระบุว่า ให้ทั้งคู่ไป “ศาล” แต่การไปศาลในที่นี้ต้องมาจากความสมัครใจที่จะจูงมือกันไปขึ้นศาล ไม่สามารถยื่นไปฝ่ายเดียวได้ ดังนั้น ถ้าหากทั้งสองอยากจบปัญหา ไม่อยากให้ถึงศาล ยังไงเสียก็ต้องกลับมา ‘ร่วมกันหาทางออก’ ให้ได้ ซึ่งเป็นการหาทางลงที่เจ็บน้อยที่สุดแล้วในเวลานี้

การประกาศของกัมพูชาสร้างความระส่ำระสายให้ไทยอยู่ไม่น้อย และออกจะผิดจากที่ฝ่ายไทยได้คาดหมายไว้ เพราะนี่คือการดึงเอาบุคคลที่สามเข้ามาในการเจรจา ซึ่งไทยไม่อยากให้เป็นแบบนั้น แถมยังเป็นกระบวนการที่ไทยมีหน้าที่ต้องเข้าร่วมด้วย

ไทยมีความพยายามที่จะเบรกกระแสนี้จากฝั่งกัมพูชา โดยออกมาสวนกลับว่ากัมพูชาข้ามขั้นตอน ต้องเจรจาทวิภาคีกันก่อน พร้อมเรียกความมั่นใจภายในประเทศกลับมา และย้ำว่าไทยเตรียมไว้ทุกอย่างแล้วและจะไม่เสียเปรียบอย่างแน่นอน

แต่ก็ไม่ทันเสียแล้ว กัมพูชาใช้สถานะสมาชิกป้ายแดงของUNCLOS มัดมือชกส่งหนังสือขอเริ่มการประนอมภาคบังคับ พร้อมทั้งเสนอรายชื่อผู้ประนอมฝ่ายกัมพูชา 2 คน ได้แก่ ปีเตอร์ ทักโซ-เยนเซน เอกอัครราชทูตเดนมาร์ก ฌอง-มาร์ค และทูเวนิน นักกฎหมายและนักวิชาการด้านกฎหมายระหว่างประเทศ

ฝ่ายไทยได้ตั้งโต๊ะชี้แจงทูตต่อการเคลื่อนไหวล่าสุดของกัมพูชา ไทยยังคง ‘ไม่เห็นด้วย’ กับการเข้าสู่กระบวนการโดยไม่ได้หารือทวิภาคีกันก่อน อย่างไรก็ตามฝ่ายไทยเตรียมความพร้อมในเรื่องนี้ไว้แล้ว

ท่าทีของไทยจึงดูสะเปะสะปะ เพราะเริ่มแรกนายกฯบอกว่ายกเลิก MoU44 เพราะการเจรจาไม่คืบหน้า โดยจะเจรจาใหม่เพื่อหาข้อตกลงแทนที่ MoU44 แล้วพอท่าทีล่าสุดออกมาแบบนี้ ก็เลยเกิดคำถามว่า แล้วตอนนั้นจะยกเลิก MoU44 ทำไม เพราะถึงจะไม่มีความคืบหน้าแต่ก็ไม่ได้สร้างความขัดแย้งที่รุนแรงขึ้นมาเพิ่ม

แต่ไม่ว่าจะยังไง เมื่อเรื่องเดินมาจนถึงจุดนี้แล้ว นักวิชาการหลายคนก็มองว่าการเข้ากระบวนการนี้ก็ไม่เสียหาย เพราะจะได้สะสางปัญหาที่ค้างคามาหลายสิบปี ไทยต้องเข้าไปต่อสู้ตามกระบวนการ เข้าไปกำหนดประเด็นให้ชัดเจน นี่คือทางที่ไทยจะแก้เกมได้

ขั้นตอนหลังจากนี้สิ่งที่ฝ่ายไทยทำได้คือการเตรียมเสนอชื่อผู้ประนอม 2 คน ภายใน 21 วันนับแต่กัมพูชาแจ้งมา ซึ่งน่าจะได้เห็นรายชื่อกันในเร็ว ๆ นี้

ข่าว

ราคาจ่ายของ ‘การปิดด่าน’ กัมพูชา สำรวจ ‘ความตาย’ ทางเศรษฐกิจสระแก้ว เสียงเชียร์ที่ไร้มาตรการรองรับ ไร้การเหลียวแล

admin666 — Fri, 12 Jun 2026 06:11:28 +0000

ราคาจ่ายของ ‘การปิดด่าน’ กัมพูชา สำรวจ ‘ความตาย’ ทางเศรษฐกิจสระแก้ว เสียงเชียร์ที่ไร้มาตรการรองรับ ไร้การเหลียวแล

สรวุฒิ วงศ์ศรานนท์ และ ณัฐพล เมฆโสภณ รายงาน/ถ่ายภาพ

ชนิสรา ริมธีระกุล ปก/อินโฟกราฟิค

admin666 Fri, 2026-06-12 - 13:11

“เราหากินตามตะเข็บชายแดนแบบนี้ เราก็อยากให้ด่านเปิด แต่เขาไม่เปิดจะทำอะไรเขาได้”

ประสิทธิ์ สังข์ถ่วง นายท่ารถตู้พัทยา-สระแก้ว หน้าด่านบ้านคลองลึก อ.อรัญประเทศ จ.สระแก้ว บอกว่าตั้งแต่หลังปิดด่านเป็นต้นมาก็เหลือรถวันละไม่กี่เที่ยว จากเดิมที่มีนักท่องเที่ยวไปกลับค่อนข้างเยอะ แต่ทุกวันนี้บางวันมีแค่วันละเที่ยว

สภาพไม่ต่างกันนักกับร้านกาแฟเชนใหญ่ที่อยู่ละแวกเดียวกันที่พนักงานก็บอกว่าแทบไม่เหลือลูกค้าเข้านอกจากลูกค้าขาประจำ จากเดิมที่มีทั้งคนไทยคนกัมพูชาที่ข้ามด่านไปมาแวะซื้อกาแฟ

ภาพของอำเภอชายแดนอย่างอรัญประเทศ จ.สระแก้ว ที่เคยคึกครื้น ทุกวันนี้ยังคงเงียบเหงาแม้ว่าการปะทะกันตามแนวชายแดนจะหยุดไปตั้งแต่เดือนธันวาคม 2568 เนื่องจากด่านข้ามแดนถาวรยังคงปิด พร้อมกับยังมีด่านทหารตามถนนทางเข้าอำเภอ และยิ่งถี่ขึ้นเมื่อเข้าสู่หมู่บ้านตามแนวชายแดน (แม้หลายด่านจะไม่เห็นตัวเจ้าหน้าที่ประจำอยู่) สภาพเมืองเงียบเหงาทั้งกลางวันกลางคืน ยกเว้นตลาดนัดของสดและอาหารที่ยังพอมีคนพื้นที่มาเดินซื้ออยู่บ้าง แต่คนขายก็ดูจะเยอะกว่าคนซื้อ

ด่านบ้านคลองลึก เมื่อ 20 พฤษภาคม 2569

“ต้องอพยพเราไม่ได้มีเงินสำรองนะ เราเป็นมนุษย์รายวัน เริ่มปิดด่านเดือน 6 แต่เขาอพยพเดือน 12 เราไม่มีตังค์กันแล้วนะ ตั้งแต่เดือน 6 เราไม่ออกจากพื้นที่เพราะเงินมีไม่เยอะ ส่วนหนึ่งก็ต้องส่งให้ลูกเรียน ใช้คำว่าขดตัวอยู่อย่างนี้หลบๆ ซ่อนๆ โคตรสิ้นหวังเลย”

ลลนา ครุธชัย หรือน้ำ เจ้าของร้านสักคิ้วใกล้ตลาดโรงเกลือ เล่าถึงวันที่เธอต้องอยู่ฟังเสียงกระสุน ระเบิด จรวด ที่มาตกตามแนวชายแดนโดยที่ยังต้องอยู่ในบ้านเช่าไม่ไกลจากด่านอรัญประเทศมากนัก แต่ออกไปไหนไม่ได้ เพราะการออกจากบ้านคือการใช้เงิน และอย่างน้อยก็ยังมีศูนย์อพยพไม่ไกลนักที่มีอาหารเลี้ยงคนพื้นที่

น้ำบอกว่าตอนนี้รายได้หายไปเกือบหมดจนต้องฝากลูกสาววัย 15 ปีไว้กับญาติที่โคราช เพราะหลังจากด่านปิด เธอที่ทำงานเป็นนักร้องในโรงแรมฝั่งกัมพูชาและสามีที่ขับรถรับส่งนักเที่ยวจากกรุงเทพฯ ไปคาสิโนในฝั่งกัมพูชาต่างก็ตกงานทันที ไม่นานสภาพการเงินในครอบครัวก็ย่ำแย่จนต้องแยกทางกับสามีไปเพราะต่างคนต่างก็ไม่มีงาน ไม่มีเงิน

น้ำเล่าย้อนไปก่อนที่จะเกิดปัญหาชายแดน เธอเคยมีรายได้จากร้านสักคิ้วในอรัญฯ ที่มักมีลูกค้าจากทั้งฝั่งไทยทั้งกัมพูชาข้ามมาใช้บริการ รวมกับงานร้องเพลงได้เดือนละ 80,000 บาทและอาจไปถึงแสนตามความคึกคักจนสามารถผ่อนบ้านได้

ในวันนี้ น้ำเหลือแค่ร้านสักคิ้วที่ยังเปิดอยู่ แม้จะไม่มีลูกค้านัก กับรับงานร้องเพลงตามผับบาร์ในฝั่งไทยที่เหลืออยู่ไม่มากในอรัญฯ รายได้เหลือไม่ถึง 20,000 บาท โดยที่ยังต้องเลี้ยงลูก และจ่ายค่าเช่าบ้าน ส่วนบ้านที่ยังผ่อนไม่หมดก็ต้องปล่อยให้ธนาคารยึดไปแล้ว

ลลนา ครุธชัย หรือน้ำ เจ้าของร้านสักคิ้ว

สภาพของน้ำเป็นตัวอย่างของเจ้าของร้านใกล้ชายแดนที่ยังพยายามรักษาธุรกิจไว้ในพื้นที่ท่ามกลางสภาพเงียบเหงาทั้งอำเภอ เพราะหวังว่าวันหนึ่งถ้าสถานการณ์สงบก็อาจจะได้กลับมามีรายได้อีกครั้ง แต่ดูเหมือนว่าสถานการณ์ตามที่ปรากฏเป็นข่าวยังไม่เห็นแนวโน้มว่า 2 ประเทศนี้จะกลับมาคืนดีกันในเร็ววัน

หากดูความเสียหายระดับมหภาค ข้อมูลการค้าระหว่างประเทศของกระทรวงพาณิชย์เทียบแค่ 4 เดือนแรกของปี 2568 (ม.ค.-เม.ย.) ก่อนที่ไทยจะเริ่มมาตรการปิดด่านในเดือนมิถุนายน กับช่วง 4 เดือนแรกของปี 2569 ประเทศไทยมีมูลค้าการค้ากับกัมพูชาอยู่ที่ประมาณ 126,504 ล้านบาทในปี 2568 แต่ 4 เดือนแรกปีนี้เหลืออยู่แค่ 33,869 ล้านบาท หายไปกว่า 73%

หากดูสถิติการส่งออกของไทยไปกัมพูชาในช่วงไตรมาสแรกของปี 2568 กำลังอยู่ในช่วงขาขึ้นและไปถึงจุดสูงสุดในเดือนพฤษภาคมที่ 37,202 ล้านบาท เมื่อปิดด่านก็ทยอยลดลงมาเรื่อยๆ จนเดือนเมษายนปีนี้ที่เหลืออยู่ 5,827 ล้านบาทเท่ากับเหลืออยู่แค่ 15% ของช่วงพีคที่สุดของปีที่ผ่านมา

มูลค่านำเข้า-ส่งออกและมูลค่าการค้ารวม ปี 2568 ถึง 4 เดือนแรกปี 2569 หน่วย: ล้านบาท ที่มา: กระทรวงพาณิชย์ (ดูตาราง 1)

แล้วมูลค่าการค้าชายแดนไทย-กัมพูชาที่ผ่านมาสูงขนาดไหน? ข้อมูลของสถาบันระหว่างประเทศเพื่อการค้าและการพัฒนา (ITD) ออกรายงานมาช่วงเดียวกับที่เกิดการปะทะสะท้อนให้เห็นว่า เฉพาะการค้าชายแดนไทย-กัมพูชามีมูลค่าถึง 174,530 ล้านบาท จากมูลค่าการค้าชายแดนทั้งหมด 366,729 ล้านบาท คิดเป็นประมาณ 48% และด้วยสัดส่วนการส่งออกจากไทยไปกัมพูชาจากตารางก็จะเห็นได้ว่ากัมพูชามีความต้องการสินค้าจากไทยมากขนาดไหน และในทางกลับกันกัมพูชาก็เสียมูลค่าทางเศรษฐกิจน้อยกว่ามากทั้งในเชิงมูลค่าจริงและสัดส่วน

จากข้อมูลจะเห็นได้ว่าการค้าระหว่างสองประเทศเหลืออยู่เพียงน้อยนิดและต่ำลงเรื่อยๆ และยิ่งเป็นธุรกิจระดับผู้ประกอบการส่งออกรายย่อย(SME) ก็แทบไม่เหลืออยู่เลย

มูลค่าการค้ารวมทั้งนำเข้า-ส่งออกเปรียบเทียบปี 2567-2569(YoY ช่วง 4 เดือนแรก) หน่วย: ล้านบาท ที่มา : กระทรวงพาณิชย์ (ดูตาราง 2)

“เรามีข้อพิพาทด้านความมั่นคง จะตัดส่วนนี้ออกไป เราเข้าใจได้ เราทุกคนยอมรับสภาพแล้วว่า “ไม่เป็นไร” แต่ไม่เป็นไรในที่นี้ คุณตัดสินว่าเราต้องลำบากนะ แล้วคุณมีอะไรมารองรับเราบ้าง ถ้าสมมติเราบอกว่าเรากั้นน้ำที่อยุธยาไม่ให้ท่วมเข้ากรุงเทพ คุณมีอะไรรองรับอยุธยาบ้าง ในเมื่อคุณจะกันไม่ให้คนกรุงเทพเดือดร้อน เราก็เหมือนกัน เราเป็นชายแดน เราเป็นแนวหน้าของคนที่เดือดร้อน คนที่วิ่งไปช่วยทหารเร็วที่สุดคือพวกเรา คนที่โดนยิงก่อนคือพวกเรา คนที่โดนตัดรายได้ก่อนคือพวกเรา คุณดูแลอะไรเราบ้าง”

อนุวัฒน์ หวังพนาวงศ์ ทำ SME นำเข้า-ส่งออกสินค้า(ชิปปิ้ง) ระหว่างไทย-กัมพูชาอยู่ในอรัญประเทศให้ข้อมูลที่เขาเคยรวบรวมไว้เพื่อยื่นร้องเรียนต่อคณะกรรมาธิการของสภาผู้แทนราษฎรและหน่วยงานต่างๆ เพื่อสะท้อนปัญหาจริงๆ ที่ SME แบบพวกเขาต้องเจอซึ่งหนักหนากว่าตัวเลขภาพใหญ่มาก

อนุวัฒน์ให้ข้อมูลว่า SME ถึง 97% ที่ต้องเจอกับการชะลอส่งออกหรือหยุดส่งชั่วคราว ไปจนถึงถูกคู่ค้ายกเลิกคำสั่งซื้อ โดยเฉพาะสระแก้วที่มูลค่าการส่งออกหายไปถึงประมาณ 6,400 ล้านบาท หรือประมาณ 81.1% จากปี 2567

ข้อมูลจาก Big Data ของสำนักงานส่งเสริมวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (สสว.) ชี้ว่า มูลค่าการส่งออกของ SME ผ่านจังหวัดชายแดนไทยกัมพูชาในปี 2568 ที่เหลืออยู่ 28,721.78 ล้านบาท หายไป 75.82% จากปี 2567 ที่เคยมีมูลค่าการส่งออกทั้งด่านชายแดนและผ่านแดนรวมกันอยู่ที่ 118,794.29 ล้านบาท

ข้อมูลของ สสว. ยังทำให้เห็นว่า ผู้ประกอบการ SME ส่งออกสินค้าจากไทยไปลาวมากขึ้น ทั้งการส่งออกทางด่านชายแดนและผ่านแดนโดยเปรียบเทียบระหว่างช่วงไตรมาสแรกของปี 2568 ซึ่งเป็นช่วงที่ชายแดนไทย-กัมพูชายังเปิดปกติ มีมูลค่าส่งออกไทย-ลาวอยู่ที่ประมาณ 182,824.83 ล้านบาท ในขณะที่ 4 เดือนแรกของ 2569 เพิ่มขึ้นมาอยู่ที่ 277,378.94 ล้านบาท หรือเพิ่มขึ้น 51.72 % โดยที่การค้าผ่านชายแดนไทย-กัมพูชาหายไปเกือบหมดตั้งแต่ ต.ค.2568

มูลค่าการค้าระหว่างไทยกับลาวเพิ่มสูงขึ้นในช่วงที่ไทยปิดด่านทางฝั่งกัมพูชา ที่มา : สำนักงานส่งเสริมวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (สสว.)

อนุวัฒน์กล่าวว่า ช่วงที่ผ่านมา การปิดด่านไทย-กัมพูชาตามแนวชายแดนทำให้ผู้ประกอบการในพื้นที่ชายแดนเหล่านี้เปลี่ยนเส้นทางไปออกทางอุบลราชธานีแล้วผ่านทางลาวแทน ทำให้ต้นทุนค่าขนส่งเพิ่มขึ้นมาก ถ้าจะขายให้ได้กำไรเท่าเดิมก็ต้องขึ้นราคาสินค้า แต่ถ้าขึ้นราคาก็ม่สามารถแข่งขันกับสินค้าที่มาจากเวียดนาม ลาว หรือจีนในตลาดกัมพูชาได้ แม้ว่าจะเจอปัญหาเช่นนี้ แต่ผู้ประกอบการเองก็ยังตัดสินใจรักษากิจการและการจ้างงานเอาไว้

อนุวัฒน์ระบุว่า SME ที่ยังส่งออกสินค้าอยู่ต้องเจอกับภาระต้นทุนที่เพิ่มสูงขึ้นหลายด้าน ทั้งจากค่าธรรมเนียมผ่านแดนพิเศษ ค่าขนส่งจากการเปลี่ยนเส้นทาง ต้นทุนเสียโอกาส ค่าเก็บรักษาสินค้าในคลัง และต้นทุนการเงินจากกระแสเงินสดสะดุด

“จังหวัดเรามันเป็นจังหวัดที่พึ่งพาการค้าชายแดนมาตลอด มูลค่าทางเศรษฐกิจมันใหญ่พอเลี้ยงคนทั้งจังหวัดได้จริงๆ อย่างร้านของคุณน้ำ คนที่ทำธุรกิจขนส่งชิปปิ้ง ค้าขาย คนทำงานออฟฟิศ หรือไปทำร้านอาหารต่างๆ เขาก็มาเสริมสวย อย่าไปมองแค่ว่าคนที่ข้ามไปทำงานฝั่งนู้นเขาเป็นแค่สแกมเมอร์อย่างเดียว พื้นที่มันอยู่ติดกันแล้วเป็นมิตรกันนะครับ คนไหลไปมากันอยู่แล้ว ถ้าไม่มีด่านกั้นมันเป็นพื้นที่ที่เหมือนรวมกัน เราผ่านไปผ่านมาก็คุยกัน” อนุวัฒน์กล่าว

ข้อมูลมูลค่าการส่งออกตามจังหวัดชายแดนไทย-กัมพูชา ที่มา : อนุวัฒน์ หวังพนาวงศ์ รวบรวม

อนุวัฒน์เห็นว่า ด้วยสถานการณ์เช่นนี้ ผู้ประกอบการรายย่อยของไทยเสียตลาดกัมพูชาที่ใช้เวลาสร้างมาหลายปีไปอย่างถาวรให้กับจีน รวมถึงทำให้ห่วงโซ่อุปทานที่ผู้ผลิตต้องพึ่งพาตลาดกัมพูชาต้องหยุดสายการผลิตไปโดยที่ไม่มีรายได้แต่ต้นทุนยังเดินหน้าไป ทำให้กำไรที่สะสมไว้ถูกใช้หมดไป ในขณะที่กัมพูชาก็ยังสามารถหาสินค้าทดแทนได้

นอกจากนั้น อนุวัฒน์ยังได้ยกข้อมูลการประเมินความเสียหายรายเดือนของ Krungthai Compass ว่าอาจสูงถึง 17,000 ล้านบาท/เดือน แต่ที่ผ่านมางบที่รัฐบาลเคยอนุมัติช่วยเหลือพื้นที่มีมาแค่ 404.6 ล้านบาทเพียงครั้งเดียวเท่านั้น และยังไม่มีมาตรการสินเชื่อสำหรับ SME ตามแนวชายแดนที่ได้รับผลกระทบโดยตรง ไปจนถึงมาตรการฟื้นฟูเศรษญกิจชายแดนก็ยังไม่มี

ความเสียหาย ที่ดินที่ยังเข้าไปไม่ได้

“ถ้ากระสุนปืนครกเป็นกระสุนแบบตกกระทบแตกก็เก็บเองได้ แต่ถ้าเป็น M79 มันเป็นลาน ก็ต้องรอ EOD มาเก็บ แล้วต้องไปจ้างชาวบ้านมาเดินตามร่อง เจอหลุมเจอรูก็ต้องมาแสกนอีกทีว่า รูปูหรือรูระเบิด(ที่กระสุนไม่ระเบิด)”

วัฒนา โสภาวัฒน์ อายุ 62 ปี ชาวไร่อ้อยในหมู่บ้านหนองหญ้าแก้ว ตอนนี้เป็นประธานสภาเทศบาล และในฐานะอดีตทหารพรานเก่ายุคสงครามเย็นเล่าสภาพพร้อมพาเดินดูไร่อ้อยของชาวบ้านในชุมชนที่ปัจจุบันทางฝ่ายทหารยังไม่ให้เข้าพื้นที่ไปทำไร่ นอกจากให้ลงเดินสำรวจความเสียหายและถางอ้อยทิ้ง

วัฒนา โสภาวัฒน์ ชี้ให้ดูกองซากอ้อยที่ต้องถางทิ้งเมื่อชาวไร่ได้รับอนุญาตให้เข้าพื้นที่ได้แต่ก็ไม่สามารถเก็บผลผลิตไปส่งโรงงานน้ำตาลได้ทันปิดหีบ

วัฒนามาอยู่พื้นที่ชายแดนนี้ตั้งแต่พ.ศ.2529 ก่อนลงหลักปักฐานในฐานะชาวไร่อ้อยหลังจากเจอกับภรรยา เขาเล่าให้ฟังถึงสภาพหลังเสียงปืนสงบแล้วชาวไร่อ้อยในพื้นที่ต่างก็ต้องกลับมาสำรวจที่ดินตัวเองว่ายังมีกระสุนปืนใหญ่ ปืนครก หรือจรวดที่ยิงมาจากทางกัมพูชา

แม้ว่าการปะทะจะสงบไป 5 เดือนแล้ว แต่ว่าความเสียหายทางตรงที่เกิดจากการปะทะ เช่น จุดที่กระสุนปืนใหญ่ ระเบิด ขีปนาวุธต่างๆ มาตกลงในไร่อ้อยจนเกิดความเสียหาย รวมถึงที่ดินตามแนวชายแดน ยังถูกห้ามเข้าไปทำการเพาะปลูกเพราะใกล้กับพื้นที่ปะทะ พื้นที่ต้องห้ามนี้มีประมาณ 200 ไร่ซึ่งเป็นของ 10 ครัวเรือนในหนองหญ้าแก้ว (ณ วันที่ 20 พ.ค.) และยังคงไม่ได้รับการเยียวยาอย่างครอบคลุมมากนัก

วัฒนาชี้ให้ดูหลุมกระสุนปืนครกในไร่ที่ยังไม่ถูกเก็บกู้ ถ่ายเมื่อ 21 พ.ค.2569

สาเหตุที่การเยียวยาที่ผ่านมาทางกระทรวงเกษตรฯ มาไม่ถึงมือพวกเขา เนื่องจากการทำไร่อ้อยป้อนโรงงานน้ำตาลนั้นไม่ได้ขึ้นทะเบียนอยู่กับกระทรวงเกษตรฯ แต่อยู่กับกระทรวงอุตสาหกรรม

วัฒนา กล่าวว่า กลุ่มชาวบ้านในพื้นที่ตอนนี้ต้องกู้หนี้ยืมสินทั้งในและนอกระบบมาเพื่อดำรงชีวิตและเพื่อนำมาจัดการไถกลบอ้อยที่ปลูกไว้ทิ้งไป เพราะโรงงานน้ำตาลไม่รับซื้ออ้อยที่ค่าน้ำตาลไม่ถึงเกณฑ์จากการเก็บเกี่ยวผิดฤดู เพื่อเตรียมพื้นที่สำหรับฤดูกาลหน้า อีกทั้งเครื่องจักรทางการเกษตรที่ลงทุนหาซื้อมาก็กำลังจะถูกไฟแนนซ์ยึดแล้ว

นอกจากเรือกสวนไร่นาที่ได้รับความเสียหายแล้ว ยังมีบ้านเรือนที่ได้รับความเสียหายด้วย เช่น กรณีบ้านของพิสูจน์ จิตต์เทศ อายุ 76 ปี ที่กระสุนปืนใหญ่มาตกที่บริเวณบ้านซึ่งใช้เป็นโรงเก็บข้าว ทำให้ไฟไหม้ไปทั้งหลังพร้อมข้าวเปลือกอีก 8 ตัน แม้ว่าจะได้รับการเยียวยาไปบางส่วนแล้ว แต่ปัญหาไม่ได้จบแค่นั้น เพราะเงินหมื่นกว่าบาทที่ได้มาไม่เพียงพอต่อการปลูกสร้างใหม่ ตัวเขาเองตอนนี้ก็ต้องอาศัยอยู่ในบ้านของน้องสะใภ้ที่อยู่ติดกัน และยังสูญเสียข้าวที่หายไปกับแรงระเบิดซึ่งจะต้องเอามาใช้เป็นพันธุ์ข้าวสำหรับฤดูกาลต่อไปด้วย

สภาพบ้านของพิสูจน์ จิตต์เทศ ที่เป็นที่เก็บข้าวหลังโดนกระสุนปืนใหญ่และข้าวที่โดนไฟไหม้ไปจนหมด

“บ้านผมมีกำแพงกั้นรอบ ถ้าไม่มีกำแพงกั้นก็โดนหมด” เขาชี้ไปรอบๆ บ้านตัวเองที่อีกฝั่งของแนวกำแพงบ้านก็ล้วนแต่เป็นบ้านญาติของเขาทั้งนั้น ชาวนาวัย 76 กล่าว

ตอนนี้ พิสูจน์ยังต้องรอว่าจะได้เงินเยียวยาเพิ่มเติมหรือไม่ เพราะทั้งส่วนโรงเรือน ผลผลิตข้าว 8 ตัน และเครื่องใช้ต่างๆ ได้ขอชดเชยค่าเสียหายกับรัฐเป็นมูลค่า 440,000 บาท แต่หน่วยงานที่เกี่ยวข้องกลับประเมินกลับมาให้ 16,700 บาท พอร้องเรียนไปที่ศูนย์ดำรงธรรมเพื่อขอให้มีการประเมินมูลค่าความเสียหายใหม่ก็ได้เป็นหนังสือตอบกลับมาว่า การประเมินของทางอำเภอโคกสูงนั้นทำไปตามระเบียบกระทรวงการคลังว่าด้วยเงินทดรองช่วยเหลือผู้ประสบภัยฉุกเฉิน 2563 และระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการรับบริจาคและการให้ความช่วยเหลือผู้ประสบสาธารณภัย 2542 แล้ว

การตอบกลับของหน่วยงานรัฐโดยอ้างระเบียบราชการเช่นนี้ก็คือการยืนยันกลายๆ ว่า รัฐจะไม่จ่ายไปมากกว่านี้แล้ว แม้ว่าความเสียหายนี้จะเกิดจากปมความขัดแย้งระหว่างรัฐก็ตาม แต่พิสูจน์ก็อุทธรณ์ไปแล้วจึงต้องรอดูว่าจะได้รับการประเมินใหม่หรือไม่

พิสูจน์ จิตต์เทศกับหลุมที่เกิดจากกระสุนปืนใหญ่ ถ่ายเมื่อ 21 พ.ค.2569

แรงงานขาดหนัก

กรณีของชาวบ้านในหนองหญ้าแก้วเป็น 1 ในตัวอย่างของชาวไร่ตามแนวชายแดนที่ได้รับผลกระทบตรงๆ แต่ชาวไร่อ้อยในพื้นที่อื่นที่ลึกเข้ามาฝั่งไทยก็ไม่ใช่ว่าจะไม่เจอผลกระทบจากสงครามตามแนวชายแดน เพราะการ “ปิดด่าน” ทำให้ชาวไร่เจอกับปัญหาขาดแรงงานเก็บเกี่ยวอ้อยในช่วงฤดูกาลที่ผ่านมา

มนตรี คำพล ที่ควบตำแหน่งประธานสมาพันธ์ชาวไร่อ้อยแห่งประเทศไทยและนายกสมาคมเกษตรกรชายแดนบูรพา และกนกกาญจน์ ลูกสาวที่ช่วยดูแลหาแรงงานทดแทนให้กับสมาชิกของสมาพันธ์ เล่าให้ฟังว่าผลจากสงครามระหว่าง 2 ประเทศทำให้แรงงานกัมพูชาซึ่งอยู่ทำงานในไร่อ้อยมานานจนเป็นแรงงานที่มีทักษะในการเก็บเกี่ยวอ้อยหายไปจนเกือบหมดตั้งแต่เริ่มปิดด่านก่อนปะทะรอบแรกและช่วงที่เกิดการปะทะกันระลอก 2 ในเดือนธันวาคม 2568 ก็เป็นช่วงฤดูกาลเก็บเกี่ยวพอดี

แม้ว่ารัฐบาลจะมีมาตรการออกมารองรับปัญหาแรงงานภาคการเกษตรที่ขาดแคลนโดยให้นำเอาชาวพม่าจากค่ายผู้ลี้ภัยตามแนวชายแดนฝั่งตะวันตกของไทยมาทดแทน

แต่พวกเขาก็เจอปัญหาใหม่ว่า ตลอดช่วงเวลาที่ผ่านมาผู้ลี้ภัยเหล่านี้ถูกเตรียมตัวเพื่อที่จะเดินทางไปประเทศที่สามมาตลอด เช่นการฝึกทักษะแรงงานที่จะได้ค่าตอบแทนสูง ฝึกภาษาอังกฤษ ทำให้พวกเขาไม่มีทั้งทักษะในการเก็บเกี่ยวพืชผลทางการเกษตร ไม่สามารถสื่อสารภาษาไทยกับเจ้าของไร่อ้อยได้ ในทางกลับกันชาวบ้านเจ้าของไร่ทั่วไปก็ไม่สามารถสื่อสารภาษาอังกฤษได้ ยกเว้นบางรายที่มีลูกหลานได้เรียนหนังสือพอพูดภาษาอังกฤษได้หรือได้คนพม่าในพื้นที่สระแก้วมาช่วยเป็นล่ามให้

อีกทั้งยังมีปัญหาความเข้าใจในรูปแบบการจ้างงานที่คลาดเคลื่อนระหว่างกัน เช่น คนงานเข้าใจว่าจะเป็นการจ่ายค่าจ้างรายวันแต่ฝ่ายนายจ้างต้องการจ้างเหมาช่วงตลอดฤดูกาลเก็บเกี่ยว ซึ่งเกิดจากปัญหาประสานงานระหว่างชาวไร่อ้อย กับตัวแทนที่เข้าไปในค่ายผู้ลี้ภัยเพื่อรับสมัครคนมาทำงาน

แต่ปัญหาจุกจิกที่ว่ามานี้ คงไม่หนักหนาเท่ากับเรื่องต้นทุนจัดหาแรงงานที่เพิ่มขึ้นและที่หามาได้ก็มีจำนวนไม่พออยู่ดี

เดิมทีการจัดหาแรงงานกัมพูชาเข้ามาทำงานในไร่อ้อยฝั่งไทยตกอยู่ที่ประมาณหัวละ 1,000 บาท เนื่องจากการเดินทางไปมาหาสู่กันง่าย มีแค่เรื่องการตรวจสุขภาพและเอกสารข้ามแดนไม่กี่อย่าง

แต่เมื่อต้องเปลี่ยนมาจ้างงานคนจากค่ายผู้ลี้ภัยกลับต้องเจอกับค่าใช้จ่ายสารพัดที่เพิ่มขึ้นมาจนสูงถึงหัวละ 4,100 บาทโดยประมาณ ทั้งค่าจ้างให้ตัวแทนจัดหา ค่ารถ 2-3 ต่อจากค่ายที่อยู่บนเขาจนถึงสระแก้ว ทั้งค่าเดินเอกสาร ค่าตรวจโรค ขั้นตอนยืนยันตัวที่ต้องให้คนงานต้องยืนยันที่สระแก้วก่อนแล้วก็ต้องเดินทางกลับไปยืนยันที่ค่ายอีกทีก่อนจะเดินทางอีกรอบกลับมาที่สระแก้วที่แค่เดินทางขาเดียวก็ใช้เวลาครึ่งค่อนวันแล้ว แต่สถานการณ์จริงแรงงานจากค่ายผู้ลี้ภัยบางแห่งต้องเดินทางไปกลับค่ายกับจังหวัดที่จะทำงาน 2 รอบเพื่อกระบวนการยืนยันการได้รับจ้างให้เข้าทำงานก่อนจะได้เริ่มงานซึ่งเสียทั้งค่าเดินทางและเวลา

แต่เดิมก่อนเกิดความขัดแย้งระหว่างไทย-กัมพูชา อุตสาหกรรมอ้อยของไทยมีแรงงานกัมพูชาในไร่อ้อยทั้งประเทศอยู่ถึง 20,000 คน แต่แรงงานจากค่ายผู้ลี้ภัยเท่าที่หามาได้มีอยู่ราวๆ 500 คนเท่านั้น แล้วบางส่วนก็กลับก่อนหมดสัญญา 6 เดือนเพราะรับสภาพงานหนักในไร่อ้อยไม่ได้ ทั้งที่การเก็บเกี่ยวอ้อยไม่สามารถรอได้เพราะช่วงเปิด-ปิดหีบของโรงงานน้ำตาลมีเพียงแค่ช่วงเดือนธันวาคมถึงเดือนมีนาคมของปีถัดไปเท่านั้น ส่วนคนที่รับงานหนักในไร่ได้ก็อยู่ต่อค่อยๆ พัฒนาทักษะจากเก็บเกี่ยวได้วันละไม่ถึง 100 มัดจนบางคนเก็บได้วันละ 200-300 มัด แต่ก็ต้องใช้เวลา

“4000 บาท ก็ไม่แพงเมื่อเทียบกับความเสียหายถ้าตัดอ้อยส่งไม่ทันช่วงปิดหีบ”

สุรชัย วงศ์จอม หนึ่งในชาวไร่อ้อยในอำเภอคลองหาดซึ่งลึกเข้ามาในตัวจังหวัดสระแก้วที่แม้จะไม่เจอผลกระทบตรงๆ แบบชาวบ้านหนองจานแต่ก็ต้องเจอกับปัญหาขาดแรงงานในไร่ โชคดีที่ทางสมาพันธ์ฯ ช่วยจัดหาแรงงานกลุ่มนี้มาให้ได้ 38 คน เกือบเต็มความต้องการที่ขอไป 40 คน หลังจากโรงงานเปิดหีบไปแล้ว 20 วันเมื่อเดือนธันวาคม 2568 ทำให้เก็บผลผลิตใน 100 กว่าไร่ส่งโรงงานน้ำตาลทันก่อนปิดหีบในเดือนมีนาคมที่ผ่านมา

ปัจจัยข้างต้นก็จะเห็นว่าต้นทุนของการได้คนงานจากค่ายผู้ลี้ภัยเหล่านี้มาต้องใช้ทั้งเงินใช้ทั้งเวลามากกว่าแรงงานกัมพูชาหลายเท่า ทั้งที่ปกติก็เป็นอุตสาหกรรมที่ความเสี่ยงมหาศาลอย่างอุตสาหกรรมเกษตรทั้งภัยพิบัติจากสภาพดินฟ้าอากาศ ความผันผวนราคาพลังงาน การแข่งราคาสินค้าในตลาดโลก (ไทยส่งออกน้ำตาลเป็นอันดับสองแต่คู่แข่งมีทั้งประเทศในอเมริกาใต้ทั้งอินเดีย) ยังมาเจอภัยสงครามติดรั้วบ้านตัวเองอีก

มาถึงตรงนี้คงมีคำถามว่าทำไมถึงใช้เครื่องจักรแทนไม่ได้ คำตอบก็คือ “ไม่คุ้ม”

มนตรีเล่าว่า ลักษณะการทำไร่อ้อยของไทยเป็นเกษตรกรรายย่อยขนาดที่ดิน 20-40 ไร่เป็นส่วนใหญ่ ไม่สามารถลงทุนรถเครื่องจักรเก็บเกี่ยวราคาหลัก 10 กว่าล้านบาทได้ในกรณีมือหนึ่ง (หากเป็นมือสองก็ยังมีราคาถึงประมาณ 6 ล้านบาท) แต่ไม่ใช่แค่ราคาตัวเครื่องจักรเอง รถเก็บเกี่ยวอ้อยยังกินน้ำมันมากยิ่งไร่มีขนาดเล็กยิ่งกินน้ำมันจากการต้องเลี้ยวกลับรถบ่อยครั้ง ต่างจากไร่อ้อยในประเทศอินเดียหรือในโซนอเมริกาใต้ที่มีที่ดินเพาะปลูกขนาดใหญ่สามารถเดินเครื่องรถเก็บเกี่ยวเป็นระยะทางไกลๆ ได้โดยไม่ต้องกลับรถบ่อยครั้ง อีกทั้งสภาพที่ดินบางไร่ยังเป็นลักษณะดินผสมหินทำให้ใบมีดราคาหลักแสนเสี่ยงที่จะบิ่นหักจนต้องเปลี่ยนทั้งชุด ไปจนถึงทำให้ตออ้อยถูกสับขุดขึ้นมาด้วยซึ่งถ้าใช้คนงานตัดก็จะยังเหลือตออ้อยให้ลำต้นงอกกลับขึ้นมาใหม่ได้อีก

นอกจากการเก็บเกี่ยว การลงปุ๋ยลงยาฆ่าแมลงแม้จะมีเทคโนโลยีโดรนเข้ามาช่วย แต่การจะหาซื้อโดรนมาใช้ก็ยังมีราคาหลักแสนขึ้นไปทำให้มีเพียงชาวไร่ที่มีทุนทรัพย์พอจะลงทุนก้อนใหญ่แต่ชาวไร่กลุ่มนี้ก็จะนำมาปล่อยเช่าอีกที ซึ่งค่าเช่าโดยเฉลี่ยในพื้นที่ตอนนี้อยู่ที่ประมาณ 80 บาท/ไร่/วัน

เหมือนเคราะห์ซ้ำกรรมซัด หลังไทยหยุดยิงกับกัมพูชา สถานการณ์โลกก็ผันผวนตั้งแต่ไตรมาสแรกของปีนี้ ทั้งราคาน้ำมันและราคาปุ๋ยที่สูงขึ้นมาจากปัญหาสงครามในตะวันออกกลางระหว่างอิหร่าน-อิสราเอล-สหรัฐฯ ทำให้ต้นทุนของชาวไร่อ้อยสูงขึ้นตามไปด้วย ยิ่งเป็นเกษตรกรรายย่อยยิ่งไม่ต้องพูดถึงว่าลงทุนหาซื้อหาเช่าเทคโนโลยีการเกษตรแล้วจะคุ้มหรือไม่

คนพื้นที่ตกงานแต่พอจะได้งาน ธนาคารก็ไม่ให้เปิดบัญชี

กลับเข้ามาในเมืองหน้าด่านอย่างอรัญประเทศ เมื่อด่านปิดความคึกคักในพื้นที่ก็แทบจะหายไปหมด ยิ่งสภาพที่ความสัมพันธ์ระหว่างไทย-กัมพูชาที่ยังคงมีการปั่นกระแสความเกลียดชังจากคนนอกพื้นที่ชายแดนใน 2 ประเทศและยิ่งเกิดการบาดเจ็บล้มตายจริงของคนทั้งสองฝั่งทำให้ดูเหมือนจะต้องใช้เวลาฟื้นสัมพันธ์อีกนานหลายปี

สภาพเมืองที่ธุรกิจรายย่อยล้มหายไปหรือย้ายธุรกิจออกนอกพื้นที่ไป ส่วนใครสายป่านยาวยังยืนอยู่ได้แต่ก็ต้องลดการจ้างงานเพราะสภาพเศรษฐกิจ

ณัฐวุฒิ หวังพนาวงศ์ นายกสมาคมการค้าพัฒนาศักยภาพผู้ประกอบการนำเข้าแรงงานต่างด้าว เล่าว่าการจ้างงานตอนนี้หายไปตามธุรกิจที่หายไปอยู่แล้ว เพียงแต่ว่าช่วงที่ผ่านมาการลดการจ้างงานในสระแก้วถูกชดเชยโดยพื้นที่รอบนอกส่วนหนึ่งก็เข้าไปในพื้นที่ลึกเข้ามาฝั่งไทย แต่อีกส่วนหนึ่งก็คือคนที่เคยข้ามไปทำงานฝั่งกัมพูชาอย่างถูกกฎหมายและทำงานถูกกฎหมายตามโรงแรมหรือคาสิโน แต่เมื่อเกิดการปะทะก็ถูกส่งกลับมา

ปัญหาของคนไทยกลุ่มหลังนี้ยังซับซ้อนไปกว่านั้นอีก เพราะเมื่อพวกเขาถูกส่งกลับมาก็เจอปัญหาว่าไม่สามารถเปิดบัญชีธนาคารได้เพราะถูกเหมารวมหมดว่าจะเปิดบัญชีม้าก็ยิ่งทำให้หางานทำได้ยากขึ้นอีก

“บริษัทที่ได้รับผลกระทบแห่งหนึ่งมาบอกกับเราว่า เขาพยายามจะรับคนไทยเข้ามาทำงาน หลายร้อยคน แต่ข้อที่เขาเจอมากที่สุด คนไทยที่ทำงานในกาสิโนถูกกฎหมายของกัมพูชา ที่กลับมาจากกัมพูชาช่วงการสู้รบ หรือด่านปิด เขาไม่สามารถเปิดบัญชีธนาคารได้ ทำให้ไม่สามารถรับเข้าทำงานได้ ซึ่งเป็นคนจังหวัดสระแก้วทั้งนั้น เป็นผู้ได้รับผลกระทบจากการสู้รบจริงๆ ไม่แน่ใจว่าภาครัฐจะสามารถคุยกับธนาคารหน่อยได้หรือไม่” ณัฐวุฒิ ซึ่งดูแลเรื่องประเด็นแรงงานในพื้นที่สระแก้ว เล่าถึงปัญหาที่บริษัทฝั่งไทยต้องเจอเพราะระบบการจ่ายเงินของทางบริษัทเป็นระบบจ่ายเงินโอนเท่านั้นไม่มีการจ่ายสด

นายกสมาคมการค้า สะท้อนว่าอยากให้ทางธนาคารช่วยเข้ามาดูแลเรื่องนี้มากกว่านี้ และภาครัฐเองก็สามารถจัดการกรณีที่เป็นบัญชีม้าจริงได้ตามกฎหมายอยู่แล้ว แต่หน่วยงานกลับเลือกที่จะริดลอนสิทธิ์ไปหมดเพราะกลัวจนไม่อยากรับความเสี่ยงที่จะกระทบกับหน่วยงานตัวเองทั้งที่หน่วยงานรัฐมีหน้าที่ต้องดูแลประชาชน

“เขาที่กลับมาทำงานในประเทศ เขาไม่ได้เป็นอาชญากร เขาแค่อยากมีงานทำ พอกลับมาแล้ว เขาอยากมีงานทำ จริงๆ ภาครัฐควรจะสนับสนุนให้คนไทยมีงานทำด้วย แต่ถ้าเขากระทำผิด ก็ต้องดำเนินคดี ไม่ใช่กลัวจนตั้งมาตรการให้ทุกคนไม่สามารถมีงานทำ โอเค คุณบอกว่า ไปบริษัทอื่นๆ ที่ไม่ต้องโอนผ่านบัญชีธนาคารก็ได้ คุณอาจจะพูดถูก แต่ทำไมเด็กคนนี้ต้องมีทางเลือกอย่างนี้ทางเดียว จริงๆ เขาควรจะมีทางเลือกมากกว่านี้ เพราะว่าเป็นสิทธิ์ของเขา อันนี้ไม่ถูกต้อง” ณัฐวุฒิสะท้อนว่าเขาห่วงเด็กๆ ที่กลับมาเจอสภาพนี้แล้วจะต้องไปทำงานอะไรมากกว่า ทั้งที่นายจ้างก็ต้องการคน คนทำงานก็ต้องการงาน แต่ต้องมาเจอกับอุปสรรคแบบนี้

“SME พวกนี้เขาแข็งแรงอยู่แล้วครับ ไม่ใช่ว่าเขาตั้งบริษัทมาเพื่อมาเอาเงินกู้ เขาดำเนินธุรกิจ และจ่ายภาษีให้รัฐอยู่แล้ว”

ณัฐวุฒิเล่าถึงอีกปัญหาก็คือ SME ในพื้นที่สระแก้วไม่ได้รับเงินเยียวยา ไม่มีแม้กระทั่งเงินกู้ฉุกเฉิน กู้ไม่ต้องวางหลักทรัพย์ หรือเงินกู้ดอกเบี้ยต่ำ(Soft Loan) จากรัฐ เพื่อให้ยังกลับมาดูแลธุรกิจตัวเองยังรักษาการจ้างงานไว้ได้ กลับมีแต่ฝ่ายผู้ประกอบการฝ่ายเดียวที่ยังพยายามรักษาพนักงานตัวเองไว้แม้จะไม่อยากให้พนักงานต้องออกจากงาน

“ในเมื่อเขาเป็นด่านหน้าให้กับประเทศแล้ว เป็นผู้เสียหายหลักแล้ว ก็ต้องมีอะไรชดเชยเขาบ้าง และเขาเองเขาก็จะดูแลตัวเองได้ ถ้าเขาได้รับการช่วยเหลือแล้ว ที่เหลือเขาจะดูแลตัวเอง บริหารองค์กรของตัวเองอย่างมีประสิทธิภาพให้นานที่สุด เพื่อรอให้สถานการณ์กลับมาปกติ หรือถ้าสถานการณ์ไม่กลับมาปกติ เขาจะได้มีเงินทุนไปหาตลาดใหม่ๆ ทำวิธีใหม่ๆ”

หนทางฟื้นฟูท่ามกลางสถานการณ์ที่ไม่แน่นอน

ท่ามกลางสถานการณ์ที่การปะทะกันด้วยกำลังจะสงบลงแต่ไม่รู้จะปะทุกลับมาอีกเมื่อไหร่ และดูเหมือนความขัดแย้งเรื่องชายแดนก็ยังไม่มีข้อสรุป การจะให้สถานการณ์ความขัดแย้งระหว่างไทย-กัมพูชาจะยุติลงแล้วกลับไปเหมือนก่อนเกิดการปะทะจึงเป็นเพียงความคาดหวังที่ไม่รู้จะเกิดขึ้นเมื่อไหร่ แต่ถ้ายังดำเนินต่อไปเช่นนี้พวกเขาก็ยังหวังว่าจะได้รับความช่วยเหลือมากกว่าเพียงเงินเยียวยา

ห้างสรรพสินค้าข้างตลาดโรงเกลือช่วง 5 โมงเย็นกลางสัปดาห์(20 พ.ค.2569) โดยพื้นที่ให้เช่าภายในห้างติดประกาศหาคนเช่าพื้นที่ทั้งในส่วนของห้องเช่าและเคาเตอร์ขายอาหารในฟู้ดคอร์ตของห้างอยู่หลายจุด

“พี่เบียร์ทำงานชิปปิ้งขนาดเล็กโฮมออฟฟิศ เขาก็ทำงานของเขาจนกระทั่งส่งลูกเรียนได้ มีรถมีร้านของตัวเองได้เก็บหอมรอมริบเขาเข้าใจว่าสิ่งนี้เป็นสิ่งที่จะทำให้ดูแลครอบครัวได้ทั้งชีวิต อยู่ดีๆ วันนึงงานชิปปิ้งนี้หายไป เขาไม่ได้เป็นธุรกิจใหญ่โต ความรู้ความสามารถที่เขาเคยมีอยู่มันหายไป จุดที่เขาบอกว่าเจ็บปวดที่สุดคือวันที่เขารบกัน เริ่มปิดด่าน งานเขาหายไปเลย แต่ลูกเขากำลังจะต้องเข้ามหาวิทยาลัย เขาต้องกลับมาคุยกันในบ้านว่าส่งไม่ไหวแล้ว เด็กต้องดร็อปกลางคันเลย ”

อนุวัฒน์เล่าถึงสภาพธุรกิจและครอบครัวของเพื่อนที่ทำธุรกิจชิปปิ้งเหมือนเขา ก่อนจะให้ข้อมูลว่าเด็กๆ ในพื้นที่สระแก้วก็ต้องเผชิญกับปัญหาทางเศรษฐกิจที่ต่อเนื่องมาจากผลกระทบของสงคราม มีเด็กที่จบ ม.3 ขึ้นม.4 ในพื้นที่ถึง 15% ที่ต้องดร็อปเรียนกลางคัน ซึ่งเขาก็คาดหวังว่าจะมีกองทุนช่วยเหลือด้านการศึกษาให้กับเด็กๆ ในพื้นที่แต่ก็ยังไม่เห็นว่าจะมีสิ่งนี้เกิดขึ้น

อีกทั้งปัญหาชายแดนนี้กำลังทำให้ทั้งจังหวัดกำลังเสียแรงงานที่มีทักษะความสามารถไปด้วย เวลานี้การจะหาคนทำงานมาพัฒนาธุรกิจในพื้นที่หายากมาก แม้กระทั่งจะจ้างงานจากคนนอกพื้นที่เข้ามา พอรู้ว่างานอยู่สระแก้วก็ไม่มาแล้ว ศักยภาพของจังหวัดก็ไม่สามารถฟื้นฟูด้วยตัวเองได้ พื้นที่ท่องเที่ยวของสระแก้วแม้ว่าจะมีอยู่แต่ก็ไม่เคยถูกส่งเสริมหรือชูขึ้นมาเป็นจุดขายมากนัก

สำหรับผู้ประกอบการอย่าง อนุวัฒน์บอกว่าอยากให้มีการตั้งกรรมาธิการวิสามัญเพื่อรวบรวมเอาคนเก่งๆ มาร่วมกันแก้ไขปัญหาดูว่าเศรษฐกิจจังหวัดชายแดนเสียหายไปขนาดไหน แล้วจะเยียวยาฟื้นฟูได้อย่างไร จังหวัดเหล่านี้มีศักยภาพอะไรอยู่บ้างที่จะพัฒนากลับมาได้ เช่น การท่องเที่ยว แต่เขาก็ยอมรับว่าเฉพาะตัวเขาเองก็มีศักยภาพที่จะคิดได้แค่นี้ จึงอยากให้มีการรวบรวมคนมาช่วยกันคิดว่าจะฟื้นฟูเศรษฐกิจตามแนวพื้นที่ชายแดนได้อย่างไรบ้าง

สำหรับชาวไร่อ้อยอย่างวัฒนาเสนอทางออกว่า ต้องการให้เอาระเบียบกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช ว่าด้วยการจ่ายเงินช่วยเหลือเยียวยาผู้ได้รับผลกระทบจากช้างป่าจากงบกลาง พ.ศ. 2568 ที่เรียกสั้นๆ ว่าระเบียบช้าง ซึ่งจะจ่ายชดเชยความเสียหายให้แก่ไร่อ้อยอยู่ที่ 13,406 บาท/ไร่

“ไม่พอ แต่ดีกว่าไม่ได้อะไร"

วัฒนากล่าวว่าอย่างน้อยเงินจำนวนนี้ก็ยังเอามาซื้อปุ๋ยหรือทำอะไรได้บ้าง เพราะอ้อยที่ปลูกกันไว้ก็ต้องปล่อยยืนต้นตายไป จากที่ปลูกไว้บนที่ดิน 80 ไร่ แต่มีส่วนที่ตัดขายไม่ได้ถึง 60 ไร่และยังเข้าไปไถกลบไม่ได้เพราะไม่มีทุนมาทำ

ฤดูกาลหน้าสำหรับพวกเขาจะมาถึงหรือไม่ เรื่องนี้วัฒนาเองก็ยังไม่รู้ เพราะเมื่อพื้นที่ถูกกำหนดเป็นพื้นที่สีแดง แม้อาจจะได้เยียวยา แต่โรงงานน้ำตาลก็จะไม่เข้ามาส่งเสริมการทำไร่อ้อยในพื้นที่สีแดงแล้วหากความขัดแย้งระหว่างไทย-กัมพูชายังดำเนินต่อไปและความสัมพันธ์ระหว่างสองประเทศยังไม่ชัดเจนเช่นนี้

ทางด้านมนตรีเองก็มองว่าอยากให้ใช้ ‘ระเบียบช้าง’ สำหรับการเยียวยาความเสียหายเบื้องต้นเหมือนกัน ที่ผ่านมาเคยได้เสนอขอรัฐบาลช่วยเหลือเรื่องต้นทุนเพราะตามกฎหมายอ้อยและน้ำตาลรัฐบาลจะต้องช่วยเหลือกรณีที่เกษตรกรทำไร่อ้อยแล้วไม่คุ้มต้นทุน รัฐบาลก็จะต้องหาเงินมาอุดหนุนอยู่แล้ว แต่ทางสมาพันธ์ก็ได้สู้เรื่องขอปรับราคาน้ำตาลขึ้นอีก 3 บาท/กก. เพื่อนำเงินเข้ากองทุนอ้อยและน้ำตาลทรายเพื่อนำมาใช้กรณีที่ชาวไร่ทำแล้วไม่คุ้มต้นทุนซึ่งสามารถดึงเงินกองทุนมาช่วยเหลือเกษตรกรได้

อย่างไรก็ตาม ข้อเสนอดังกล่าวอนุทิน ชาญวีระกูล นายกรัฐมนตรี สั่งเบรคไปตั้งแต่ 8 พ.ย.2568

สำหรับ น้ำที่ยังไม่รู้ว่าจะยังแบกธุรกิจร้านสักคิ้วและจะยังมีคนจ้างร้องเพลงอีกนานแค่ไหน ก็ยอมรับว่าตัวเองก็เป็นคนนอกพื้นที่สระแก้ว หากรู้แน่ชัดว่ารัฐบาลจะปิดด่านพื้นที่นี้ไปอีกนาน ไม่ค้าขายกับกัมพูชาอีกแล้วก็คงจะย้ายออกไป แต่ก็ผูกผันกับพื้นที่นี้มาก แม้จะหมดหวังกับการช่วยเหลือจากภาครัฐไปแล้วแต่ก็ยังไม่ได้หมดหวังกับคนพื้นที่นี้ จึงหวังเพียงแค่ขอความชัดเจนจากรัฐบาลว่าจะจัดการกับพื้นที่ชายแดนและความขัดแย้งระหว่างประเทศนี้อย่างไร

“อยู่มาตั้งแต่ปี 2000 วันนี้ก็ 25-26 ปีแล้ว เราหากินตรงนี้มานาน ฐานการทำมาหากินเราอยู่ตรงนี้ มีลูกค้า มีร้านดนตรีให้เราไปร้องเพลง มันกลายเป็นคอมฟอร์ทโซนไปแล้ว เราอยู่ตรงนี้อุ่นใจว่าไม่อดตาย จะไปสู้ใหม่ก็ได้ แต่มันก็คือนับหนึ่งใหม่ในวัย 40 กว่า มันก็เหนื่อยหน่อย แต่ถ้าคุณยืนยันว่าจะปิด เราก็ไม่รอฟ้ารอฝนแล้ว ยังไงเราก็ต้องไปตายเอาดาบหน้า แต่ถ้าคุณไม่แน่ว่าจะปิดหรือไม่ปิด พอเราออกไปทุลักทุเลทางอื่น แล้วคุณก็กลับมาเปิด มันน่าหงุดหงิดกว่าไหมล่ะ”

ตลาดนัดกลางคืนใกล้สถานีรถไฟอรัญประเทศ ถ่ายเมื่อ 20 พ.ค.2569

ตาราง 1

มูลค่านำเข้า-ส่งออกและมูลค่ารวมระหว่างไทย-กัมพูชาทั้งหมด ปี 2568-2569 (ไตรมาสแรก) หน่วย: ล้านบาท
	มูลค่าส่งออก	มูลค่านำเข้า	มูลค่าการค้า
ม.ค. 2568	24,921.07	3,511.33	28,432.40
ก.พ. 2568	18,473.12	5,728.55	24,201.67
มี.ค. 2568	30,165.94	5,043.63	35,209.57
เม.ย. 2568	35,043.44	3,617.25	38,660.69
พ.ค. 2568	37,202.48	3,808.56	41,011.04
มิ.ย. 2568	25,503.49	3,127.38	28,630.87
ก.ค. 2568	17,128.70	1,590.52	18,719.22
ส.ค. 2568	15,571.95	1,655.13	17,227.08
ก.ย. 2568	12,021.43	1,737.12	13,758.55
ต.ค. 2568	11,054.85	1,590.64	12,645.49
พ.ย. 2568	7,767.96	1,557.91	9,325.87
ธ.ค. 2568	6,358.06	2,168.75	8,526.80
ม.ค. 2569	5994.16	2233.74	8227.9
ก.พ. 2569	6448.22	1864.54	8312.76
มี.ค. 2569	7103.01	2334	9437.01
เม.ย. 2569	5827.83	2064.15	7891.98

ที่มา: กระทรวงพาณิชย์

ตาราง 2

มูลค่าการค้ารวมระหว่างไทย-กัมพูชาทั้งหมดเปรียบเทียบปี 2567-2569(ไตรมาสแรก) หน่วย: ล้านบาท
	ปี 2567	ปี 2568	ปี 2569
ม.ค.	31,208.51	28,432.40	8227.9
ก.พ.	35,694.14	24,201.67	8312.76
มี.ค.	30,921.25	35,209.57	9437.01
เม.ย.	25,676.46	38,660.69	7891.98
พ.ค.	30,771.65	41,011.04
มิ.ย.	31,833.95	28,630.87
ก.ค.	30,045.59	18,719.22
ส.ค.	28,468.62	17,227.08
ก.ย.	30,471.03	13,758.55
ต.ค.	37,235.30	12,645.49
พ.ย.	27,571.13	9,325.87
ธ.ค.	27,336.44	8,526.80

ที่มา: กระทรวงพาณิชย์

รายงานพิเศษ