ประชาไท

Rocket Media Lab: รอบ 11 ปี ไทยร้อนมากแค่ไหน และแต่ละจังหวัดเหมือนหรือต่างกันอย่างไร

auser15 — Wed, 22 Apr 2026 06:08:15 +0000

Rocket Media Lab: รอบ 11 ปี ไทยร้อนมากแค่ไหน และแต่ละจังหวัดเหมือนหรือต่างกันอย่างไร auser15 Wed, 2026-04-22 - 13:08

อุณหภูมิเฉลี่ยรายปีของประเทศไทยระหว่างปี 2558-2568 มีอุณหภูมิเฉลี่ยรายปีมากกว่าหรือเท่ากับอุณหภูมิปกติตามคาบ 30 ปี ของกรมอุตุนิยมวิทยา แม้จะมีการปรับสูงขึ้นตามอุณหภูมิที่เปลี่ยนไปจาก 27.1 องศาเซลเซียส เป็น 27.4 องศาเซลเซียสก็ตาม ปี 2567 เป็นปีที่ร้อนที่สุดเป็นประวัติการณ์ สูงที่สุดในรอบ 74 ปี (พ.ศ. 2494–2567) ส่วนหนึ่งเป็นผลจากปรากฏการณ์เอลนีโญที่เกิดระหว่างพฤศจิกายน 2566 ถึงเมษายน 2567
อุณหภูมิสูงสุดรายวันของปีเฉลี่ย 10 ปี (2559-2568) ของทั้งประเทศอยู่ที่ 39.72 องศาเซลเซียส จังหวัดตาก ลำปาง แม่ฮ่องสอน เพชรบูรณ์ ติดอันดับ 10 จังหวัดที่มีอากาศร้อนที่สุด บ่อยที่สุด
เมื่อวิเคราะห์อุณหภูมิสูงสุดรายวันของแต่ละปีแต่ละจังหวัดระหว่างปี 2558-2568 โดยเปรียบเทียบระหว่างอุณหภูมิสูงสุดรายวันที่ต่ำที่สุด และอุณหภูมิสูงสุดรายวันที่สูงที่สุดในรอบ 11 ปีของจังหวัดนั้น พบว่า อุทัยธานี มีส่วนต่างมากที่สุด ถึง 7.5 องศาเซลเซียส ตราด เป็นจังหวัดที่มีความแตกต่างน้อยที่สุดเพียง 1.0 องศาเซลเซียส
ในปี 2567 ประเทศไทยเผชิญกับสภาวะวิกฤตความร้อนรุนแรงที่สุด จังหวัดส่วนใหญ่ทำสถิติอุณหภูมิสูงสุดใหม่ (New High) เมื่อเทียบกับอดีต เช่น นครพนม ที่พุ่งไปถึง 43.0 จากค่าเฉลี่ยเดิมที่ต่ำกว่านั้นมาก โดยปี 2567 อุณหภูมิสูงสุดรายวันเฉลี่ยทั่วประเทศสูงถึง 41.5 องศาเซลเซียสและมีจังหวัดที่เกิน 40 องศาเซลเซียส มากถึง 55 จังหวัด
เดือนเมษายน ปี 2567 หลายจังหวัดที่มีจำนวนวันที่อุณหภูมิพุ่งสูงเกิน 40 องศาเซลเซียสติดต่อกันนานถึง 30 วันเต็ม กลุ่มจังหวัดที่ร้อนจัดยาวนานที่สุด ซึ่งร้อนเกิน 40 องศาเซลเซียสจำนวน 28-31 วันติดต่อกันหลายปี โดยเฉพาะเดือนเมษายนคือ กาญจนบุรี แม่ฮ่องสอน ลำปาง และ ลำพูน
หลายจังหวัดเช่น กรุงเทพฯ ต้องเผชิญกับปัญหาเกาะความร้อนในเมือง (Urban Heat Island) ที่เมืองมีอุณหภูมิสูงกว่าพื้นที่รอบนอก ช่วงกลางคืนที่มีอุณหภูมิสูงกว่าปกติ สาเหตุสำคัญมาจากความหนาแน่น ระยะห่าง และความสูงของอาคาร ที่ส่งผลต่อทิศทางลม การระบาย อากาศ ตลอดจนโครงการก่อสร้างที่ใช้วัสดุที่ดูดซับและกักเก็บความร้อนได้ดี

ภัยความร้อนทวีความรุนแรงมากขึ้นทุกปี ในช่วงฤดูร้อนไม่กี่ปีที่ผ่านมา เรามักได้ยินการแจ้งเตือนใหม่ นอกจากค่าฝุ่นละอองขนาดเล็กในอากาศแล้ว ยังมีค่าดัชนีความร้อน (heat index) ควบคู่กันมาด้วย ข้อมูลการเฝ้าระวังการเจ็บป่วยและการเสียชีวิตด้วยโรคจากความร้อน กรมอนามัย ชี้ว่า ปี 2562 – 2566 มีผู้เสียชีวิตสะสม 131 คน เฉลี่ย 26.1 รายต่อปี ส่วนในปี 2567 กรุงเทพฯ พบผู้ป่วยจากสภาวะอากาศร้อน สูงถึง 68 ราย ขณะที่ในจังหวัดอื่นๆ พบผู้เสียชีวิต 63 รายใน 31 จังหวัด ส่วนในปี 2568 สถิติลดลง ทั่วประเทศมีผู้เสียชีวิตลดลงเหลือ 21 คน ส่วนกรุงเทพฯ มีผู้ป่วยลดลงเหลือ 10 ราย ตามสภาพอากาศที่ร้อนน้อยลง

นอกจากนี้ในรายงานดัชนีความเสี่ยงด้านสภาพภูมิอากาศ (Climate Risk Index: CRI) ประจำปี 2026 โดย Germanwatch ซึ่งวิเคราะห์ผลกระทบของสภาพอากาศสุดขั้ว เช่น พายุ น้ำท่วม คลื่นความร้อน และภัยแล้ง จากฐานข้อมูล ระบุว่า ในปี 2567 ประเทศไทยถูกจัดให้อยู่ในประเทศที่มีความเสี่ยงสูงเป็นอันดับที่ 17 ของโลก ที่จะได้รับผลกระทบจากเหตุการณ์สภาพอากาศสุดขั้วมากที่สุด โดดขึ้นมาจากอันดับ 69 ในปี 2566

ในปี 2569 ที่มีการคาดการณ์กันว่า อากาศร้อนจัดและรุนแรงขึ้นจากปรากฏการณเอลนีโญ (El Niño)

Rocket Media Lab สำรวจความเปลี่ยนแปลงของอุณหภูมิตลอด 11 ปีที่ผ่านมาของไทย โดยเฉพาะในช่วงฤดูร้อนว่า ร้อนมากแค่ไหน และแต่ละจังหวัดเหมือนหรือต่างกันอย่างไร

11 ปี อุณหภูมิเฉลี่ยรายปีของประเทศไทยไม่เคยต่ำกว่าค่าปกติ

อุณหภูมิเฉลี่ยรายปีของประเทศไทยระหว่างปี 2558-2568 มีอุณหภูมิเฉลี่ยรายปีมากกว่าหรือเท่ากับอุณหภูมิปกติตามคาบ 30 ปี ของกรมอุตุนิยมวิทยา แม้จะมีการปรับสูงขึ้นตามอุณหภูมิที่เปลี่ยนไปจาก 27.1 องศาเซลเซียส เป็น 27.4 องศาเซลเซียสก็ตาม ในแง่หนึ่งฐานอุณหภูมิที่เพิ่มขึ้นก็สะท้อนให้เห็นว่าสภาพอากาศโดยรวมของไทยร้อนขึ้น

ก่อนหน้าปี 2565 ซึ่งอ้างอิงกับค่าปกติคาบ 30 ปี พ.ศ.2524-2553 ซึ่งอุณหภูมิปกติอยู่ที่ 27.1 องศาเซลเซียส ในช่วง 2558-2564 ซึ่งอ้างอิงจากสถิติคาบ พ.ศ. 2524–2553 ซึ่งมีอุณหภูมิปกติอยู่ที่ 27.1 องศาเซลเซียส พบว่าทุกปีมีอุณหภูมิสูงกว่าค่าปกติทั้งหมด

ความร้อนรุนแรงที่เราเผชิญกันอยู่ในปัจจุบันเป็นผลมาจากหลายปัจจัย อิทธิพลจากปรากฏการณ์เอลนีโญ (El Niño) และลานีญา (La Niña) ตลอดจนภาวะโลกรวน เอลนีโญมักทำให้ประเทศไทยเผชิญกับอากาศร้อนจัดและภัยแล้งรุนแรง โดยเฉพาะในปี 2558 และ 2559 ที่สูงกว่าค่าปกติอย่างชัดเจน สอดคล้องกับการเกิดปรากฏการณ์เอลนีโญรุนแรงทั่วโลกในช่วงปี 2558-2559 หลายประเทศในเอเชียเผชิญกับสภาพภูมิอากาศที่ร้อนกว่าปกติ เช่น คลื่นความร้อนในอินเดีย อุณหภูมิเฉลี่ยสูงเกิน 45 องศาเซลเซียส และบางพื้นที่สูงเกิน 48 องศาเซลเซียส ขณะเดียวกันทวีปยุโรปมีอุณหภูมิเฉลี่ยร้อนมากเป็นอันดับที่ 2 ของประวัติศาสตร์

ปี 2562 เป็นปีที่ร้อนจัดขึ้นมาอย่างชัดเจน โดยมีอุณหภูมิเฉลี่ย 28.1 องศาเซลเซียส สูงกว่าปกติ 1.0 องศาเซลเซียส ซึ่งจัดว่าสูงเป็นอันดับ 1 ในรอบ 69 ปี และในปีนี้มีปริมาณฝนน้อยกว่าที่เคยเกิดขึ้นเป็นส่วนใหญ่ สาเหตุมาจากช่วงครึ่งแรกของปี อุณหภูมิผิวน้ำทะเลเฉลี่ยบริเวณตอนกลางของมหาสมุทรแปซิฟิกเขตศูนย์สูตรมีค่าสูงกว่าปกติประมาณ 0.5 -1.0 องศาเซลเซียส ซึ่งเกิดต่อเนื่องมาตั้งแต่เดือนตุลาคม 2561 หรือที่เรียกว่าเกิดปรากฏการณ์เอลนีโญกำลังอ่อน (Weak El Nino) ขณะที่ช่วงครึ่งหลังของปีเกิดความผิดปกติของอุณหภูมิผิวน้ำทะเลในมหาสมุทรอินเดีย จนเกิดปรากฏการณ์ Positive Indian Ocean Dipole (Positive IOD) ทั้งสองปรากฏการณ์นี้ืส่งผลให้มรสุมที่พัดเข้าประเทศไทยมีกำลังอ่อนกว่าปกติ ไทยจึงมีฝนน้อยกว่าปกติ จากนั้นปี 2563 ยังคงร้อนต่อเนื่องด้วยอุณหภูมิเฉลี่ยที่ 28 องศาเซลเซียส ซึ่งสูงเป็นอันดับ 2 ในรอบ 70 ปี ณ เวลานั้น ในปี 2564 แม้อุณหภูมิเฉลี่ยจะลดลงจากปีก่อนหน้า อยู่ที่ 27.5 องศาเซลเซียส แต่ก็ยังสูงกว่าค่าปกติ 0.4 องศาเซลเซียส

แม้ในเวลาต่อมากรมอุตุนิยมวิทยาจะปรับค่าปกติคาบ 30 ปี (ตามคาบ พ.ศ. 2534–2563) มาเป็น 27.4 องศาเซลเซียส อุณหภูมิเฉลี่ยก็ยังคงอยู่ในระดับที่สูงกว่าหรือเท่ากับค่าปกติเสมอ ปี 2564 อุณหภูมิเฉลี่ยอยู่ที่ 27.5 องศาเซลเซียส สูงกว่าปกติ 0.4 องศาเซลเซียส มีเพียง 2 ปีในรอบ 10 ปีที่อุณหภูมิเท่ากับค่าปกติพอดี คือปี 2565 และ 2568 อยู่ที่ 27.4 องศาเซลเซียส ส่วนหนึ่งเป็นผลจากปรากฏการณ์ลานีญาที่ทำให้มีฝนตกมากกว่าปกติ ขณะที่ปี 2566 อุณหภูมิพุ่งขึ้นไปอยู่ที่ 28.1 องศาเซลเซียส สูงกว่าปกติ 0.6 องศา ครองตำแหน่งร้อนที่สุดเป็นอันดับ 1 ในรอบ 73 ปี ร่วมกับปี 2562

ปี 2567 เป็นปีที่ร้อนที่สุดเป็นประวัติการณ์ อุณหภูมิเฉลี่ยรายปีพุ่งสูงถึง 28.5 องศาเซลเซียส และถือเป็นสถิติสูงที่สุดในรอบ 74 ปี (พ.ศ. 2494–2567) โดยในปีนี้อุณหภูมิผิวน้ำทะเลเฉลี่ยบริเวณตอนกลางและตอนกลางด้านตะวันออกของมหาสมุทรแปซิฟิกมีค่าสูงกว่าค่าปกติต่อเนื่องจากปลายปี 2566 และมาจากสภาวะเอลนีโญกำลังแรง (Strong El Niño) ที่ต่อเนื่องจากครึ่งหลังของปี พ.ศ. 2566 ปรากฏการณ์เอลนีโญที่เกิดระหว่างพฤศจิกายน 2566 ถึงเมษายน 2567 ถูกจัดให้เป็น 1 ใน 5 ของเหตุการณ์สภาพอากาศที่รุนแรงที่สุดครั้งหนึ่งของโลกด้วย

ตาก ลำปาง แม่ฮ่องสอน เพชรบูรณ์ ร้อนที่สุด ทั้งเป็นแอ่งกระทะและมีจุดเผาไหม้มากที่สุด

จากการรวบรวมอุณหภูมิสูงที่สุดของฤดูร้อนในอดีตของประเทศไทย ตั้งแต่ปี 2494 ของกรมอุตุนิยมวิทยาจนถึงปัจจุบัน ประเทศไทยมีอุณหภูมิสูงที่สุด 44.6 องศาเซลเซียส ณ จังหวัดแม่ฮ่องสอน เมื่อวันที่ 28 เม.ย. 2559 ซึ่งถือว่าร้อนที่สุดนับตั้งแต่ประเทศไทยมีการเก็บสถิติอุณหภูมิ เท่ากับตากในปี 2566 ที่มีอุณหภูมิ 44.6 องศาเซลเซียส เมื่อวันที่ 15 เม.ย.2566 ส่วนอันดับ 2 อุณหภูมิ 44.5 องศาเซลเซียสที่จังหวัดสุโขทัย เมื่อวันที่ 11 พ.ค. 2559 อันดับ 3 อุณหภูมิ 44.3 องศาเซลเซียส จังหวัดสุโขทัย 12 เม.ย. 2559 อันดับ 4 อุณหภูมิ 44.2 องศาเซลเซียสที่จังหวัดลำปางในปี 2562 เมื่อวันที่ 18 เม.ย. 2562 และปี 2567 เมื่อวันที่ 22 เม.ย. 2567 ซึ่งถือว่าสูงที่สุดในประเทศของสองปีนี้ อันดับ 5 อุณหภูมิ 44.1 องศาเซลเซียส จังหวัดสุโขทัย วันที่ 13 พ.ค. 2559 และ จังหวัดอุดรธานี วันที่ 7 พ.ค. 2566

หากพิจารณาเฉพาะอุณหภูมิสูงสุดรายวันในปีนั้นของแต่ละจังหวัด โดยใช้ข้อมูลค่าสูงสุด-ต่ำสุด (Extreme Event) รายปีของระบบสถิติภูมิอากาศ กรมอุตุนิยมวิทยา ระหว่างปี 2559 ถึง 2568 (ซึ่งมีเฉพาะ 72 จังหวัดขาดข้อมูลจังหวัด นนทบุรี สระบุรี สมุทรสาคร สิงห์บุรี และอ่างทอง) เลือกเฉพาะอุณหภูมิสูงที่สุดของปีนั้นของแต่ละจังหวัด พบว่า อุณหภูมิสูงสุดรายวันของปีเฉลี่ย 10 ปี (2559-2568) ของทั้งประเทศอยู่ที่ 39.72 องศาเซลเซียส เมื่อจัดลำดับ 10 จังหวัดที่มีอากาศร้อนที่สุดในแต่ละปี มี 2 จังหวัดที่ติดอันดับ 10 ปี คือ ตากและลำปาง ขณะที่แม่ฮ่องสอนติดอันดับ 9 ปี ไม่ติดอันดับเพียงปีเดียว คือปี 2566 ส่วนเพชรบูรณ์ติดอันดับ 9 ปี ตั้งแต่ปี 2560 เป็นต้นมา

ปัจจัยสำคัญที่ทำให้จังหวัดเหล่านี้ที่มักครองตำแหน่งอุณหภูมิสูงสุดสลับไปสลับมาเมื่อเทียบกับจังหวัดอื่นๆ มาจากลักษณะทางกายภาพของพื้นที่ที่เป็นแอ่งกะทะรายล้อมไปด้วยภูเขาสูง และอยู่ห่างไกลจากทะเลทำให้ไม่ได้รับลมทะเลเพื่อระบายความร้อน และไม่ได้ลมที่พัดพาเอาความชื่นเข้ามา เมื่ออากาศในที่ราบนิ่งไม่มีลมก็ยิ่งทำให้อุณหภูมิสูงขึ้นตลอดทั้งวันเช่น อำเภอเถิน จังหวัดลำปาง ซึ่งมักติดอันดับต้นๆ พื้นที่ที่ร้อนที่สุดของทุกปี เพราะอยู่ท่ามกลางภูเขาสูง ลมพัดได้ไม่ดี ประกอบกับพื้นดินทั่วไปยังเป็นหินแกรนิตซึ่งก่อให้เกิดการสะสมและขังตัวในพื้นที่

นอกจากนี้อีกปัจจัยหนึ่งที่ทำให้ความร้อนรุนแรงขึ้นคือ จุดความร้อนที่เกิดจากการเผาและไฟป่า โดยแม่ฮ่องสอน ลำปาง สุโขทัย มีจุดความร้อนในช่วงที่มีการเฝ้าระวังระหว่างมกราคมถึงพฤษภาคมเป็นลำดับต้นๆ ตัวอย่างเช่น รายงานของ GISTDA ปี 2568 แม่ฮ่องสอนมีจุดความร้อนสะสมมากที่สุดในประเทศ อันดับ 2 ตาก และอันดับ 3 ลำปาง

ทั้งนี้ หากเปรียบเทียบเฉพาะข้อมูลย้อนหลัง 3 ปี ปี 2566-2568 พบว่า มี 3 จังหวัดที่ติดอันดับพื้นที่เผาไหม้สูงสุด และอุณหภูมิสูงสุด สิบอันดับแรกทั้ง 3 ปีคือ ตาก เพชรบูรณ์ และลำปาง โดยแม่ฮ่องสอน ติดอันดับพื้นที่เผาไหม้ 3 ปี และอุณหภูมิสูงสุด 2 ปี ในปี 2566 และ 2568

อย่างไรก็ตาม เมื่อพิจารณาปัจจัยอื่นๆ ที่อาจจะเกี่ยวข้องกับอุณหภูมิ เช่น ความหนาแน่นของประชากร สัดส่วนประชากรต่อพื้นที่สีเขียวของจังหวัด ข้อมูลความหนาแน่นของประชากรและสัดส่วนของพื้นที่สีเขียวต่อประชากรแสดงให้เห็นว่าไม่มีความสัมพันธ์ที่ชัดเจนระหว่างสองปัจจัยนี้กับอุณหภูมิสูงสุดของจังหวัด เช่น ลำปาง แม่ฮ่องสอน และตาก ล้วนเป็นจังหวัดที่มีความหนาแน่นประชากรต่ำมาก ขณะที่กรุงเทพฯ มีความหนาแน่นของประชากรสูงสุดมีอุณหภูมิต่ำกว่าจังหวัดเหล่านี้ ขณะเดียวกัน จังหวัดที่มีพื้นที่สีเขียวต่อประชากรสูงมาก เช่น กาญจนบุรี ตาก กลับมีอุณหภูมิสูงสุดในปี 2567

อุทัยธานี อุณหภูมิสูงสุดรายวันเพิ่มขึ้นก้าวกระโดดที่สุด ตราด แตกต่างน้อยที่สุด

เมื่อวิเคราะห์อุณหภูมิสูงสุดรายวันของแต่ละปีแต่ละจังหวัดระหว่างปี 2558 ถึง 2568 (ไม่มีข้อมูลจังหวัด นนทบุรี สระบุรี สมุทรสาคร สิงห์บุรี และอ่างทอง) โดยเปรียบเทียบระหว่างอุณหภูมิสูงสุดรายวันที่ต่ำที่สุด และอุณหภูมิสูงสุดรายวันที่สูงที่สุดในรอบ 11 ปีของจังหวัดนั้น พบว่า อุทัยธานี มีส่วนต่างมากที่สุด ถึง 7.5 องศาเซลเซียส ซึ่งวัดได้ 43.3 องศาเซลเซียส (ปี 2559) และ อุณหภูมิสูงสุดรายวันที่ต่ำที่สุด ซึ่งวัดได้เพียง 35.8 องศาเซลเซียส (ปี 2558) รองลงมาเป็น บึงกาฬ ส่วนต่าง 5.3 องศาเซลเซียส จาก 37.3 องศาเซลเซียส (ปี 2565) เป็น 42.6 องศาเซลเซียส (ปี 2567) อันดับ 3 นครราชสีมา ส่วนต่าง 5.2 องศาเซลเซียส จาก 38.8 องศาเซลเซียส (ปี 2565) เป็น 44.0 องศาเซลเซียส (ปี 2567) อันดับที่ 4 เท่ากันสองจังหวัด สกลนคร และ เลย ส่วนต่าง 5.1 องศาเซลเซียส โดยสกลนคร จาก 38.3 องศาเซลเซียส (ปี 2564) เป็น 43.4 องศาเซลเซียส (ปี 2567) เลย จาก 38.7 องศาเซลเซียส (ปี 2565) เป็น 43.8 องศาเซลเซียส (ปี 2567)

เมื่อจัดกลุ่มจังหวัด 72 จังหวัดตามส่วนต่างระหว่าง อุณหภูมิสูงสุดที่สูงที่สุด และ อุณหภูมิสูงสุดที่ต่ำที่สุด สามารถจัดกลุ่มจังหวัดออกเป็น 5 ช่วงอุณหภูมิได้ดังนี้

สูงมาก (5.0–7.5°C) 9 จังหวัด ส่วนใหญ่เป็นจังหวัดภาคเหนือตอนบนและตะวันออกเฉียงเหนือ ได้แก่ อุทัยธานี (7.5), บึงกาฬ (5.3), นครราชสีมา (5.2), สกลนคร (5.1), เลย (5.1), อุดรธานี (5.0), หนองคาย (5.0), นครพนม (5.0), เชียงราย (5.0)
สูง (4.0–4.9°C) 29 จังหวัด เป็นกลุ่มใหญ่ที่สุดและกระจายทั่วทุกภาค ได้แก่ กาญจนบุรี (4.0), ขอนแก่น (4.1), ตาก (4.0), ตรัง (4.3), นครนายก (4.5), นครศรีธรรมราช (4.0), บุรีรัมย์ (4.2), ประจวบคีรีขันธ์ (4.3), มุกดาหาร (4.1), ร้อยเอ็ด (4.3), ลำพูน (4.2), สงขลา (4.0), สระแก้ว (4.2), สุราษฎร์ธานี (4.1), สุโขทัย (4.7), อุบลราชธานี (4.3), แพร่ (4.1)
ปานกลาง (3.0–3.9°C) 26 จังหวัด ได้แก่ กระบี่ (3.5), กรุงเทพมหานคร (3.8), กาฬสินธุ์ (3.9), กำแพงเพชร (3.5), ชัยนาท (3.6), ชัยภูมิ (3.9), เชียงใหม่ (3.2), นครสวรรค์ (3.4), ปทุมธานี (3.6), ปัตตานี (3.2), พังงา (3.1), พัทลุง (3.7), พิจิตร (3.8), พิษณุโลก (3.8), ภูเก็ต (3.3), มหาสารคาม (3.8), ยโสธร (3.8), ยะลา (3.8), ระนอง (3.1), ระยอง (3.2), ราชบุรี (3.3), ศรีสะเกษ (3.9), สตูล (3.8), สมุทรปราการ (3.6), สมุทรสงคราม (3.4), อุทัยธานี (ช่วงปี 2560-2568), อำนาจเจริญ (3.7)
ต่ำ (2.0–2.9°C) 5 จังหวัด ได้แก่ ชลบุรี (2.4), นครปฐม (2.7), ลำปาง (2.7), สุพรรณบุรี (2.9), เพชรบุรี (2.6)
ต่ำมาก (1.0–1.9°C) 3 จังหวัด ล้วนเป็นจังหวัดที่มีชายฝั่งทะเล ซึ่งจะได้รับอิทธิพลทะเลตลอดปี ได้แก่ จันทบุรี (1.5), ตราด (1.0), นราธิวาส (1.5)

เป็นที่น่าสังเกตว่า อุทัยธานีเป็นจังหวัดที่มีความผันแปรของอากาศร้อนรุนแรงที่สุด โดยภายในปีเดียว (จากปี 2558 ไป 2559) อุณหภูมิพุ่งสูงขึ้นอย่างก้าวกระโดดถึง 7.5 องศาเซลเซียส ซึ่งในปี 2558 อุทัยธานีมีอุณหภูมิสูงสุดที่ต่ำกว่าปกติอย่างมากเมื่อเทียบกับปีอื่นๆ ในทศวรรษเดียวกัน ขณะเดียวกันยังอาจเรียกได้ว่า

ก้าวกระโดดรุนแรงที่สุดภายใน 1 ปี ซึ่งผิดปกติมากเมื่อเทียบกับจังหวัดอื่น อุณหภูมิในปีนี้ถูกใช้เป็นฐานเปรียบเทียบอุณหภูมิสูงสุดของจังหวัดด้วยใน เอกสารสถิติอุณหภูมิสูงที่สุดในช่วงฤดูร้อนของประเทศไทยระหว่าง พ.ศ. 2494 – 2566 ของกรมอุตุนิยมวิทยา แต่เมื่อเข้าสู่ปี 2559 ซึ่งเป็นช่วงที่ปรากฏการณ์เอลนีโญ 2558-2559 พุ่งสูงสุด อุณหภูมิกลับดีดตัวขึ้นไปถึง 43.3 องศาเซลเซียส นอกจากนี้หลังจากปี 2560 เป็นต้นมา อุณหภูมิสูงสุดของอุทัยธานีมักจะเกาะกลุ่มอยู่ในระดับสูงกว่า 40 องศาเซลเซียสเกือบทุกปี (เช่น ปี 2566 อยู่ที่ 42.2 และปี 2567 อยู่ที่ 42.0)

ตราด เป็นจังหวัดที่มีความแตกต่างน้อยที่สุดเพียง 1.0 องศาเซลเซียส (35.2 องศาเซลเซียสในปี 2561 กับ 36.2 องศาเซลเซียสในปี 2565) ตามมาด้วย จันทบุรี (36 องศาเซลเซียสในปี 2558 กับ 37.5 องศาเซลเซียส ในปี 2567) และนราธิวาส (35.5 องศาเซลเซียสในปี 2560 กับ 37.2 องศาเซลเซียสในปี 2562) ที่มีความต่างเพียง 1.5 องศาเซลเซียส แสดงถึงสภาวะอากาศที่ค่อนข้างสม่ำเสมอ

จะเห็นได้ว่าจังหวัดที่เป็นแชมป์ความร้อนอย่าง ลำปาง (สูงสุด 44.2 องศาเซลเซียส) และ ตาก (สูงสุด 44.6 องศาเซลเซียส) ที่อาจเรียกได้ว่าเป็นกลุ่มร้อนจัดแต่คงที่ กลับมีความแตกต่างของอุณหภูมิค่อนข้างน้อยเมื่อเทียบกับจังหวัดอื่น โดยลำปางต่าง 2.7 องศาเซลเซียส และ ตากต่าง 4.0 องศาเซลเซียส อาจหมายความว่าพื้นที่เหล่านี้เผชิญกับอากาศร้อนจัดอย่างต่อเนื่องเป็นมาตรฐานในทุกปี

นอกจากนี้ จากข้อมูลอุณหภูมิสูงสุดรายวันของแต่ละปีแต่ละจังหวัดระหว่างปี 2558 ถึง 2568 แสดงให้เห็นว่าในปี 2567 จังหวัดส่วนใหญ่ทำสถิติอุณหภูมิสูงสุดใหม่ (New High) เมื่อเทียบกับอดีต เช่น นครพนม ที่พุ่งไปถึง 43.0 จากค่าเฉลี่ยเดิมที่ต่ำกว่านั้นมาก โดยปี 2567 อุณหภูมิสูงสุดรายวันเฉลี่ยทั่วประเทศสูงถึง 41.5 องศาเซลเซียสและมีจังหวัดที่เกิน 40 องศาเซลเซียส มากถึง 55 จังหวัด และในปี 2567 นี้ยังมีถึง 41 จังหวัดที่มีอุณหภูมิสูงสุดรายวันร้อนที่สุดในรอบ 11 ปีด้วย อย่างไรก็ตาม แม้ปี 2568 จะมีค่าเฉลี่ยลดลงเหลือ 38.8 องศาเซลเซียส แต่ยังมีถึง 22 จังหวัดที่ทะลุ 40 องศาเซลเซียส

อุณหภูมิที่เพิ่มขึ้นเพียงแค่ 1 องศาเซลเซียสส่งผลกระทบมากมาย สำหรับประชาชนเมื่ออุณหภูมิมากกว่า 35 องศาเซลเซียสกระทบกับระบบการระบายความร้อนของร่างกาย จนอาจนำไปสู่การเสียชีวิตได้ ในพื้นที่เมือง เช่น กรุงเทพฯ มีการประเมินว่า หากอุณหภูมิในเมืองเพิ่มขึ้นเพียง 1 องศาเซลเซียส กรุงเทพฯ อาจเผชิญกับการเสียชีวิตจากความร้อนกว่า 2,300 ราย ค่าไฟฟ้าที่จะเพิ่มขึ้นราว 17,000 ล้านบาทต่อปี ตลอดจนผลกระทบต่อโครงสร้างพื้นฐานอื่นๆ เช่น ถนน ซึ่งต้องได้รับการซ่อมแซมบ่อยขึ้น

ฤดูร้อน 5 ปีที่ผ่านมา มี 5 จังหวัดร้อน 40 องศาเกือบทั้งเดือน

เมื่อปี 2567 กรมการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อมเผยข้อมูลสภาพอากาศสุดขั้วของประเทศไทย ระหว่างปี ค.ศ. 1970-2022 (พ.ศ. 2513-2565) ว่า ผลจากภาวะโลกร้อนทำให้ไทยเผชิญกับสภาพอากาศสุดขั้ว หนึ่งในนั้นคือ สภาพอากาศร้อนจัดที่อุณหภูมิมากกว่า 35 องศาเซลเซียส จำนวนวันที่สภาพอากาศร้อนของไทยเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ (7 วัน ใน 10 ปี) ส่วนใหญ่เกิดขึ้นในช่วงเดือนมีนาคมถึงพฤษภาคม โดยภาคกลางมี 97 วัน/ปี ภาคเหนือมี 89 วัน/ปี ภาคตะวันออกเฉียงเหนือมี 70 วัน/ปี ภาคตะวันออกมี 48 วัน/ปี และภาคใต้มี 23 วัน/ปี

Rocket Media Lab วิเคราะห์ข้อมูลอุณหภูมิรายชั่วโมงที่ตรวจวัดจากระบบโทรมาตรของสถาบันสารสนเทศทรัพยากรน้ำ ซึ่งติดตั้งเพื่อวัดระดับน้ำในแหล่งน้ำต่างๆ ในช่วงฤดูร้อนของปีเดือนมีนาคมถึงพฤษภาคมระหว่างปี 2564-2568 พบว่า ปี 2567 ประเทศไทยเผชิญกับสภาวะวิกฤตความร้อนรุนแรงที่สุดโดยเฉพาะในเดือนเมษายน โดยมีหลายจังหวัดที่มีจำนวนวันที่อุณหภูมิพุ่งสูงเกิน 40 องศาเซลเซียส ติดต่อกันนานถึง 30 วันเต็ม (ซึ่งหมายถึงร้อนจัดทุกวันตลอดทั้งเดือน) กลุ่มจังหวัดที่ร้อนจัดยาวนานที่สุด ซึ่งร้อนเกิน 40 องศาเซลเซียสจำนวน 28-31 วันติดต่อกันหลายปี โดยเฉพาะเดือนเมษายนคือ กาญจนบุรี แม่ฮ่องสอน ลำปาง และ ลำพูน

จากทั้งหมด 5 ปี รวม 460 วัน มี 12 จังหวัดที่มีวันที่อุณหภูมิมากกว่า 40 องศาเซลเซียสมากกว่า 300 วันขึ้นไป ลำปางมีมากที่สุด 368 วัน หรือคิดเป็น 80% ของฤดูร้อน เฉลี่ยปีละอย่างน้อย 70 วัน รองลงมาคือ พิจิตร และแม่ฮ่องสอน 358 วัน เท่ากัน มี 36 จังหวัดที่มีวันที่อุณหภูมิมากกว่า 40 องศาเซลเซียส 201-300 วัน มี 24 จังหวัดที่มีวันที่อุณหภูมิมากกว่า 40 องศาเซลเซียส 101-200 วัน และมี 5 จังหวัดที่มีวันที่อุณหภูมิมากกว่า 40 องศาเซลเซียสน้อยกว่า 100 วัน โดยภูเก็ตน้อยที่สุด 13 วัน รองลงมา กรุงเทพฯ 21 วัน สมุทรสาคร 35 วัน

เมื่อเปรียบเทียบรายปีพบว่าปี 2564 จังหวัดที่มีจำนวนวันที่มีอุณหภูมิมากกว่า 40 องศาเซลเซียสมากกว่า 25 วันขึ้นไปในแต่ละเดือน กระจุกตัวอยู่ในจังหวัดภาคเหนือ ภาคกลาง และภาคตะวันตก รวม 12 จังหวัด เช่น ลำปาง แม่ฮ่องสอน สุโขทัย ตาก พิจิตร โดยเดือนมีนาคมมีอากาศร้อนจัดหลายวันกว่าเดือนเมษายนที่จังหวัดส่วนใหญ่มีวันที่ร้อนจัดประมาณ 10-20 วัน น่าสังเกตว่าพื้นที่ชายฝั่งทะเล เช่น จังหวัดภูเก็ต กระบี่ ระนอง ภูเก็ต แทบไม่มีวันที่ร้อนเกิน 40 องศาเซลเซียสเลย ในปี 2564 ลำปางเป็นจังหวัดที่มีวันที่ร้อนกว่า 40 องศาเซลเซียสมากที่สุดรวม 78 วัน รองลงมาเป็น แม่ฮ่องสอน 77 วัน และลำพูน 74 วัน ซึ่งเดือนมีนาคม ลำพูนมีอากาศร้อนจัดทุกวัน ต่อมาในปี 2565 สถิติวันที่ร้อนจัดลดลงอย่างเห็นได้ชัดในหลายพื้นที่ และน้อยกว่าปีอื่นๆ โดยเฉพาะในเดือนพฤษภาคม หลายจังหวัดที่เคยร้อนจัดกลับมีวันที่อุณหภูมิเกิน 40 องศาเซลเซียส ลดลงเหลือ 0 วัน เช่น กรุงเทพฯ กาฬสินธุ์ จันทบุรี และลพบุรี เดือนมีนาคมเป็นเดือนเดียวที่มีวันที่อุณหภูมิเกิน 40 องศาเซลเซียสมากกว่า 25 วัน และมีเพียง 7 จังหวัดเท่านั้น

ขณะที่ปี 2566 อาจเรียกได้ว่าเป็นจุดเริ่มต้นของคลื่นความร้อน ความร้อนเริ่มพุ่งสูงขึ้นอย่างชัดเจนในปีนี้ และขยายวงกว้างมากขึ้น เห็นได้ชัดเจนในเดือนเมษายน เมื่อมี 47 จังหวัดที่มีวันที่ร้อนเกิน 40 องศาเซลเซียส 25 วันขึ้นไป และมี 5 จังหวัดที่มีวันที่ร้อนเกิน 40 องศาเซลเซียสทุกวัน คือ กาญจนบุรี เชียงใหม่ เพชรบูรณ์ แม่ฮ่องสอน ลำพูน ปีนี้เป็นปีที่เดือนพฤษภาคมร้อนจัดที่สุดใน 5 ปี นครสวรรค์มีวันที่ร้อนเกิน 40 องศาเซลเซียสทุกวัน ส่วนอยุธยา และอุบลราชธานี มีถึง 30 วัน จังหวัดที่เพิ่มขึ้นอย่างก้าวกระโดดได้แก่ ระนอง ที่เคยมีวันร้อนจัดในปี 2564 และ 2565 อยู่ที่ 7 และ 6 วัน เพิ่มเป็น 55 วัน ในปี 2566 เช่นเดียวกับกระบี่ เพิ่มจาก 3 วันในปี 2564 เป็น 12 วันในปี 2566 เป็น 42 วันในปี 2566

ปี 2567 ถือเป็นปีที่วิกฤตที่สุดในรอบ 5 ปี จุดเปลี่ยนจาก “ร้อนบางวัน” เป็น “ร้อนทุกวัน” โดยเกิดปรากฏการณ์เมษายนร้อนเกิน 40 องศาเซลเซียสทุกวันตลอดทั้งเดือนในหลายสิบจังหวัดทั่วประเทศ รวมถึงการขยายตัวของพื้นที่ร้อนจัด บางจังหวัดในภาคตะวันออกและภาคใต้มีวันที่ร้อนจัดเพิ่มขึ้นอย่างก้าวกระโดดในปี 2567 โดยเฉพาะจังหวัดที่มีพื้นที่ติดทะเล ไม่ว่าจะเป็น ชลบุรี จันทบุรี สตูลและระนอง มีวันที่ร้อนจัด 30 วันหรือทั้งเดือนเมษายน น่าสนใจว่า กรุงเทพฯ เป็นพื้นที่เดียวที่ไม่มีวันที่อุณหภูมิเกิน 40 องศาเซลเซียสเลยในปี 2567 นี้ แม้จังหวัดรอบข้างจะร้อนจัดก็ตาม

ส่วนปี 2568 แม้จะเป็นปีที่อากาศร้อนมาก โดยพบว่าในเดือนเมษายน มี 21 จังหวัดที่มีจำนวนวันที่มีอากาศร้อนจัดมากกว่า 25 วัน แต่เมื่อเทียบกับปี 2567 แล้วพบว่าอุณหภูมิในหลายจังหวัดลดลง เช่น เดือนมีนาคม สุโขทัยมีวันที่ร้อนจัดทุกวันในปี 2567 แต่พอในปี 2568 เหลือเพียง 5 วัน ส่วนในเดือนเมษายน หลายจังหวัดที่เคยมีวันที่ร้อนจัด 30 วัน ตัวเลขเริ่มลดลง เช่น นครศรีธรรมราชจาก 30 วันเหลือ 9 วัน สตูลจาก 30 วันเหลือ 7 วัน

นอกจากนี้เมื่อพิจารณาอุณหภูมิเฉลี่ยรายเดือนของทุกจังหวัดเทียบกับอุณหภูมิเฉลี่ยในคาบ 30 ปีของเดือนนั้น ในระยะเวลา 5 ปี ระหว่างปี 2564-2568 พบว่า ในแต่ละปี มีบางจังหวัดที่อุณหภูมิเฉลี่ยของเดือนนั้นสูงกว่าอุณหภูมิเฉลี่ย เช่น

ในปี 2564 เดือนมีนาคม สมุทรปราการ มีอุณหภูมิเฉลี่ย 28.7 องศาเซลเซียส ขณะที่อุณหภูมิเฉลี่ย เดือนมีนาคม อยู่ที่ 28.2 องศาเซลเซียส จากนั้นเดือนพฤษภาคม มี 3 จังหวัดที่มีอุณหภูมิเฉลี่ยของเดือนนั้น สูงกว่าอุณหภูมิเฉลี่ย 28.8 องศาเซลเซียส ได้แก่ สมุทรปราการ 30 องศาเซลเซียส, กรุงเทพฯ 29.4 องศาเซลเซียส และชลบุรี 29 องศาเซลเซียสขณะที่ปี 2564 เดือนพฤษภาคม มีเพียงจังหวัดเดียวที่มีอุณหภูมิสูงกว่าอุณหภูมิเฉลี่ยคือ สมุทรปราการ ซึ่งมีอุณหภูมิเฉลี่ย 29.5 องศาเซลเซียส ปี 2565 ไม่มีจังหวัดใดที่มีอุณหภูมิสูงกว่าเฉลี่ยเลย

ปี 2566 เดือนพฤษภาคมมี 2 จังหวัดที่มีอุณหภูมิสูงกว่าอุณหภูมิเฉลี่ยที่ปรับเพิ่มขึ้นจากปีก่อนหน้ามาอยู่ที่ 29.1 องศาเซลเซียส คือ สมุทรปราการ 30.3 องศาเซลเซียส และกรุงเทพมหานคร 29.3 องศาเซลเซียส ปี 2567 มี 2 เดือนที่บางจังหวัดมีอุณหภูมิสูงกว่าค่าเฉลี่ย โดยเดือนเมษายนมี 5 จังหวัดที่มีอุณหภูมิสูงกว่าค่าเฉลี่ยที่ 29.6 องศาเซลเซียส ได้แก่ กรุงเทพมหานคร 30.1 องศาเซลเซียส ระยอง 30 องศาเซลเซียส สมุทรปราการ 29.9 องศาเซลเซียส นครพนม 29.8 องศาเซลเซียส และชลบุรี 29.7 องศาเซลเซียส ส่วนเดือนพฤษภาคม มีเพียงสมุทรปราการที่มีอุณหภูมิสูงกว่า 29.1 องศาเซลเซียส อยู่ที่ 29.8 องศาเซลเซียส

ตึกสูงหนาแน่น พื้นที่สีเขียวน้อย ตัวเร่งความร้อนในเมือง

หลายจังหวัดเช่น กรุงเทพฯ จะมีสัดส่วนพื้นที่สีเขียวน้อยและมีความหนาแน่นของประชากรสูง แต่อุณหภูมิสูงสุดรายวันก็ไม่ทำสถิติติดอันดับต้นๆ ของประเทศ อาจจะมาจากการที่อาคารสูงและสิ่งปลูกสร้างสามารถช่วยบังรังสีจากดวงอาทิตย์ ในช่วงเช้าและเที่ยงวันได้ ซึ่งทำให้กระบวนการที่อากาศจะร้อนขึ้นจนแตะระดับสูงสุดนั้นถูกหน่วงให้ช้าลง เมื่อเทียบกับพื้นที่เปิดโล่งที่รับแดดโดยตรงตลอดเวลาส่งผลให้อุณหภูมิอากาศสูงสุดในช่วงกลางวันอาจไม่พุ่งไปแตะระดับวิกฤตเหมือนพื้นที่แอ่งกระทะ

ถึงอย่างนั้นกรุงเทพฯ ยังต้องเผชิญกับปัญหาเกาะความร้อนในเมือง (Urban Heat Island) ปรากฏการณ์ที่เมืองมีอุณหภูมิสูงกว่าพื้นที่รอบนอก สังเกตได้ชัดเจนในช่วงกลางคืนที่มีอุณหภูมิสูงกว่าปกติ โดยมีสาเหตุมาจาก

อาคาร ถนน และสิ่งปลูกสร้างต่าง ๆ ซึ่งมักทำจากวัสดุที่ดูดซับและกักเก็บความร้อนได้ดี เช่น คอนกรีตและแอสฟัลต์ จะดูดซับความร้อนจากแสงอาทิตย์ในตอนกลางวันและคายออกมาในตอนกลางคืน
ความหนาแน่น ระยะห่าง และความสูงของอาคาร ที่ส่งผลต่อทิศทางลม การระบายอากาศ และความร้อนที่ปล่อยออกมาจากตัวอาคาร
ความร้อนทิ้งจากกิจกรรมมนุษย์ เช่น การใช้เครื่องยนต์และเครื่องปรับอากาศอย่างต่อเนื่อง
พื้นที่สีเขียว ซึ่งช่วยดูดซับรังสีดวงอาทิตย์เพื่อสังเคราะห์แสง ให้ร่มเงา และให้ความชุ่มชื้นแก่อากาศ

ในรายงานวิเคราะห์สภาวะความร้อนในกรุงเทพฯ Shaping a Cooler Bangkok: Tackling Urban Heat for a More Livable City โดยธนาคารโลก และมหาวิทยาลัยแห่งชาติสิงคโปร์ โดยใช้แบบจำลองสภาพภูมิอากาศระบุว่า กรุงเทพฯ เผชิญกับปรากฏการณ์เกาะความร้อนที่ชัดเจน ความหนาแน่นของอาคารและการมีพื้นที่สีเขียวปกคลุมน้อยเป็นปัจจัยหลักที่เร่งความร้อนในแต่ละย่าน โดยพื้นที่เมืองที่มีอาคารสูงหนาแน่นจะดูดซับและกักเก็บความร้อนไว้มากกว่าพื้นที่รอบนอก และระบายความร้อนออกได้ช้ากว่าในเวลากลางคืน

พื้นที่อาคารสูงหนาแน่น มีอุณหภูมิเฉลี่ยต่อวันสูงกว่าพื้นที่รอบนอกประมาณ 1.5 ถึง 3.5 องศาเซลเซียส ขึ้นอยู่กับฤดูกาล ในช่วงเช้าและเที่ยง พื้นที่เมืองที่มีอาคารสูงอาจจะเย็นกว่าพื้นที่รอบนอกเล็กน้อยเพราะอาคารช่วยบังแดด อย่างไรก็ตามอาคารเหล่านี้ดูดซับความร้อนแล้วจะกักเก็บไว้และแผ่ออกมาในช่วงกลางคืน ทั้งนี้ความร้อนไม่ได้กระจายตัวเท่ากันทั่วกรุงเทพฯ แต่แตกต่างตามลักษณะการใช้ประโยชน์ที่ดิน เขตที่ร้อนที่สุดได้แก่ ปทุมวัน บางรัก ราชเทวี และพญาไท ซึ่งเป็นย่านธุรกิจใจกลางเมือง (CBD) ที่มีอาคารสูงหนาแน่นและพื้นผิวคอนกรีตจำนวนมากสะสมความร้อนและระบายออกช้า ขณะที่เขตที่อยู่ในพื้นที่รอบนอก เช่น ดอนเมือง สายไหม หนองจอกและบางเขต เย็นกว่า เพราะมีพื้นที่เปิดโล่งและมีพื้นที่สีเขียวมากกว่า

ร้อนขนาดนี้ ไทยทำอะไรไปแล้วบ้าง

ประเทศไทยเผชิญกับความเครียดจากความร้อนอย่างต่อเนื่องจนกลายเป็นเรื่องปกติในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา และมีการคาดการณ์ว่าจะเป็นหนึ่งในประเทศเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ที่จะมีความเสี่ยงรุนแรงที่สุด โดยเฉพาะในช่วงเดือนที่ร้อนที่สุด ประชากรจะต้องทนกับความเครียดจากความร้อนระดับรุนแรงนานถึง 6–9 ชั่วโมงต่อวัน ในอนาคตอันใกล้ และจะเพิ่มเป็น 10–12 ชั่วโมงต่อวัน อย่างไรก็ตามที่ผ่านมา ดูเหมือนว่าจะเป็นการแก้ปัญหาเฉพาะหน้าในช่วงที่อากาศร้อนจัด มากกว่าจะเป็นนโยบายระยะยาวที่เป็นรูปธรรม ตัวอย่างเช่น กระทรวงสาธารณสุข มีแผนปฏิบัติการด้านการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศด้านสาธารณสุข ระยะที่ 1 (พ.ศ. 2564 – 2573) เน้นไปที่เฝ้าระวังและสื่อสารเตือนภัยด้านสุขภาพ ด้วยการรายงานและแจ้งเตือนจากความร้อนตามระดับค่าดัชนีความร้อน (Heat index) รวมทั้งรวบรวมสถิติผู้ป่วยจากความร้อน

ขณะที่กรุงเทพมหานคร แม้ยังไม่มีมาตรการเชิงโครงสร้างที่ชัดเจน แต่ก็ได้เริ่มดำเนินการตามข้อเสนอจากรายงาน Shaping a Cooler Bangkok: Tackling Urban Heat for a More Livable City ทั้งการจัดทำแผนบริหารจัดการความร้อนในพื้นที่กรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2569 การแต่งตั้งคณะกรรมการบริหารจัดการความร้อนในพื้นที่กรุงเทพมหานคร เมื่อวันที่ 5 มิถุนายน 2568 การสำรวจและรวบรวมจุดเสี่ยงความร้อนเมือง ซึ่งในปี 2569 พบว่ามีจำนวนทั้งสิ้น 379 จุด นอกจากนี้ยังมีห้องหลบร้อน ซึ่งเปิดให้บริการแก่ประชาชนเพื่อเป็นพื้นที่พักคลายร้อน

ประเทศอื่นๆ มีมาตรการคลายร้อนอย่างไร

ปรากฏการณ์เกาะความร้อนในเมืองสัมพันธ์อย่างยิ่งกับโครงสร้างของเมือง ทั้งอาคาร ทางเท้า และพื้นที่สีเขียว ซึ่งเป็นตัวกำหนดว่าความร้อนสะสมและกระจายที่ไหน อย่างไร ที่น่าสนใจก็คือ หลายเมืองแก้ปัญหาด้วยการปรับปรุงกฎหมายควบคุมอาคารและการวางผังเมือง หรือทดลองใช้วิธีการใหม่ๆ เพื่อบรรเทาปัญหานี้

กรุงปารีส ฝรั่งเศส

ข้อบังคับด้านหลังคา (2015) ที่กำหนดให้อาคารพาณิชย์สร้างใหม่ต้องติดตั้งหลังคาสีเขียว (Green Roofs) หรือแผงโซลาร์เซลล์ เพื่อช่วยลดความร้อนและเพิ่มประสิทธิภาพการใช้พลังงาน
มาตรฐานอาคารปรับตัวตามสภาพภูมิอากาศ (RE2020) บังคับใช้มาตรการสร้างความสบายในฤดูร้อน โดยเน้นเทคนิคการทำความเย็นแบบพาสซีฟ (Passive Cooling) เช่น การใช้ฉนวนกันความร้อนประสิทธิภาพสูง การระบายอากาศตามธรรมชาติ และการใช้วัสดุสะท้อนแสง เพื่อลดการพึ่งพาเครื่องปรับอากาศ
แผนผังเมืองชีวภูมิอากาศ (Bioclimatic Urban Plan):กำหนดให้โครงการพัฒนาขนาดใหญ่ต้องมีพื้นที่สีเขียวอย่างน้อย 50–65% และมีเป้าหมายรื้อถอนพื้นผิวที่ปูด้วยวัสดุไม่ให้น้ำผ่าน (De-paving) ออก 40% ของพื้นที่เมืองภายในปี 2050
คุ้มครองต้นไม้ริมถนนจำนวน 100,000 ต้น เพื่อขยายพื้นที่ร่มเงาให้กับเมือง

สิงคโปร์

บังคับใช้ข้อกำหนด “Sky-rise Greenery” สำหรับโครงการพัฒนาใหม่ ให้เพิ่มพื้นที่สีเขียวในแนวดิ่งหรือบนดาดฟ้า ซึ่งช่วยลดภาระการใช้พลังงานเพื่อความเย็นได้ 10-31%
จัดตั้งคณะทำงานร่วมระหว่างหน่วยงาน (Interagency Working Group) นำโดยกระทรวงความยั่งยืนและสิ่งแวดล้อม (MSE) และหน่วยงานวางผังเมือง (URA) ในปี 2019 เพื่อดำเนินมาตรการลดปรากฏการณ์เกาะความร้อน (UHI) มาตรการสำคัญ ได้แก่:
การส่งเสริมการใช้ “สีลดความร้อน” (Cool Paint) บนผนังอาคาร
การขยายเครือข่ายระบบทำความเย็นระดับเขต (District Cooling Networks) เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการใช้พลังงานและลดความร้อนปล่อยทิ้งจากเครื่องปรับอากาศรายเครื่อง

กวางโจว สาธารณรัฐประชาชนจีน

ออกแบบผังเมืองใหม่โดยใช้ ระเบียงระบายอากาศ และกำหนดความสูงอาคารให้ลดหลั่นกันเพื่อช่วยในการไหลเวียนของลม

นิวยอร์ก สหรัฐอเมริกา

โครงการ NYC CoolRoofs ทาสีขาวสะท้อนความร้อนบนดาดฟ้า ตั้งแต่ปี 2009 จนถึงปี 2016 ทาสีขาวสะท้อนความร้อนบนดาดฟ้าไปแล้วกว่า 10 ล้านตารางฟุต พร้อมกับมีกฎหมายท้องถิ่นปี 2007 ข้อที่ 33 ที่กำหนดให้อาคารที่สร้างขึ้นใหม่ทั้งหมดต้องมีหลังคาเป็นสีขาว หรือได้รับรองมาตรฐาน EnergyStar ว่ามีค่าการสะท้อนรังสีความร้อนสูง (Highly Reflective) อย่างน้อย 75% ของพื้นที่หลังคา และขยายขอบเขตถึงการซ่อมแซมและเปลี่ยนหลังคาว่า ต้องเป็นไปตามมาตรฐานความสามารถในการสะท้อนรังสีตามที่กำหนดไว้ด้วย

ดูข้อมูลที่ https://rocketmedialab.co/database-heat-thailand-2026/

รายงานพิเศษ

1 เดือน คดีลอบยิง 'สส.กมลศักดิ์' พรรคประชาชาติ คืบหน้าถึงไหนแล้ว

XmasUser — Sun, 19 Apr 2026 08:00:23 +0000

1 เดือน คดีลอบยิง 'สส.กมลศักดิ์' พรรคประชาชาติ คืบหน้าถึงไหนแล้ว

ภาพปก: นายกฯ เยือนบ้าน ศรียะลา หารือ กมลศักดิ์ และวันนอร์ เมื่อ 17 เม.ย. 69 (ที่มา: เพจเฟซบุ๊ก พรรคประชาชาติ)

XmasUser Sun, 2026-04-19 - 15:00

1 เดือน คดียิง ‘กมลศักดิ์’ จับได้แล้ว 4 จาก 5 - อีกคนหลบหนี ตร.คาดออกนอกประเทศ - ยังหาคนบงการไม่ได้ ประชาไท ประมวลความคืบหน้าคดีความยิง กมลศักดิ์ ลีวาเมาะ สส. เขต 5 จังหวัดนราธิวาส พรรคประชาชาติ ตอนนี้มีความคืบหน้าถึงไหนบ้างแล้ว

จับได้แล้ว 4 คน จาก 5 คน

ย้อนไปเมื่อวันที่ 20 มี.ค. 2569 เมื่อเวลาประมาณ 01.09 น. มีกลุ่มคนร้ายลอบยิง สส.กมลศักดิ์ ที่หน้าบ้านพักใน อ.บาเจาะ จ.นราธิวาส จนทำให้ตำรวจ และคนขับรถ ได้รับบาดเจ็บสาหัส ขณะที่ สส.พรรคประชาชาติ รอดชีวิตจากคมกระสุนอย่างหวุดหวิด เพราะก้มตัวหลบได้ทัน

นับตั้งแต่วันเกิดเหตุจนถึงวันนี้ (19 เม.ย.) ตำรวจสามารถควบคุมตัวผู้ต้องหาได้จำนวนทั้งหมด 4 คน จากทั้งหมด 5 คนที่มีการออกหมายจับ คือ

สมพร ลังเดช อดีตนาวิกโยธิน และเป็นผู้ประสานงาน จัดเตรียมแผน และชี้เป้า (จับได้แล้ว)
อลาวี อาแว คนขับรถ (จับได้แล้ว)
สุนทร พรหมภักดี เจ้าของอู่แยกชิ้นส่วนรถใช้ก่อเหตุ (จับได้แล้ว)
ธนภัทร วัฒนภิญโญ อดีตทหารพราน และเป็นมือปืน (จับได้แล้วที่จังหวัดกาญจนบุรี)
ร.อ.วิโรจน์ เกตุมณี อดีตนาวิกโยธิน และเป็นมือปืน (หลบหนี)

พล.ต.อ.สำราญ นวลมา รองผู้บัญชาการตำรวจแห่งชาติ (รอง ผบ.ตร.) ให้สัมภาษณ์กับสื่อเมื่อ 16 เม.ย.ที่ผ่านมาว่า ตอนนี้ยังอยู่ระหว่างตามตัว ร.อ.วิโรจน์ ซึ่งอาจเป็นคีย์แมนช่วยคลี่คลายคดี และได้มีการประสานงานไปยังสำนักงานตำรวจตรวจคนเข้าเมือง (สตม.) และตำรวจตระเวนชายแดน (ตชด.) ให้มีการเฝ้าระวังและสกัดติดตามผู้ต้องหาทุกช่องทาง เนื่องจากมีแนวโน้มว่าผู้ต้องหาอาจหนีออกนอกประเทศ แต่ยังไม่แน่ชัดเป็นช่องทางธรรมหรือไม่ ซึ่งถ้าประสานทัน อาจจะยังพอสกัด หรือติดตามได้

อย่างไรก็ดี หากมีข้อมูลยืนยันแน่ชัดว่าหนีไปต่างประเทศแล้ว พล.ต.อ.สำราญ เผยว่าจะมีการประสานออกหมายจับตำรวจสากล หรือหมายแดงต่อไป

สำหรับกรณีของธนภัทร ที่หลบหนีไปได้ถึงกาญจนบุรีเช่นนี้ จะมีบุคคลเบื้องหลังให้การช่วยเหลือหรือไม่ ทางรอง ผบ.ตร. มองว่า ถ้ามีข้อมูลปรากฏชัด ก็จะมีการออกหมายจับเหมือนกัน

เรื่องที่เกี่ยวข้อง

ตำรวจยังไม่ตัดทุกสมการความเป็นไปได้

สำหรับมูลเหตุการก่อคดียังไม่มีความชัดเจน และตำรวจยังไม่ตัดทุกความเป็นไปได้ออกจากสมการ เช่นดียวกับประเด็นทางการเมือง และความมั่นคง โดย พล.ต.อ.สำราญ มองว่า ถ้าสามารถตามตัว ร.อ.วิโรจน์ ซึ่งคาดว่าเป็นคนรับงานได้ อาจจะทำให้คดีกระจ่างมากขึ้น

อย่างไรก็ดี พล.ต.อ.สำราญ เผยว่าก็ต้องขึ้นอยู่กับพยานหลักฐานทางวิทยาศาสตร์มาประกอบด้วย หลักฐานไปถึงไหน การสืบสวนก็ไปถึงตรงนั้น

ความหวังสาวถึงคนบงการ

เมื่อวันที่ 17 เม.ย. 69 นายกฯ ไปหารือกับ สส.กมลศักดิ์ และวันมูหะมัดนอร์ มะทา ที่บ้านศรียะลา เรื่องคดีลอบยิงที่เกิดขึ้น และมีการนำเสนอข้อมูลเชิงลึกเกี่ยวกับการใช้โทรศัพท์ ที่อาจเชื่อมโยงผู้ก่อเหตุ กับผู้ที่มีบทบาทสั่งการ

เรื่องนี้ กมลศักดิ์ ถูกสื่อถามหลังจากออกมาจากห้องถกกับนายกฯ ถึงกรณี 'บุคคลที่ 3' ที่ทีมปฏิบัติการโทร.รายงานหลังก่อเหตุ ซึ่ง สส.พรรคประชาชาติ เผยว่าเป็นข้อมูลจากผู้ต้องหาที่รับสารภาพว่า หลังก่อเหตุมีการโทร.รายงานไปยังบุคคลที่ 3 แต่เรายังไม่ทราบว่า 'บุคคลที่ 3 คือใคร' ซึ่งก็ต้องใช้หลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์ในการติดตาม

กมลศักดิ์ ให้สัมภาษณ์กับสื่อด้วยว่า 5 คนที่ถูกออกหมายจับตาม ป.วิอาญา ขณะนี้เป็นเพียงชุดปฏิบัติการเท่านั้น ซึ่งเขาไม่ได้รู้จักเป็นการส่วนตัวสักคน และเชื่อว่ายังมีผู้จ้างวานสนับสนุนให้ลอบทำร้ายเขา ซึ่งไม่ใช่เขาคนเดียว แต่คนในพื้นที่เองก็อยากทราบด้วยเช่นกันว่าใครอยู่เบื้องหลัง

“ส่วนตัวก็ยังไม่สบายใจ ตราบใดที่ยังไม่ได้ตัวผู้บงการ ผู้สั่งการ ซึ่งผมเชื่อว่ามีแน่นอน” สส.พรรคประชาชาติ ระบุ

แจ้งความคนให้ยืมรถ

สำหรับนาวาเอก มนตรี โตประเสริฐ ในฐานะหัวหน้ากองบริหาร กอ.รมน.นราธิวาส ผู้ให้ ร.อ.วิโรจน์ ยืมรถ กอ.รมน. ก่อนที่ภายหลังจะนำไปก่อเหตุยิง สส.นราธิวาส ของพรรคประชาชาติ

เมื่อ 15 เม.ย. 2569 บุญช่วย หอมยามเย็น ผู้ว่าราชการจังหวัดนราธิวาส ในฐานะ ผอ.รมน. นราธิวาส ได้มอบหมายให้ตัวแทนร้องทุกข์กล่าวโทษ นาวาเอก มนตรี ในข้อหา มาตรา 151 หรือเป็นเจ้าพนักงาน มีหน้าที่ซื้อ ทำ จัดการหรือรักษาทรัพย์ใดๆ ใช้อำนาจในตำแหน่งโดยทุจริต อันเป็นการเสียหายแก่รัฐ และมาตรา 157 หรือปฏิบัติหรือการละเว้นการปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบ

เรื่องที่เกี่ยวข้อง

ผอ.รมน.นราธิวาส ร้อง 'มนตรี' กรณีให้ยืมรถหลวงมิชอบ โยงคดีลอบยิง สส.กมลศักดิ์

ข่าว

โรงเรียนปอเนาะ-ตาดีกาคืออะไร สรุปปมร้อนคำพูดแม่ทัพภาค 4 สถานการณ์จะคลี่คลายไปทางไหน ?

XmasUser — Fri, 17 Apr 2026 13:02:17 +0000

โรงเรียนปอเนาะ-ตาดีกาคืออะไร สรุปปมร้อนคำพูดแม่ทัพภาค 4 สถานการณ์จะคลี่คลายไปทางไหน ?

ภาพปก: (คนที่ 2 จากขวา) พลโท อดุลย์ บุญธรรมเจริญ รมว.กลาโหม และ (ขวาสุด) พลโท นรธิป โพยนอก แม่ทัพภาคที่ 4 (ที่มา: สวท.ด่านซ้าย กรมประชาสัมพันธ์)

XmasUser Fri, 2026-04-17 - 20:02

วันที่ 17 เม.ย. 2569 อนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี พร้อมด้วยรัฐมนตรีอีกหลายคน เดินทางลงพื้นที่ตรวจสอบสถานการณ์ชายแดนใต้ และยังเป็นการลงพื้นที่ชายแดนใต้ครั้งแรกหลังรับตำแหน่งนายกรัฐมนตรี สมัยที่ 2 อีกด้วย

โดยหนึ่งในประเด็นที่ต่างฝ่ายต่างจับตามอง น่าจะหนีไม่พ้นกระแสวิพากษ์วิจารณ์ พลโท นรธิป โพยนอก แม่ทัพภาคที่ 4 ในฐานะ ผอ.รมน.ภาค 4 ส่วนหน้า เพราะหลังจากเมื่อ 13 เม.ย. แม่ทัพภาค 4 ได้กล่าวพาดพิงไปยังโรงเรียนเอกชนสอนศาสนาอิสลาม โรงเรียนปอเนาะ และโรงเรียนตาดีกา ว่ามีส่วนเกี่ยวข้องกับเหตุความไม่สงบในชายแดนใต้

จนตัวแทนสมาคมโรงเรียนสอนศาสนาอิสลาม ได้ออกมาเรียกร้องให้นายกฯ สั่งย้ายแม่ทัพภาคที่ 4 ออกจากพื้นที่ภาคใต้โดยทันที เนื่องจากไม่ได้มีทัศนคติในการสร้างสังคมสันติสุข ไม่งั้นจะไม่ให้ความร่วมมือกับฝ่ายความมั่นคงอีกต่อไป

ประชาไท ประมวลเหตุการณ์ตั้งแต่ต้นจนจบ ทำไมคำแถลงของพลโท นรธิป โพยนอก แม่ทัพภาคที่ 4 ลูกอีสาน พาดพิงโรงเรียนปอเนาะ - ตาดีกา ถึงถูกกระแสโต้กลับรุนแรง จนถึงขั้นเรียกร้องให้ย้ายออกนอกพื้นที่ชายแดนใต้

เรื่องที่เกี่ยวข้อง

นายกฯ ลงชายแดนใต้ ยืนยันต้องไม่เกิดเหตุ จนท.รัฐ ทำร้ายคน พร้อมเร่งดูแลปม ‘ไอโอ’ หลังสมาคมปอเนาะ-สื่อ รุดยื่นหนังสือ

มทภ. 4 พาดพิง 'ปอเนาะ-ตาดีกา' เอี่ยวไฟใต้

ปมปัญหานี้ต้องย้อนไปเมื่อ 13 เม.ย. 2569 ตอนที่ พล.ท. นรธิป โพยนอก แม่ทัพภาคที่ 4 และในฐานะ ผอ.รมน. ภาค 4 ส่วนหน้า ได้แถลงข่าวต่อสื่อมวลชน กรณีความคืบหน้าผลการสอบสวน คดีลอบยิง กมลศักดิ์ ลีวาเมาะ สส.พรรคประชาชาติ หน้าบ้านพัก อ.บาเจาะ จ.นราธิวาส เมื่อ 20 มี.ค. ที่ผ่านมา
แต่ในระหว่างการแถลงข่าว ซึ่งเป็นช่วงที่เปิดโอกาสให้สื่อมวลชนได้ซักถามข้อสงสัย แม่ทัพภาคที่ 4 ได้กล่าวถึงรากฐานปัญหา 3 จังหวัดชายแดนใต้ และได้มีการพาดพิงในลักษณะที่ว่า โรงเรียนปอเนาะ และโรงเรียนตาดีกา เป็นส่วนหนึ่งของปัญหาความรุนแรงของชายแดนภาคใต้

“การแก้ปัญหา (ชายแดนใต้) ไม่ได้เพิ่งมาเริ่มเกิด แต่เริ่มเกิดมา 20 กว่าปีแล้ว ไปถามท่าน สส.ทวี เขาอยู่มากี่ปี เขาเป็นเลขาฯ ศอ.บต. เป็นอธิบดี DSI ด้วย เป็นรัฐมนตรีด้วย ท่านยังแก้ไม่จบเลย ปัญหามันมีต่อเนื่อง และเราต้องมองว่าการแก้ปัญหาของเราเป็นการแก้ที่ปลายเหตุด้วย
"แต่ต้นเหตุคืออะไร การปลูกฝังความคิดเรื่องเหล่านี้ยังมีอยู่ ไม่ว่าจะเป็นที่โรงเรียนปอเนาะ ที่สถานศึกษาโรงเรียนตาดีกา คนที่ดีมีเยอะ แต่คนไม่ดีที่ไปปลูกฝังเรื่องอื่น มีแน่ๆ ถ้าไม่มีไม่เกิดเหตุการณ์แบบนี้ ผมยังบอกกับเจ้าหน้าที่หลายส่วนว่า กระทรวงศึกษาฯ คุณรับผิดชอบเรื่องโรงเรียนปอเนาะ โรงเรียนตาดีกา คุณต้องลองมาดูว่าหลักสูตรที่คุณกำหนด เขาได้ทำตามที่กำหนดไหม ถ้ามีการให้การศึกษาให้เขาเข้าใจเรียนรู้ภาษาไทย เรียนรู้ภาษามลายูไปด้วยกัน ผมว่าอันนี้คือการแก้ที่ต้นเหตุ แต่ปัจจุบันเรากำลังแก้ที่ปลายเหตุ แต่ถามว่าต้องทำไหม ก็ต้องทำ" พล.ท. นรธิป กล่าวระหว่างแถลงข่าว

พลโท นรธิป โพยนอก (ที่มา: เพจเฟซบุ๊ก กอ.รมน. ภาค 4 ส่วนหน้า)

นอกจากนี้ แม่ทัพภาคที่ 4 ให้สัมภาษณ์ในรายการเจาะลึกทั่วไทย (Inside Thailand) ของช่อง MCOT ชี้แจงเพิ่มเติมว่า เหตุที่เขาพูดแบบนี้ เพราะเขามองว่าการแก้ไขปัญหาชายแดนใต้ต้องแก้ไขปัญหาที่ต้นเหตุควบคู่ไปด้วย คือการศึกษา การบ่มเพาะ และการปลูกฝัง กระทรวงศึกษาฯ ที่เป็นหน่วยงานรับผิดชอบต้องมาดูกันว่า หลักสูตรการศึกษาของโรงเรียนอิสลามเหล่านี้เป็นอย่างไร ไม่งั้นการแก้ไขปัญหาชายแดนใต้ก็ไม่มีวันจบ นั่นจึงเป็นจุดตั้งต้นของปัญหา และกระแสวิจารณ์การแก้ไขปัญหาชายแดนใต้ที่เกิดขึ้นกับ แม่ทัพภาคที่ 4
ก่อนไปกันต่อ อยากชวนอธิบายสักนิดว่า โรงเรียนปอเนาะ และโรงเรียนตาดีกา คืออะไร

สรุปข้อมูลจากสำนักข่าวไทยพีบีเอส อธิบายว่า โรงเรียนตาดีกา หรือก็คือศูนย์การศึกษาอิสลามประจำมัสยิด เป็นโรงเรียนสอนจริยธรรมในพื้นที่ 5 จังหวัดชายแดนใต้ คือ สงขลา ปัตตานี นราธิวาส ยะลา และสตูล มีจำนวนประมาณ 2,083 แห่ง เปิดสอนเยาวชนที่นับถือศาสนาอิสลามอายุระหว่าง 5-12 ปี ช่วงวันเสาร์-อาทิตย์ ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่ว่างเว้นจากการเรียนโรงเรียนรัฐในวันธรรมดา

ปกติ โรงเรียนตาดีกา จะตั้งอยู่ในมัสยิด หรือในชุมชน เพื่อให้สะดวกในการเดินทาง ขณะที่รูปแบบการสอนโดยคร่าว จะเน้นเรื่องการสอนจริยธรรมของศาสนาอิสลาม การประกอบศาสนพิธี รวมไปถึงการเรียนอ่าน-เขียนภาษามลายู โดยผู้สอนจะเป็นผู้นำชุมชน หรืออาสาสมัครของชุมชน

ส่วนโรงเรียนปอเนาะ หรือสถาบันการศึกษาศาสนาอิสลามในรูปแบบดั้งเดิม ในพื้นที่ 5 จังหวัด มีจำนวนราว 441 แห่ง แต่เดิมมักเป็นการเรียนใน ‘กระท่อม’ จึงเป็นที่มาของชื่อ ‘ปอเนาะ’ โรงเรียนปอเนาะเปิดรับทุกช่วงวัย เพราะเน้นการเรียนเรื่องศาสนาอิสลาม การอ่านคัมภีร์ และการใช้อิสลามผนวกในกิจวัตรประจำวัน

สมาคม ร.ร.สอนศาสนาอิสลาม ฮือเรียกร้องย้ายแม่ทัพภาค 4

การแถลงข่าวของพลโท นรธิป สร้างความไม่พอใจอย่างมาก โดยเฉพาะเครือข่ายสมาคมโรงเรียนสอนศาสนาอิสลามในภาคใต้ และออกมาเรียกร้องให้นายกฯ สั่งการย้ายแม่ทัพภาคที่ 4 ออกจากพื้นที่ภาคใต้ทันที
เมื่อ 15 เม.ย. 69 สามสมาคมโรงเรียนสอนศาสนาอิสลาม ประกอบด้วย สมาคมสมาพันธ์โรงเรียนเอกชนภาคใต้ สมาคมตาดีกาจังหวัดชายแดนภาคใต้ และสมาคมสถาบันศึกษาปอเนาะจังหวัดชายแดนภาคใต้ ได้ร่วมกันยื่นหนังสือถึงเลขาธิการศูนย์อำนวยการบริหารจังหวัดชายแดนภาคใต้ (ศอ.บต.) เพื่อเรียกร้องให้แม่ทัพภาคที่ 4 ออกมาขอโทษ และให้นายกฯ มีคำสั่งย้ายแม่ทัพภาคที่ 4 ออกจากภาคใต้ทันที เนื่องจากไม่ได้มีทัศนคติในการสร้างสังคมสันติสุข
ตัวแทนสมาคมฯ ระบุด้วยว่า หากไม่มีการสั่งย้ายแม่ทัพภาคที่ 4 จะมีการยกระดับข้อเรียกร้องตามแนวทางสันติวิธี และจะระงับความร่วมมือกับหน่วยงานความมั่นคง

"เราขอปฏิเสธว่าสถาบันการศึกษาทั้ง 3 สถาบันไม่มีส่วนบ่มเพาะความรุนแรง หรือผู้ก่อการร้าย ซึ่งการพูดของแม่ทัพภาคที่ 4 ถือเป็นการพูดบิดเบือนความเป็นจริง เนื่องจากสถาบันเหล่านี้เป็นสถาบันการศึกษาที่สร้างให้เด็กในพื้นที่ได้รับความรู้ และได้เรียนรู้ และเราเรียกร้องให้แม่ทัพภาคที่ 4 ต้องออกมาขอโทษ" ดร.มังโสด หมะเต๊ะ ผู้แทนสถาบันการศึกษาโรงเรียนปอเนาะและโรงเรียนตาดีกาภาคใต้ ระบุหลังยื่นหนังสือถึง ศอ.บต.

บรรยากาศการยื่นหนังสือของเครือข่ายสมาคมโรงเรียนสอนศาสนาอิสลามชายแดนใต้ เมื่อ 15 เม.ย. 2569 ที่ ศอ.บต. (ที่มา: เพจเฟซบุ๊ก มังโสด หมะเต๊ะ)

นอกจากประเด็นดังกล่าว ข้อเสนอของสมาคมฯ ยังมีความน่าสนใจ โดยเฉพาะการเรียกร้องและเชิญชวนให้รัฐบาล มองกลุ่มโรงเรียนปอเนาะ และโรงเรียนตาดีกา เป็นหุ้นส่วน 'ยุทธศาสตร์การพัฒนา' ทำงานร่วมกัน เพื่อลดความขัดแย้ง และสร้างสันติสุขอย่างยั่งยืน แทนที่การตีตราว่าเป็นต้นตอของปัญหา
หลังการยื่นหนังสือของสมาคมโรงเรียนอิสลามที่ ศอ.บต. แม่ทัพภาคที่ 4 ให้สัมภาษณ์ชี้แจงกับไทยพีบีเอสว่า การพาดพิงสถาบันปอเนาะ และโรงเรียนตาดีกา เป็นเพียงการกล่าวถึงสถาบันบางแห่ง ไม่ใช่การเหมารวมทั้งหมด เพราะมีข้อมูลว่าบางโรงเรียนหรือครูบางคน สอนโดยใช้ทัศนคติของตัวเอง
รายการ “เจาะลึกทั่วไทย” สัมภาษณ์ อับดุลเราะมัน มอลอ รองเลขาธิการพรรคประชาชาติ มาร่วมให้ความเห็นว่าทำไมคำพูดของพลโท นรธิป แม่ทัพภาคที่ 4 ถึงโดนปฏิกิริยาตอบโต้ และถูกวิจารณ์หนักเหลือเกิน

อับดุลเราะมัน อธิบายว่า เรื่องนี้ต้องย้อนไปในช่วง 10 ปีแรกของการแก้ไขปัญหาชายแดนใต้ พอมีนายทหารชั้นผู้ใหญ่ออกมากล่าวทำนองว่า โรงเรียนปอเนาะ หรือโรงเรียนตาดีกา เป็นต้นตอของปัญหา มันเปิดทางให้ผู้ก่อเหตุไม่ทราบฝ่ายใช้ความรุนแรงลอบยิงครู ผู้บริหารโรงเรียนสอนศาสนา การลอบยิงอุสตาซ บาบอ (ผู้นำศาสนาโรงเรียนปอเนาะ) หรือบุคลากรทางการศึกษาอื่นๆ ตัวเลขสถิติในช่วงนั้นมีผู้ได้รับเสียหายจำนวนสูงเกือบ 200 คน และนำไปสู่การเอาคืนตอบโต้ด้วยการลอบยิง พระภิกษุ หรือครูสอนศาสนาอื่นๆ ซึ่งเป็นเรื่องที่เราไม่อยากให้เหตุการณ์มันซ้ำรอย

รองเลขาฯ พรรคประชาชาติ มองว่า ถ้าแม่ทัพภาคที่ 4 ยังอยู่ในตำแหน่งต่อ อาจทำให้ความร่วมมือในพื้นที่ระหว่างฝ่ายความมั่นคง และประชาชนย่ำแย่ลง จนกลายเป็นการบ่มเพาะความเกลียดชังต่อรัฐมากยิ่งขึ้น เขาจึงเสนอว่า ถ้าทางสมาคมโรงเรียนสอนศาสนาไม่ถอยให้ แม่ทัพภาคที่ 4 ควรย้ายออกจากพื้นที่เอง ไม่งั้นมันทำงานแก้ไขปัญหาชายแดนใต้ร่วมกันไม่ได้

มทภ. 4 ยอมขอโทษแล้ว

ล่าสุดวันนี้ (17 เม.ย.) ทางตัวแทนสมาคมโรงเรียนเอกชนสอนศาสนา โรงเรียนปอเนาะ และโรงเรียนตาดีกา ได้ยื่นหนังสือถึงนายกฯ อนุทิน ระหว่างลงพื้นที่พบปะให้กำลังใจข้าราชการ และเจ้าหน้าที่ ศอ.บต. และตรวจสอบสถานการณ์ชายแดนใต้ โดยยังยืนยันข้อเรียกร้องเดิมให้มีคำสั่งย้ายแม่ทัพภาคที่ 4 ออกจากพื้นที่
ขณะที่ท่าทีของ พล.ท.นรธิป อ่อนลงอย่างชัดเจน เพราะว่าหลังจากนั้น พล.ท. อดุลย์ บุญธรรมเจริญ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม ควงแขนแม่ทัพภาค 4 แถลงขอโทษกรณีพาดพิงโรงเรียนปอเนาะ และโรงเรียนตาดีกา มีส่วนเกี่ยวข้องกับเหตุการณ์ความไม่สงบภาคใต้

"ก่อนอื่นผมต้องขอโทษพี่น้องประชาชน อาจจะเป็นเพราะการสื่อสารของผมที่ทำให้ประชาชนไม่สบายใจ โดยเฉพาะโรงเรียนปอเนาะ ที่สอนศาสนา ผมขอยืนยันว่าผมในฐานะผู้อำนวยการ กอ.รมน.ภาค 4 มีความตั้งใจที่จะแก้ไขปัญหาให้เกิดสันติสุขในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้" พล.ท. นรธิป กล่าว

เมื่อสื่อถามว่าจากนี้ไปจะมีการลงไปพูดคุยกับโรงเรียนสอนศาสนา เพื่อทำความเข้าใจเรื่องที่เกิดขึ้นหรือไม่ พล.ท.นรธิป กล่าวเพียงว่ามี เพราะเรามีกิจกรรมที่เข้าไปทำในโรงเรียนต่างๆ อยู่แล้ว

ด้านนายกฯ อนุทิน กล่าวถึงกรณีที่ผู้แทนสมาคมสถาบันศึกษาอิสลามมายื่นหนังสือวันนี้ว่า เขาได้กล่าวกับทางผู้แทนของสมาคมสมาพันธ์โรงเรียนเอกชนภาคใต้ ขดดะรี บินเซ็น ซึ่งเป็นประธานที่ปรึกษา กอ.รมน.ในส่วนของ 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้ รับรองว่าคำพูดของแม่ทัพภาคที่ 4 ไม่ได้พูดว่าทุกที่เป็นอย่างนั้น อาจมีบางที่บางจุด ซึ่งเราเชื่อว่าทุกคนต้องการสร้างความสงบที่จะอยู่ด้วยกัน อย่างที่บอกเวลาพูดภายใต้สภาวะกดดัน อาจมีการสื่อสารผิดพลาด แต่รับรองว่าในใจมีแต่ความรักและห่วงใยประชาชนชายแดนใต้ ทุกเชื้อชาติ ทุกศาสนา

หลังจากนี้ต้องจับตาดูว่าสถานการณ์เหตุความรุนแรงชายแดนใต้จะดำเนินต่อไปอย่างไร หรือท่าทีของสมาคมโรงเรียนเอกชนสอนศาสนา โรงเรียนปอเนาะ หรือโรงเรียนตาดีกา จะเปลี่ยนไปหรือไม่ หลังจากแม่ทัพภาคที่ 4 ออกมาขอโทษ

รายงานพิเศษ

2490 - ปัจจุบัน แกะจดหมาย 'นักโทษความคิด' ความหวังที่ 'ฆ่าไม่ตาย' หลายยุค

Pazzle — Thu, 16 Apr 2026 11:57:58 +0000

2490 - ปัจจุบัน แกะจดหมาย 'นักโทษความคิด' ความหวังที่ 'ฆ่าไม่ตาย' หลายยุค

วรรณา แต้มทอง : เรื่อง / ภาพ

ชนิสรา ริมธีระกุล : กราฟิก

Pazzle Thu, 2026-04-16 - 18:57

ใน “วาระครบรอบ 55 ปี สวนอัญญา เชียงใหม่” และ “วาระครบรอบ 109 ปี ชาตกาลครูองุ่น มาลิก” ไทเรล ฮาร์เบอร์คอร์น ศาสตราจารย์ประจำคณะภาษาและวัฒนธรรมเอเชีย มหาวิทยาลัยวิสคอนซิน เมดิสัน และภัควดี วีระภาสพงษ์ นักแปลชื่อดังได้ร่วมกันจัดเสวนาหัวข้อ “สาส์น-สำนึกของผู้ต่อต้าน” โดยมีรจเรข วัฒนพาณิชย์ ผู้ก่อตั้งร้านหนังสือ Book Re:public เป็นผู้ดำเนินรายการ เมื่อวันที่ 5 เม.ย. 2569 ที่สวนอัญญา จ.เชียงใหม่

ภัควดี วีระภาสพงษ์ , ไทเรล ฮาร์เบอร์คอร์น และรจเรข วัฒนพาณิชย์

งานเขียนที่หลุดออกจากลูกกรง

ไทเรล ฮาร์เบอร์คอร์น กำลังศึกษาเกี่ยวประวัติศาสตร์การจองจำและความคิดของนักโทษการเมืองไทยตั้งแต่หลังรัฐประหาร 2490 จนถึงปัจจุบัน ก่อนอื่นไทเรลกล่าวว่าโดยส่วนตัวสวนอัญญาเป็นสถานที่พิเศษที่ตนเองได้เข้ามาเกี่ยวข้องด้วยครั้งแรกตั้งแต่เมื่อ 22 ปีก่อน สมัยทำวิทยานิพนธ์ประวัติศาสตร์การต่อสู้ของสหพันธ์ชาวนาชาวไร่และนักศึกษาในภาคเหนือ

มาวันนี้ไทเรลสนใจการศึกษาประวัติศาสตร์ของนักโทษการเมืองฝ่ายซ้าย โดยเธอกำลังพยายามเล่าประวัติศาสตร์การจองจำผ่านงานเขียน จดหมาย และความคิดของนักโทษการเมืองที่ถูกส่งออกมาจากห้องขัง ไทเรลเริ่มต้นด้วยการตั้งสมมติฐานว่า

ถ้าเราลองมองประวัติศาสตร์การเมืองไทยตั้งแต่ยุค 2490 ผ่านการจองจำนักโทษการเมืองและความคิดของพวกเขา สิ่งที่เราจะได้ค้นพบจากน้ำเสียงของพวกเขาหลังกรงขังคืออะไร
ถ้าเราเขียนประวัติศาสตร์ของชาติจากความคิดของคนที่อยู่ด้านหลังลูกกรงขังภาพประวัติศาสตร์หน้านั้นจะออกมาเป็นเช่นไร

แรงบันดาลใจหนึ่งของการศึกษาประวัติศาสตร์ของนักโทษการเมืองไทยมาจากงานเขียนเรื่อง “ปทานุกรมการเมือง ฉบับชาวบ้าน” ของสุพจน์ ด่านตระกูล สมัยที่อยู่ในคุกช่วงกบฏสันติภาพ ที่เขียนรวบรวมความหมายของคำศัพท์ทางการเมืองไว้ แม้จะผ่านมามากกว่า 60 ปี แต่งานเขียนชิ้นนี้ยังสะท้อนให้เห็นภาพความคิดของการเมืองไทยจากคนที่มีเสียงดังน้อยมากในสังคมได้ดี

ส่วนอีกหนึ่งแรงบันดาลใจมาจากของนักเขียนหญิงบาร์บารา ฮาร์โรว์ (Barbara Harlow) ที่บอกว่าในการอ่านวรรณกรรมจากการจองจำ อ่านสุ้มเสียงของนักโทษการเมือง ไม่สามารถอ่านโดยสวมหมวกนักวิชาการได้เพียงอย่างเดียว แต่ต้องอ่านโดยมีสำนึกด้วยว่าหน้าที่ของคนที่อยู่นอกกรงขังต่อคนที่อยู่ข้างในคืออะไร ควรจะอ่านงานเขียนของนักโทษการเมืองแบบประวัติศาสตร์ไม่ใช่แค่เพียงเป็นแหล่งข้อมูล นักโทษการเมืองไม่ต่างจากนักคิดด้วยซ้ำถ้ามองในมุมนี้

ไทเรลอธิบายว่าที่เริ่มต้นศึกษาจากรัฐประหาร 2490 มาจากงานศึกษาของณัฐพล ใจจริง ที่บอกว่ารัฐประหาร 2490 เป็นสิ่งที่ทำให้ความหวังที่ยังเหลืออยู่จากการปฏิวัติ 2475 ดับสนิท ซึ่งไทเรลเห็นตรงกัน และนำเอารัฐประหาร 2490 มาเป็นหมุดหมายของการเริ่มต้นศึกษาประวัติศาสตร์การจองจำและความคิดของนักโทษการเมืองไทย และในช่วงเวลานี้ยังเป็นช่วงเวลาที่มีงานเขียนจากปลายปากกาของนักโทษการเมืองฝ่ายซ้ายออกมาเอง ทำให้มีความหนักแน่นมากขึ้น

หลังรัฐประหาร 2490 กบฏสันติภาพ (2495-2500) เป็นช่วงแรกที่น่าสนใจมาก เนื่องจากคนที่ถูกจับกุมคุมขังมีความหลากหลายมาก ทั้งนักเคลื่อนไหว คอมมิวนิสต์ นักประชาธิปไตยอย่างสุพจน์ ด่านตระกูล หรือนักเขียนคนสำคัญอย่างกุหลาบ สายประดิษฐ์ ทำให้มีความแตกต่างหลากหลายทางความคิดของนักโทษการเมืองอย่างมากในช่วงเวลานั้น

"แลไปข้างหน้า" ของศรีบูรพา (กุหลาบ สายประดิษฐ์) ก็เป็นผลผลิตอีกเล่มจากการติดคุกในช่วงกบฏสันติภาพ ศรีบูรพาใช้การเขียนนิยายทำงานเคลื่อนไหวของตัวเอง เพื่อสร้างจิตนาการต่อสังคมในอนาคต

ถัดไปเป็นช่วงคดีคอมมิวนิสต์ (2501-2543) โดยเป็นการมองตั้งแต่ช่วงคดีคอมมิวนิสต์ พ.ศ. 2501 จนถึง พ.ร.บ.คอมมิวนิสต์ ถูกยกเลิกไปใน พ.ศ. 2543 ซึ่งมีประชาชนถูกจับกุมตลอดในช่วงระยะเวลานั้น เนื่องจากกฎหมายปราบปรามการเป็นคอมมิวนิสต์ตีความได้กว้างมาก ทำให้คนที่เป็นนักเคลื่อนไหวหรือไม่เป็นนักเคลื่อนไหวถูกจับได้ง่ายมาก

ยกตัวอย่างเช่น ทนายทองใบ ทองเปาด์ ถูกจับอยู่ในคุกนาน 7 ปี ทองใบได้เขียนเรื่องราวชีวิตตอนที่ในคุกลาดยาวออกมาเป็นหนังสือ "คอมมิวนิสต์ลาดยาว" หรือสุรชัย แซ่ด่าน นักโทษการเมืองอีกหนึ่งคนที่ถูกจับภายใต้ พ.ร.บ.คอมมิวนิสต์ และเล่าถึงการต่อรองกับเจ้าหน้าที่รัฐตอนหลังออกจากป่า แต่สุดท้ายก็ถูกจับกุมและต้องอยู่ในคุกนาน 16 - 17 ปี ก่อนจะต้องโทษในคดี ม.112 ต่อ

ต่อมาช่วงหลังเหตุการณ์สังหารหมู่ 6 ตุลาคม 2519 (2519 - 2527) ที่มีนักศึกษา กรรมกร และประชาชน ถูกจับกุมและดำเนินคดี 18 คน (เหตุการณ์ดังกล่าวมีคนถูกจับ 3,000 กว่าคน นอก กทม.ด้วย แต่มี 18 คนที่มีคดีในศาลทหาร และ 1 คนมีคดีในศาลพลเรือน) มีหนังสือที่รวบรวมบทสัมภาษณ์และจดหมายของทั้ง 18 คนไว้ในช่วงเวลาที่อยู่ในคุก 2 ปี สิ่งที่น่าสนใจที่ออกมาจากเรื่องราวของทั้ง 18 คน คือความจริงของการสังหารหมู่ที่เกิดขึ้น ความจริงของความไม่เท่าเทียมกันในสังคมไทย

คดี ม.112 ยุคแรก (2550-2562) หลังรัฐประหาร 2549 ไทเรลระบุว่า ในช่วงแรกของการถูกจับในคดี ม.112 มีงานเขียนของผู้หญิงอย่างน้อย 3 คน ได้แก่ “มันทำร้ายเราได้แค่นี้แหละ” ภรณ์ทิพย์ มั่นคง, "รักเอย" จากป้าอุ๊ ภรรยาอากง (อำพล ตั้งนพกุล) นักโทษคดี ม.112 และงานเขียนของดา ตอร์ปิโด หรือดารณี ชาญเชิงศิลปกุล ใน "บันทึกการต่อสู้ครั้งสุดท้าย ของดา ตอร์ปิโด" งานเขียนของผู้หญิงทั้ง 3 คน ต่างเขียนถึงชีวิตประจำวัน เป็นงานเขียนเพียงไม่กี่เล่มในไทยที่เขียนโดยนักโทษการเมืองผู้หญิง

คดี ม.112 ยุคปัจจุบัน (2563 - ปัจจุบัน) จำนวนคนที่ถูกจับกุมในคดี ม.112 ยุคปัจจุบันมีจำนวนมากกว่ายุคแรกหลายเท่า ในช่วงนี้การเปลี่ยนแปลงการใช้เทคโนโลยีของกรมราชทัณฑ์และการมีโซเชียลมีเดีย ทำให้คนข้างนอกได้อ่านจดหมายจากคนที่อยู่ในคุกเร็วขึ้น อย่างที่เราได้อ่านจดหมายของอานนท์ นำภา หรือเก็ท โสภณ สุรฤทธิ์ธำรง ที่ถูกส่งออกมาจากในคุก ไทเรลกล่าวว่า จดหมายของทนายอานนท์ไม่ต่างจากวิธีคิดที่ช่วยให้ผู้คนได้อยู่ต่อไปได้ในสังคมที่มืดมิด เขากำลังทำหน้าที่ของเขาข้างใน และหน้าที่ของพวกเราในฐานะคนที่อยู่นอกกรงขังคืออะไร

เรื่องที่เกี่ยวข้อง

หนังสือใหม่ ‘ไทเรล ฮาร์เบอร์คอร์น’ วิเคราะห์ความคิดนักโทษการเมือง 2490-ปัจจุบัน

สาสน์จากนักโทษการเมืองที่มีความหวัง

ภัควดี วีระภาสพงษ์ นักแปลชื่อดังที่เชื่อมั่นว่า “วันหนึ่งเราอาจช่วงชิงความเป็นใหญ่ทางความคิดได้ด้วยการแปล” ภัควดีเป็นหนึ่งในคนที่อ่านจดหมายของอานนท์และเคยได้รับจดหมายติดต่อกลับจากอานนท์เช่นกัน เธอออกตัวว่าไม่ใช่คนที่อ่านจดหมายของอานนท์มากที่สุด เพราะคนที่อ่านเยอะที่สุดกว่าใครจริงๆ น่าจะเป็นภรรยาของอานนท์ และจดหมายบางฉบับที่อานนท์เขียนถึงลูกเธอเองก็ไม่กล้าอ่านมากนัก เพราะค่อนข้างเป็นเรื่องที่อ่อนไหวต่อจิตใจ

ในประสบการณ์การเขียนจดหมายตอบโต้กับอานนท์, เก็ท โสภณ และขนุน สิรภพ ภัควดีค้นพบสิ่งที่ประหลาดมากในความรู้สึกของตัวเอง คือในขณะที่คนที่อยู่ในเรือนจำชีวิตถูกจำกัดควบคุมทุกระเบียบนิ้ว แต่พวกเขามีเรื่องที่จะเขียนสื่อสารกับคนข้างนอกได้ตลอดเวลา ส่วนตัวเองที่อยู่นอกกรงขังมีอิสระมากมายในชีวิต พอนั่งลงจะเขียนจดหมายถึงคนที่อยู่ข้างในกลับเกิดความลำบากใจมาก ไม่รู้ว่าจะต้องเขียนอะไรไปหาเขา เป็นปัญหาส่วนตัวที่ภัควดีประสบณ์อยู่ตลอดเวลาที่เขียนจดหมายถึงคนในเรือนจำ

หลังจากที่เรือนจำยุติการใช้ Domimail ภัควดีก็เขียนจดหมายถึงคนข้างในน้อยลง

ในต่างประเทศ ปรามูเดีย อนันตา ตูร์ (Pramoedya Ananta Toer) นักเขียนและนักโทษการเมืองชาวอินโดนีเซีย เป็นอีกคนหนึ่งที่ใช้เรื่องราวในกรงขังเขียนเป็นนิยายออกมา นิยายของปรามูเดียมีจุดเด่นที่คล้ายกับจดหมายของนักโทษการเมืองทุกยุคทุกสมัยคือการสร้างความหวังให้กับคนข้างนอก สิ่งนี้ออกมาในส่วนหนึ่งของจดหมายจากอานนท์, เก็ท โสภณ และขนุน สิรภพด้วยเช่นกัน

“ไม่ใช่เราไปให้ความหวังเขา แต่จริงๆ คนข้างในให้ความหวังเรามาตลอด เขาพยายามจะพูดไม่ให้เราท้อ ซึ่งอันนี้เป็นลักษณะเด่นเลยของจดหมายจากหลังซี่กรง” ภัควดี กล่าว

ภัควดียังยกจดหมายจากนักบุญเปาโล ที่อาจเป็นจดหมายจากในคุกที่เก่าแก่มากที่สุดในโลกฉบับหนึ่ง เมื่อ 2,000 ปีที่แล้วนักบุญเปาโลสาวกของพระเยซูเคยถูกจักรวรรดิโรมันจับขังคุกในข้อหายุยงปลุกปั่น จากการเผยแพร่ให้ผู้คนนับถือศาสนาคริสต์ (ตอนนั้นการนับถือศาสนาคริสต์ยังเป็นเรืื่องต้องห้าม) นักบุญเปาโลเขียนจดหมายออกมา 4 ฉบับขณะอยู่ในคุก ภัควดีอธิบายว่าจดหมายจากห้องขังที่เก่าแก่ของนักบุญเปาโลกับจดหมายจากนักโทษการเมืองปัจจุบันยังมีอะไรที่เหมือนกันมาก มีนักวิเคราะห์ระบุว่าสมัยนั้นจักรวรรดิโรมันครอบงำคนด้วยการทำให้เชื่อว่าจักรวรรดิโรมันคือการปกครองที่ดีที่สุด สมบูรณ์แบบที่สุด ไม่มีการปกครองแบบอื่นที่ชอบธรรมเท่านี้อีกแล้ว ภัควดีอ่านแล้วทำให้ตีกลับมานึกถึงระบอบชาตินิยมของไทยตอนนี้ที่พยายามบอกว่าสิ่งที่เราเผชิญอยู่ตอนนี้คือการปกครองที่ดีที่สุด ไม่มีการปกครองอื่นที่จะดีกว่านี้ และประชาชนไม่ต้องไปคิดฝันถึงทางเลือกอื่นของการปกครอง

“ฉะนั้นเวลาที่จักรวรรดิโรมันเอาคนไปขังคุกจึงไม่ใช่แค่การลงโทษอย่างเดียว แต่คุกมีหน้าที่ต้องทำให้นักโทษสำนึกผิด รัฐจะควบคุมพลังงานนักโทษให้หมดสิ้นไร้อำนาจ และต้องการให้นักโทษกลับใจ สิ่งที่จักรวรรดิโรมันทำกับนักบุญเปาโลก็คือการทำให้กลับใจ" ภัควดี กล่าว

ภัควดีอ่านจดหมายจากเก็ท โสภณ ให้ฟังท่อนหนึ่งระบุว่า “ธรรมชาติของทัณฑสถานคือการทำให้ผู้ที่ก่ออาชญากรรมสำนึกผิดและกลับไปใช้ชีวิตเป็นพลเมืองในสังคมได้ แต่สำหรับนักโทษการเมืองการทำให้เราเป็นผู้ต้องราชทัณฑ์มีวัตถุประสงค์ 2 ประการ ประการที่หนึ่งคือทำลายเราจากภายใน ควบคุมการใช้ชีวิตไปจนถึงระดับพฤติกรรมด้วยมาตรการของเรือนจำ และอีกด้านหนึ่งคือทำให้การเคลื่อนไหวภายนอกยุติลง เพื่อความสถาพรในการครองอำนาจนำ วัตถุประสงค์ที่เขาต้องการทำลายเราจากภายในนั้นผมก็ต้องพูดให้เข้าใจก่อนว่าคุกไม่ได้ทำให้เราตาย แต่มันคอยบั่นทอนเรา พูดแล้วก็นึกถึงหนัง interstellar ที่ในแต่ละวันของคนข้างนอกผ่านไปอย่างรวดเร็วจนแทบทำกันไม่ทัน หากแต่ละวันของคนข้างในผ่านไปอย่างเชื่องช้า”

หลังจากนั้นเก็ท โสภณ ยังยกตัวอย่างจากหนังสือ 1984 มาในจดหมายเล่าถึง วินสตัน สมิธ ตัวเอกของ 1984 ที่ถูกจับในฐานะอาชญากรทางความคิดเช่นกัน “วินสตันถูกจับในข้อหาอาชญากรทางความคิด ขณะถูกขังเขาถูกซ้อมทรมานอย่างยาวนาน จนสงสัยว่าทำไมเจ้าหน้าที่ไม่ฆ่าเขาให้มันจบไปเสียเลย เจ้าหน้าที่ผู้ทรมานจึงอธิบายว่า หากฆ่าวินสตันในขณะที่เขายังมีอุดมการณ์อยู่ อุดมการณ์นั้นจะถูกส่งต่อสู่คนรุ่นหลัง การคุมขังจึงไม่ได้มีไว้เพื่อฆ่าเขา แต่เพื่อเปลี่ยนเขาให้ยอมศิโรราบโดยไร้ผู้สืบทอดเจตนารมณ์นั่นเอง ทั้งที่มีอำนาจมากมายขนาดนั้นอภิสิทธิ์ชนยังต้องลดตนลงมาทำสิ่งนี้อีก อย่างการสกัดกั้นอุดมการณ์ของผู้เห็นต่าง เรื่องนี้น่าสนใจและชวนพิจารณา เพราะอาวุธของสามัญชนที่แม้แต่ผู้มีกำลังพลล้นฟ้ายังต้องยำเกรง หาใช่ยุทโธปกรณ์ที่เข้าใจกันโดยทั่วไป แต่คือความคิดที่เสมือมไวรัสแพร่ระบาดและวิวัฒน์ได้อย่างว่องไว และจะยิ่งขจรได้ไกลขึ้น”

ภัควดีวิเคราะห์ว่า สิ่งที่เก็ท โสภณ พูดสะท้อนให้เห็นเป้าหมายเดียวกับเมื่อ 2,000 ปีที่แล้ว จากสิ่งที่ระบอบการปกครองพยายามกระทำต่อผู้เห็นต่าง สิ่งที่เก็ท โสภณ เห็นในคุกไทยไม่ต่างจากที่นักวิเคราะห์พูดไว้จากจดหมายของนักบุญเปาโล ซึ่งนักบุญเปาโลเองก็พยายามท้าทายอำนาจจักรวรรดิโรมัน เพื่อยืนยันความเชื่อของตนเอง ขณะที่เก็ท โสภณเองก็เขียนไว้ว่า “ภาครัฐภายใต้อำนาจอภิสิทธิ์ชนคงคิดว่าจะทำร้ายเราได้ด้วยการปกครองภายในคุก แต่ในความเป็นจริงพออยู่คุกไปเรื่อยๆ ผมกลับมองเห็นโอกาส เพราะเวลาในแต่ละวันในนี้เดินอย่างเชื่องช้า ทำให้เราได้สำรวจทบทวนตัวเอง ถอดบทเรียนการเคลื่อนไหวจากหลายมุมจนนำไปสู่การบูรณาการการทำงานทางความคิดและสังคม ผู้มีอำนาจเขาคิดว่าการขังเรานั้นจะเป็นการทำลายเรา แต่ผลกลับเกิดการหล่อหลอมให้เราแข็งแกร่งขึ้น ผมและเพื่อนๆ ได้เรียนรู้ ได้เข้าใจ และเติบโต ผ่านการมองสภาพการใช้อำนาจของรัฐ”

นักบุญเปาโลยังพูดเรื่อง “โสมนัสยินดี” ตลอดในจดหมาย เมื่อมาอ่านดูให้ดีจะเข้าใจว่านักบุญเปาโลกำลังท้าทายอำนาจรัฐอยู่ตลอดเวลา อย่าหวังว่าคุกจะเปลี่ยนเขาได้ คุกกำจัดเสรีภาพได้แค่เพียงร่างกาย แต่กำจัดความคิดและความสุขของเขาไม่ได้ คุกไม่ใช่เครื่องมือที่จะมาเปลี่ยนแปลงอุดมการณ์ของนักบุญเปาโลได้

ขณะที่จดหมายของอานนท์ นำภา ภัควดีมองว่า อานนท์จะเขียนจดหมายออกมาโดยมีทั้งส่วนที่ซาบซึ้งและส่วนที่มีอารมณ์ขัน เป็นคนที่เขียนถึงกาแฟในคุกได้แบบที่คนอ่านนอกคุกสามารถรับรู้รสชาติของมันไปด้วยได้ หลายๆ อย่างที่อานนท์เขียนออกมามักจะมีความโสมนัสยินดีอยู่ในนั้นด้วย อานนท์เขียนจดหมายออกจากคุกในขณะที่รัฐต้องการให้เขาสำนึกผิด แต่สิ่งที่อานนท์เขียนออกมากลับเป็นสิ่งที่แสดงออกตลอดเวลาว่าเขายังมีความเป็นมนุษย์ มีศักดิ์ศรี มีเสรีภาพทางความคิดและจิตวิญญาณ เขายังคงยืนหยัดได้แม้จะอยู่ในสภาพแวดล้อมที่แย่ที่สุดก็ตาม

อานนท์ยังเขียนถึงความหวังออกมาให้คนข้างนอกได้รับรู้ “ทราบข่าวเพื่อนๆ หลายคน burnout เซาซบไปกับวันเวลาและสถานการณ์ที่เกิดขึ้น เข้าใจและให้กำลังใจ หวังว่าปรากฏการณ์นี้จะหายไปเมื่อจังหวะเวลาที่จำเป็นมาถึง สำหรับพวกเราในนี้หากจะเปรียบก็เหมือนนกที่กำลังบินอยู่บนท้องฟ้า หยุดขยับปีกบินเมื่อไหร่ย่อมต้องร่วงลงมาตายอย่างแน่นอน เป็นนกที่ไม่อาจหยุดบิน ไม่อาจ burnout ได้”

สาสน์ที่ออกมาจากในคุกทั้งของปรามูเดียก็ดี นักบุญเปาโลก็ดี เก็ท โสภณ และอานนท์ก็ดี ต่างกระตุ้นจิตกระตุ้นใจแห่งความหวังให้กับผู้คนข้างนอกกรงขัง เมื่อคนเราถูกปล้นทุกอย่างในชีวิตออกไปด้วยการจับโยนเข้าสู่ห้องขัง พวกเขาจะมีความรู้สึกที่ไวมากต่อสิ่งเล็กน้อยรอบตัวในแบบที่คนที่อิสระนอกห้องขังอาจจะมองข้างเรื่องต่างๆ เหล่านี้ไป

“คนที่ถูกคุมขังเขามีการสังเกตุที่ฉับไวมาก อาจจะเป็นเพราะเขาถูกเอาทุกสิ่งทุกอย่างไปจากชีวิตเขา มากเสียจนสิ่งที่เขาเหลืออยู่มันน้อยจนกระทั่งเขาสามารถมองเห็นสิ่งที่เรามองไม่เห็นได้ ความรู้สึกแบบนี้โดยส่วนตัวรู้สึกว่านอกจากคนในเรือนจำแล้ว จะเป็นความรู้สึกของคนที่รู้ว่าตัวเองเป็นโรคร้ายและกำลังจะเสียชีวิต ใกล้ตาย ก็จะมีความรู้สึกที่มันแหลมคมมากในการสังเกตสิ่งแวดล้อมรอบตัว จดหมายจากเรือนจำมีความหมายในเชิงสุนทรียะนี้อยู่” ภัควดีกล่าว

รายงานพิเศษ

16 ปี 10เมษา'53 รำลึกวีรชนคนเสื้อแดง ปชน.จ่อยื่นแก้ กม.นำทหารขึ้นศาลพลเรือน ก่อนหมดอายุความอีก 4 ปี

XmasUser — Fri, 10 Apr 2026 17:32:14 +0000

16 ปี 10เมษา'53 รำลึกวีรชนคนเสื้อแดง ปชน.จ่อยื่นแก้ กม.นำทหารขึ้นศาลพลเรือน ก่อนหมดอายุความอีก 4 ปี

ภาพปก-ภาพประกอบ: แมวส้ม ประชาไท

XmasUser Sat, 2026-04-11 - 00:32

ประมวลภาพบรรยากาศ และการปราศรัย อดีตแกนนำ นปช. จัดงานครบรอบ 16 ปี รำลึก วีรชนคนเสื้อแดง 10 เมษา'53 ที่อนุสรณ์สถาน 14 ตุลา และหน้าโรงเรียนสตรีวิทยา
ตัวแทนพรรคประชาชน เตรียมยื่นร่างแก้ไขกฎหมาย ทำให้ทหารที่ทำผิดอาญาต่อประชาชน ขึ้นศาลพลเรือน และแก้ไขกฎหมายยกเลิกอายุความคดีที่เจ้าหน้าที่รัฐหลบหนีการเข้าสู่กระบวนการยุติธรรม ก่อนเดดไลน์คดีหมดอายุความอีก 4 ปีข้างหน้า ‘วิโรจน์’ ขอประชาชน-พรรคการเมืองเพื่อนบ้านที่ร่วมต่อสู้ ปชต. ให้การสนับสนุน
ณัฐวุฒิ ใสยเกื้อ ปราศรัยย้อนรอยชัยชนะทางการเมือง และคดีความคนเสื้อแดง ตั้งแต่คดีชายชุดดำ ก่อการร้าย และเผาห้างสรรพสินค้า จนตอนนี้คดีความยกฟ้องหมดแล้ว และปัจจุบัน กำลังทำเว็บไซต์-สื่อโซเชียลมีเดีย เก็บประวัติศาสตร์การต่อสู้ของคนเสื้อแดง หวังเปิดตัว 19 พ.ค.นี้ ยืนยันคนเสื้อแดงสำหรับเขา อยู่ตรงไหนก็เป็น ‘เพื่อน’ กันเสมอ

10 เม.ย. 2569 เพจเฟซบุ๊ก ‘ยูดีดี นิวส์’ รายงานวันนี้ (10 เม.ย.) ที่อนุสรณ์สถาน 14 ตุลา บริเวณสี่แยกคอกวัว ตั้งแต่เวลา 12.00 น.เป็นต้นมา มีงานรำลึกและสดุดีวีรชน #16ปีเมษาพฤษภา53 “นิรโทษกรรมให้คนเป็น ทวงความยุติธรรมให้คนตาย” นับถอยหลัง 4 ปี คดีหมดอายุความ ซึ่งจัดโดยคณะประชาชนทวงความยุติธรรม 2553 (คปช. 53)

คลิกลูกศรซ้าย-ขวา เพื่อเลื่อนดูรูปภาพ

สำหรับเหตุการณ์การสลายการชุมนุมของคนเสื้อแดงเมื่อวันที่ 10 เม.ย. 2553 เจ้าหน้าที่เข้าสลายการชุมนุม ซึ่งถูกเรียกว่า “ปฏิบัติการขอคืนพื้นที่” บริเวณสะพานผ่านฟ้าถึงสี่แยกคอกวัว จนมีผู้เสียชีวิตและบาดเจ็บจำนวนมาก แต่จนถึงปัจจุบันยังไม่ได้รับความยุติธรรม โดยวันนี้นับว่าครบรอบ 16 ปีของเหตุการณ์ดังกล่าว และเหลืออีก 4 ปีก่อนคดีจะหมดอายุความลง

บรรยากาศการทำกิจกรรมเริ่มตั้งแต่เวลา 12.00 น. มีการเปิดให้ประชาชนเข้าชมนิทรรศการภาพประวัติศาสตร์การสลายการชุมนุมปี 2553 และการขับเคลื่อนทวงความยุติธรรมของ คปช. 53 ภายในงานมีการแจกอาหาร เครื่องดื่ม และจำหน่ายหนังสือ รวมถึงซุ้มกิจกรรมขององค์กรต่าง ๆ อาทิ แนวร่วมธรรมศาสตร์และการชุมนุม จัดรดน้ำวีรชนและเพนต์รูปสัญลักษณ์ประชาธิปไตย ไอลอว์เปิดบูทจำหน่ายสินค้า และการแสดงดนตรี นำโดยอาเล็ก โชคร่มพฤกษ์ ศิลปินเพลงเพื่อราษฎร 'พอร์ท ไฟเย็น' 'หนวดริมทาง' และ บุ๊ค Elevenfinger

จากนั้น 15.00 น. มีการจัดพิธีสงฆ์ทำบุญถวายสังฆทานแด่พระสงฆ์ 4 รูป จากนั้น มีการวางพวงหรีดและช่อดอกไม้ พร้อมกล่าวไว้อาลัยและสดุดีวีรชน นำโดย ธิดา ถาวรเศรษฐ อดีตแกนนำ นปช., นพ.เหวง โตจิราการ, ประทีป อึ้งทรงธรรม ฮาตะ, วิโรจน์ ลักขณาอดิศร, สหัสวัต คุ้มคง, เสกสิทธิ์ แย้มสงวนศักดิ์ จากพรรคประชาชน, เทวฤทธิ์ มณีฉาย สมาชิกวุฒิสภา, สุนทร พฤกษพิพัฒน์ สมาชิกวุฒิสภา, กีรดิต โยงราช ผู้ลงสมัครนายกองค์การนักศึกษา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ พรรคธรรมปณิธาน และตัวแทนโมกหลวงริมน้ำ

ร้อง ปชน. เร่งยื่น กม.นำทหารขึ้นศาลพลเรือน

แถลงการณ์จากคณะ คปช. 53 ระบุว่า สืบเนื่องจากการล้อมปราบคนเสื้อแดงในช่วง เม.ย. จนถึง พ.ค. 2553 นำมาซึ่งความสูญเสียของคนเสื้อแดงจำนวนนับร้อยคน และบาดเจ็บ 1,283 รายเท่าที่สืบทราบได้ และยังมีผู้เสียชีวิตต่อมาอีกจำนวนหนึ่งหลังเดือน พ.ค. เป็นต้นมา เป็นผลให้ทางธิดา ถาวรเศรษฐ ตั้ง "คณะประชาชนทวงความยุติธรรม 2553" เพื่อทวงความยุติธรรมทั้งจากต้นทางที่ตำรวจ DSI ระหว่างทางคืออัยการ และปลายทางคือศาลยุติธรรม โดยเริ่มดำเนินการตั้งแต่ปี 2554 เป็นต้นมา จนได้ตัวเลขที่นำไปสู่การวินิจฉัยของศาลในการไต่สวนคดีการตายที่ผิดปกติตามมาตรา 150(3) มีคดีจำนวนหนึ่งที่ศาลวินิจฉัยว่ากระสุนมาจากเจ้าหน้าที่ 17 รายก่อนรัฐประหาร และไม่ทราบว่าใครลงมือทำ 15 ราย (หลังรัฐประหาร)

อย่างไรก็ตาม หลังการทำรัฐประหารปี 2557 อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ อดีตนายกรัฐมนตรี, สุเทพ เทือกสุบรรณ ลอยนวลพ้นผิดจากคดีสังหารคนเสื้อแดง เนื่องจาก ป.ป.ช.ไม่ยอมส่งคดีที่ศาลวินิจฉัยแล้วว่า กระสุนมาจากเจ้าหน้าที่ทหารต่อไปยังศาลฎีกาแผนกคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง ส่วนนายทหารชั้นผู้ใหญ่ผู้น้อยก็ลอยนวลพ้นผิด โดยอัยการทหารสั่งไม่ฟ้อง

มีจำนวน 62 คดี ที่ DSI ยุติการชันสูตรพลิกศพ เพื่อไต่สวนตามประมวลวิอาญามาตรา 150(3) กลับไปปิดคดีโดยการชันสูตรพลิกศพตาม มาตรา 150(1) โดยถือเป็นการตายปกติ ทั้งที่ชัดเจนว่าถูกยิงจากทหาร ทั้งที่แยกคอกวัว และบริเวณหน้าโรงเรียนสตรีวิทยา

แม้ว่า หลังการทำรัฐประหารเป็นต้นมา คปช. 53 พยายามยื่นข้อเสนอโดยการทวงความยุติธรรมตั้งแต่ต้นทาง จนถึงปลายทาง ผ่านพรรคเพื่อไทยตั้งแต่ปี 2565 สมัยเป็นฝ่ายค้าน จนมาเป็นรัฐบาลปี 2566 แต่ก็ไม่ได้รับการตอบสนอง และถูกขัดขวางเมื่อเรื่องเข้าสู่ กมธ.พัฒนาการการกฎหมาย การยุติธรรมและสิทธิมนุษยชน สภาผู้แทนราษฎร และคณะกรรมาธิการการทหาร โดยเฉพาะเรื่องการนำทหารที่ทำผิดอาญาต่อประชาชน ขึ้นสู่ศาลพลเรือนตามข้อเสนอของ คปช. 53

จนกระทั่ง พรรคประชาชน ได้นำข้อเสนอของ คปช.53 มาบรรจุในชุดนโยบายของพรรคฯ ทำให้เริ่มเห็นหนทางทวงความยุติธรรม โดยข้อเรียกร้องก็คือ

แก้ไขกฎหมายให้คดีที่เจ้าหน้าที่รัฐกระทำความผิดอาญาต่อประชาชน ต้องไม่มีอายุความ
ให้มีร่าง พ.ร.ป.แก้ไขเพิ่มเติมวิธีพิจารณาคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง ให้คดีที่ผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองที่กระทำความผิดอาญาต่อประชาชน ไม่อยู่ในอำนาจของศาลฎีกาแผนกคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง
แก้ไขเพิ่มเติมพระราชบัญญัติธรรมนูญศาลทหาร พ.ศ. 2498 โดยแก้มาตรา 14 ในคดีที่ทหารกระทำความผิดทางอาญาต่อพลเรือน ให้ขึ้นต่อศาลยุติธรรมพลเรือน

นอกจากนั้น คปช.53 ได้เรียกร้องให้คดีความที่ค้างคา, ไม่ดำเนินตามกฎหมายที่มี, การตายผิดปกติ ต้องได้ถูกชันสูตรพลิกศพตาม ป.วิอาญา มาตรา 150(3) ไม่ใช่ยุติไปเฉยๆ โดยอ้างว่าชันสูตรพลิกศพแล้วแบบการตายปกติ แม้แต่ทหารที่เสียชีวิตก็ยังไม่ได้รับการสืบสวนและชันสูตรพลิกศพตามมาตรา 150(3)

แถลงการณ์ระบุทิ้งท้ายว่า เนื่องด้วยอายุความของคดีจะเหลือเพียง 4 ปี จึงขอให้พรรคประชาชนเร่งยื่นร่างแก้ไขกฎหมายเข้าสภาฯ และขอให้พรรคการเมืองต่างๆ และสมาชิกผู้แทนราษฎรที่มีใจรักประชาชน และประชาธิปไตย ร่วมกันสนับสนุนการแก้ไขกฎหมาย และทำให้บรรลุผลโดยเร็ว เพราะความยุติธรรมสำหรับประชาชน คือปราการด่านสุดท้ายของประชาชนในระบอบประชาธิปไตย

ปชน.เตรียมยื่นแก้ กม.ยุติอายุความเจ้าหน้าที่หนีกระบวนการยุติธรรม

พิจารณ์ เชาวพัฒนวงศ์ กรรมการบริหารพรรคประชาชน กล่าวว่า วันนี้เขามาเป็นตัวแทนของหัวหน้าพรรค ณัฐพงษ์ เรืองปัญญาวุฒิ ซึ่งติดภารกิจประชุมรัฐสภา กล่าวรำลึกวีรชนคนเสื้อแดง และอยากจะกราบเรียนทุกท่านว่า เราไม่ได้หลงลืม และไม่ได้ละเลยเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นเมื่อ 16 ปีที่แล้ว

กรรมการบริหารพรรคประชาชน ระบุว่า วันนี้เขาไม่ได้จะมาหาเสียง หรือหาคะแนนนิยม แต่อยากให้ประเทศไทยดีขึ้น และมองว่าเหตุการณ์ 10 เม.ย. 2553 ที่รัฐใช้อำนาจเข่นฆ่าประชาชน หากเราไม่สามารถนำตัวผู้กระทำผิดเข้าสู่กระบวนการยุติธรรมได้ เหตุการณ์เล่านี้จะวนกลับมาอีกครั้ง และพรรคประชาชน ในฐานะพรรคที่ยืนยันว่าอำนาจสูงสุดในประเทศนี้เป็นของประชาชน เราจะปล่อยให้เหตุการณ์ในลักษณะนี้เกิดขึ้นต่อไปไม่ได้

พิจารณ์ กล่าวต่อว่า พรรคประชาชนมีการเสนอกฎหมายแก้ไขพระราชบัญญัติธรรมนูญศาลทหาร มากไปกว่านั้น สส.ศศินันท์ ธรรมนิฐินันท์ ร่วมกับ สส.รอมฎอน ปันจอร์ และอีกหลายท่าน ยื่นร่างแก้ไขประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 95 เพื่อหยุดเข็มนาฬิกาของอายุความ ในกรณีที่ผู้มีอำนาจสั่งการ เจ้าหน้าที่รัฐหลบหนีไม่เข้าสู่กระบวนการยุติธรรม อายุความต้องสิ้นสุดหยุดลง สส.คณะทำงานยื่นไปแล้วในสภาฯ ชุดที่ 26 แต่ยังไม่ถูกการพิจารณา

นอกจากนี้ พรรคประชาชน ได้มีนโยบายที่จะหยุดวัฒนธรรมพ้นผิดลอยนวล ก็คือการแก้ไขประมวลกฎหมายอาญา แก้ไข พ.ร.บ.ธรรมนูญศาลทหาร แก้ไข พ.ร.ป.ว่าด้วยการพิจารณาความอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง นี่เป็นอีกหนึ่งกฎหมายสำคัญที่เราต้องการคืนสิทธิให้กับประชาชน ให้เราสามารถฟ้องร้องเจ้าหน้าที่รัฐ ฟ้องร้องผู้ที่มีอำนาจโดยตรง ไปที่ศาลอาญา ศาลยุติธรรมได้ โดยไม่ต้องผ่านองค์กรอิสระ

'วิโรจน์' ขอพรรคการเมือง-ปชช.หนุนร่างแก้ พ.ร.บ. ลากทหารขึ้นศาลพลเรือน

วิโรจน์ ลักขณาอดิศร อดีต สส.พรรคประชาชน กล่าวรำลึกถึงคนเสื้อแดงที่เสียชีวิตจากเหตุการณ์ล้อมปราบตั้งแต่ 10 เม.ย. จนถึง 19 พ.ค. 2553 และได้เล่าบทสนทนาระหว่างเขากับเพื่อนที่ไต่ถามว่า “เรื่องมันเกิดขึ้นไปแล้ว จะฟื้นฟอยหาตะเข็บทำไม” ซึ่งเขามองว่า หากสามารถยุติวัฒนธรรมลอยนวลพ้นผิดเจ้าหน้าที่รัฐ หรือทหาร มันจะทำให้ผู้กระทำผิดต้องรับผิดชอบผลของการกระทำ และเป็นบทเรียนให้ผู้มีอำนาจได้รับรู้ว่าต่อให้เบื้องหลังของเขาจะเป็นใครที่ให้คำมั่นกับคุณว่า ฆ่าไปเถอะ สังหารไปเถอะ ทำไปเถอะ ยังไงก็คุณก็ไม่โดนอะไร คุณก็จะไม่เชื่อคนหลังม่านเหล่านั้น เพราะคุณเห็นบทเรียนของผู้ที่มีอำนาจที่ต้องรับผิดตามกฎหมายไปแล้ว ซึ่งนี่คือนิติรัฐ หรือที่หลายคนเรียกว่า “บ้านเมืองที่มีขื่อมีแป” ทำให้ประชาชนอยู่ได้อย่างสบายใจ เพราะรู้สึกว่ากฎหมายจะคุ้มครองเขาเวลาที่ได้รับความอยุติธรรม

วิโรจน์ กล่าวว่า ตอนนี้มีการพิสูจน์แล้วว่า คดีชายชุดดำ ไม่มีอยู่จริง และเราพิสูจน์ได้อย่างน้อยส่วนหนึ่งว่า กระสุนถูกยิงจากเจ้าหน้าที่รัฐ และเรื่องราวที่น่าหดหู่ที่สุดคือเหตุการณ์ในวัดปทุมฯ คือมีภาพปรากฏของคนที่ซุ่มยิงถืออาวุธ แต่ปรากฏว่าจับมือใครดมไม่ได้ นี่คือสิ่งที่สะท้อนว่าเจ้าหน้าที่ไม่ได้อำนวยความยุติธรรมให้มันเกิดขึ้นในสังคมเลย มากไปกว่านั้น ยังมีกระบวนการปลุกปั่นให้คนอีกกลุ่มหนึ่งรู้สึกชิงชังเกลียดชังว่า คนที่ออกมาเรียกร้องประชาธิปไตยเข่นฆ่าทำลายยังไงก็ได้ นี่คือความร้ายกาจที่เกิดขึ้นในปี 2553

วิโรจน์ กล่าวต่อไปว่า ที่เลวร้ายที่สุดคือการสร้างผังล้มเจ้ากำมะลอ ที่คนทำเองก็ยอมรับกับศาลแล้วว่าทำขึ้นมาเอง ไม่มีที่มาที่ไป เอาประชาชนตามจินตนาการมาใส่ในผังแล้วโยงใย กล่าวหาว่าประชาชนกลุ่มนี้คือกลุ่มที่จะล้มล้างสถาบันพระมหากษัตริย์ นี่คือสิ่งที่ชั่วช้าสามานย์ สร้างความเกลียดชังในหมู่ประชาชนโดยใช้สถาบันพระมหากษัตริย์เป็นเครื่องมือ แต่คนกลุ่มนั้นก็ยังลอยหน้าลอยตามีชีวิตที่ผาสุกอยู่ได้ ทั้งที่การกระทำนี้คือภัยร้ายของสถาบันพระมหากษัตริย์ที่แท้จริง

วิโรจน์ ระบุว่า ล่าสุดเพิ่งคุยกับเอกราช อุดมอำนวย สส.พรรคประชาชน ว่าจะขอยื่นร่างแก้ไข พ.ร.บ.ธรรมนูญศาลทหาร เข้าไปในเร็ววันนี้ และคงจะต้องขอความกรุณาของประชาชนที่นี่ เพราะลำพังเสียงพรรคประชาชน 120 เสียงมันไม่เพียงพอจะผ่านวาระที่ 1 หรือต่อให้เพียงพอ ก็ไม่มั่นใจว่าจะผ่านวาระที่ 2 หรือ 3 ดังนั้น วิธีการเดียวกันก็คือการขอความร่วมมือจากพรรคเพื่อนบ้านที่เคยต่อสู้เรียกร้องประชาธิปไตยกันมา เชื่อว่าถ้ามีคะแนนเสียงเพียงพอจากพรรคการเมืองจำนวนหนึ่ง ที่เกินกว่าครึ่งหนึ่งของสภาฯ ก็จะสามารถผ่านร่างกฎหมายได้

ทั้งนี้ สาระสำคัญของร่างแก้ไขเพิ่มเติม พ.ร.บ.ธรรมนูญศาลทหาร คือ คดีอาญาที่ทหารกระทำกับประชาชน ไม่ต้องขึ้นศาลทหาร แต่ให้ขึ้นศาลยุติธรรม และคดีทุจริตทั้งปวง ไม่ต้องขึ้นศาลทหาร และขึ้นศาลอาญาทุจริตประพฤติมิชอบแทน

"ถ้าเราทำเช่นนั้นได้ ความยุติธรรมบังเกิด มันจะเป็นบทเรียนให้ทหารรุ่นใหม่ๆ ไม่กล้าแม้แต่จะคิดใช้อาวุธที่ซื้อมาโดยภาษีของประชาชน หันปลายกระบอกปืนใส่กระสุน แล้วเล็ง แล้วลั่นไกไปที่ประชาชนอีก" อดีต สส.พรรคประชาชน กล่าว

สำหรับประเด็นที่ว่าทำไมต้องโฟกัส พ.ร.บ.ธรรมนูญศาลทหาร วิโรจน์ กล่าวว่า เพราะทุกครั้งตั้งแต่ 14 ตุลา 6 ตุลา พฤษภาทมิฬ หรือเหตุการณ์ 10 เมษา พฤษภา’53 ก็ดี อาวุธที่ทำให้ประชาชนที่ออกมาเรียกร้องประชาธิปไตยเป็นอาวุธสงครามทั้งสิ้น และคนที่ใช้คือทหารโจรใช่หรือไม่ ทหารดีก็ได้แต่ทำตาปริบๆ จะห้ามก็ไม่ได้ เพราะมีระบบรุ่นพี่รุ่นน้องต้องทำให้เกิดกระบวนการพ้นผิด ง่ายที่สุดคือไปศาลยุติธรรม และศาลอาญาทุจริตฯ และเราจะหยุดกงล้อของความหฤโหดไว้ได้

"ต้องขอความกรุณาประชาชนผู้รักประชาธิปไตยจะต้องยื่นหนังสือกับพรรคการเมืองอื่น ผมคิดเหมือนกันว่าใครจะเคลมความสำเร็จ เคลมได้เลย ใครจะเป็นประธานคณะกรรมาธิการวิสามัญ เป็นไปได้เลย จะเอาร่างใครเป็นร่างหลัก เอาได้เลย ขอให้มันผ่านสภาฯ และมีนัยยะสำคัญแค่มาตราเดียวก็พอ คือคดีที่ทหารทำร้ายประชาชน หรือคดีที่ทหารทำทุจริตขึ้นศาลยุติธรรมและขึ้นศาลอาญาทุจริตฯ ...เพราะเป้าหมายของพวกผมคือไม่ต้องการเห็นความหฤโหดเกิดขึ้นซ้ำอีกแล้วเท่านั้นเอง" วิโรจน์ ทิ้งท้าย

หลังจากนี้ มีกิจกรรมจุดเทียนรำลึกและวางดอกไม้เพื่ออธิษฐานจิตต่อดวงวิญญาณวีรชนเมษา-พฤษภา 53 ปิดท้ายด้วยการแสดงดนตรีและแร็ปจาก 'บุ๊ค' ธนายุทธ Elevenfinger - OLDNEW ก่อนยุติกิจกรรมในเวลาประมาณ 19.20 น.

คนเสื้อแดงยังอยู่ การต่อสู้ไม่เคยหยุด

ในวันเดียวกัน เพจเฟซบุ๊ก สำนักข่าวราษฎร ถ่ายทอดสดออนไลน์เมื่อเวลา 17.00 น. หน้าโรงเรียนสตรีวิทยา ใกล้อนุสาวรีย์ประชาธิปไตย มีการจัดงาน "รำลึก 16 ปี เหตุการณ์ 10 เมษายน 2553 เสื้อแดงยังอยู่ การต่อสู้ไม่เคยหยุด"

คลิกซ้าย-ขวา เพื่อเลื่อนดูภาพ

ภายในงานมีแกนนำและบุคคลสำคัญของพรรคเพื่อไทย เข้าร่วมกิจกรรม ประกอบด้วย ณัฐวุฒิ ใสยเกื้อ หัวหน้าครอบครัวเพื่อไทย และอดีต รมช.พาณิชย์ จักรภพ เพ็ญแข อดีต รมต.ประจำสำนักนายกฯ จิราพร สินธุไพร อดีต รมต.ประจำสำนักนายกฯ และ สส.ร้อยเอ็ด ชญาภา สินธุไพร อดีต สส.ร้อยเอ็ด ขัตติยา สวัสดิผล อดีต สส.บัญชีรายชื่อ ก่อแก้ว พิกุลทอง อดีต สส.บัญชีรายชื่อ พร้อมด้วยสมาชิกพรรคเพื่อไทย และประชาชนจำนวนมาก

โดยพิธีเริ่มต้นด้วยการประกอบพิธีสงฆ์ เพื่ออุทิศส่วนกุศลให้แก่ผู้เสียชีวิตจากเหตุการณ์สลายการชุมนุมเมื่อปี 2553 ก่อนที่จักรภพ ในฐานะตัวแทนพรรคเพื่อไทย จะนำวางพวงหรีดในนามพรรค พร้อมยืนสงบนิ่งไว้อาลัยเป็นเวลา 1 นาที เพื่อรำลึกถึงวีรชนผู้ล่วงลับ จากนั้น ญาติวีรชนและมวลชนคนเสื้อแดงได้ร่วมกันวางพวงหรีดและดอกไม้ไว้อาลัยอย่างต่อเนื่อง

ขัตติยา สวัสดิผล สส.พรรคเพื่อไทย ลูกสาวของพลตรี ขัตติยะ สวัสดิผล หรือเสธ.แดง ได้กล่าวขอแสดงความเสียใจคนเสื้อแดงผู้เสียสละทุกคน และอยากขอบคุณทุกคนที่ยังจดจำพ่อของเธอได้ แม้ว่าจะผ่านไปมากกว่า 10 ปีแล้ว ขอบคุณที่ยังมีเสธ.แดงอยู่ในใจ และเชื่อว่าทุกดวงวิญญาณยังคงเฝ้าดูและเป็นกำลังใจให้กับทุกคน และขอให้ทุกคนอยู่กันแบบนี้ตลอดไปและเป็นกำลังใจให้แก่กันและกัน

หลังจากนั้น บรรยากาศการทำกิจกรรมฝั่งหน้าโรงเรียนสตรีวิทยามีการผลัดกันขึ้นปราศรัยของอดีตแกนนำ นปช. เช่น ก่อแก้ว พิกุลทอง จักรภพ เพ็ญแข และหนึ่งในไฮไลท์สำคัญที่สุดคือการปราศรัยของณัฐวุฒิ ใสยเกื้อ

ณัฐวุฒิ เริ่มจากการกล่าวถึงประวัติการจัดงานรำลึก 10 เมษา’53 ตั้งแต่ปี 2554 ที่อนุสาวรีย์ประชาธิปไตย เป็นต้นมาจนถึงปัจจุบัน และในปีนี้เป็นปีที่ 2 ที่มีการจัดรำลึก 2 สถานที่แต่ในวันเดียวกันคือ ที่สี่แยกคอกวัว และหน้าโรงเรียนสตรีวิทยา ตรงข้ามอนุสาวรีย์ประชาธิปไตย

“เราควรรู้สึกอย่างไรกับมัน ผมก็ตอบว่าให้รู้สึกว่ามันธรรมดา ไม่มีอะไรตั้งอยู่เหนือความเปลี่ยนแปลง และในท่ามกลางความเปลี่ยนแปลง ถ้าเรายังแน่ใจว่าเราคือคนเสื้อแดง ถ้าเรายังภาคภูมิใจในการต่อสู้คนเสื้อแดง ถ้าเรายังยืนหยัดในจิตวิญญาณและอุดมการณ์ของคนเสื้อแดง เราก็มาร่วมชุมนุมและจัดกิจกรรมรำลึกได้ตลอดเวลาทุกปี มันไม่ได้อยู่ที่ตัวคนจัด มันไม่ได้อยู่ที่มุมไหนของถนน มันอยู่ที่ในใจของทุกคนว่ายังเป็นคนเสื้อแดงรึเปล่าเท่านั้นเอง” ณัฐวุฒิ กล่าว

ณัฐวุฒิ กล่าวต่อว่า เขาคุยกับทีมงานเรื่องการจัดกิจกรรมรำลึก 16 ปี ปีนี้ เราจะตั้งชื่องานว่า “16 ปี 10 เมษา 53 คนเสื้อแดงยังอยู่ การต่อสู้ไม่เคยหยุด” แม้ว่าการชุมนุมจะหยุดลงแล้ว แต่การต่อสู้ไม่เคยหยุด หัวใจของคนยังมีการต่อสู้อยู่ และหัวใจของคนยังบอกว่าแม้ไม่มีการรวมตัวรวมพลัง แต่เรายังเติมพลังให้ตัวเองตลอดเวลา

16 ปี ชัยชนะทางการการเมือง และคดีความของคนเสื้อแดง

ณัฐวุฒิ กล่าวต่อว่า 16 ปีไม่ใช่น้อยๆ และอยากเล่าให้ฟังว่าวันนี้เขาได้รับสายจากลูกชาย บอกว่าวันที่ 10 เมษา เขาอยากมาร่วมคารวะคนเสื้อแดงด้วย เขาเชื่อว่าไม่ได้มีแต่ลูกชายผมที่รู้สึกแบบนี้ ลูกหลานหลายคนก็รู้สึกแบบนี้ ถ้าเขาได้เห็นพ่อแม่ เห็นปู่ย่าไปร่วมชุมนุมคนเสื้อแดง ไปหลายวัน กลับดึกๆ ดื่นๆ ถูกไล่ยิง ถูกจับขัง แต่ตอนได้รับการปล่อยตัวออกมายังใส่เสื้อแดง เขาก็จะเคารพคนเสื้อแดง เพราะเขารู้จัก เข้าใจ และภาคภูมิใจกับมัน

ต่อมา อดีตแกนนำ นปช. กล่าวถึงการต่อสู้ในคดีความ กระบวนการยุติธรรมของคนเสื้อแดง รวมถึงการต่อสู้เพื่อความชอบธรรมของคนเสื้อแดง ซึ่งเขาอยากชี้ให้เห็นว่า 16 ปีนี้ คนเสื้อแดงเราชนะมาหลายครั้ง และจะชนะต่อไปจนมีที่ทางในบรรทัดประวัติศาสตร์แน่นอนบนพื้นที่ทางการเมืองไทย

พรรคเพื่อไทย ชนะการเลือกตั้ง เมื่อ 3 ก.ค. 2554 โดยที่สุเทพ เทือกสุบรรณ ในฐานะเลขาธิการพรรคประชาธิปัตย์ และ ผอ.ศอฉ. ให้สัมภาษณ์สื่อในวันที่ผลการเลือกตั้งออกว่า เขาพ่ายแพ้ให้กับพลังจัดตั้งคนเสื้อแดงที่มีอยู่ทั่วประเทศ โดยทิ้งห่างพรรค ปชป. จำนวน 100 กว่าที่นั่ง
แกนนำ นปช. และมวลชน ศาลพิพากษาถึงที่สุด ชนะคดีก่อการร้าย จากการชุมนุมปี 2553
ปี 2553 ข้อกล่าวหาว่าขบวนการคนเสื้อแดง มีชายชุดดำ มีกองกำลังติดอาวุธ มีหน่วยไล่ล่า คร่าชีวิตเจ้าหน้าที่ และฆ่าประชาชนด้วยกัน มีการจับกุมคนที่ถูกกล่าวหาว่าเป็นชายชุดดำเกือบ 20 รายไปดำเนินคดี บัดนี้ผู้ต้องหาคดีชายชุดดำชนะคดี คำพิพากษาถึงที่สุดยกฟ้องไม่มีความผิด
เมื่อ 16 ปีที่แล้ว มีการกล่าวหาว่า คนเสื้อแดง ยิงปืน M79 และทำให้พันเอกร่มเกล้า ธุวธรรม เสียชีวิตนั้น มีการจับกุมคน 3-4 รายที่มาร่วมชุมนุมกับคนเสื้อแดงไปดำเนินคดี แต่ผลพิสูจน์ปรากฏออกมาว่า สาเหตุการเสียชีวิตไม่เกี่ยวกับปืน M79 แต่เกี่ยวกับระเบิดมือแบบขว้าง ซึ่งไม่มีในกลุ่มผู้ชุมนุม และเมื่อ มี.ค.ที่ผ่านมา ศาลฎีกามีคำพิพากษาถึงที่สุดยกฟ้องจำเลยทุกคน ไม่มีความผิด
คดีเพลิงไหม้ห้างสรรพสินค้า เมื่อค่ำของวันที่ 19 พ.ค. 2553 มีการดำเนินคดีกับผู้ที่อยู่ในที่ชุมนุม 2 คน และศาลพิพากษาถึงที่สุดยกฟ้องไม่มีความผิด ในคำเบิกความของหน่วยผจญเพลิงที่ดูแลอาคารอยู่ พูดชัดว่าคนก่อเหตุเป็นคนจากที่ไหนก็ไม่รู้ แต่เป็นคนเสื้อแดงแน่ๆ เราใช้เวลา 16 ปี ต่อสู้กับเรื่องเหล่านี้ พิสูจน์ข้อกล้าวหาเช่นนี้ และเราก็ชนะในกระบวนการยุติธรรมเรื่อยมา และนี่คือคนเสื้อแดง
ท้ายที่สุด เมื่อสายธารการต่อสู้ไหลมาถึงคนหนุ่มสาวและนักศึกษาเมื่อปี 2563 ปรากฏว่าในรั้วมหาวิทยาลัย มีคนกลุ่มเดียวที่พวกเขาเรียกหา มีคนกลุ่มเดียวที่พวกเขาประกาศว่าเห็นใจ และอยากให้มาเคียงข้างกันคือคนเสื้อแดงเท่านั้น เขาไม่ได้เรียกหาพลังอื่นๆ เขาไม่ได้เรียกหาตัวบุคคลหรือแกนนำ เขาเรียกหาพลังนั้น ปรากฏการณ์นั้น เขาเรียกหาประชาชนคนบ้านๆ อย่างพวกเรา ที่ไม่เคยปรากฏในพื้นที่ทางการเมืองมาก่อน ถ้าจะบอกว่านี่เป็นอีกชัยชนะหนึ่งของคนเสื้อแดง เราก็พูดได้ นี่คือชัยชนะทางการเมือง นี่คือชัยชนะที่พลังนี้ได้ประกาศเอาไว้และได้รับการโอบรับจากคนรุ่นต่อไป

ผุดไอเดียทำเพจเฟซบุ๊ก-เว็บไซต์รวบรวม ปวศ.คนเสื้อแดง

อดีตแกนนำ นปช. เผยว่า ขอให้ประชาชนได้รับรู้ว่าปีถัดๆ ไปจะยังคงมีกิจกรรมรำลึก ส่วนภาระหน้าที่ในการติดตามทวงถามความยุติธรรม พูดแล้วพูดอีกก็ต้องยอมรับว่ายิ่งพูดมันก็ยิ่งช้ำ เพราะว่ายากลำบากเหลือเกินที่จะเดินไปข้างหน้า

นอกจากนี้ ณัฐวุฒิ เผยว่า เขาได้คุยกับทีมงานว่าจะเริ่มทำเว็บไซต์ และเพจเฟซบุ๊ก รวบรวมประวัติศาสตร์ของคนเสื้อแดงทั้งหมดมาไว้ด้วยกัน จะมีเรื่องราว คำปราศรัย บทสัมภาษณ์ แกนนำเครือข่าย มีแนวรบวัฒนธรรม เรื่องเพลง ข้าวของการต่อสู้ของคนเสื้อแดง ซึ่งตอนนี้กำลังเริ่มดำเนินการ และเมื่อพร้อมเสนอต่อสาธารณะจะขอบอกกล่าวอีกที โดยเขาหวังว่าพื้นที่ดังกล่าวจะเป็นพื้นที่เพื่อการเรียนรู้ พื้นที่รำลึก ศึกษาวัฒนธรรมการแสดงออกการต่อสู้ของคนเสื้อแดงได้ตลอดเวลา ไม่ใช่เฉพาะพวกเขาเท่านั้น แต่รวมถึงคนหนุ่มคนสาวคนรุ่นหลัง ถ้าใครสนใจเหตุการณ์ตอนไหน หรืออย่างไร สามารถเข้าไปดูเองได้ ซึ่งหวังว่าจะสามารถเปิดตัวให้ทันวันที่ 19 พ.ค. 2569

ณัฐวุฒิ ได้กล่าวว่า มีคำถามจากประชาชนเสมอว่า มีโอกาสที่จะเห็นคนเสื้อแดงที่กระจายไปตามพรรคการเมืองต่างๆ กลับมารวมตัวกันอีกไหม ซึ่งเขาตอบไม่ได้ เพราะว่ามันมีเงื่อนไขความคิดทางการเมือง ไม่เหมือนวงดนตรีที่จะกลับมารวมตัวกันร้องเพลงเล่นคอนเสิร์ต แต่เอาเป็นว่าปล่อยให้เป็นเงื่อนไขของวันเวลา

"หัวใจผมมิตรก็คือมิตร เพื่อนก็คือเพื่อน และสำหรับผม เพื่อนตายของผมจำนวนมหาศาลมันเกิดขึ้นในการต่อสู้เมื่อ 16 ปีที่แล้วนั้น ความเป็นเพื่อนสำหรับผม มันอยู่ตรงนั้น เดินมาจนถึงวันนี้ แม้ยืนกันอยู่คนละที่ แต่สำหรับผม ผมไม่คิดจะไปโค่นไปรอนมิตรภาพที่ผ่านมา เพราะผมถือว่ามิตรภาพในท่ามกลางการต่อสู้ของคนเสื้อแดง มันมีคุณค่า มันมีความหมาย มันมีพลังสำหรับชีวิตผม" ณัฐวุฒิ กล่าวทิ้งท้าย

หลังจากนี้มีกิจกรรมจุดเทียนเพื่อรำลึกความสูญเสีย และผู้เสียชีวิตในวันที่ 10 เม.ย. 2553

ข่าว

16 ปีสลายชุมนุม 10 เมษา ‘คำพิพากษา’ บนบ่าคนเสื้อแดง สุดท้ายศาลยกฟ้องกลุ่มคดีชายชุดดำ-ก่อการร้าย

admin666 — Thu, 09 Apr 2026 12:00:00 +0000

16 ปีสลายชุมนุม 10 เมษา ‘คำพิพากษา’ บนบ่าคนเสื้อแดง สุดท้ายศาลยกฟ้องกลุ่มคดีชายชุดดำ-ก่อการร้าย

สรวุฒิ วงศ์ศรานนท์ รายงาน

admin666 Thu, 2026-04-09 - 19:00

วาระครบรอบเหตุการณ์สลายชุมนุมกลุ่มแนวร่วมประชาธิปไตยต่อต้านเผด็จการหรือ นปช. วนกลับมาเป็นปีที่ 16 แล้ว ความคืบหน้าของคดีต่างๆ ในวันนั้นทยอยปิดฉากลงไป ทั้งที่จบลงเพราะมีคำพิพากษาถึงที่สุด และกำลังจะถูกทำให้จบเมื่อคดีหมดอายุความในอีก 4 ปีข้างหน้า

คดีที่สิ้นสุดในชั้นศาล มีแค่ฝั่งประชาชนและแกนนำ นปช. ส่วนคดีของประชาชนที่เสียชีวิตโดยเจ้าหน้าที่รัฐกลับไม่มีคดีใดที่เข้าสู่การพิจารณาของศาลแม้แต่คดีเดียว ไปได้มากที่สุดเพียงขั้นตอนไต่สวนการตาย แม้ว่าบางคดีศาลจะชี้ว่าการตายเกิดจากการยิงของทหาร แต่ก็ไม่มีความคืบหน้าในการฟ้องในชั้นต่อไป เช่น คดี 6 ศพวัดปทุมฯ, คดีเด็กชาย-คนขับแท๊กซี่ใต้แอร์พอร์ตลิงก์ราชปรารภ, คดีทหารถูก ‘friendly fire’ ที่ถนนวิภาวดีรังสิต

คดีไต่สวนการตายที่ศาลชี้สาเหตุไปที่การปฏิบัติการของทหารมีอยู่ 18 รายจากทั้งหมด 33 ราย

ที่น่าสนใจคือ คดีฝั่งผู้ชุมนุมที่ถูกกล่าวหาว่าใช้ความรุนแรงเดินหน้ากันไปรัวๆ หลายคดีลงเอยที่ศาลยกฟ้อง โดยเฉพาะคดีสำคัญอย่าง คดีก่อการร้ายของกลุ่มแกนนำ นปช. และกลุ่มชายชุดดำที่มีหลายคดีนั้น ศาลยกฟ้องหมด ส่วนที่มีการลงโทษจำเลยบางคนก็เป็นข้อหาอื่น

‘ชายชุดดำ’ ปรากฏตัวและฝังอยู่ในความทรงจำของสังคมในฐานะเรื่องเล่าหลัก แต่ผลลัพธ์คำพิพากษาของศาลยุติธรรมกลับชี้ไปอีกทาง ย้อนกลับไปคืนวันที่ 10 เม.ย.2553 แม้ว่าปฏิบัติการทหารที่เข้าสลายการชุมนุมถูกเรียกว่า ‘ขอคืนพื้นที่’ จะทำให้มีผู้เสียชีวิตตั้งแต่ช่วงบ่าย 3 โมงที่สะพานมัฆวานรังสรรค์ แต่การปรากฏตัวของ ‘ชายชุดดำ’ ที่มาพร้อมอาวุธสงครามยิงตอบโต้กับเจ้าหน้าที่ทหารในถนนตะนาว-แยกคอกวัวตอนช่วงค่ำได้กลายเป็นคำอธิบายต้นเหตุการเสียชีวิตของทั้งฝั่งทหารและประชาชน ผ่านการแถลงของ ศอฉ.และสื่อมวลชน ตามมาด้วยข่าวการจับกุม ‘กลุ่มชายชุดดำ’ ไปจนถึงคนที่ปาระเบิดจนสังหารเจ้าหน้าที่ทหารระดับสูงอย่าง พล.อ.ร่มเกล้า ธุวธรรม อดีตรองเสนาธิการกองพลทหารราบที่ 2 รักษาพระองค์ (พล.ร.2 รอ.) รวมถึงนายทหารคนอื่นๆ อีก 4 นาย จำเลยหลายคนติดคุกยาวนานจนสุดท้ายศาลยกฟ้อง

พยานหลักฐานชวนสงสัย

คดีที่เข้าสู่ศาลและเกี่ยวข้องกับความรุนแรงในวันที่ 10 เม.ย.เท่าที่ปรากฏตอนนี้มีอยู่ 3 กลุ่มหลักๆ คือ

คดีของกลุ่มแกนนำ นปช. 24 คนที่ถูกฟ้องในข้อหาหลักคือร่วมกันก่อการร้าย
คดีปาระเบิดสังหารทหารที่ถนนดินสอ
คดีกลุ่มชายชุดดำที่ถูกแยกคดีตามข้อหาเป็น 3 คดี

คดีทั้ง 3 กลุ่มนี้ จำเลยหลายรายถูกฟ้องแยกเป็นหลายคดีจากเหตุการณ์และการกระทำเดียวกัน โดยที่ผลการพิจารณาของศาลยกฟ้องไปเกือบทั้งหมด โดยมีเพียงจำเลยบางรายที่ศาลลงโทษ แต่หากดูถึงพยานหลักฐานแล้วก็ยังมีข้อชวนกังขา

1. คดีก่อการร้ายของกลุ่มแกนนำ นปช.

คดีกลุ่มแกนนำและมวลชน นปช.รวม 24 คนที่ถูกกล่าวหาว่า ‘ร่วมกันก่อการร้าย’ จากการจัดชุมนุมเมื่อปี 53 จะเชื่อมโยงอยู่กับอีกหลายคดี เพราะมีการบรรยายฟ้องรวมหลายเหตุการณ์ในช่วงเวลานั้นโดยเฉพาะ 2 คดีที่จะกล่าวถึงต่อไป อย่างคดีปาระเบิดสังหารกลุ่มนายทหาร และคดีชายชุดดำ ซึ่งเป็นเสมือนเหตุการณ์ที่ทำให้กลายเป็นความชอบธรรมในการสลายการชุมนุม นปช.ในเดือนพฤษภาคม

สำหรับคดีก่อการร้าย ศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้อง โดยเหตุผลหลักศาลเห็นว่า การชุมนุมที่เกิดขึ้นในช่วงเวลานั้นไม่ใช่การก่อการร้าย การชุมนุมต่อต้านรัฐประหารรวมถึงเรียกร้องให้อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ นายกฯในเวลานั้นประกาศยุบสภาและจัดการเลือกตั้งใหม่เป็นการใช้สิทธิทางการเมือง และการมีผู้ชุมนุมจำนวนมากจึงอาจมีบุคคลผู้ไม่หวังดีแฝงตัวเข้ามาได้ อีกทั้งชายชุดดำก็ไม่ปรากฏว่าเป็นกองกำลังของฝ่ายใด ทั้งไม่สามารถจับกุมบุคคลใดมาได้ดำเนินคดีได้ ทั้งที่จุดที่ชายชุดดำปรากฏตัวมีทั้งประชาชนและเจ้าหน้าที่รัฐอยู่ในบริเวณนั้น แต่กลับจับกุมไม่ได้อย่างทันท่วงที

เรื่องที่เกี่ยวข้อง

เปิดคำพิพากษา 24 นปช. ไม่ใช่ผู้ก่อการร้าย แต่ใช้สิทธิชุมนุมไล่รัฐบาล(ปี 53) ตาม รธน.

อย่างไรก็ตาม เมื่อคดีถึงชั้นอุทธรณ์ จำเลย 22 จาก 24 คน ศาลอุทธรณ์ยืนยันให้ยกฟ้อง แต่มีการกลับคำพิพากษาศาลชั้นต้นของจำเลย 2 คนให้เปลี่ยนมาลงโทษจำคุกและภายหลังศาลฎีกาพิพากษายืนตามศาลอุทธรณ์ คือ

ยศวริศ ชูกล่อม หรือ เจ๋ง ดอกจิก จำคุก 8 ปี ลดโทษให้ 1 ใน 3 คงจำคุก 5 ปี 4 เดือน ไม่รอลงอาญา ไม่ใช่เพราะข้อหาก่อการร้าย แต่เป็นส่วนของการขวางเจ้าหน้าที่ โดยศาลชั้นต้นมองว่า การขัดขวางเจ้าหน้าที่ทหารลำเลียงพลเพื่อไม่ให้เข้าสลายชุมนุม และการยึดอาวุธทหารนั้นภายภายหลังมีการคืนให้จึงไม่ใช่การร่วมกันปล้นทรัพย์สินราชการและทำให้เสียทรัพย์ แต่ศาลอุทธรณ์เห็นว่าเป็นการบังคับข่มขืนใจเจ้าหน้าที่ ขัดขวางการปฏิบัติงาน ทำให้กลัวว่าจะเกิดอันตรายต่อชีวิตและมีความผิดฐานทำให้เสียทรัพย์ด้วย อย่างไรก็ตาม ในกรณีของยศวริศศาลก็ไม่ได้ระบุว่ามีส่วนร่วมในการใช้อาวุธสงครามแต่อย่างใด
สุขเสก พลตื้อ ที่ศาลอุทธรณ์และฎีกากลับคำพิพากษาให้ลงโทษจำคุกตลอดชีวิต เพราะเห็นว่า มีพยานหลักฐานของโจทก์ที่ทำให้เชื่อว่าเขาแต่งกายชุดสีดำและมีพฤติกการณ์เกี่ยวข้องกับการนำเครื่องยิงระเบิดเอ็ม 79 ระเบิดลูกเกลี้ยง และกระสุนปืนจำนวนหนึ่งไปให้บุคคลนำไปฝัง ซึ่งต้องการปิดบังอำพรางอาวุธดังกล่าว โดยมีพยานเบิกความไปตามข้อเท็จจริงที่ได้รู้เห็นมา จึงมีน้ำหนักรับฟังได้โดยปราศจากสงสัยว่าเป็นผู้ใช้เครื่องยิงเอ็ม 79 ขณะเจ้าหน้าที่ปะทะกับกลุ่มผู้ชุมนุมเป็นเหตุให้เจ้าหน้าที่และผู้ชุมนุมเสียชีวิตและบาดเจ็บ

2. คดีปาระเบิดฆ่ากลุ่มทหารหน้าสตรีวิทย์

ทั้งนี้ สุขเสก จำเลยในคดีก่อการร้ายที่ศาลพิพากษาลงโทษนั้น ยังถูกฟ้องอีกคดีร่วมกับสุรชัย เทวรัตน์ (จำเลยในคดีก่อการร้ายเช่นกันแต่ศาลยกฟ้อง) เป็นอีกคดีแยกมาโดยกล่าวหาว่าได้ร่วมกันปาระเบิดไปที่ถนนดินสอจนสังหาร พล.อ.ร่มเกล้าและนายทหารอีก 4 นาย แต่สุดท้ายคดีนี้ศาลยกฟ้องไปหมดทั้ง 3 ศาล

เหตุผลหลักที่ทำให้ศาลชั้นอุทธรณ์และชั้นฎีกาพิพากษายืนให้ยกฟ้องสุขเสกและสุรชัยเป็นเรื่องฟ้องซ้อนกับคดีก่อการร้าย แต่ในศาลชั้นต้นมีการอ้างถึงพยานฝ่ายโจทก์ปากหนึ่งที่ศาลมองว่า ประจักษ์พยานของโจทก์ไม่น่าเชื่อถือ และความไม่น่าเชื่อถือของพยานปากนี้ก็ทำให้ศาลยกฟ้องพรกมล บัวฉัตรขาว จำเลยอีกคนในคดีที่ถูกกล่าวหาว่าเป็นผู้สนับสนุนการก่อเหตุไปด้วย

ศาลชั้นต้นให้เหตุผลว่า พยานรายนี้ให้การกลับไปกลับมา ไม่รู้สาระสำคัญของการชุมนุม ไม่มีเบอร์ติดต่อกับจำเลยในคดี ไม่รู้กระทั่งว่า พล.ต.ขัตติยะ สวัสดิผล ซึ่งถูกอ้างอยู่ในคดีว่าเกี่ยวข้องกับการก่อเหตุนั้นเสียชีวิตเมื่อไร จึงไม่น่าเชื่อว่าจำเลยในคดีจะให้พยานผู้นี้มาเป็นผู้ติดตามในการก่อเหตุ อีกทั้งพยานรายนี้ยังได้เข้าโครงการคุ้มครองพยานของกรมสอบสวนคดีพิเศษภายหลังเกิดเหตุแล้วนานถึง 7 ปี ศาลจึงไม่น่าเชื่อว่าพยานปากนี้อยู่ในที่เกิดเหตุ ทั้งยังมีแรงจูงใจเพราะได้รับผลประโยชน์ตอบแทนจากการเข้าโครงการคุ้มครองพยานด้วย พยานปากนี้จึงไม่น่าเชื่อถือ

ทั้งนี้ มีข้อสังเกตว่าศาลชั้นต้นในคดีนี้มีคำพิพากษาให้ยกฟ้องออกมาก่อนที่ผลคำพิพากษาของศาลอุทธรณ์ในคดีก่อการร้ายจะมีคำตัดสินออกมาให้กลับคำพิพากษามาลงโทษสุขเสกในข้อหาก่อการร้ายทั้งที่พยานหลักฐานก็เป็นชุดเดียวกัน ธำรงค์ หลักแดน หนึ่งในทีมทนายความให้ข้อมูลว่า พยานฝ่ายโจทก์ปากนี้ในคดีปาระเบิดเป็นพยานปากเดียวกันที่ถูกใช้อ้างถึงในคดีก่อการร้ายด้วยเช่นกัน … กลายเป็นผลของสองคดีออกมาไม่เหมือนกัน

เรื่องที่เกี่ยวข้อง

3. คดีชายชุดดำ 3 ภาค

‘ชายชุดดำ’ คือกลุ่มคนที่มีภาพปรากฏตัวออกมายิงต่อสู้กับทหารเมื่อ 10 เม.ย.2553 บนถนนตะนาวบริเวณแยกคอกวัวนั้นจับตัวไม่ได้อยู่นานหลายปี จนกระทั่งหลังการรัฐประหารโดยคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) นำโดยพล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา เมื่อ 22 พ.ค.2557 จู่ๆ วันหนึ่งก็มีข่าวทหารสามารถจับกุมตัวกลุ่มชายและหญิงรวม 5 คนที่ถูกกล่าวหาว่าเป็นชายชุดดำที่ออกมาปฏิบัติการในคืนวันนั้น

จากน้ันพวกเขาถูกนำตัวไปสอบสวนในค่ายทหารอยู่หลายวัน ก่อนตำรวจจะนำตัวออกมาแถลงข่าวพร้อมทำแผนที่เกิดเหตุในฐานะเป็น (กลุ่ม) ‘ชายชุดดำ’ หลังจากนั้นคดีก็เข้าสู่ศาลชั้นต้นที่ศาลอาญา รัชดาฯ (เนื่องจากเป็นเหตุที่เกิดก่อนการรัฐประหารคดีจึงไม่เข้าเงื่อนไขที่จะต้องไปขึ้นศาลทหารตามประกาศ คสช.) โดยมีข้อหาหลักคือครอบครองและพกพาอาวุธเข้าไปในชุมนุมโดยไม่มีใบอนุญาต แต่ไม่ได้มีข้อหาร้ายแรงอย่างการใช้อาวุธสังหาร หรือก่อการร้าย แม้ว่าอัยการจะเขียนบรรยายไว้ในคำฟ้องที่ยื่นต่อศาลว่าพวกได้ร่วมกันก่อเหตุยิงไปแล้ว

สุดท้าย คดีนี้ศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้องจำเลยไป 3 คน เพราะไม่มีหลักฐานเพียงพอจะพิสูจน์ได้ว่าเป็นชายชุดดำและเกี่ยวข้องกับการมีอาวุธ หลักฐานที่มีก็มีเพียงบันทึกซักถามระหว่างถูกคุมตัวในค่ายทหารที่ให้การรับสารภาพชั้นสอบสวน แต่ศาลพิพากษาลงโทษจำคุกกิตติศักดิ์ สุ่มศรี หรืออ้วน และ ปรีชา อยู่เย็น หรือไก่เตี้ย ว่ามีความผิดตามฟ้อง โดยให้ลงโทษจำคุกคนละ 10 ปี

เหตุผลที่ศาลลงโทษทั้ง 2 คนเนื่องจากในกรณีของกิตติศักดิ์ มีพยานฝ่ายโจทก์สำคัญปากหนึ่งเป็นเจ้าหน้าที่ทหารที่เป็นพลขับรถฮัมวีเข้าพื้นที่เบิกความว่า ได้เห็นหน้ากิตติศักดิ์เป็นคนขับรถตู้เข้าไปในถนนตะนาวและเปิดกระจกออกมาด่าทหาร โดยในรถตู้คันดังกล่าวบรรทุกอาวุธเอาไว้

ส่วนปรีชามีพยานตำรวจนอกเครื่องแบบที่แฝงตัวในที่ชุมนุมเบิกความว่า การ์ดของฝั่งผู้ชุมนุมจับชายสวมหมวกไหมพรม 2 คน เมื่อเปิดหมวกมาพบว่าเป็นจำเลยที่ 2 จึงถ่ายรูปไว้ ส่วนอีกคนหนีไปได้ ซึ่งศาลเชื่อว่าตำรวจไปแฝงตัวจริง และปรีชาเองก็ไม่มีพยานหลักฐานมาพิสูจน์ที่อยู่ แม้จะปฏิเสธว่าไปรับเดินสายไฟที่ศูนย์ราชการ อีกทั้งยังรับสารภาพในชั้นสอบสวนในข้อกล่าวหาเรื่องมีอาวุธ แต่ปฏิเสธข้อหาก่อการร้าย จึงเห็นว่าเป็นการรับสารภาพโดยสมัครใจ ไม่เช่นนั้นคงปฏิเสธข้อหามีอาวุธด้วย

ระหว่างรอคดีถึงศาลอุทธรณ์ ปรีชาเปลี่ยนคำให้การเป็นรับสารภาพ เพราะติดคุกมาครึ่งหนึ่งของโทษที่ศาลชั้นต้นตัดสินแล้ว เขาจึงต้องการทำให้คดีจบและติดคุกให้เสร็จสิ้นโทษ แต่กิตติศักดิ์ยังคงเลือกสู้คดีต่อในชั้นอุทธรณ์และสุดท้ายคดีพลิก ศาลอุทธรณ์พิพากษาใหม่ให้ยกฟ้อง!

เหตุผลก็เพราะพยานสำคัญที่โจทก์ใช้อ้างอิงในการฟ้องกิตติศักดิ์อย่างทหารพลขับรถฮัมวีนี้ ปรากฏว่าคือ ร.ต.ชัยวัฒน์ ตะเพียรทอง เป็นพยานปากเดียวกับพยานที่ขึ้นเบิกความต่อศาลเมื่อ 16 ก.ค.2556 ในคดีไต่สวนการตายของฮิโรยูกิ มูราโมโตะ ช่างภาพสำนักข่าวรอยเตอร์ชาวญี่ปุ่นและผู้ชุมนุม นปช. 2 คน คือวสันต์ ภู่ทองและทศชัย เมฆงามฟ้าที่เสียชีวิตในถนนดินสอ แล้วพบว่าพยานปากนี้ให้การกลับไปกลับมาว่า ตกลงแล้วเขาเห็นหน้ากิตติศักดิ์ว่าเป็นคนขับรถตู้ที่มีอาวุธอยู่จริงหรือไม่

ร.ต.ชัยวัฒน์เคยเบิกความในคดีไต่สวนการตายทั้งนักข่าวและผู้ชุมนุมทั้ง 2 คนถึงการพบเจอรถตู้ที่ขนอาวุธที่ขับเข้าไปในถนนตะนาวเช่นกัน แต่คนขับนั้นสวมหมวกไหมพรมคลุมศีรษะ เห็นแต่ดวงตา ซึ่งในรถมีอยู่ประมาณ 5 คนรวมคนขับ บางคนใช้ผ้าเช็ดหน้าปิดปาก บางคนสวมไอ้โม่ง ด้วยเหตุนี้ทำให้ศาลอุทธรณ์เห็นว่าพยานปากนี้ไม่น่าเชื่อถือ สุดท้ายแม้กระทั่งศาลฎีกาก็ยืนยันคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ให้ยกฟ้องกิตติศักดิ์ไปด้วย

อย่างไรก็ตาม ในระหว่างที่คดีในส่วนข้อหาครอบครองและพกพาอาวุธโดยไม่ได้รับอนุญาตยังอยู่ระหว่างพิจารณาของศาล อัยการก็มีการฟ้องพวกเขาในฐานะเป็นชายชุดดำอีก 2 คดี คือคดีกล่าวหาว่าพวกเขาได้ใช้อาวุธสงครามยิงทหารในถนนตะนาวได้รับบาดเจ็บ และอีกคดีเป็นข้อหาก่อการร้าย โดยคดีแรกแม้จะมีการสืบพยานแต่สุดท้ายศาลยกฟ้องทั้ง 4 คนเพราะเห็นว่าเป็นการฟ้องซ้ำ ส่วนคดีหลังศาลไม่รับฟ้องกิตติศักดิ์และปรีชาเพราะเห็นว่าเป็นการฟ้องคดีซ้ำเช่นกัน

เรื่องที่เกี่ยวข้อง

ฟ้องซ้ำ ฟ้องซ้อน คืออะไร?

หากดูแต่ละคดีก็จะพบว่า มีจำเลยคนเดียวกันถูกฟ้องซ้ำๆ เป็นหลายคดีจากเหตุการณ์เดียวกัน แค่เปลี่ยนข้อหาไปเรื่อยๆ เราจึงเห็นได้ว่าเหตุผลที่ศาลยกฟ้องนั้น นอกจากประเด็นพยานหลักฐานไม่น่าเชื่อถือแล้ว ยังมีประเด็นที่ศาลมองว่าเป็นการฟ้องคดีซ้ำบ้าง หรือเป็นการฟ้องซ้อนบ้าง

เรื่องนี้เป็นประเด็นทางกฎหมายเพื่อป้องกันการลงโทษซ้ำในการกระทำความผิดครั้งเดียวกัน แต่ก็มีความต่างกันในตัวบทกฎหมาย

การฟ้องซ้อน - ตัวอย่างในกรณีของสุขเสก พลตื้อ และสุรชัย เทวรัตน์ คือการฟ้องร้องดำเนินคดีกับบุคคลให้เป็นคดีจากเหตุการณ์หรือการกระทำเดียวครั้งเดียวกัน อยู่ระหว่างการพิจารณาของศาลเดียวกันหรือศาลอื่น ซึ่งไม่สามารถทำได้ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง(ป.วิ.แพ่ง) มาตรา 173 วรรคสอง (1)

ส่วนการฟ้องซ้ำ - ตัวอย่างจำเลยกลุ่มคดีชายชุดดำ คือ ยื่นฟ้องต่อศาลให้พิจารณาพิพากษาจำเลยคนเดิมด้วยการกระทำครั้งเดียวกันกับคดีอื่นที่เคยมีคำพิพากษาถึงที่สุดไปแล้วให้เป็นคดีใหม่ ซึ่งไม่สามารถทำได้ตาม ป.วิ.อาญา มาตรา 39 (4)

สู้คดีจนชนะ แต่ติดคุกเกือบเต็มโทษ

ผลจากการฟ้องลักษณะนี้สำหรับคดีการเมืองแล้ว ไม่ใช่แค่ทำให้จำเลยต้องไปขึ้นโรงขึ้นศาลหลายครั้งหลายหน แต่ยิ่งไปกว่านั้นคือส่งผลให้พวกเขาไม่ได้ประกันตัวด้วย แม้ว่าคดีใดคดีหนึ่งศาลจะยกฟ้องไปแล้วเช่นในกรณีที่เกิดกับกิตติศักดิ์ สุ่มศรี ที่ถูกดำเนินคดีจากการถูกกล่าวหาว่าเป็นชายชุดดำถึง 3 คดีจากเหตุการณ์คืนวันที่ 10 เม.ย. (นอกจากนั้นเขายังถูกกล่าวหาว่าไปวางระเบิดอีกหลายจุดซึ่งสุดท้ายศาลก็ยกฟ้องไปหมด) ทำให้เขาต้องติดคุกอยู่ 8 ปี 2 เดือนกว่าจะได้ประกันตัวออกมา โดยที่โทษจำคุกที่ถูกตัดสินออกมาในคดีครอบครองอาวุธคือ 10 ปี

หรือในกรณีปรีชา อยู่เย็น คู่คดีของกิตติศักดิ์ หลังจากติดคุกอยู่จนถึงชั้นอุทธรณ์ โดยที่ศาลไม่เคยอนุญาตให้ประกันตัว ซึ่งเท่ากับครึ่งหนึ่งของโทษที่ศาลชั้นต้นตัดสินจำคุก 10 ปี ทำให้เขาเลือกรับสารภาพและถอนอุทธรณ์คดีไปเพื่อให้คดีสิ้นสุดตามเกณฑ์การลดโทษตามวาระ และในที่สุดเขาก็ได้รับการปล่อยตัวหลังจากติดคุกอยู่นานถึง 6 ปี 4 เดือน 29 วัน

แม้ว่าคดีที่ขึ้นศาลไปหมดแล้วจะออกมาเช่นนี้ แต่ถามว่าหลังจากนี้พวกเขาจะมีคดีอื่นๆ ตามมาอีกหรือไม่ก็คงตอบได้ยาก

ทนายธำรงค์ บอกว่าตอนนี้เท่าที่เขาทราบ คดีของปุณิกา ชูศรี หรืออร และ ชำนาญ ภาคีฉาย หรือเล็ก ในส่วนคดีชายชุดดำ ข้อหาก่อการร้ายนั้นครั้งสุดท้ายสำนวนยังคงอยู่ที่อัยการ แต่ก่อนหน้านี้ตอนที่อัยการฟ้องกิตติศักดิ์และปรีชาด้วยข้อหาเดียวกัน ทางทนายความได้เคยยื่นคำพิพากษาศาลฎีกาในคดีชายชุดดำต่อศาลเพื่อแสดงให้เห็นว่าเป็นการฟ้องซ้ำ ซึ่งศาลในคดีข้อหาก่อการร้ายก็เห็นว่าเป็นการฟ้องซ้ำจึงสั่งไม่รับฟ้องและให้เอาออกจากสารบบคดีของศาลไป

เมื่อถามว่านอกจากคดีที่จบไปแล้วเหล่านี้ ยังมีคดีอื่นๆ ที่เกี่ยวข้องกับเหตุการณ์คืน 10 เม.ย.2553 อีกหรือไม่นั้น เขาเองก็ไม่ทราบจนกว่าจะมีการฟ้องเป็นคดี

จากเหตุการณ์เมื่อปี 2553 วันนี้ก็ล่วงเลยมาจนถึงปีที่ 16 แล้วด้วยอายุคดีความของเหตุการณ์ครั้งนั้นกำลังจะหมดลงในปี 2573 หรืออีก 4 ปีข้างหน้า แต่นอกจากการเสียเวลาดำเนินคดีวนอยู่กับจำเลยรายเดิมๆ ที่ศาลเคยพิพากษาไปแล้วว่าพยานหลักฐานในคดีไม่น่าเชื่อถือเพียงพอจะพิสูจน์ความผิดแล้ว ก็ยังไม่มีความคืบหน้าใดๆ ว่าจะหา “ตัวจริง” มาดำเนินคดีได้

ในขณะที่คดีที่เกี่ยวกับความตายของฝั่งผู้ชุมนุมที่อย่างน้อยก็มีพยานหลักฐานมากพอจะพิสูจน์ได้ว่าเกิดจากฝั่งเจ้าหน้าที่ทหาร ศาลเคยพิสูจน์สาเหตุการตายไปรอบหนึ่งแล้ว พอจะหาคนยิงหาคนสั่งการมาลงโทษคดีกลับหยุดนิ่งอยู่กับที่

เป็นเรื่องน่ากังขาว่าในเวลาอีกแค่ 4 ปีที่เหลือนี้ความตายที่เกิดขึ้นเมื่อ 16 ปีที่แล้วจะได้พิสูจน์หาความจริงกันทันหรือไม่?

รายงานพิเศษ

2475 ถึงรัฐบาลหนู 2 ‘อ่านรัฐบาล’ ผ่านคำแถลงนโยบาย ดูบุคลิก วิธีคิด มันสมอง และชะตากรรมสังคมไทย

See Think — Thu, 09 Apr 2026 03:22:44 +0000

2475 ถึงรัฐบาลหนู 2 ‘อ่านรัฐบาล’ ผ่านคำแถลงนโยบาย ดูบุคลิก วิธีคิด มันสมอง และชะตากรรมสังคมไทย See Think Thu, 2026-04-09 - 10:22

การแถลงนโยบายเป็น ‘พิธีกรรม’ ที่ทุกรัฐบาลทำกันมายาวนาน ฟังแล้วแทบหลับ บางคนอดทนรอดูการอภิปรายหลังจากนั้น แต่หากลองไล่อ่านตั้งแต่ 2475 จะเห็นทั้งวิธีมองปัญหา การจัดลำดับความสำคัญ และวิสัยทัศน์ของผู้นำประเทศในแต่ละยุค

การแถลงนโยบายเกิดขึ้นครั้งแรกในปี 2475 หลังเปลี่ยนแปลงการปกครอง ในรัฐบาลแรกของพระยามโนปกรณ์นิติธาดา (28 มิ.ย.-10 ธ.ค.2475) แม้ไม่ได้แถลงนโยบายต่อสภาโดยตรง แต่ปรากฏเอกสารนโยบายของรัฐบาลแรกแบบสั้นมาก copy-paste หลัก 6 ประการของคณะราษฎร อย่างไรก็ดี รัฐบาลหลังจากนั้นก็เขียนคำแถลงนโยบายกันกระชับ แบ่งเป็นข้อๆ มากบ้างน้อยบ้าง เฉลี่ยแล้วอยู่ที่ 2-5 หน้า ไม่ยืดเยื้อเหมือนปัจจุบัน

จริงๆ แล้วรัฐธรรมนูญไม่ได้กำหนดให้รัฐบาลต้องแถลงนโยบาย แต่พระยามโนฯ ทำเพราะต้องการสร้างความเชื่อมั่นต่อรัฐสภา โดยน่าจะรับเอาอิทธิพลจากแบบแผนระบบรัฐสภาสมัยใหม่ของอังกฤษ (Westminster tradition) จากปี 2475 ที่เริ่มต้นสร้างธรรมเนียม ก็กลายเป็นข้อบังคับที่บัญญัติไว้ในรัฐธรรมนูญครั้งแรกในฉบับ 2492 หลังจากนั้นแม้ข้อบัญญัติหายไปแต่ธรรมเนียมก็ยังสืบต่อ แม้แต่รัฐบาลจากคณะรัฐประหารก็ยังแถลงนโยบายต่อสภา

พัฒนาการของเรื่องนี้ก็น่าสนใจ สำนักกฎหมาย สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร อธิบายไว้ว่า ในรัฐธรรมนูญ 2511 กำหนดให้แถลงนโยบายโดยไม่มีการลงมติไว้วางใจ ขณะที่รัฐธรรมนูญ 2517 กำหนดให้แถลงนโยบายแล้วต้องขอความไว้วางใจจากสภาด้วย หากไม่ไว้วางใจคือ จบเห่ตั้งแต่ยังไม่เริ่ม

‘การตายทั้งกลมของรัฐบาล’ เคยเกิดขึ้นครั้งหนึ่ง ในปี 2518 รัฐบาลเสนีย์ ปราโมช แถลงนโยบายต่อสภาแล้วปรากฏว่าสภาลงมติไม่ไว้วางใจ! ทำให้รัฐบาลต้องพ้นตำแหน่งไปทั้งคณะ เป็นคร้ังแรกและครั้งเดียวในประวัติศาสตร์ที่ล้มกันตั้งแต่ยังไม่คลอด จากนั้นจึงมีการปรับเปลี่ยนใหม่ ให้มีการแถลงนโยบายแต่ยกเลิกการลงมติไว้วางใจมาจนปัจจุบัน

เว็บไซต์หอสมุดรัฐสภา รวบรวมคำแถลงนโยบายของทุกรัฐบาลไว้ทั้งหมด การไล่ ‘อ่านรัฐบาล’ ผ่านการแถลงนโยบายนั้นสนุกสนาน เราอาจเห็นคาแรคเตอร์ได้ตั้งแต่หน้าปก เช่นในยุคสมัยใกล้ๆ นี้ รัฐบาลอนุทินทั้ง 1 และ 2 ปกจะเป็นสีธงชาติเข้มข้น รัฐบาลแพทองธารเป็นสีม่วงอ่อนสดใส รัฐบาลประยุทธ์เป็นพื้นสีน้ำเงินเข้มทั้งหมด รัฐบาลอภิสิทธิ์เป็นสีม่วงบางๆ รัฐบาลทักษิณเป็นสีขาวธรรมดา เป็นต้น

ในทีนี้จะหยิบยกนโยบายยุคต่างๆ มาเป็นเพียงน้ำจิ้ม เมื่อกวาดตาอ่านเร็วๆ คำแถลงนโยบายรัฐบาลทั้งหลายมักจะเริ่มต้นด้วยการบรรยายสภาพปัญหา ทำให้เราเห็นบริบทสังคมไทยในขณะนั้นได้ชัดเจน

เช่น สมัยที่ปรีดี พนมยงค์ ขึ้นเป็นนายกฯ หลังสงครามโลก 2 ช่วงสั้นๆ ในปี 2489 นั้น คำแถลงนโยบายขึ้นต้นว่า “เพื่อสนองความต้องการของสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรส่วนมากที่จะให้ข้าพเจ้ารับใช้ประเทศในยามขับขัน ข้าพเจ้าก็จำเป็นจะต้องปฏิบัติตามความประสงค์ของท่าน” ด้วยบริบทช่วงนั้น การต่างประเทศภายหลังสงครามโลกเป็นสิ่งสำคัญ นโยบายหลายอย่างเป็นสิ่งที่เราอาจจินตนาการไม่ออก เช่น “จะพยายามหาทางเจรจาขอให้สหประชาชาติถอนการยึดเงินของประเทศไทยซึ่งจะเป็นทางให้ประเทศไทยได้เงินมาซื้อของที่จำเป็นให้พลเมือง”

ในยุคจอมพล ป. หนแรก (2481) ไม่มีอารัมภบทใดให้เสียเวลา เข้าเรื่องเลยว่าจะทำอะไรบ้าง โดยภาพรวมแบ่งเป็น 8 ข้อก่อนลงรายละเอียดในด้านต่างๆ อย่างกระชับเช่นกัน ข้อแรกอ้างอิงถึงหลัก 6 ประการคณะราษฎร ข้อสอง “รัฐบาลนี้จะถือการครองชีพของราษฎรตามควรแก่อัตภาพเป็นหลักสำคัญ และโดยนัยนี้จึงจะพยายามให้ปวงชนชาวสยามมีความรู้ ความชำนาญ และเกิดความนิยมในวิชาชีพ เช่น การเกษตร เหมืองแร่ พาณิชยการ และอุตสาหกรรมประเภทต่างๆ”

เมื่ออ่าน จอมพล ป. ยุคหลัง (2491) เขาเข้าสู่อำนาจหลังความผันผวนอย่างหนักของการเมือง นักวิชาการหลายคนชี้ว่าพลังก้าวหน้าของคณะราษฎรพ่ายแพ้แก่พลังอนุรักษนิยมโดยสิ้นเชิงหลังรัฐประหาร 2490 คำแถลงก็ดูจะมีจุดเน้นเปลี่ยนไปตามบริบท การศึกษาของประชาชนจากเคยอยู่ในข้อ 2 ก็กลายเป็นข้อ 5 โดยข้อแรกรัฐบาลยืนยันเจตจำนงอันแน่วแน่ที่จะผดุงรักษาระบอบประชาธิปไตย ส่วนข้อสองระบุว่า “รัฐบาลนี้จะเทอดทูนเคารพสักการะองค์พระมหากษัตริย์แห่งพระบรมราชจักรีวงศ์ และจะรักษาราชบัลลังก์ให้มั่นคงอยู่ชั่วนิรันดร”

ยุคสฤษดิ์ ธนะรัชต์ เป็นรัฐบาลจากรัฐประหารเมื่อปี 2501 คำแถลงนโยบายสะท้อนบริบทในเวลานั้น ด้วยการบอกว่าคณะทหารเข้ามาแก้วิกฤตเพื่อพาชาติเจริญ และจะอยู่สั้นๆ ให้สภาร่างรัฐธรรมนูญยกร่างเสร็จก็ไป แต่คำว่าสั้นนั้นกินเวลาถึง 4 ปี 10 เดือน ส่วนร่างรัฐธรรมนูญใช้เวลาเขียนอยู่ 9 ปีต่อเนื่องถึงยุคจอมพลถนอม กิตติขจร

“ย่อมเป็นที่เข้าใจกันแล้วว่า สภาร่างรัฐธรรมนูญจะได้ร่างรัฐธรรมนูญสำหรับการปกครองประเทศขึ้นใหม่ เมื่อร่างเสร็จจนถึงนำขึ้นทูลเกล้าฯ เพื่อลงพระปรมาภิไธยประกาศใช้แล้ว ก็จะได้มีการจัดตั้งรัฐบาลขึ้นใหม่ตามรูปการในรัฐธรรมนูญฉบับนั้นต่อไป รัฐบาลนี้คงจะมีเวลาบริหารประเทศในระยะจำกัด จึงได้วางหลักการในการบริหารประเทศไว้เป็น 2 ประการ…”

“การที่คณะปฏิวัติต้องเข้ายึดอำนาจการปกครองก็ด้วยความปรารถนาอันแรงกล้าที่จะหาวิถีทางอันเหมาะสมในการนำประเทศไปสู่ความเจริญ มิใช่มุ่งหมายแต่เพียงว่าจะให้มีการเปลี่ยนแปลงรัฐบาล หรือแก้ไขรัฐธรรมนูญปกครองประเทศเสียใหม่เท่านั้น …ดังนั้นรัฐบาลจึงถือว่ามีภาระกิจอันสำคัญยิ่งที่จะต้องรีบปรับปรุงรูปการบริหารประเทศให้เหมาะสม และบรรลุความมุ่งหมายตามที่คณะปฏิวัติได้ตั้งไว้ในชั่วระยะเวลาอันสั้นนี้”

ธานินทร์ กรัยวิเชียร เป็นรัฐบาลหลังจากเพิ่งเกิดเหตุการณ์โศกนาฏกรรม 6 ตุลาคม 2519 สดๆ ร้อนๆ คำแถลงระบุแต่แรกเลยว่า “บัดนี้ คณะรัฐมนตรีซึ่งมีความยึดมั่นในสถาบัน ชาติ ศาสนา และพระมหากษัตริย์ ได้กำหนดนโยบายในการบริหารราชการแผ่นดินเสร็จเรียบร้อยแล้ว จึงขอแถลงเพื่อให้สภาได้ทราบดังต่อไปนี้คือ เพื่อธำรงไว้ซึ่งสถาบันชาติ ศาสนาและพระมหากษัตริย์รัฐบาลนี้จักได้ดำเนินการตามนโยบายต่อไปนี้ (๑) รัฐบาลนี้ถือหลักประหยัดเป็นสำคัญและตระหนักว่า ความมั่นคงของประเทศเป็นรากฐานสำคัญในการเสริมสร้างการพัฒนาทางเศรษฐกิจ .... จะดำเนินการทั้งปวงเพื่อให้กำลังทหารของชาติอยู่ในสภาพพร้อมรบและสามารถขยายได้ยามฉุกเฉิน....”

ข้อต่อๆ มาคือ ป้องกันและปราบปราบคอมมิวนิสต์อย่างจริงจังและเด็ดขาด, ผดุงความเป็นอิสระของผู้พิพากษา ตั้งศาลท้องถิ่น, ยึดมั่นกฎบัตรสหประชาชาติ ส่งเสริมความมั่นคงระหว่างประเทศ ฯลฯ

กระโดดมาที่คณะรัฐประหารรุ่นน้องที่ร่วมประสบการณ์กับผู้อ่าน อย่าง พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา รัฐบาลจากรัฐประหาร แถลงนโยบายต่อสภานิติบัญญัติแห่งชาติ ภายใต้รัฐธรรมนูญชั่วคราวเมื่อเดือนกันยายน 2557 ตอนหนึ่งในคำแถลงระบุว่า

“การที่รัฐบาลนี้ไม่ได้จัดตั้งขึ้นจากพรรคการเมือง จึงไม่มีนโยบายของพรรคที่ใช้หาเสียงหรือหวังคะแนนประชานิยมมาเป็นฐานทางการเมือง ทุกท่านจึงไม่ต้องวิตกว่าจะมีการนำประเทศเข้าไปผูกพันจนเสียวินัยการคลัง หรือเกิดภาระอนาคต และด้วยความที่มีความเป็นเอกภาพทางนโยบายจึงไม่ต้องวิตกว่าการทำงานในแต่ละกระทรวงจะไม่บูรณาการสอดคล้องหรือพายเรือคนละที สิ่งเหล่านี้น่าจะเป็นพลังอำนาจ หรือเกื้อหนุนให้รัฐบาลทำงานยากในเวลาสั้นได้อย่างราบรื่น”

ส่วนการเรียงลำดับปัญหา ปัญหาเศรษฐกิจที่ทุกรัฐบาลมักหยิบยกเป็นอันดับต้นร่วงไปอยู่อันดับ 6 สำหรับห้าอันดับแรกเป็นดังนี้ 1. การปกป้องและเชิดชูสถาบันพระมหากษัตริย์ 2.การรักษาความมั่นคงของรัฐและการต่างประเทศ 3.การลดความเหลื่อมล้ำของสังคมฯ 4. การศึกษาและเรียนรู้ฯ 5. การยกระดับคุณภาพบริหารด้านสาธารณสุข

ทีนี้หันดูรัฐบาลพลเรือนร่วมสมัยบ้าง หากจะหยิบยกมาสักอันคงต้องเลือก ‘ทักษิณ ชินวัตร’ เพราะแม้ศัตรูคู่อาฆาตบางส่วนยังยอมรับในความริเริ่มด้านนโยบาย และเป็นรัฐบาลแรกที่อยู่ครบวาระ ได้รับเลือกตั้งเป็นสมัยที่ 2 ก่อนถูกรัฐประหาร ต้องกล่าวด้วยว่ารัฐบาลทักษิณนับเป็นรัฐบาลแรกที่เกิดภายใต้ระบบเลือกตั้งใหม่ของรัฐธรรมนูญ 2540

คำแถลงนโยบายสมัยแรกตอนหนึ่งระบุว่า “ภารกิจเร่งด่วนและสำคัญยิ่งของรัฐบาล คือ การเร่งแก้ไขปัญหาเศรษฐกิจ ปรับเปลี่ยนโครงสร้างการผลิตของระบบเศรษฐกิจ การบริหาร สังคมและการเมือง โดยจะต้องดำเนินการไปพร้อมกัน เพื่อให้สามารถแก้ปัญหาได้ทันการณ์ โดยปัญหามี ๒ ส่วน คือ ๑. หยุดการหดตัวของเศรษฐกิจ ที่กำลังก่อปัญหาทางสังคมให้กับประเทศ ๒. การแก้ไขและปรับเปลี่ยนโครงสร้างใหม่ให้กับระบบเศรษฐกิจ และสังคม ไปสู่ ความมีเสถียรภาพ และความมั่นคงอันยั่งยืนของประเทศชาติ”

ส่วนนโยบายเร่งด่วน ประกอบด้วย 1.พักชำระหนี้เกษตรกร 3 ปี 2.ตั้งกองทุนหมู่บ้าน 3.ตั้งธนาคารประชาชน 4.ตั้งธนาคาร SMEs 5. ตั้งบรรษัทกลางบริหารสินทรัพย์ 6. พัฒนารัฐวิสาหกิจ 7.สร้างหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า

นอกจากนี้ประเด็นความมั่นคงยังไปอยู่ท้ายๆ เน้นเรื่องเศรษฐกิจเป็นหลัก อย่างไรก็ดี การแถลงนโยบายของทักษิณทั้งสองสมัยมีแตกต่างกันในการจัดน้ำหนักปัญหารวมถึงวิธีการขับเคลื่อน

รัฐบาลอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ เข้าสู่อำนาจในปี 2551 ซึ่งในช่วงเวลานั้นสงครามเสื้อสีก่อตัวเข้มข้น ม็อบการเมืองหนักหน่วง บทบาทของศาลรัฐธรรมนูญในการกำหนดโฉมหน้าการเมืองปรากฏชัดผ่านการยุบพรรคและเด้งนายกฯ 2 คนพ้นตำแหน่งติดๆ กัน สมัคร สุนทรเวช, สมชาย วงสวัสดิ์

คำแถลงนโยบายอธิบายภาวะแตกแยกหนักของสังคมไทยประกอบกับความกดดันจากเศรษฐกิจโลก ทำให้เศรษฐกิจไทยชะลอตัวอย่างเห็นได้ชัด สำหรับหลักใหญ่ของรัฐบาลนี้กำหนดไว้ 4 ประการสรุปความได้ว่า 1.ปกป้องสถาบัน ป้องกันมิให้มีการล่วงละเมิดพระบรมเดชานุภาพ 2.สร้างความปรองดองสมานฉันท์บนพื้นฐานของความถูกต้อง ยุติธรรม 3.ฟื้นฟูเศรษฐกิจ 4. พัฒนาประชาธิปไตยให้มั่นคง

สำหรับนโยบายเร่งด่วนช่วง 1 ปีแรกแบ่งออกเป็นหลายด้าน แต่หากยกตัวอย่างเป็นตัวนโยบายรูปธรรมชัดๆ จะมีดังนี้ จัดตั้งสำนักงานบริหารราชการจังหวัดชายแดนใต้เป็นการถาวร, จัดทำแผนฟื้นฟูเศรษฐกิจระยะสั้น, ฝึกอบรมแรงงานที่ว่างงานประมาณ 5 แสนคน, โครงการสานฝันแรงงานคืนถิ่น และให้แรงงานนอกภาคเกษตรเข้าถึงแหล่งเงินทุน, ขยายเพดานกู้ยืมจากกองทุนผู้สูงอายุเป็น 30,000 ต่อราย, ประกันราคาพืชผลการเกษตร, ตั้งสภาเกษตรกรแห่งชาติ, เรียนฟรี 15 ปี, จัดตั้งคณะกรรมการร่วมภาครัฐและเอกชนเพื่อแก้ปัญหาทางเศรษฐกิจ (กรอ.)

รัฐบาลล่าสุดของอนุทิน ชาญวีรกูล จะมีการแถลงนโยบายในวันที่ 9 เมษายนนี้ รอบแรกนั้นอนุทินได้เป็น ‘นายกฯ ส้มหล่น’ ช่วงสั้นๆ ในคำแถลงนโยบายครั้งนั้นมีการระบุอย่างชัดเจนว่าจะทำประชามติร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ ซึ่งก็ได้ดำเนินการไปแล้ว และผลคือประชาชนเห็นชอบ แต่เมื่อได้เป็นรัฐบาลรอบ 2 ซึ่งพรรคภูมิใจไทยชนะเลือกตั้งอย่างพลิกความคาดหมาย (ส่วนระบบการนับ-รายงานคะแนนยังเป็นประเด็นที่ถูกตั้งคำถาม) ในคำแถลงนโยบายกลับกล่าวถึงการเดินหน้าต่อเพื่อจัดทำรัฐธรรมนูญสั้นมาก มีอยู่ประโยคเดียวในย่อหน้าที่กล่าวถึงเรื่องต่างๆ มัดรวมกันไว้มากมาย

“รวมทั้งการจัดทําประชามติรับฟังเสียงของพี่น้องประชาชนเพื่อนําไปสู่การร่างรัฐธรรมนูญตามขั้นตอนที่ถูกต้อง” - จบ

สิ่งที่ชัดเจนกลับเป็นเรื่องของ MoU44 ในข้อพิพาทไทย-กัมพูชา แถลงนโยบายรอบแรกบอกว่าจะมีการจัดทำประชามติเพื่อยกเลิกข้อตกลงนี้ ส่วนรอบล่าสุด บอกว่า จะเร่งศึกษาแนวทางการยกเลิก MoU 2544 ให้แล้วเสร็จโดยเร็ว

ในคำแถลงนโยบายล่าสุด มีการพูดถึงปัญหาตะวันออกกลางที่ส่งผลต่อราคาน้ำมันไว้ตั้งแต่เริ่มต้นเรื่อง พร้อมระบุว่าเมื่อเป็นรัฐบาล ‘เต็มตัว’ จะแก้ปัญหาดังนี้ เร่งทำ พ.ร.บ.โอนงบประมาณฯ ให้แล้วเสร็จจะได้มีเงินรองรับสถานการณ์ฉุกเฉินข้างหน้า, เยียวยาประชาชนกลุ่มเปราะบาง, เยียวยาผู้ค้า, จูงใจให้บริษัทต่างชาติตั้งสํานักงานในไทย, เพิ่มตลาดส่งออกเกษตรและอาหารแปรรูปให้เป็น “ศูนย์กลางความมั่นคงอาหารโลก, เตรียมปรับลดรายจ่ายหน่วยงานในร่างงบประมาณปี 70

นอกจากนั้นเป็นการบรรยายในด้านต่างๆ ด้วยถ้อยคำค่อนข้างกว้าง ส่วนรูปธรรมที่น่าสนใจอีกอันหนึ่งเห็นจะเป็นการต่อยอดจากรัฐบาลก่อนๆ ในความพยายามปฏิรูปการเกณฑ์ทหาร

“รัฐบาลจะดําเนินโครงการทหารอาสา ๑๐๐,๐๐๐ อัตรา โดยเปิดรับสมัครชายไทยเข้ารับราชการทหารในรูปแบบสัญญาจ้าง ๔ ปี มีค่าตอบแทน และระบบประเมินผลที่ชัดเจน ผู้ผ่านการประเมินจะมีโอกาสศึกษาต่อในโรงเรียนนายสิบ…”

อย่างไรก็ดี ในการพยายามจะฟื้นเศรษฐกิจอันหนักหนาสาหัสนี้ รัฐบาลอนุทินน่าจะมุ่งเน้นไปที่การใช้เทคโนโลยีมาช่วยทำงานด้านต่างๆ เพราะใน 19 หน้าที่บรรยายสิ่งที่จะทำนั้น มีคำว่า ‘AI’ ปรากฏอยู่ 11 ครั้ง มีคำว่า ‘ดิจิทัล’ ปรากฏอยู่ 19 ครั้ง ดังนั้นนอกจาก ‘3 รัฐมนตรีคนนอก’ ความหวังอีกส่วนน่าจะอยู่ที่รัฐมนตรีกระทรวงดิจิทัลฯ ที่ชื่อ ไชยชนก ชิดชอบ ด้วยกระมัง

ข่าว

การเมือง

วิวาทะไฟป่า ปี 2026 ชาวเน็ตชี้นิ้วโทษ ‘ชุมชนพื้นที่ป่า’ รวมเหตุผลหลายด้าน จุดที่หลงลืม

Pazzle — Thu, 09 Apr 2026 01:57:16 +0000

วิวาทะไฟป่า ปี 2026 ชาวเน็ตชี้นิ้วโทษ ‘ชุมชนพื้นที่ป่า’ รวมเหตุผลหลายด้าน จุดที่หลงลืม

อันนา หล่อวัฒนตระกูล : รายงาน

Pazzle Thu, 2026-04-09 - 08:57

ปัญหาฝุ่น PM2.5 ในภาคเหนือ วนกลับมาทุกปี แถมปีนี้เหมือนจะหนักหนากว่าเดิม เมื่อฝุ่นควันถูกนำไปผูกโยงกับการเกิดไฟป่า สังคมก็พร้อมจะชี้นิ้วด่าทอชุมชนในพื้นที่ว่าเผาป่า ในขณะที่ภาครัฐก็ดำเนินนโยบาย “ปิดป่า” และ “ห้ามเผา” อย่างเข้มงวดในหลายจังหวัดในภาคเหนือ จนกระทบกับชีวิตของชุมชนในเขตป่า ซึ่งหลายชุมชนเป็นผู้ดูแลผืนป่าหลายหมื่นไร่ ระดมกำลังทำแนวกันไฟ ลาดตระเวนเฝ้าระวังไฟป่า และดับไฟเพื่อไม่ให้ลามเข้าเขตป่าที่ชุมชนดูแล

การทำแนวกันไฟโดยชุมชนกะเหรี่ยงบ้านแม่หมี จังหวัดลำปาง

(ภาพ กัญญ์วรา หมื่นแก้ว/มูลนิธิพัฒนาภาคเหนือ)

วันที่ 28 มีนาคมที่ผ่านมา สมาชิกสหพันธ์เกษตรกรภาคเหนือ (สกน.) ลำปางกว่าสองร้อยคนชุมนุมที่ศาลากลางลำปาง เนื่องจากมาตรการห้ามเผาและคำสั่งปิดป่าทั้งจังหวัดลำปางทำให้ชุมชนไม่สามารถเข้าใช้ประโยชน์และบริหารจัดการเชื้อเพลิงในขอบเขตพื้นที่ที่ชุมชนดูแลได้

นอกจากนี้ยังทำให้ชาวบ้านเกิดความหวาดกลัวว่าการเข้าไปทำแนวกันไฟและเฝ้าระวังไฟป่าตามที่ทำทุกปีจะกลายเป็นการทำผิดกฎหมาย เมื่อคำสั่งปิดป่าของสำนักจัดการทรัพยากรป่าไม้ที่ 3 (ลำปาง) ระบุว่าให้ประชาชนนำบัตรประจำตัวไปลงทะเบียนขอเข้าพื้นที่ป่าที่ศูนย์ปฏิบัติการฉุกเฉิน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และถ้าเกิดไฟไหม้ป่าในบริเวณดังกล่าว ให้สันนิษฐานว่าเป็นผู้กระทำผิดตามกฎหมาย ต้องมีการแจ้งความต่อตำรวจในพื้นที่เพื่อสืบสวนหาตัวผู้กระทำผิด

นอกจากนี้ยังมีเหตุการณ์เผากระท่อมของประชาชนบ้านแม่หมี ตำบลหัวเมือง อำเภอเมืองปาน จังหวัดลำปาง เมื่อคืนวันที่ 25 มีนาคม 2569 ซึ่งเกิดขึ้นหลังจากชุมชนบ้านแม่หมีจัดกิจกรรม “เปิดป่า เปิดแนวกันไฟ” เมื่อวันที่ 18 มีนาคม สร้างความเสียหายต่อทรัพย์สินและกระทบต่อขวัญกำลังใจของชุมชน และก่อนหน้านั้น สกน. ระบุว่าหลังกิจกรรมเมื่อวันที่ 18 มี.ค. เจ้าหน้าที่ตำรวจจาก สภ. แจ้ซ้อน มีการเข้าไปคุกคามสมาชิกชุมชนบ้านแม่หมี โดยมีการเข้าไปในหมู่บ้านและเข้าหาชาวบ้านบางคนเพื่อซักถามข้อมูลในเชิงกดดัน โดยไม่ได้แจ้งผู้นำชุมชนให้ทราบก่อน ทำให้ชาวบ้านหลายคนเกิดความวิตกกังวลและความรู้สึกไม่ปลอดภัย นอกจากนี้ยังระบุว่าเจ้าหน้าที่ได้รายงานข้อมูลที่คลาดเคลื่อนจากความเป็นจริง จงใจตีความการทำแนวกันไฟตามวิถีชาติพันธุ์ให้กลายเป็นการท้าทายอำนาจรัฐหรือการละเมิดกฎหมายปิดป่าอย่างรุนแรง

ด้านมูลนิธิพัฒนาภาคเหนือออกแถลงการณ์เมื่อวันที่ 22 มีนาคม ประนามกรณีสำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดลำปางนำเสนอข่าวชุมชนบ้านแม่หมีโดยมีเนื้อหาคลาดเคลื่อนจากข้อเท็จจริงเกี่ยวกับวิถีชีวิตของชุมชน ทำให้เกิดทัศนคติเชิงลบ มีการนำรูปภาพของทางมูลนิธิไปใช้โดยไม่ได้รับอนุญาต และเปิดเผยชื่อ-นามสกุลของประชาชนสู่สาธารณะโดยไม่ได้รับความยินยอม จนสำนักงานฯ ต้องออกแถลงการณ์ขอโทษในเวลาต่อมา

สกน. ลำปาง เดินขบวนไปที่ศาลากลางจังหวัดเพื่อประท้วงนโยบายปิดป่า-ห้ามเผา ซึ่งมีผลกระทบกับวิถีชีวิตชุมชน

(ภาพ รัศมี จรณาภรณ์/มูลนิธิพัฒนาภาคเหนือ)

สกน. ยื่นข้อเสนอให้รับรองแผนการบริหารจัดการเชื้อเพลิงของชุมชนกะเหรี่ยงในพื้นที่ ที่ยังดำรงวิถีชีวิตด้วยการทำไร่หมุนเวียน 6 ชุมชน และให้คุ้มครองพื้นที่ชุมชนในฐานสมาชิกสหพันธ์เกษตรกรภาคเหนือทั้งหมด ไม่ให้ได้รับผลกระทบจากคำสั่ง “ปิดป่า” โดยยึดตามพื้นที่การจัดการที่ดินและทรัพยากรธรรมชาติโดยชุมชน และต้องยุติการกระทำใดๆ ของเจ้าหน้าที่ในระดับพื้นที่ที่ละเมิดสิทธิชุมชนและไม่ผ่านการประสานงานฝ่ายปกครองในพื้นที่ ได้แก่ การลาดตระเวน เข้าตรวจค้นในพื้นที่ทำกิน สิ่งปลูกสร้าง เคหสถาน การตรวจยึดสิ่งของประกอบอาชีพ และการตรวจยึดที่ดินทำกิน

หน่วยงานต่างๆ ที่เข้าร่วมเจรจาตกลงจะคุ้มครองประชาชนที่จำเป็นต้องใช้ไฟตามแนวทางปฏิบัติเหมือนปีพ.ศ.2568 และให้ประชาชนเข้าใช้ประโยชน์ได้ตามปกติวิถี ส่วนกรณีเผากระท่อมที่บ้านแม่หมี จะต้องมีการเข้าไปสื่อสารทำความเข้าใจกับชุมชน

สถานการณ์ปัจจุบันทำให้เกิดการถกเถียงรุนแรงบนโลกออนไลน์ ชาวเน็ตในคอมเม้นท์ด่าทอชาวบ้านว่าไร้จิตสำนึก ไปจนถึงว่าไม่ควรให้มีชุมชนอยู่ในเขตป่า ในขณะที่อีกฝั่งตั้งคำถามว่าวาทกรรม “ชาวบ้านเผาป่า สร้างมลพิษ” นอกจากจะผลิตซ้ำมายาคติที่ว่าไฟเป็นผู้ร้ายและปัดความผิดให้ชุมชนแล้ว ยังละเลยต้นตอที่ซับซ้อนของปัญหา PM2.5 ซึ่งอีกตัวการหลักคือการปลูกข้าวโพดเลี้ยงสัตว์แบบอุตสาหกรรมในประเทศเพื่อนบ้าน นำมาซึ่งฝุ่นพิษข้ามแดน ซึ่งทำให้การมุ่งเป้าไปที่ประเด็น “ไฟป่า” อาจไม่ใช่คำตอบ และคำสั่งปิดป่าแบบเหมารวมก็อาจมีผลร้ายมากกว่าดี

นักวิชาการ นักกิจกรรม และบุคคลสาธารณะเองก็เข้ามามีส่วนร่วมในวิวาทะเรื่องไฟป่า อย่าง สมบัติ บุญงามอนงค์ ผู้อำนวยการมูลนิธิกระจกเงา และ ปิ่นแก้ว เหลืองอร่ามศรี อาจารย์ประจำภาควิชาสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ที่มีวิวาทะกันผ่านเฟสบุ๊คเกี่ยวกับประเด็นการชิงเผาเพื่อจัดการเชื้อเพลิง โดยสมบัติโพสเฟสบุ๊คถึงปิ่นแก้วระบุว่าเร็วเกินไปที่จะสรุปว่าการที่ไม่บริหารจัดการเชื้อเพลิงทำให้เกิดไฟใหญ่ในปีนี้ เพราะมองว่าเชื้อเพลิงในป่าสามารถย่อยสลายได้เอง และมองว่าปัญหาหลักตอนนี้คือมีปริมาณไฟมากกว่าคนดับไฟ ซึ่งตัวเขาไม่ได้ค้านการใช้ไฟ แต่การใช้ไฟต้องมั่นใจว่าคุมได้

ด้านปิ่นแก้วระบุผ่านช่องคอมเม้นว่าผู้นำชุมชนหลายแห่งเล่าว่านโยบาย Zero burning และปัญหาใบไม้สะสมทำให้การดับไฟยากขึ้น และพูดกันมาตั้งแต่ปีที่แล้วว่าปีนี้ไฟจะไหม้หนัก หลายชุมชนเห็นตรงกันว่าจะต้องจัดการใบไม้ในป่าทุกปีเพราะใบไม้ไม่ได้ย่อยสลายได้ง่าย

นอกจากนี้ยังมีเสียงวิพากษ์วิจารณ์สื่อว่ามีส่วนในการผลิตซ้ำอคติโดยไม่ให้พื้นที่กับเสียงของชุมชน หรือการนำบุคคลที่มีทัศนคติด้านลบกับชุมชนมาออกรายการ ทำให้ชุมชนกลายเป็นแพะรับบาปในเรื่องไฟป่า เช่นในกรณีที่ สมบูรณ์ คำแหง ออกจดหมายเปิดผนึกผ่านโซเชียลมีเดียวิพากษ์วิจารณ์การที่รายการตอบโจทย์ ซึ่งออกอากาศผ่านไทยพีบีเอสเชิญปลอดประสพ สุรัสวดี มาแสดงความคิดเห็น และมีการกล่าวหาว่าไฟป่าในภาคเหนือเกิดขึ้นจากคนสองกลุ่ม หนึ่งคือองค์กรเอ็นจีโอที่เคลื่อนไหวเพื่อเรียกร้องเอกสารสิทธิที่ดิน และสองคือกลุ่มที่ต้องการกฎหมายอากาศสะอาด

ชุมชนดูแลป่า แต่ไม่มีอำนาจตัดสินใจ

จรัสศรี จันทร์อ้าย จากสหพันธ์เกษตรกรภาคเหนือ เล่าในกิจกรรมเสวนาออนไลน์ “วิกฤติไฟป่าภาคเหนือ เมื่อรัฐคุมเข้ม ‘ปิดป่า-ห้ามเผา’ ชวนรื้อถอนมายาคติ ‘คนอยู่กับป่า = ผู้ร้ายในไฟป่า” ของมูลนิธิพัฒนาภาคเหนือเมื่อวันที่ 30 มีนาคมที่ผ่านมาว่าในเขตชุมชนของเธอ ก่อนจะมีประกาศห้ามเผา ก็มีการบินโดนตรวจตราอย่างเข้มงวด และหลังจากนั้นก็เริ่มมีรายงานในหน้าสื่อว่าโดรนจับได้ว่ามีคนจุดไฟ ซึ่งชุมชนของเธอซึ่งอยู่ในพื้นที่ติดต่อกับอุทยานแห่งชาติและป่าสงวนได้รับผลกระทบจากการตรวจตราและคำสั่งเหล่านี้มาเป็นเดือนแล้ว

จรัสศรีมองว่าการรายงานข่าวเรื่องไฟไม่ได้บอกสาเหตุของการเกิดไฟทั้งหมด และมักทำให้สังคมตื่นตระหนกว่ามีไฟไหม้เยอะ ควรจะมีการนำเสนอถึงต้นตอของไฟที่มากกว่านี้ ไม่ใช่ทำให้ชุมชนเป็นแพะรับบาปเมื่อเกิดไฟป่า เธอเล่าว่าปกติแล้วในชุมชนจะต้องทำแนวกันไฟในช่วงเดือนมีนาคมเมื่อใบไม้ร่วงจนหมด แต่ที่ผ่านมาไม่สามารถจัดการเชื้อเพลิงได้เหมือนภาครัฐ ทำให้เกิดเชื้อเพลิงสะสม

จรัสศรีระบุว่าในเขตชุมชนหลังแนวกันไฟยังไม่มีไฟลามไปถึง แต่ช่วงไม่กี่วันที่ผ่านมามีไฟป่าลุกลามอยู่รอบนอกในเขตอุทยาน แสดงให้เห็นว่าชุมชนเองก็มีองค์ความรู้ว่าต้องทำแนวกันไฟเวลาไหน ทำแค่ไหน ไฟถึงจะไม่ลามเข้ามาในเขตของชุมชน ซึ่งชุมชนของเธอดูแลพื้นที่ป่ากว่าหกพันไร่ เธอระบุว่าหลายชุมชนชาติพันธุ์ในเขตป่าภาคเหนือก็มีการเฝ้าระวังและทำแนวกันไฟเช่นกันเพื่อปกป้องชุมชนของตัวเอง

ในส่วนของพื้นที่เกษตรในชุมชนที่มีการทำไร่หมุนเวียน จรัสศรีระบุว่าที่ผ่านมาชุมชนพยายามลงทะเบียนผ่านแอพลิเคชั่น FireD (ไฟดี) แต่ตอนนี้ยังไม่ได้มีการจัดการเชื้อเพลิงในพื้นที่เกษตรของชุมชน มีแต่การป้องกันไม่ให้ไฟลามเข้ามา เธอยังเล่าอีกว่าถึงการลงทะเบียนขอจัดการเชื้อเพลิงจะทำผ่านองค์กรท้องถิ่น แต่การตัดสินใจอยู่ที่ระดับจังหวัด ชุมชนไม่สามารถตัดสินใจเองได้เลย

“เราพยายามทำขนาดนี้ แต่อำนาจในการจัดการพื้นที่ของเรายังไม่มีเต็มที่ที่เราสามารถกำหนดได้เลย เพราะมันยังต้องขึ้นอยู่กับอำนาจของผู้ว่า ซึ่งดูภาพรวมของจังหวัด”

จรัสศรีมองว่าภาครัฐควรที่จะเคารพองค์ความรู้ของชุมชนในการจัดการทรัพยากรในพื้นที่ เธอระบุว่าชุมชนเองก็พยายามที่จะยอมรับองค์ความรู้ของภาครัฐที่พยายามเข้ามาจัดการด้วยการใช้อำนาจและการวางระบบต่างๆ เช่นระบบไฟดี ดังนั้นรัฐเองก็ควรจะยอมรับการจัดการไฟและการจัดการทรัพยากรของชุมชนด้วย ควรจะคืนอำนาจและสิทธิในการจัดการให้ชุมชนเป็นผู้วางแผน เช่น การทำแนวกันไฟ จะต้องทำตรงไหน กว้างแค่ไหน หรือพื้นที่ไหนจำเป็นต้องใช้ไฟเพราะมีความเสี่ยง เพราะชุมชนย่อมรู้สภาพของพื้นที่ดีที่สุด

นอกจากนี้ รัฐควรที่จะมีมาตรการที่ทั่วถึงในการควบคุมมลพิษ ไม่ใช่เพ่งเล็งแต่ภาคเกษตร เธอมองว่าภาคเกษตรไม่ใช่ตัวการเดียวที่ทำให้เกิดมลพิษแต่ยังมีสาเหตุอื่น เช่นมลพิษข้ามพรมแดน หรือมลพิษจากอุตสากรรม รัฐจึงควรจะมีมาตรการควบคุมที่เท่ากัน

เธอระบุว่าสังคมเองก็ควรจะมองว่าไฟมีหลายประเภท มีประเภทที่ควบคุมได้ และที่ควบคุมไม่ได้ แต่ละประเภทมีการจัดการต่างกัน สังคมควรที่จะได้รับรู้ข้อมูล เพราะจะเป็นต้นทุนให้คนเข้าใจการจัดการไฟและยอมรับองค์ความรู้ของชุมชน เพราะแต่ละชุมชนมีสภาพพื้นที่ต่างกัน การจัดการก็ต้องอาศัยการทำความเข้าใจสภาพแต่ละพื้นที่ว่าเป็นแบบไหน ซึ่งแต่ละชุมชนก็มีองค์ความรู้ที่แตกต่างกันไปตามพื้นที่ของตัวเอง จึงไม่ควรจะเอามาตรฐานเดียวมาใช้กับทุกพื้นที่

อคติต่อชุมชน - วาทกรรมของรัฐรวมศูนย์ ผลักชุมชนให้เป็นแพะ

สุรินทร์ อ้นพรม นักวิชาการอิสระด้านป่าไม้ มองว่านอกจากวิกฤตมลพิษที่มีผลกระทบรุนแรงแล้ว ยังมีวิกฤตในเชิงทัศนคติของคนกลุ่มที่เขาเรียกว่า “นักอนุรักษ์เขียวปี๋” ที่มีอคติต่อชุมชนด้วย

“คนกลุ่มนี้เวลาเห็นปัญหา PM2.5 ซึ่งเป็นปัญหาที่พวกเขากังวลมากที่จะกระทบต่อสุขภาพของเขา ซึ่งเราก็เห็นด้วย แต่การที่กระโจนไปเอาเรื่องของปัญหา PM2.5 มาผูกติดกับเรื่องไฟป่า เราคิดว่ามันเป็นทัศนคติที่ค่อนข้างตื้นเขินเกินไปและแคบเกินไป เพราะเขาไม่มองปัญหาอื่นที่มาเกี่ยวข้องเลย” สุรินทร์ระบุ

สุรินทร์มองว่าอีกปัญหาหลักที่เกี่ยวข้องกับประเด็นฝุ่น PM2.5 คือเรื่องมลพิษข้ามแดน ซึ่งที่ผ่านมาก็เริ่มมีข้อมูลชัดเจนมากขึ้นว่ามีการปลูกพืชเศรษฐกิจเช่นข้าวโพดเพิ่มขึ้นในภูมิภาค แต่ปัญหามลพิษข้ามแดนมักถูกละเลยขณะที่สังคมชี้นิ้วโทษชุมชนว่าสร้างมลพิษ ซึ่งเขามองว่าเป็นการมองปัญหาแบบตื้นเขินมาก

ไม่เพียงเท่านั้น สังคมยังไม่ตั้งคำถามกับอำนาจการจัดการไฟป่าที่ผูกขาดไว้กับหน่วยงานของรัฐอย่างกรมอุทยานฯ และกรมป่าไม้ ซึ่งสุรินทร์มองว่าการรวมศูนย์อำนาจแบบนี้ทำให้การจัดการไฟมีข้อจำกัด ชุมชนที่ดูแลรักษาป่าไม่สามารถใช้องค์ความรู้และประสบการณ์ในการจัดการไฟให้สอดคล้องกับบริบทและวิถีชีวิตวัฒนธรรมของตัวเองได้

Greenpeace Thailand ระบุว่า จากข้อมูลเมื่อปี 2567 31.8% ของร่องรอยเผาไหม้หรือ burn scar ในอนุภูมิภาคลุ่มน้ำโขงเกิดในพื้นที่ปลูกข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ นอกจากนี้ยังพบว่าจุดความร้อนในไร่ข้าวโพดส่วนใหญ่เกิดในตอนเหนือของ สปป. ลาว (33.72%) และรัฐฉาน ประเทศเมียนมา (52.66%) นอกจากนี้ยังระบุว่ายุทธศาสตร์ความร่วมมือเศรษฐกิจอิรวดี-เจ้าพระยา-แม่โขง (ACMEC) และสิทธิภาษีศุลกากร 0% ตามข้อตกลง AFTA นำมาซึ่งการขยายตัวของการปลูกข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ในประเทศเพื่อนบ้าน พร้อมกับการเกิดขึ้นของมลพิษข้ามแดน โดย Greenpeace มองว่าการแก้ปัญหาต้องเริ่มต้นที่ระบบตรวจสอบย้อนกลับที่เปิดเผยโปร่งใสและไม่เป็นเครื่องมือฟอกเขียวของอุตสาหกรรมเนื้อสัตว์ รวมถึงต้องลดพื้นที่การผลิตข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ทั้งภายในประเทศและนอกประเทศ

.รัฐรวมศูนย์เองก็มีการสร้างวาทกรรมต่างๆ ที่ทำให้ไฟกลายเป็นผู้ร้าย ทั้งที่ก่อนหน้านี้ไฟถูกมองเป็นส่วนหนึ่งของระบบนิเวศ สุรินทร์ตั้งข้อสังเกตว่าหลังการตั้งสำนักควบคุมไฟป่า ไฟเริ่มถูกมองเป็นภัยคุกคาม มีการสร้างวาทกรรมเช่น “ไฟมาป่าหมด” เขามองว่ารัฐเองต้องการจะมีอำนาจในการจัดการไฟ และหลังมีวาทกรรมนี้เกิดขึ้นก็เริ่มโทษชุมชนในเขตป่าที่มีการใช้ไฟในไร่หมุนเวียนหรือในการจัดการเขตป่าของชุมชน ไม่มีการแยกแยะว่าไฟไหนที่จำเป็น ไฟไหนที่ควบคุมไม่ได้ ซึ่งลดทอนองค์ความรู้ของชุมชนและทำให้สังคมมองไม่เห็นว่ามีองค์ความรู้เดิมว่าไฟเป็นส่วนหนึ่งของระบบนิเวศ แม้แต่รัฐเองที่มีการจัดการเชื้อเพลิงหรือที่เรียกว่า “ชิงเผา” ก็ไม่สามารถอธิบายกับสาธารณะอย่างเป็นระบบได้ เพราะสร้างวาทกรรมไว้แล้วว่าไฟมาป่าหมด แต่ก็ยังใช้ไฟในการจัดการป่า ทำให้สังคมไม่เกิดการเรียนรู้ว่าชุมชนจัดการป่าได้ยังไงบ้าง จน 3-4 ปีที่ผ่านมาก็เกิดวาทกรรม Zero burning ตามมาด้วยมาตรการห้ามเผา และปิดป่า เขามองว่าผลของการทำให้ไฟเป็นสิ่งลี้ลับ และการที่รัฐเองไม่สามารถสื่อสารกับชุมชนหรือสาธารณะได้ว่าไฟเป็นส่วนหนึ่งของระบบนิเวศยังไงบ้าง ทำให้สังคมขาดการรับรู้เรื่องไฟตามที่เป็นจริง

สุรินทร์ระบุว่าทุกปีภาครัฐมีการรายงานข้อมูลว่าในพื้นที่ป่ามีไฟไหม้เท่าไหร่ ไฟเกิดขึ้นเพราะอะไร แต่ทั้งที่มีทั้งข้อมูลและงบประมาณมหาศาล รัฐกลับไม่เคยทำความเข้าใจกับประชาชนว่าเกิดอะไรขึ้น และแม้แต่สาเหตุของไฟป่าก็เป็นข้อมูลที่มาจากการสันนิษฐานของเจ้าหน้าที่ ซึ่งในกระบวนการสอบสวนหาสาเหตุที่แท้จริงก็เป็นดุลยพินิจของเจ้าหน้าที่ ไม่มีการทำงานร่วมกับชุมชนในพื้นที่ สุรินทร์ตั้งคำถามว่าสาเหตุต่างๆ ที่มีการรายงาน เช่นการหาของป่า การล่าสัตว์ เป็นสาเหตุที่เกิดขึ้นจริงหรือเปล่า และเมื่อข้อมูลเหล่านี้ไม่ได้ถูกนำมาสื่อสารกับคนในสังคม จึงง่ายมากที่ชุมชนในเขตป่าจะกลายเป็นจำเลยสังคม

ด้าน ธนากร อัฏฐ์ประดิษฐ์ นักวิชาการอิสระผู้สนใจการเมืองเรื่องป่าและไฟวิทยาชนพื้นเมือง มองว่าปัญหาไฟป่าไม่ได้มีประเด็นแค่ปริมาณไฟหรือฝุ่นควันที่เพิ่มขึ้น แต่มองว่าเป็นเรื่องของความขัดแย้งในระบบการจัดการที่ดินและพื้นที่ป่า เนื่องจากในหลายจังหวัดยังมีข้อพิพาทเรื่องการใช้พื้นที่มาตลอด และปัญหาใหม่ๆ เหล่านี้ก็เข้ามาซ้ำเติม

ข้อมูลสถิติเกี่ยวกับการขออนุมัติการจัดการเชื้อเพลิงผ่านแอพลิเคชั่น FireD ที่ธนากรนำมาแสดงระหว่างกิจกรรมเสวนา

ธนากรระบุว่าเมื่อดูข้อมูลที่มีการเปิดเผยโดยสื่อต่างๆ ในกรณีของจังหวัดเชียงใหม่ ข้อมูลจากระบบไฟดีพบว่ากว่า 60% เป็นการขอใช้ไฟในพื้นที่ป่าสงวนและป่าอนุรักษ์โดยหน่วยงานของรัฐ ส่วนเกษตรกรมี 28% และชุมชน 4% นอกจากนี้ยังพบว่าคำร้องขอจัดการเชื้อเพลิงในระบบไฟดีได้รับการอนุมัติน้อยลงในช่วงปี 2565 - 2567 ทั้งที่พื้นที่ที่มีการขออนุมัติมีปริมาณพอๆ กัน ทำให้เกิดคำถามว่าเกิดอะไรขึ้นในพื้นที่ที่ไม่ได้รับอนุมัติ และสร้างความไม่สบายใจว่าไฟในพื้นที่เหล่านั้นกลายเป็นไฟที่ควบคุมไม่ได้หรือเปล่า

ธนากรอธิบายว่าป่าในประเทศไทยไม่ได้มีความหมายหลายระนาบ นอกจากป่าในเชิงลักษณะทางนิเวศวิทยาแล้ว ยังมีป่าตามคำนิยามของรัฐที่ใช้กฎหมายประกาศเขตพื้นที่ต่างๆ ซึ่งซ้อนทับกับสภาพความเป็นจริงที่มีชุมชนอาศัยอยู่ในพื้นที่เหล่านั้น และยังมีป่าตามการใช้ประโยชน์จริงของชุมชนในพื้นที่ด้วย โดยในเชียงใหม่มีชุมชน 399 ชุมชนในเขตป่าอนุรักษ์ 872 ชุมชนในป่าสงวน

“เวลาบอกว่าไฟเกิดในพื้นที่ป่าอนุรักษ์ มันจึงต้องไปดูอีกสามระนาบว่าจุดตรงนั้นมันเป็นป่าตามกฎหมายแบบไหน ป่าระบบนิเวศแบบไหน และเป็นป่าที่เกี่ยวข้องกับการใช้ประโยชน์จริงแบบไหน” ธนากรระบุ

ธนากรมองว่าก่อนหน้านี้การจัดการไฟเป็นประเด็นหลัก แต่ตอนนี้การจัดการไฟถูกผูกเข้ากับปัญหาฝุ่นควัน เสมือนกับว่าปัญหาฝุ่นคือจุดศูนย์กลาง เขามองว่าสำหรับสถานการณ์ฝุ่นควัน มีปัญหาที่ใหญ่กว่าการจัดการไฟในภาคเหนือมาก โดยเขาบอกว่าที่ผ่านมามีการเผยแพร่ข้อมูลเกี่ยวกับความเกี่ยวพันกันของช่วงเวลาที่เกิดฝุ่นควันกับการทำเกษตรเชิงเดี่ยวแบบพันธสัญญาในอนุภูมิภาคลุ่มน้ำโขง ซึ่งเขาสังเกตว่าหลังเกิดความร่วมมือทางเศรษฐกิจในอนุภูมิภาค พื้นที่ปริมาณมากถูกเปลี่ยนเป็นพื้นที่สำหรับปลูกข้าวโพดป้อนอุตสาหกรรมอาหารสัตว์ ซึ่งเขาตั้งคำถามว่าทำไมประเด็นนี้ถึงไม่มีการพูดถึงทั้งที่เป็นประเด็นใหญ่มากที่เกี่ยวข้องกับปริมาณฝุ่นควันข้ามแดน

“หน่วยวิเคราะห์และหน่วยปฏิบัติการของเราจำเป็นต้องแยกแยะให้ชัดเจนมากว่าสุดท้ายแล้วคุณจะมุ่งไปที่อะไร ตรงไหนบ้าง เพราะถ้าเอา PM2.5 เป็นศูนย์กลาง มันกลายเป็นว่ามันไปถ่างเพิ่มเรื่องของความไม่เป็นธรรมทางสิ่งแวดล้อม ความไม่เป็นธรรมด้านการจัดการทรัพยากร” ธนากรระบุ

ภาพกราฟิคแสดงสถิติพื้นที่ปลูกข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ที่ธนากรนำมาแสดงระหว่างการเสวนา

สุรินทร์มองว่าถ้าหน่วยงานรัฐมีความจริงใจและเจตจำนงค์ที่มากพอ ไฟก็เป็นสิ่งที่จัดการได้ และที่จริงในพื้นที่ก็มีชุมชนที่ทำงานอยู่แล้ว รัฐก็ควรจะเข้าไปสนับสนุนให้ชุมชนใช้องค์ความรู้ในการจัดการไฟตามสภาพพื้นที่และวัฒนธรรมของชุมชน ส่วนกรณีที่ไฟเกิดในพื้นที่ป่าอนุรักษ์หรือไฟที่ควบคุมไม่ได้ เขามงอว่าหน่วยงานควรจะไปสังคายนาความรู้ของตัวเองก่อนว่าไฟเกิดจากอะไรได้บ้าง ไม่ใช่ปรักปรำว่าเกิดจากการหาของป่า ล่าสัตว์ หรือเผาไร่ ซึ่งเป็นการมองที่ตื้นเขินเกินไปและไม่ได้ทำให้ได้ชุดข้อมูลที่จะเอามาใช้ในการจัดการ ส่วนมาตรการปิดป่าหรือการห้ามเผา เขามองว่าเป็นระเบิดเวลาเพราะเชื้อเพลิงจะสะสมในพื้นที่มากขึ้น และถ้ามีไฟเกิดขึ้นก็อาจลุกลามใหญ่โต

ถึงสุรินทร์จะบอกว่าปัญหาไฟป่าและปัญหาฝุ่นควันแยกออกจากกันไม่ได้ แต่ฝุ่นควันเป็นปัญหาที่ใหญ่กว่าและควรจะต้องมีความชัดเจนว่าจะจัดการยังไง โดยเขามองว่าไฟป่าเป็นเพียงส่วนหนึ่งของปัญหาฝุ่นเท่านั้น แต่มีเรื่องอื่นที่เกี่ยวข้องด้วย เช่นปัญหามลพิษข้ามแดน และในขณะที่ประชาชนนั่งถกเถียงทะเลาะกันเอง รัฐบาลก็ไม่ได้ขยับตัวทำอะไรเลย โดยอ้างว่าอยู่ในช่วงรักษาการ ซึ่งเขามองว่าฟังไม่ขึ้น และอยากเรียกร้องให้ภาครัฐนำเรื่องนี้มาเป็นวาระ เพราะเป็นเรื่องที่ทำในประเทศไทยอย่างเดียวไม่ได้ ต้องมีการร่วมมือกับเพื่อนบ้านด้วย

รายงานพิเศษ

'ครูองุ่น' ยังอยู่กับเรา: มรดกมีชีวิต พื้นที่ความคิด สนามของเด็กๆ และต้นไม้ประชาธิปไตย

XmasUser — Mon, 06 Apr 2026 07:21:34 +0000

'ครูองุ่น' ยังอยู่กับเรา: มรดกมีชีวิต พื้นที่ความคิด สนามของเด็กๆ และต้นไม้ประชาธิปไตย

เรื่อง : ปิยนุช โคตรสาร

ภาพปก : กิตติยา อรอินทร์

XmasUser Mon, 2026-04-06 - 14:21

มีใครไม่เคยมาสวนครูองุ่นบ้าง

ท้องฟ้าสีส้มอมชมพูยามเย็นทอดตัวอยู่เหนือสวนครูองุ่น พื้นที่สีเขียวเล็กๆ ใจกลางเมืองในซอยทองหล่อ ในสวนมีต้นไม้ต้นหนึ่งที่เด็กๆ นับร้อยชีวิตเคยปีนป่าย วิ่งเล่น หัวเราะ และเติบโตไปพร้อมกัน ลูกสาวของผู้เขียนก็เป็นหนึ่งในเด็กเหล่านั้น ขณะที่ยืนมองลูกอยู่ บุ้งเดินเข้ามาทัก พร้อมรอยยิ้มอ่อนโยน เธอหันไปมองเด็กน้อยแล้วพูดว่า

"นี่คือลูกสาวคนที่พี่บอกว่า พวกเราสู้ให้เด็กๆ รุ่นต่อไป คือรุ่นลูกของพี่ใช่ไหมคะ"

'บุ้ง' และเพื่อนๆ นักกิจกรรมมักใช้สวนครูองุ่นเป็นพื้นที่นัดพบ พูดคุย แลกเปลี่ยน และพักใจจากการต่อสู้ภายนอก เรานั่งคุยกันอยู่สักครู่หนึ่ง โดยไม่รู้เลยว่านั่นอาจเป็นหนึ่งในบทสนทนาครั้งท้ายๆ ที่เราจะได้มีร่วมกัน

'บุ้ง' เนติพร เสน่ห์สังคม คือ หนึ่งในนักกิจกรรมคนรุ่นใหม่ที่เข้ามาใช้และให้ความหมายกับพื้นที่แห่งนี้ เช่นเดียวกับคนอีกหลายรุ่นที่เคยเดินผ่านเข้ามาในสวนครูองุ่น ซึ่งสอดคล้องกับสิ่งที่สิริพร สุขชูศรี หรือโซเฟีย ผู้จัดการสวนครูองุ่น กล่าวไว้ว่า

"เรามองว่านักกิจกรรมตั้งแต่รุ่นหลังเลือกตั้งปี'54 เฟีย ว่าไม่มีใครไม่มาที่นี่ ตอนนั้นแหละก็เลยมั่นใจเลยว่าฐานหนึ่งเรื่องการเมืองเราบล็อกไม่ได้"

อันที่จริงแล้วสวนครูองุ่นนี้ มีนักวิชาการ ศิลปิน นักกิจกรรมตบเท้าเข้ามาแลกเปลี่ยน พูดคุย ทำกิจกรรมกันไม่ได้ขาดตั้งแต่อดีต ซึ่งคนเหล่านั้นต่างเป็นลูกศิษย์ลูกหาครูองุ่น อาธิเช่น อาจารย์นิธิ เอียวศรีวงศ์, เทพศิริ สุขโสภา, จักรพันธ์ุ โปษยกฤต, สน สีมาตรัง, สถาพร ศรีสัจจัง, จาตุรนต์ ฉายแสง, รุ่งวิทย์ สุวรรณอภิชน และ กัลยา ใหญ่ประสาน

วันที่ 5 เม.ย. 2569 เป็นวันครบรอบชาตกาล 109 ปี จึงเป็นโอกาสอันดีที่เราจะได้ทบทวนและมองไปข้างหน้ากับ มรดกมีชิวิต พื้นที่ทางความคิด สนามวิ่งเล่นของเด็กๆ และต้นไม้แห่งประชาธิปไตยแห่งนี้ไปด้วยกัน

"แทบทุกวันจะมีผู้ที่รู้จักครูแวะเวียนมาหาที่บ้านอยู่เสมอ คนเหล่านั้นมีทั้งที่เป็นลูกศิษย์ กัลยาณมิตร และคนรู้จักทั่วไป บ้านจึงไม่เคยเงียบเหงา"

จากคำบอกเล่าของคุณสินธุ์สวัสดิ์ ยอดบางเตย ลูกศิษย์ของครูองุ่น และประธานมูลนิธิไชยวนา พื้นที่บ้านครูองุ่นเป็นศูนย์กลางของผู้คนที่มีชีวิตชีวาเพราะมีทั้งลูกศิษย์ กัลยาณมิตร และผู้คนหลากหลายแวะเวียนเข้ามาอย่างสม่ำเสมอ บรรยากาศร่มรื่นไปด้วยต้นไม้นานาชนิดที่ครูค่อยๆ ปลูกและดูแลด้วยตนเอง จนกลายเป็นสวนกลางเมืองที่ให้ทั้งร่มเงาและความสงบ ทุกเช้า ภาพของครูองุ่นที่สวมเสื้อม่อฮ่อม กวาดใบไม้ และดูแลพื้นที่อย่างเรียบง่าย สะท้อนถึงวิถีชีวิตที่ติดดินและลงมือทำจริง สวนครูองุ่นทำหน้าที่เป็นทั้งที่พักพิงของผู้ที่เดือดร้อน พื้นที่ทำงานของกลุ่มศิลปินและนักพัฒนา และเวทีแลกเปลี่ยนความคิดทางสังคมและการเมืองอย่างไม่เป็นทางการ ผู้คนไม่ได้เพียงมาพบปะ แต่ยังมาค้นหาความหมายของชีวิตและร่วมกันตั้งคำถามต่อสังคม จนกล่าวได้ว่าบ้านของครูองุ่นในวันนั้นคือ "ชุมชนทางความคิด" ที่มีชีวิต

รอยต่อของความฝันจากอดีตสู่ปัจจุบัน

รอยต่อสำคัญในการต่อยอดตามความฝันของครูองุ่น คือการที่มูลนิธิกระจกเงาและมูลนิธิไชยวนา ร่วมกันก่อการครั้งใหญ่ด้วยกัน

"ตอนที่จะทำมันเป็นเรื่องใหม่สำหรับกระจกเงา แล้วมันนอกเหนือจากประเภทต่างๆ ของกระจกเงา เพราะกระจกเงาส่วนใหญ่ พื้นที่ของเราคือมนุษย์ คนหาย ผู้ป่วย มันก็เป็นคน แต่อันนี้มันเป็น Space (พื้นที่) ซึ่งมันใหม่มากๆ เลย แล้วแต่ละคนก็ไม่ได้มีความรู้ด้านนี้อะไร พี่หนูหริ่ง (สมบัติ บุญงามอนงค์ ผู้อำนวยการมูลนิธิกระจกเงา) บอกเราจะขบถ เราจะไม่ใช้เครื่องจักร เราจะใช้กำลังอาสาสมัคร เอาจอบเอากำลังอาสาสมัครร้อยคนมาทำแล้วที่สวนสำเร็จได้เนี่ย เราได้พี่ๆนักโทษชั้นดีจากกรมราชทัณฑ์ค่ะ ประมาณ 300 นาย 3 วัน เราทำมากันเป็นเดือนนะคะ พี่ๆ จากกรมราชทัณฑ์มา 3 วัน เสร็จเลย กำลังผู้ชายไง แต่ของเรามันเป็นกำลังอาสาสมัคร ทำวันละนิด วันละหน่อย พอ 3 เดือนเสร็จ พี่หนูหริ่ง ก็เหมือนกับมาถามต่อแหละว่าเดี๋ยวสวนเสร็จเราก็จะมีโปรแกรมนี่นั่น เราก็มองโปรแกรมยาวนี่ไม่ใช่โปรแกรมทำสวนแล้วนะ เราบอกว่าหนูมีแผนที่จะไปเรียนต่อ ปรัชญามนุษย์ที่อินเดีย พี่หนูหริ่ง บอกว่า เธอเชื่อฉันอยู่ตรงนี้น่ะ จะยิ่งกว่าปรัชญามนุษย์"

และสิ่งที่ยิ่งใหญ่กว่าการสร้างสวน คือการค้นพบว่าแท้จริงแล้วพื้นที่นี้มีไว้เพื่ออะไร

ระยะแรก สวนครูองุ่นอาจดูเป็นสวนเด็ก เป็นสวนกิจกรรม หรือเป็นสถานที่จัดงานเล็กๆ กลางเมือง แต่เมื่อสถานการณ์การเมืองเข้มข้นขึ้น และโดยเฉพาะในช่วงที่ผู้ชุมนุม นักกิจกรรม และคนหนุ่มสาวจำนวนมากต้องการพื้นที่ปลอดภัย สวนครูองุ่นจึงเป็น "พื้นที่ทางความคิด" และ "พื้นที่ของทุกคน"

โลกของเด็กคือโลกของครูองุ่น

พื้นที่นี้รับคนเจ็บ รับนักกิจกรรมที่เหนื่อยล้า รับคนที่ต้องการที่พักชั่วคราว รับการประชุม ซ้อมละคร ระดมทุน แลกเปลี่ยนความคิด รับทั้งกิจกรรมเพื่อสังคม ศิลปะ การเมือง และการพัฒนาเด็กและเยาวชน โดยเฉพาะกิจกรรมที่เกี่ยวกับเด็กๆ เช่นงานวันเด็กที่จัดแต่ละปี โซเฟีย เล่าด้วยความภูมิใจเป็นพิเศษ

"สิ่งที่ทำให้รู้สึกว่าเป็นสวนครูองุ่นโดยสมบูรณ์ คืองานวันเด็ก พองานวันเด็ก เป็นภาพที่ครูองุ่นเขียนในบันทึกว่า ลูกชาวนา ลูกกรรมกร เดินกับเขามาอยู่ในพื้นที่เล่นละคร ดูตุ๊กตา มันเลยกลายเป็นพื้นที่แบบทุกปีที่ทุกคน รอคอย

"เราเคยทำ เราเคยรวมเด็กในชุมชนทองหล่อ 800 คนสูงสุด ซึ่งงงเหมือนกันมาจากไหน แต่ว่าตอนนี้เราอยู่มา 8 ปี จะเข้าปีที่ 9 เราเห็นเด็กตั้งแต่แบบแบเบาะจนตอนนี้อายุ 8 ขวบ เราเห็นการเติบโตทุกปีแล้ว เรารู้สึกว่านี่แหละสิ่งที่เรียกว่าสวนครูองุ่น คือ มิตินี้ที่เด็กเป็นตัวนำแล้วผู้ใหญ่ที่เข้าใจเด็ก เป็นตัวสนับสนุน เป็นพื้นที่ที่เข้าใจครอบครัว ก็เลยเข้าใจแล้วว่า อ๋อ สิ่งที่ครูรักษาพื้นที่นี้ไว้เนี่ย ครูไม่ได้อยากจะรักษาแค่อุดมกาณ์ และความคิดครูหรอก แต่แค่มองว่าถ้าพื้นที่ตรงนี้หายไปนะ ความเป็นครอบครัว ความเป็นความเข้าอกเข้าใจในเด็กเยาวชนการเรียน เศรษฐกิจมันจะหายไปด้วย ในพื้นที่เมือง เพราะครูประเมินแล้วว่าพื้นที่เมือง คือมันเริ่มเจริญเติบโต แต่ครูกลัวว่าเด็กที่เป็นลูกชาวนา กรรมกรจะไม่มีพื้นที่ เลยรักษาพื้นที่ อันนี้คือตีโจทย์ต่างหากจากบรรดาลูกศิษย์ของครู" โซเฟีย กล่าว

ถ้าครูองุ่น รับรู้ได้ ครูคงยิ้มดีใจอย่างแน่นอน เพราะครูมีหัวใจที่ต้องการทำเพื่อเด็กๆ อย่างมาก ตามคำบอกเล่าของคุณสินธุ์สวัสดิ์ที่ว่า

"ครูจะปรึกษางานทุกอย่างกับผมทั้งงานของมูลนิธิไชยวนาที่ครูออกไปช่วยเด็กและเยาวชนที่ซอยอ่อนนุชในเรื่องให้มีทะเบียนบ้าน หรือรับสอนลูกกรรมกรที่มาก่อสร้างอาคารในซอยทองหล่อใกล้บ้านครูให้ฟรี

"งานอีกส่วนหนึ่งที่สำคัญและแสดงความเป็นตัวตนของครูคือการเย็บหุ่นเชิดมือด้วยผ้ามอบให้เด็กๆ โดยไม่จำกัดเชื้อชาติชนชั้น บางครั้งลูกศิษย์ที่เป็นนักพัฒนามาเยี่ยมเธอก็มอบให้เป็นเครื่องมือการเรียนการสอนให้เด็กจนชื่อครูถูกกล่าวขานทำให้นักพัฒนาต่างชาติที่มาประชุมในกรุงเทพฯ ต้องแวะมาเยี่ยมเยืยนคุณยายใจดี ครูจะมอบหุ่นมือเชิดมือที่เธอเย็บเองให้เป็นของขวัญหุ่นเชิดมือของครูจึงเดินทางไปเป็นเพื่อนยามเหงาให้เด็กผู้ยากไร้ในชนบทไทยและในต่างประเทศหลายประเทศ วันดีคืนดีเมื่อตื่นแต่เช้าจะมีกระสอบใส่ผ้าหลากสีมากองไว้ที่หน้าประตูบ้านมีกระดาษที่เขียนข้อความสั้นๆ ว่ามอบให้เพื่อตัดเย็บหุ่นเชิดมือให้เด็กๆ เมื่อเห็นกระสอบใส่ผ้าหลายกระสอบที่มีคนนำกองไว้ให้เธอจะอุทานว่า "โอ้โฮ ผ้ามากมายขนาดนี้จะเย็บไหวหรือ" แต่ในที่สุดผ้าหลายกระสอบได้กลายเป็นหุ่นเชิดมือหลายชนิดทั้งเจ้าแกละ เจ้าจุก หนูนิด แก้มแดง ลุงเหน่ง ควาย วัว นกสีเหลืองตัวใหญ่ จรเข้ เสือ ม้า ลิงจ๋อ สารพัดสาระเพห้องเล็กข้างในใกล้บันไดในเรือนบ้านคือที่เก็บหุ่นจำนวนมากกว่าหกร้อยตัว หุ่นเหล่านี้มีลักษณะและสีสันไม่ซ้ำแบบกัน สดใส ยิ้มแย้ม นิ่งเฉย ตามจินตนาการของผู้สร้างสรรค์

"ไม่ช้าหุ่นเชิดฝีมือครูองุ่นก็ถูกทยอยมอบให้เด็กๆ ทั้งจากที่พ่อแม่พามาหาที่บ้านซอยทองหล่อและกระจายออกไปตามพื้นที่ต่างๆ ลูกศิษย์ที่ไปเป็นครูสอนทางภาคอีสานได้ตั้งคณะละครหุ่นเชิดมือนำหุ่นเชิดมือของครูไปตระเวนแสดงให้เด็กในหมู่บ้านที่ห่างไกลได้รับชมในวันหยุดและสอนวิธีการทำให้ด้วย ไม่ใช่แต่เพียงภาคอีสานในพื้นที่อื่นๆ หุ่นเชิดมือของเธอได้เดินทางไปทำหน้าที่เติมเต็มความสุขให้กับเด็กเกือบจะทุกภาค เช่นที่ บางน้ำเปรี้ยว ฉะเชิงเทรา ชุมชนในจังหวัดเพชรบุรี โรงเรียนวัดในจังหวัดราชบุรี"

ครูหรือ ‘ยายองุ่น’ จะได้รับทราบข่าวจากจดหมายที่ลูกศิษย์เขียนมาเล่าบางครั้งเด็กๆ ในชนบทจะเขียนจดหมายมาถึงคุณยายองุ่นเล่าความประทับใจที่ได้จากหุ่นเชิดมือที่ครูบรรจงเย็บ

ประชาธิปไตย ประกายความหวังของครู สู่เจตนารมณ์เพื่อมวลชน

ครูองุ่น สตรีร่างเล็กที่มีหัวใจยิ่งใหญ่มอบให้มวลชน จากศรัทธาที่ครูมีต่อการต่อสู้เพื่อความเป็นธรรมและประชาธิปไตย โดยเฉพาะครูเกิดและเติบโตมาในยุคเปลี่ยนแปลงการปกครอง และเชื่อมั่นในหลักการของนายปรีดี พนมยงค์ ดังที่คุณสินธุ์สวัสดิ์ ได้เล่าไว้ว่า

"บางคืนครูจะเล่าเรื่องส่วนตัวในช่วงต่างๆ ของชีวิตให้รับทราบถึงความตื้นลึกหนาบางของแต่ละเหตุการณ์ที่เกี่ยวพันหรือมีผลกระทบกับชีวิตเธอ ครูเล่าว่า เช้าของวันที่ 24 มิถุนายน 2475 องุ่น สุวรรณมาลิก ในวัย 15 ปี ขณะกำลังนั่งรถเจ็กไปโรงเรียนสตรีโชติเวช ได้ทราบข่าวบนท้องถนนขณะเดินทางมีคนตะโกนว่า คณะราษฎรได้ทำการเปลี่ยนแปลงการปกครองแผ่นดินจากระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์มาเป็นระบอบราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญประชาธิปไตยแล้ว ประชาชนส่งเสียงกันอื้ออึง เธอดีใจอย่างยิ่งเป็นจุดเริ่มต้นให้เธอเปลี่ยนแปลงทางความคิดเติบโตอย่างก้าวกระโดด ต่อมาได้อ่านแถลงการณ์ของคณะราษฎรหลัก 6 ประการ

"แม้ต่อมาจะต้องพบกับเรื่องราวที่หักเหผันผวนแต่ความมุ่งมั่นในทางก้าวหน้าได้ปักหลักลงรากลึกในใจเธอแล้วอย่างไม่สั่นคลอน กล่าวได้เต็มปากว่าเธอเป็นผลผลิตที่เติบโตทางความคิดจากอุดมการณ์ของคณะราษฎร"

ฐานอุดมการณ์ของครูองุ่น เป็นอย่างนี้นี่เอง จึงนำมาถึงการมอบที่ดินเพื่อเป็นสถาบันปรีดี พนมยงค์

"เช้าวันนั้น ถ้าจำไม่ผิดน่าจะเป็นเช้าของวันที่ 3 พ.ค. 2526 ครูองุ่น ถือหนังสือพิมพ์มติชนรายวัน เดินตรงมาหาผมครูเดินร่ำไห้น้ำตาเอ่อนัยตาทั้งสองข้างบอกผมว่า "อาจารย์ปรีดี พนมยงค์ เสียชีวิตแล้วที่กรุงปารีส ประเทศฝรั่งเศส" แล้วครูก็พรรณนาความรู้สึกที่มีต่อชีวิตที่ถูกกระทำของอาจารย์ปรีดี คุณูปการของอาจารย์ปรีดี ที่ทำไว้ให้กับประชาชนและสังคมไทย ครูรำพึงออกมาว่า "จะมีทางใดบ้างหนอที่เราจะได้ร่วมกันนำความคิดอุดมการณ์ของอาจารย์ปรีดี พนมยงค์ มาลงหลักปักฐานให้มั่นคงและส่งผลต่อประชาชน" เช้านั้นเป็นเช้าที่คุยกันอย่างยาวนาน จนได้ข้อสรุปเบื้องต้นว่า ที่ดิน 371 ตารางวาของครูที่อยู่ติดกันนี้ควรเป็นสถานที่ก่อสร้างให้เกิดพื้นที่เผยแพร่ความคิดอุดมการณ์สันติธรรมและประชาธิปไตยสมบูรณ์ของปรีดี พนมยงค์ พอได้คำตอบดังนี้ครูก็หยุดร้องไห้ ผมเห็นรอยยิ้มบนแก้มที่คราบน้ำตายังไม่ทันเหือดแห้งของครู

พอได้คำตอบแล้วครูบอกจะรีบโทรศัพท์ปรึกษากรรมการมูลนิธิไชยวนา ทุกคน เนื่องจากแต่เดิมนั้นครูตั้งใจยกที่ดินของเธอทั้งหมดทุกแปลงให้มูลนิธิไชยวนา ที่เธอก่อตั้งขึ้นเป็นอนุสรณ์แด่รองเสวกเอกพระรุกขชาติบริรักษ์ (ทอง สุวรรณมาลิก) บิดาของเธอ หลังจากนั้นเธอได้ติดต่ออาจารย์สุภา ศิริมานนท์ ที่ครูรู้จักตั้งแต่สมัยทำงานเป็นผู้สื่อข่าวหนังสือพิมพ์สยามนิกร เพื่อขอคำแนะนำและปรึกษาถ้าเธอและมูลนิธิไชยวนา จะมอบที่ดินเนื้อที่ 371 ตารางวา ติดถนนในซอยทองหล่อให้มูลนิธิปรีดี พนมยงค์ เพื่อก่อสร้างสถานที่เผยแพร่ความคิดอุดมการณ์ของอาจารย์ปรีดี พนมยงค์ ให้สู่ราษฎร

ในเวลานั้นมูลนิธิปรีดี พนมยงค์ ยังไม่ได้จดทะเบียนก่อตั้ง ต่อมาเมื่อมีการจดทะเบียนก่อตั้งแล้วโดยมีท่านผู้หญิงพูนศุข พนมยงค์ เป็นประธานมูลนิธิ การพบปะเจรจาได้มีขึ้นหลายครั้ง จนตกผลึกเป็นการก่อสร้างสถาบันปรีดี พนมยงค์ ที่อยู่ภายใต้การกำกับดูแลของมูลนิธิปรีดี พนมยงค์ วันที่ 12 กันยายน 2526 ครูองุ่น มาลิก ได้มอบที่ดินเนื้อที่ 371 ตารางวาติดซอยทองหล่อ ถนนสุขุมวิท 55 ให้มูลนิธิปรีดี พนยงค์ เพื่อก่อสร้างสถาบันปรีดี พนมยงค์ ด้วยเจตนารมณ์ให้สถาบันแห่งนี้ดำเนินกิจกรรมสร้างสรรค์ต่อราษฎรไทยตามแนวคิดสันติธรรมและประชาธิปไตยสมบูรณ์ของปรีดี พนมยงค์ สถานที่แห่งนี้จักเป็นเครื่องย้ำเตือนความทรงจำรำลึกถึงผู้ที่อุทิศชีวิตเพื่อประโยชน์สุขของชาติและราษฎรไทย"

คุณสินธุ์สวัสดิ์ เล่าว่า ไม่เฉพาะที่บ้านในซอยทองหล่อ แต่ในช่วงชีวิตของครูองุ่น ตอนไปสอนหนังสือที่มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ครูได้ซื้อที่ดินในซอยห้วยแก้ว 3 และตั้งชื่อว่า "สวนอัญญา" พื้นที่กลายเป็นที่ที่นักศึกษาและคนหนุ่มสาวได้เข้ามาใช้ชีวิต ทำกิจกรรม แลกเปลี่ยนความคิด และเรียนรู้ร่วมกันจนถึงทุกวันนี้

พื้นที่นี้เป็นของใครกัน

โซเฟีย มองว่า พื้นที่ที่ครูองุ่นให้มานี้ ไม่ได้มีแค่สำหรับคนหนุ่มสาวเท่านั้น

"ที่นี่เหมือนศาลาประชาคมของผู้ใหญ่บ้าน ใครมีปัญหามาหาเรา ไอ้ช่าไม่เข้าเรียนช่วยไปบอกหน่อย ไอ้ช่านี่ก็เห็นมาตั้งแต่เด็กยันโต ตามประสาวัยรุ่นมาซื้อเสื้อผ้า (ร้านเสื้อผ้าและสินค้ามือสองของมูลนิธิกระจกเงาที่ตั้งอยู่ในสวนครูองุ่น) ก็ให้ช่วยคุยให้ เพราะวัยเราก็ไม่ได้ไกลกับเค้าก็เลยมองว่า ที่นี่มันเป็นที่เชื่อมคนวัยหนุ่มสาวกับแม่กับเด็ก แม้กระทั่งของเด็กอ่อนก็มีที่นี่ค่ะ เราก็จะมีเซตไว้เลยว่า คาร์ซีท เครื่องปั๊มนม เสื้อผ้า แพมเพิส คือไม่ได้บอกว่า เป็นเซ็นเตอร์สำหรับแจก แต่ถ้าคุณไปถึงจุดที่คุณสามารถหารายได้แล้ว เราก็เอาไปแบ่งคนอื่นต่อ หรือไม่ใช้แล้วเอามาคืน แล้วเดี๋ยวให้บ้านต่อไป หรือไม่ต้องมาคืนก็ได้ ทุกวันนี้ยังมันเป็นแบบนั้น"

นอกจากแม่และเด็กแล้ว พื้นที่สวนครูองุ่นนี้ยังช่วยสนับสนุนเรื่องสาธารณสุขอีกด้วย

"พอโควิด เราเป็นพื้นที่ตรวจโควิดเพราะเราทนไม่ได้กับการที่คนไปต่อแถว เพื่อนพี่น้องนักเคลื่อนไหวเค้าก็ช่วยกันเอาเอทีเคเข้ามาจากต่างประเทศ ตอนนั้นเราได้ลูกชายครูประทีปช่วยด้วย ช่วงนั้นยากเนอะกับการซื้อเอทีเค แล้วถ้าเจอโควิดเราก็ทำเหมือนกับ 'คลองเตยดีจัง' เอายาฟาวิฯ ไปแจก แล้วถ้าเป็นหนักเพื่อนเราเป็นนักเทคนิคการแพทย์ แล้วก็มีโรงพยาบาลสนามของครูประทีปก็ส่งตัวไป มันเลยกลายเป็นระบบที่ช่วยเหลือและสนับสนุนกันได้"

คำบอกเล่าของโซเฟียนี้ ทำให้ผู้เขียนนึกถึงส่วนหนึ่งจากหนังสือสาระนิยาย เหมือนแสงดาวส่องแสงอยู่ทั่วฟากฟ้า ที่เขียนโดย คุณชมัยพร แสงกระจ่าง ที่ระบุไว้ว่า พื้นที่สวนครูองุ่นเคยตั้งเป็นคลินิกตรวจและรักษาโรคราคาถูกให้กับกรรมกร ซึ่งเป็นไปตามที่คุณสินธุ์สวัสดิ์กล่าวไว้เช่นกัน

"บ้านเลขที่ 67 นี้เคยเป็นที่ทำการของเวชประชาคลีนิค อำนวยการโดยนายแพทย์อภิเชษฎ์ นาคเลขา มีครูองุ่น มาลิก เป็นผู้ร่วมดำเนินงาน เปิดรักษาพยาบาลให้ประชาชนในราคาห้าบาท หรือถ้าไม่มีเงินก็บริการรักษาให้ฟรี และจัดอบรมความรู้พื้นฐานทางการแพทย์ให้นักศึกษาและผู้สนใจทั่วไปก่อนจะปิดกิจการ"

จะเห็นได้ว่าหลักการของครูองุ่นที่อยู่ข้างคนที่เสียเปรียบในสังคมนั้นถ่ายทอดออกมาเป็นการปฏิบัติที่เป็นรูปธรรม

วันพรุ่งนี้และตำนานของสวนครูองุ่น

จนวันนี้ดินแดนทองหล่อเต็มไปด้วยตึกสูงและรถรามากมาย การเจรจามูลค่าที่ดินระดับร้อยล้านพันล้านในย่านนี้ถือเป็นเรื่องปรกติ รวมถึงการก่อสร้างที่ผุดขึ้นมาเหมือนดอกเห็ด แม้กระทั่งในสวนครูองุ่นเองก็มีการก่อสร้าง เพียงแต่ผลที่ออกมาจะไม่ใช่คอนโดมีเนียม ห้างร้าน หรือโรงแรม แต่จะเป็น ‘สถานที่จัดกิจกรรมทางสังคม’ เป็นอาคารสำนักงานมูลนิธิไชยวนา ไว้รองรับการใช้งานที่ขยายตัวขึ้นของโครงการและกิจกรรมในภายภาคหน้า เช่น การพบปะนักกิจกรรมทางสังคม นักการละคร พื้นที่สำหรับชุมชน เด็กและเยาวชน

การออกแบบโครงสร้างและพื้นที่ใช้งานใหม่ในพื้นที่ 258 ตารางวาเกิดขึ้นจากฝีมือออกแบบของนักศึกษาคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ ชั้นปีที่ 3 หลักสูตรนานาชาติ จากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

"คืออาจารย์อินด้วยไงคะ อาจารย์เป็นชาวต่างชาติ ตอนแรกแค่อยากจะเป็นพาร์ตเนอร์ เหมือนแกเหมือนเฟียเลย พอมาช่วย 3 เดือนว่าการออกแบบต้องมีอะไรบ้าง แต่หลังๆ มาอาจารย์บอกใหม่ว่า ผมให้นักเรียนออกแบบและตัดเกรดกับคุณเลย โปรเจคนี้คือทั้งคลาสทำงานร่วมกันกับคุณ พอออกแบบเสร็จปุ๊บ อาจารย์แนะนำผู้รับเหมาให้ด้วย บริษัทคิดดี ทำดี"

ในช่วงก่อสร้างสวนครูองุ่นจึงเปิดไว้แต่พื้นที่ข้างหน้าที่มีการขายเครื่องดื่มและสินค้ามือสอง และลานเล็กๆ

"ก็มีคำถามมากมายเลย ปิดเหรอ เราบอกรอแป๊บนึง ดิฉันก็อยู่กับความกดดันมาหลายปีเหมือนกัน ว่าแบบมันไม่เสร็จสักที แต่แบบมันต้องใช้เวลา มันมีผู้มีส่วนเกี่ยวข้องเยอะ นี่ในอนาคตมันจะเป็นดอกที่มันจะออกเนี่ย"

โซเฟีย เทียบการพัฒนาพื้นที่ครั้งนี้ว่าเป็นการทำงานร่วมกันจากตัวแทนคนสามรุ่น

“ลุงสินธุ์ (สินสวัสดิ์) นี่คือลูกศิษย์ครูงองุ่น มือขวาเลย ลุงสินรุ่นปู่ แล้วก็พี่หนูหริ่งคือเป็นวัยลุง เราเป็นรุ่นหลานแล้ว ก็เลยเรียนรู้ ดิฉันก็เห็นความเจริญเติบโตข้างหน้าว่าอนาคตเทรนด์มันเป็นแบบนี้ แต่กว่าจะให้มันเป็นเนื้อเดียวกันได้นะ ก็เลยใช้เวลา ๗ ปี นานหน่อย มันมีเส้นมูลนิธิอยู่แล้วมันมีเส้นของศิลปะอยู่”

โซเฟีย ผ่านร้อนผ่านหนาวกับการพัฒนาพื้นที่นี้ร่วมกับคนมากมาย แต่เธอเชื่อมั่นว่า ผลที่ได้จะลงตัวกับความตั้งใจของครูองุ่น

"มันท้าทายแน่นอน แต่ว่าพอตอนนี้ พอเรามาถึงจุดที่เราเห็นเสาครั้งแรกร้องไห้ แบบเฮ้ย ดูแล้วใกล้แล้ว"

เมื่อได้ฟังโซเฟียเล่าถึงสิ่งที่กำลังจะเกิดขึ้นอีกไม่กี่เดือนในปี ๒๕๖๙ นี้ด้วยสายตาเป็นประกายเช่นนี้ ผู้เขียนจึงนึกถึงส่วนหนึ่งของพินัยกรรมของครูองุ่นที่เขียนไว้วันที่ 9 มิถุนายน 2532 ว่า

"ข้าพเจ้าหวังว่าบุคคลรุ่นหลังผู้มีจิตใจเสียสละเพื่อสังคม จะเข้ารับภาระสืบทอดดำเนินกิจกรรมในที่แห่งนี้ จักมีความคิดกว้างไกล สามารถขยายงานรับใช้สังคมในวงกว้างยิ่งขึ้นสืบไป และถือเป็นภาระหมายเลขหนึ่งในอันจะสงวนรักษาผืนดินแห่งนี้ มิให้ตกไปเป็นที่รับใช้กิจการอย่างอื่นในเชิงธุรกิจเต็มรูปแบบ เช่นให้บุคคลหรือกลุ่มบุคคลมาลงทุน

"โดยนัยยะนี้ แม้ข้าพเจ้ามิได้เกิดเป็นลูกชาวนาทุ่งแสนแสบ แต่ข้าพเจ้าได้ใช้ชีวิต ณ ดินแดนแห่งนี้กว่าครึ่งศตวรรษ ข้าพเจ้าจึงขอมอบร่างของตนคืนสู่แผ่นดิน เป็นส่วนอันแนบแน่นของแผ่นดินโดยธรรมชาติ

"และขอเห็นสถานที่แห่งนี้ร่มเย็นเขียวขจี รักษาความเป็นธรรมชาติไว้ จวบนิรันดร แม้ตัวบ้านปรักหักพังลงต้องรื้อทำลาย ก็ขอให้กรรมการทั้งหลายร่วมพิจารณาสร้างเป็นอาคารย่อมๆ เพื่อดำเนินกิจกรรมสาธารณประโยชน์ หรือดัดแปลงเป็นสนามเด็กเล่นตามสมควรแก่กรณีย์"

เมื่อมาถึงตรงนี้ โซเฟีย มีคำถ้อยคำมากมายที่อยากพร่างพรูต่อครูองุ่นด้วยอารมณ์ที่กำลังอ่อนไหวซึ่งเป็นเหตุที่เข้าใจได้

"อยากบอกครูองุ่นว่า ขอบคุณที่เหนื่อยมาตั้งแต่ต้น อันนี้คือคำวัยรุ่นนะ แล้วก็รักษาที่ดินตรงนี้ไว้ มันทำให้คนรุ่นเฟียที่อยากมีพื้นที่เป็นของตัวเอง ได้เข้ามาใช้ ได้มีพื้นที่ หลักๆ เลยขอบคุณที่ทำ ถ้าเป็นอาหาร เราคือหนึ่งในเครื่องปรุงเล็กๆ แล้วเราจะบอกกับครูว่า ถ้าสมมุติว่ากระจกเงาไม่ได้อยู่ เฟียสัญญาไว้ว่าเราจะหาเครื่องปรุงใหม่มาต่อให้ได้ เพราะว่าพื้นที่มันต้องอยู่ เพราะนอกเหนือจากที่ครูเขียนไว้แล้วว่าพื้นที่มันไม่ได้เป็นของใคร มันต้องดำเนินการไปตลอด แต่มันก็เป็นหน้าที่ของเราที่ต้องรักษาค่ะ เพราะว่าหัวมาแบบนี้แล้ว เราก็รับมันมาแล้ว เราก็อยากเห็นมันไปต่อ อนาคตอาจจะเป็นรุ่นของลูกพี่ก็ได้ ที่อยากขยับอยากมาทำอะไรต่อ"

โซเฟีย พาเดินชมพื้นที่ก่อสร้าง ต้นไม้ต้นโปรดของเด็กๆ ยังคงอยู่และจะเป็นส่วนหนึ่งของอาคาร มีพื้นที่ที่จะเป็นห้องสมุด มุมเด็ก ห้องหับที่จะใช้ประชุม รวมถึงดาดฟ้าที่ทำกิจกรรมได้และมองไปเห็นเพื่อนบ้านซึ่งก็คือ สถาบันปรีดี พนมยงค์ ที่กำลังจะกลับมาเปิดตัวอีกไม่กี่เดือนนี้เช่นกัน

เมื่อเดินลงมาจากดาดฟ้าจะเป็นบ้านสีเขียวหลังเล็กของครู ตั้งอยู่ใกล้กับหลุมฝังศพของครูองุ่น ครั้นเดินมาถึงที่ตรงจุดนี้เอง ผู้เขียนระลึกและจินตนาการเป็นภาพต่างๆ ปนเปกันไปชั่วขณะหนึ่งที่เกิดขึ้นในสวนนี้ ไม่ว่าจะเป็น

ครั้งหนึ่ง วัฒน์ วรรลยางกูร เคยมาแลกเปลี่ยนพูดคุยกับเพื่อนพ้องที่นี่ หลายปีผ่านไป ลูกๆ ของเขาก็มาทำกิจกรรมในที่เดียวกัน ภาพชายหนุ่มอดีตนักศึกษาที่เคยทำหน้าที่หน่วยรักษาความปลอดภัยสมทบกลุ่มกนก 50 คุ้มกันรถนำขบวนของฝ่ายนักศึกษาประชาชนในเหตุการณ์ 14 ตุลาคม 2516 ที่กลายมาเป็นศิษย์ของครู ภาพกลุ่มละครมาขอยืมหุ่นมือครูองุ่น ภาพเจ้าหน้าที่รัฐเข้ามาสอดส่องและพยายามเก็บภาพนักกิจกรรมที่เคลื่อนไหวทางการเมือง ภาพงานเสวนา รำลึกถึงมวลชน เสียงเพลงขับกล่อม วงคุยหลังฉายภาพยนตร์ ภาพครูองุ่นที่โดนคุกคามจากเจ้าหน้าที่รัฐผ่านเหตุการณ์ทางการเมืองต่างๆ ไม่ว่าจะเป็น 14 ตุลาคม 2516 หรือ 6 ตุลาคม 2519 ภาพลูกศิษย์ซื้อกล้วยปิ้ง โดยเฉพาะกล้วยหักมุกมาฝากครู ภาพเด็กๆ วิ่งเล่นกันสนุกสนาน

คุณสินธุ์สวัสดิ์ เล่าเสริมว่า

"วันดีคืนดีมีควาญช้างขี่ช้างมาขออาศัยพักให้น้ำให้หญ้าช้างที่รอนแรมมาจากต่างจังหวัด ครูองุ่นตื่นเต้นและยินดีมาก พระธุดงค์มาขอปักกลดในบริเวณพื้นที่บ้านครู แทบจะทุกวัน แพะหลายตัวของชาวบ้านมุสลิมที่อยู่ด้านในซอยทองหล่อ จะมาแทะกินยอดไม้ เช้าตรู่แดดยังไม่ทันออกดีครูองุ่นแบกกระบวยเดินตรงไปวิดน้ำจากบ่อรดต้นไม้นานาชนิด"

นอกจากนั้น ยังมีตำนานที่ฟังมาว่า ไรเดอร์ผู้มาใช้พื้นที่หน้าสวนครูองุ่นนั่งกินข้าวเช้า เล่าว่า เขาพบหญิงชราใส่แว่นใจดีชวนให้เข้ามานั่งกินข้างในสวนจะดีกว่า หรือคุณป้าที่มาขายของในงานตลาดนัดแล้วได้นั่งคุยกับหญิงชราลักษณะเดียวกันอย่างถูกคอหลังจากเห็นยิ้มให้หลายครั้ง

ยังมีภาพอีกมากมายที่ผู้เขียนไม่สามารถบรรยายได้หมดจากการอ่าน รับรู้ และฟังเรื่องเล่าของครูองุ่น เพราะความรู้สึกตอนนั้นมันท่วมท้นระคนการอยากขอบคุณครูอย่างมากที่สุด

โซเฟีย พาเดินดูสถานที่โดยรอบเสร็จแล้ว คนงานทยอยออกจากพื้นที่ก่อสร้างในสวนครูองุ่น น้องๆ อาสาสมัครเริ่มเก็บร้านและจัดสรรวางของที่มีคนนำผ้าจำนวนมากมาบริจาคเพื่อทำหุ่นเชิดมือให้เด็กๆ

คํ่าแล้ว ท้องฟ้าฉายสีส้มอมชมพูอีกครั้งเหมือนจะบอกว่าไม่นานความมืดกำลังจะปกคลุมสวนครูองุ่นเหมือนทุกๆ วัน แต่ยังมีความสว่างอย่างหนึ่งในสวนของครูที่ไม่เคยมอดดับ นั่นก็คือแสงแห่งความหวังและศรัทธาของคนรุ่นต่อรุ่นที่ตั้งใจสืบสานเจตนารมณ์ของครูองุ่น มาลิกตลอดไป

แด่ผู้ที่เสียเปรียบทางสังคม มวลชนที่จากไป คนรุ่นใหม่ ชุมชน และเด็กๆ ที่เป็นความหวังของวันพรุ่งนี้

รายงานพิเศษ

สิทธิมนุษยชน

"อย่าขัดจังหวะศัตรูที่กำลังผิดพลาด" จีนคาดหวังอะไรจากสงครามอิหร่าน เหตุใดจึงเลือกยืนดูอยู่ห่างๆ

See Think — Fri, 03 Apr 2026 04:22:39 +0000

"อย่าขัดจังหวะศัตรูที่กำลังผิดพลาด" จีนคาดหวังอะไรจากสงครามอิหร่าน เหตุใดจึงเลือกยืนดูอยู่ห่างๆ

สี จิ้นผิง เข้าพบ อายาตุลเลาะห์ อาลี คาเมเนอี ผู้นำสูงสุดอิหร่าน (ขณะนั้น) ที่กรุงเตหะราน เมื่อ 23 ม.ค. 2559

(ที่มา: แฟ้มภาพ/Wikipedia)

See Think Fri, 2026-04-03 - 11:22

บทวิเคราะห์ใน The Economist ที่พูดคุยกับบรรดานักการทูต ที่ปรึกษา ผู้เชี่ยวชาญจีน พวกเขาประเมินว่าว่าสงครามอิหร่านครั้งนี้อาจเร่งความเสื่อมถอยของสหรัฐฯ และเบี่ยงเบนความสนใจออกจากเอเชีย เปิดโอกาสให้จีนขยายอิทธิพลทางเทคโนโลยี พลังงาน และเศรษฐกิจ พร้อมตอกย้ำแนวทาง “พึ่งพาตนเอง” ของประธานสีจิ้นผิง ในการประชุมสุดยอดสองผู้นำในเดือนหน้า ‘โดนัลด์ ทรัมป์’ อาจเจรจาโน้มน้าวได้ง่ายขึ้น จีนอาจจะบรรลุข้อตกลงเกี่ยวกับมาตรการภาษี และการควบคุมการส่งออก รวมไปถึงประเด็นไต้หวัน

แต่เบื้องหลังความมั่นใจนั้นยังมีความกังวล ทั้งความไม่แน่นอนของสงคราม ผลกระทบต่อการค้า และความเป็นไปได้ที่จีนเองอาจคำนวณผิด เพราะจีนมักมีท่าทีระมัดระวัง ถูกจำกัดด้วยกรอบของพรรคคอมมิวนิสต์ และหลายต่อหลายครั้งที่ผ่านมาเมื่อสหรัฐฯ ไม่ได้ทำหน้าที่เป็นหลักประกันความมั่นคงของโลก จีนก็มักลังเลที่จะก้าวเข้ามาแทนที่

โดนัลด์ ทรัมป์ ประธานาธิบดีสหรัฐฯ ทักทาย สีจิ้นผิง ประธานาธิบดีจีน ก่อนการประชุมทวิภาคีที่อาคารผู้โดยสารท่าอากาศยานนานาชาติกิมแฮ วันพฤหัสบดีที่ 30 ตุลาคม 2025 ที่เมืองปูซาน ประเทศเกาหลีใต้ (ที่มา: แฟ้มภาพ/Daniel Torok/The White House)

อย่าขัดจังหวะศัตรูที่กำลังผิดพลาด

การทำสงครามกับอิหร่านเคยถูกคาดหมายว่าจะเปลี่ยนแปลงตะวันออกกลาง ด้วยการทำให้ระบอบการปกครองที่ถูกมองว่าเป็นภัยอ่อนแอลง และสกัดกั้นความทะเยอทะยานด้านนิวเคลียร์ของอิหร่าน สำหรับผู้สนับสนุนสายฮาร์ดคอร์ สงครามครั้งนี้ยังอาจเปลี่ยนแปลงโลกได้ด้วยการกดดันจีนซึ่งกำลังผงาดขึ้น โดยจะแสดงให้เห็นว่าการที่อเมริกาควบคุมเส้นทางการไหลของน้ำมัน ทำให้จีนอยู่ในภาวะเปราะบางเพียงใด อีกทั้งยังช่วยเสริมพลังการยับยั้ง (deterrence) ด้วยการตอกย้ำความเหนือกว่าทางทหารของสหรัฐฯ เมื่อเทียบกับความลังเลหรือความไร้ความสามารถของจีนในการช่วยเหลือพันธมิตรของตน

แต่เมื่อการสู้รบดำเนินมาได้หนึ่งเดือน เหตุผลเช่นนี้กลับดูเป็นความเข้าใจที่ผิดพลาดและเต็มไปด้วยความหยิ่งทะนง และอย่างน้อย นั่นคือมุมมองจากปักกิ่ง นิตยสาร The Economist ได้พูดคุยกับนักการทูต ที่ปรึกษา นักวิชาการ ผู้เชี่ยวชาญ ตลอดจนเจ้าหน้าที่รัฐทั้งในอดีตและปัจจุบันของจีน เกือบทั้งหมดมองว่าสงครามครั้งนี้เป็นความผิดพลาดร้ายแรงของสหรัฐฯ พวกเขากล่าวว่าจีนเลือกยืนดูอยู่ห่าง ๆ เพราะผู้นำจีนเข้าใจคำกล่าวที่มักถูกยกให้เป็นของนโปเลียน โบนาปาร์ต (Napoleon Bonaparte) ซึ่งเชื่อกันว่าเอ่ยขึ้นเมื่อฝ่ายตรงข้ามของเขากำลังละทิ้งชัยภูมิสูงข่มที่สมรภูมิเอาสเตอร์ลิทซ์ (Austerlitz) ว่า “อย่าขัดจังหวะศัตรูตอนที่เขาอยู่กลางความผิดพลาด”

ชาวจีนจำนวนมากมองว่าสงครามครั้งนี้จะเร่งให้ความเสื่อมถอยของอเมริกาเกิดขึ้นเร็วขึ้น พวกเขาเห็นว่าการใช้กำลังของสหรัฐฯ เป็นการยืนยันความถูกต้องของแนวทางที่ผู้นำจีน สีจิ้นผิง ให้ความสำคัญกับ “ความมั่นคง” มากกว่าการเติบโตทางเศรษฐกิจ และยังคาดหวังว่าเมื่อสันติภาพมาถึง ก็จะเปิดโอกาสให้จีนเข้าไปใช้ประโยชน์จากสถานการณ์นั้นได้ อย่างไรก็ตาม เบื้องหลังความมั่นใจดังกล่าวก็ยังมีความกังวลแฝงอยู่ รวมถึงสัญญาณเตือนถึงความเป็นไปได้ที่จีนเองอาจคำนวณสถานการณ์ผิดพลาด

ประการแรก มุมมองในปักกิ่งคือ สหรัฐฯ กำลังโจมตีอิหร่านเพราะรู้สึกว่าอำนาจของตนกำลังถดถอย เช่นเดียวกับจักรวรรดิอังกฤษในศตวรรษที่ 19 การแสดงแสนยานุภาพทางทหารอันน่าเกรงขามของสหรัฐฯ กลับตัดกันอย่างชัดเจนกับการขาดเป้าหมายที่ชัดเจนหรือความยับยั้งชั่งใจ โดนัลด์ ทรัมป์ ปฏิเสธคำแนะนำของผู้เชี่ยวชาญ ออกคำขู่ที่รุนแรงเกินจริง และในช่วงเวลาที่บทความนี้เผยแพร่ เขากำลังจะกล่าวปราศรัยต่อประชาชนท่ามกลางกระแสข่าวเรื่องความเป็นไปได้ในการถอนตัวจากสถานการณ์ดังกล่าว (หมายเหตุ: โดนัลด์ ทรัมป์ แถลงความคืบหน้าสงครามอิหร่านหลังครบรอบ 1 เดือนเมื่อคืนวันที่ 1 เม.ย. ในเวลาสหรัฐอเมริกา แต่ยังไม่ส่งสัญญาณการยุติการสู้รบ) การขาดยุทธศาสตร์ที่ชัดเจนเช่นนี้ทำให้สหรัฐฯ ตกอยู่ในความเสี่ยงที่จะล้มเหลว

บรรดาผู้เชี่ยวชาญชาวจีนหวังว่าสงครามครั้งนี้จะยิ่งขยายกระแสการพูดถึง “ความเสื่อมถอยของอเมริกา” ให้กว้างขวางขึ้น การให้ความเห็นของโดนัลด์ ทรัมป์ เกี่ยวกับความเป็นไปได้ของปฏิบัติการภาคพื้นดิน สะท้อนให้เห็นว่าการตัดสินใจที่ขาดการไตร่ตรองเพียงก้าวเดียวสามารถนำไปสู่ก้าวต่อไปได้อย่างง่ายดาย หากอิหร่านตกอยู่ในความโกลาหล หรือหากระบอบการปกครองอิหร่านยังคงยึดกุมอำนาจต่อไป สหรัฐฯ ก็อาจต้องใช้เวลาหลายปีในการรับมือวิกฤตในตะวันออกกลาง และหากอิหร่านเดินหน้าพัฒนาอาวุธนิวเคลียร์ “ลุงแซม” ก็อาจต้องเข้าสู่สงครามอีกครั้ง

ทั้งหมดนี้จะยิ่งเบี่ยงเบนความสนใจของสหรัฐฯ ออกจากภูมิภาคเอเชียตะวันออก ซึ่งหากเป็นไปตามที่จีนต้องการ ก็จะกลายเป็นการกำหนดทิศทางของศตวรรษที่ 21 สงครามครั้งนี้ยังทำให้ประเทศต่าง ๆ ที่พึ่งพาสหรัฐฯ เกิดความกังวลมากขึ้น ไม่เพียงเพราะพันธมิตรของพวกเขาดูไม่น่าเชื่อถือเหมือนเดิม แต่ยังเพราะพวกเขาต้องรับภาระจากราคาพลังงานและวัตถุดิบที่สูงขึ้นอันเป็นผลจากการตัดสินใจที่หุนหันพลันแล่นของสหรัฐฯ ด้วย ดังนั้น ประเทศในเอเชียจะระมัดระวังมากขึ้นหรือไม่ในการหลีกเลี่ยงการกระทบกระทั่งกับจีน?

ประการที่สอง เจ้าหน้าที่จีนมองว่าสงครามครั้งนี้สะท้อนให้เห็นถึงความถูกต้องของแนวทางที่ สีจิ้นผิง เน้นการสร้าง “ความพึ่งพาตนเอง” ด้านเทคโนโลยีและทรัพยากร แม้ว่าความพยายามเหล่านี้จะต้องแลกมาด้วยการชะลอตัวของการเติบโตทางเศรษฐกิจ (ซึ่งยังคงต่ำกว่าศักยภาพอย่างดื้อดึงและสิ้นเปลืองโดยไม่จำเป็น) ผู้นำจีนพยายามปกป้องประเทศจากความเสี่ยงที่เส้นทางสำคัญทางเศรษฐกิจจะถูกปิดกั้น โดยได้สร้างคลังสำรองน้ำมันดิบเชิงยุทธศาสตร์ขนาด 1.3 พันล้านบาร์เรล เพียงพอสำหรับใช้อีกหลายเดือน อีกทั้งยังกระจายแหล่งผลิตพลังงานไปสู่นิวเคลียร์ พลังงานแสงอาทิตย์ และพลังงานลม ควบคู่กับการคงการใช้ถ่านหินที่ผลิตภายในประเทศไว้ จีนยังแสดงความเป็นสัจนิยมตามแบบฉบับของตน ด้วยการเอื้อให้การค้าขายน้ำมันของอิหร่านดำเนินต่อไป

นอกจากนี้ สีจิ้นผิง ยังได้ลงทุนสร้าง “จุดคอขวด” ของตนเองเพื่อใช้เป็นเครื่องมือยับยั้งสหรัฐฯ เมื่อปีที่ผ่านมา หลังจากโดนัลด์ ทรัมป์ ยกระดับมาตรการภาษีศุลกากร เขาเคยขู่จะจำกัดการส่งออกแร่หายาก ซึ่งมีความสำคัญอย่างยิ่งต่ออุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์และเทคโนโลยีพลังงานสะอาด แม้อิทธิพลต่อรองนี้อาจลดลงเมื่อสหรัฐฯ หาแหล่งทางเลือกได้ แต่ผู้นำจีนก็กำลังมองหาจุดกดดันใหม่ ๆ อยู่แล้ว รวมถึงโมเลกุลยาสำคัญบางชนิด ชิปบางประเภท และระบบโลจิสติกส์ ขณะเดียวกัน เขาต้องการให้จีนครองความได้เปรียบในเทคโนโลยีใหม่ เช่น การประมวลผลเชิงควอนตัมและหุ่นยนต์

ท้ายที่สุด สงครามครั้งนี้จะสร้างโอกาสใหม่ ๆ ประเทศในอ่าวเปอร์เซียและอิหร่านจะเปิดประมูลสัญญาฟื้นฟูประเทศด้วยวงเงินมูลค่าสูง หลายประเทศที่กังวลต่อความเสี่ยงของการถูกปิดกั้นการขนส่งในช่องแคบฮอร์มุซในอนาคต จะหันไปซื้อเทคโนโลยีพลังงานสีเขียวจากจีนมากขึ้น รวมถึงอุปกรณ์จากผู้ผลิตพลังงานแสงอาทิตย์ พลังงานลม และแบตเตอรี่ ซึ่งล้วนกำลังเผชิญภาวะกำลังการผลิตส่วนเกิน ในขณะที่สหรัฐฯ แสดงท่าทีขึ้น ๆ ลง ๆ ไม่แน่นอน แนวทาง “ผลประโยชน์นิยมแบบเย็นชา” ของจีนอย่างน้อยก็ถูกมองว่ามีความสม่ำเสมอและคาดการณ์ได้

จีนยังเชื่อว่าสามารถใช้ประโยชน์จากสหรัฐฯ ได้อีกด้วย เมื่ออ่อนแรงลงจากสถานการณ์ในอิหร่าน โดนัลด์ ทรัมป์ อาจกลายเป็นคู่เจรจาที่โน้มน้าวได้ง่ายขึ้น ในการประชุมสุดยอดกับสีจิ้นผิง ที่ปักกิ่งในเดือนพฤษภาคม จีนหวังจะวางพื้นฐานสำหรับข้อตกลงที่จะจำกัดการใช้มาตรการภาษีและการควบคุมการส่งออกของสหรัฐฯ และอาจเปิดทางสู่กรอบความร่วมมือด้านการลงทุนของจีนในสหรัฐฯ ด้วย

ในสถานการณ์ที่ดีที่สุดสำหรับอาหวังจีนก็คือ โดนัลด์ ทรัมป์ อาจประกาศว่าสหรัฐฯ คัดค้านเอกราชของไต้หวัน และสนับสนุน “การรวมชาติอย่างสันติ” ซึ่งจะถือเป็นการเปลี่ยนแปลงจากแนวทาง “ความคลุมเครือเชิงยุทธศาสตร์” ที่เฮนรี คิสซินเจอร์ เคยกำหนดไว้แต่เดิมเกี่ยวกับสถานะของไต้หวัน

อย่างไรก็ตาม ความมองโลกในแง่ดีของจีนก็ยังถูกถ่วงด้วยความกังวล ผู้เชี่ยวชาญจำนวนหนึ่งรู้สึกประหลาดใจกับวิธีที่กองทัพสหรัฐฯ ใช้ปัญญาประดิษฐ์ (AI) เพื่อประสานการปฏิบัติการทางทหาร นั่นเป็นอีกเหตุผลหนึ่งที่ทำให้พวกเขาปฏิเสธแนวคิดที่ว่า สีจิ้นผิงกำลังเร่งรีบจะบุกไต้หวัน ดังที่กรณีของอิหร่านแสดงให้เห็น สงครามเป็นสิ่งที่คาดเดาไม่ได้ และหากอเมริกากำลังเสื่อมถอยจริง สงครามก็อาจไม่จำเป็น ความกังวลอื่น ๆ ยังอยู่ในด้านเศรษฐกิจ หากสงครามยืดเยื้อ ความเสียหายต่อจีนและการส่งออกของจีนก็จะเพิ่มขึ้น แม้ว่าประเทศอื่น ๆ อาจได้รับผลกระทบหนักกว่า

แม้การวิเคราะห์ของจีนจะมีลักษณะเยือกเย็นและคำนวณอย่างรอบคอบ แต่ก็ยังมี “จุดบอดทางยุทธศาสตร์” อยู่ประการหนึ่ง นักคิดจีนมักไม่ค่อยเต็มใจพิจารณาความเป็นไปได้ที่สหรัฐฯ อาจกลายเป็นมหาอำนาจเถื่อน (rogue power) ที่ฉีกทำลายระเบียบโลกซึ่งตนเองเป็นผู้สร้างขึ้น แม้ว่าจีนจะชอบวิพากษ์วิจารณ์คุณค่าของโลกตะวันตกอยู่เสมอ แต่จีนเองก็เติบโตได้ดีภายใต้กติกาสากลที่สหรัฐฯ ทุ่มเทสร้างและค้ำจุนมา

โลกที่ไร้เสถียรภาพจะเป็นสิ่งที่ไม่สบายสำหรับจีน ความปั่นป่วนระดับโลกจะบั่นทอนการเติบโตที่ขับเคลื่อนด้วยการส่งออกของจีน ซึ่งเป็นเรื่องน่ากังวลสำหรับพรรคการเมืองที่ความชอบธรรมตั้งอยู่บนความมั่งคั่ง ความมีระเบียบแบบเข้มงวด และแนวคิดความพิเศษเฉพาะของจีนเอง

สถานการณ์เช่นนั้นอาจเกิดขึ้นพร้อมกับความเสื่อมถอยของสหรัฐฯ แต่ก็ไม่จำเป็นต้องเป็นเช่นนั้นเสมอไป เมื่อต้องเผชิญกับความเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยีและการเมือง สหรัฐฯ แสดงให้เห็นซ้ำแล้วซ้ำเล่าว่ามีความสามารถโดดเด่นในการปรับตัวใหม่ ในทางตรงกันข้าม จีนมีความระมัดระวัง สังคมกำลังเข้าสู่ภาวะสูงวัย และถูกจำกัดด้วยกรอบอุดมการณ์ของพรรคคอมมิวนิสต์จีน นอกจากนี้ ในหลายครั้งที่ผ่านมา เมื่อสหรัฐฯ ไม่ได้ทำหน้าที่จัดหาความมั่นคงระดับโลก จีนก็มักลังเลที่จะก้าวเข้ามาแทนที่

จีนกำลังวางน้ำหนักอย่างมากไว้กับสมมติฐานว่าสหรัฐฯ จะไม่สามารถเติบโตได้ท่ามกลางความไร้ระเบียบที่ตนเองกำลังก่อขึ้น แต่ก็มีอนาคตอีกแบบหนึ่งที่สหรัฐฯ โอบรับความปั่นป่วน ขณะที่จีนหันกลับไปปิดตัวเอง และอนาคตเช่นนั้นอาจเป็นของสหรัฐฯ ก็เป็นได้

ที่มา: แปลและเรียบเรียงจาก

How China hopes to win from the war, The Economist, 1 April 2026 https://www.economist.com/leaders/2026/04/01/how-china-hopes-to-win-from-the-war

ข่าว