Η επερχόμενη εκλογική αναμέτρηση θα χαρακτηρισθεί χωρίς αμφιβολία από το στοιχείο της πόλωσης, με τον ΣΥΡΙΖΑ και τη ΝΔ να αναδεικνύονται στους  κεντρικούς πρωταγωνιστές της.  Ο πρωτοφανής κατακερματισμός της ψήφου που καταγράφηκε στην ψήφο της 6^ης Μαΐου, θα παραχωρήσει τη θέση του σε ένα περισσότερο συγκεντροποιημένο κομματικό σκηνικό. Αυτό θα συμβεί κυρίως εις βάρος εκείνου του τμήματος του εκλογικού σώματος (19%), το οποίο επιλέγοντας την πολυχρωμία των μικρών νεοπαγών κομματικών σχηματισμών παρέμεινε -χάρις στην απολύτως αντιδημοκρατική και στρεβλωτική λειτουργία του εκλογικού νόμου- χωρίς πολιτική εκπροσώπηση. Η μετάβαση όμως από τον μεταπολιτευτικό δικομματισμό στο νέο διπολισμό, που αναδύεται στη βάση της διαιρετικής τομής του μνημονίου, δεν είναι βέβαιο ότι θα ολοκληρωθεί με την επόμενη Βουλή.

Η άνοδος της Αριστεράς

Το εκλογικό αποτέλεσμα της 6^ης Μαΐου κατέγραψε με σαφήνεια τις αντιμνημονιακές διαθέσεις του εκλογικού σώματος. Το πολιτικό κενό που έχει δημιουργηθεί  τείνει -για  πρώτη φορά μετά τον πόλεμο- να καλυφθεί από την αριστερά. Η δυναμική του εκλογικού αποτελέσματος της 6^ης Μαΐου εκδηλώνεται ήδη με σφοδρότητα.  Η εκλογική επιτυχία του ΣΥΡΙΖΑ έχει πυροδοτήσει μετεκλογικά ένα νέο εκλογικό ρεύμα υπέρ του. Το εν λόγω ρεύμα είναι πολλαπλάσιας εμβέλειας από το αντίστοιχο προεκλογικό και έχει οδηγήσει -μέχρι στιγμής- σε περαιτέρω αλματώδη αύξηση της επιρροής του (28%, +11% σε σύγκριση με το πρόσφατο εκλογικό αποτέλεσμα). Αυτή, συντελείται κυρίως εις βάρος του ΚΚΕ, των μικρότερων αριστερών σχηματισμών , αλλά και -σε σημαντικό βαθμό- εις βάρος της συντηρητικής μερίδας των αντιμνημονιακών ψηφοφόρων που ακολούθησαν σε πρώτη φάση τον κ.Καμμένο. Θα πρέπει να σημειωθεί, ότι η σύγκλιση των επιμέρους πολιτικών δυνάμεων εναντίον του ΣΥΡΙΖΑ και ο μετωπικός χαρακτήρας που λαμβάνει η αντιπαράθεση, μάλλον τείνει να διευκολύνει και να ενισχύσει παρόμοιες «διαπαραταξιακές» διαρροές. Η ραγδαία αύξηση της εκλογικής επιρροής του τείνει να επιλύσει την υφέρπουσα κρίση εκπροσώπησης υπέρ του, κατά τρόπο αντίστοιχο με εκείνον που συντελέσθηκε στην πρώιμη περίοδο 1974-1977, τότε υπέρ του ΠΑΣΟΚ. Παράλληλα με την εκλογική τάση εξελίσσεται και ένας διπλός οργανωτικός μετασχηματισμός της συγκεκριμένης κομματικής οντότητας. Αφενός, από «τα πάνω», δηλαδή στο επίπεδο του ηγετικού κομματικού στρώματος, συντελείται η ενοποίηση των επιμέρους ομαδοποιήσεων και ρευμάτων, για να εξασφαλισθεί το ευεργέτημα των 50 εδρών που παρέχει ο εκλογικός νόμος. Αφετέρου, «από τα κάτω», με την ενεργό συμμετοχή ψηφοφόρων και οπαδών, που ορισμένες φορές τείνει να θυμίζει 1974.

Αντισυσπείρωση

Η συντηρητική παράταξη αναδύθηκε από την κάλπη πολλαπλά κατακερματισμένη ενώ το ποσοστό της είναι το χαμηλότερο που έλαβε κόμμα της δεξιάς μετεμφυλιακά. Οι δομικές της αδυναμίες παραμένουν και καθιστούν δυσχερή τον στόχο της εκλογικής νίκης. Ωστόσο, η άνοδος της Αριστεράς δημιουργεί αντισυσπείρωση και η ΝΔ αναγορεύεται εκ των πραγμάτων στον κορμό του αντίπαλου πόλου. Ήδη, στην πρώτη μετεκλογική μέτρηση του Πολιτικού Βαρόμετρου, καταφέρει να αυξήσει την επιρροή της κατά 5 εκατοστιαίες μονάδες (24%), επαναπατρίζοντας ένα ποσοστό δυσαρεστημένων συντηρητικών ψηφοφόρων που στην πρώτη αναμέτρηση επέλεξαν τους Ανεξάρτητους Έλληνες, την άκρα δεξιά, ή μικρότερα σχήματα του φιλελεύθερου χώρου. Ως προς αυτό το σημείο, θα πρέπει να επισημανθεί ότι οι προσχωρήσεις κορυφής ενδεχομένως δεν θα προσθέσουν κάτι περισσότερο, από αυτό το οποίο έχει ήδη συντελεσθεί στο επίπεδο του εκλογικού σώματος.

Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ (20/5/2012)
Το σχετικό Βαρόμετρο της Public Issue
English Version

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΥΚΟΥΡΑΚΗΣ είναι εκλογικός αναλυτής της Public Issue

Το ισχύον εκλογικό σύστημα καθιερώθηκε στη βάση του παγιωμένου συσχετισμού δυνάμεων της τελευταίας 30ετίας με σκοπό να εξυπηρετήσει σε ικανοποιητικό βαθμό δύο στόχους:

• την επίτευξη αυτοδύναμης κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας από το πρώτο κόμμα, μέσω της πριμοδότησής του με 40 έδρες, πρακτικά με ποσοστά περί το 40-41%.
• την εξασφάλιση αναλογικής εκπροσώπησης όλων των κομμάτων που αντιπροσωπεύονται στη Βουλή, στα οποία αποδίδονται περίπου τα 9/10 των εδρών που θα λάμβαναν με απλή αναλογική.

Στην αρχική του μορφή, εφαρμόστηκε στις εκλογικές αναμετρήσεις του 2007 και του 2009. Το 2008 τροποποιήθηκε μερικώς, με σημαντικότερη μεταβολή την αύξηση του αριθμού των εδρών της πριμοδότησης σε 50 ώστε να διευκολύνεται περισσότερο η επίτευξη αυτοδυναμίας καθώς το αντίστοιχο όριο περιοριζόταν στο 38-39%. Στις εκλογές της 6ης Μαΐου εφαρμόστηκε για πρώτη φορά αυτή η τροποποιημένη εκδοχή.

Η ενίσχυση του πρώτου κόμματος, στο πλαίσιο ενός πολιτικού συστήματος που ευνοεί τις μονοκομματικές κυβερνήσεις, έχει μια λογική όταν η επιρροή του κυμαίνεται στα επίπεδα της περιόδου 1974-2009, δηλαδή μονίμως άνω του 41,5%. Στις πρόσφατες εκλογές, όμως, η Ν.Δ. συγκέντρωσε μόλις το 18,9% των ψήφων. Το όριο της αυτοδυναμίας, λόγω του ιδιαίτερα υψηλού αθροιστικού ποσοστού των κομμάτων εκτός Βουλής (19%), διαμορφώθηκε αυτή τη φορά σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα (32,7%). Ωστόσο, ακόμη και το αθροιστικό ποσοστό Ν.Δ.-ΠΑΣΟΚ (32%) ήταν κατώτερο του συγκεκριμένου ορίου.

Το 2007 και το 2009 εξασφαλίστηκε ικανοποιητική αναλογία ψήφων-εδρών στην επικράτεια για το σύνολο των κομμάτων που εκπροσωπήθηκαν στη Βουλή. Όμως, ήταν αναπόφευκτο να προκύψουν στρεβλώσεις στην κατανομή των εδρών σε επίπεδο ελάσσονος εκλογικής περιφέρειας. Και αυτό με δεδομένη την προσαύξηση εδρών για το πρώτο κόμμα, σε συνδυασμό με την κατάτμηση της επικράτειας σε εκλογικές περιφέρειες ανόμοιου μεγέθους (από μονοεδρικές έως τη Β΄ Αθηνών όπου εκλέγονται 42 βουλευτές) και την ανάγκη συντονισμού δύο αλλεπάλληλων, αλλά χωριστών διαδικασιών: πόσες έδρες και ποιες (σε ποιες περιφέρειες) λαμβάνουν οι εκλογικοί σχηματισμοί.

Έτσι, καταγράφηκαν ορισμένες αξιοσημείωτες δυσαναλογίες ψήφων-εδρών σε επιμέρους περιφέρειες, ιδίως σε 4εδρικές και 5εδρικές, με σημαντικότερη εκείνη των Χανίων στις εκλογές του 2007: το πρώτο κόμμα πανελλαδικά, ήταν δεύτερο τοπικά με 38,5% των ψήφων και έλαβε το 75% των εδρών, ενώ το πρώτο τοπικά, με 44,7%, αλλά δεύτερο πανελλαδικά, περιορίστηκε στο 25% των εδρών.

Η εφαρμογή του ίδιου συστήματος σε ένα κατακερματισμένο πολιτικό σκηνικό έχει ως αποτέλεσμα τη γενίκευση των στρεβλώσεων στις επιμέρους περιφέρειες. Με τα νέα δεδομένα, το φαινόμενο αυτό δεν αποτελεί πλέον εξαίρεση αλλά τείνει να καταστεί κανόνας για τις περιφέρειες από 4εδρικές και άνω.

Ενδεικτικά, στις πρόσφατες εκλογές παρατηρήθηκαν φαινόμενα δυσαναλογίας ψήφων-εδρών στις μεγαλύτερες περιφέρειες της χώρας:

• ο ΣΥΡΙΖΑ με 19,1% στην Α΄ Αθηνών και 21,8% στη Β΄ Αθηνών εκλέγει 3 και 9 βουλευτές, αντίστοιχα, όταν η ΝΔ με 15,8% και 12,4%, ως πρώτο κόμμα πανελλαδικά, λαμβάνει 8 και 14 έδρες.
• Παρόμοια εικόνα καταγράφηκε και στην Α΄ Θεσσαλονίκης: με 17,5% ο ΣΥΡΙΖΑ λαμβάνει 3 έδρες και με 14,8% η Ν.Δ. τις διπλάσιες.
• Στην περιφέρεια Αττικής, με 19,4% ο ΣΥΡΙΖΑ έλαβε 2 έδρες και με 13,7% η Ν.Δ. 4 έδρες. Σε απόσταση αναπνοής (13,5%) οι Ανεξάρτητοι Έλληνες περιορίστηκαν σε 2 έδρες.

Επιπλέον, χωρίς κοινοβουλευτική εκπροσώπηση έμειναν:

• η Ν.Δ. στην 4εδρική Ημαθία, όπου ήταν πρώτη σε ψήφους με 21,4% και στην 6εδρική Εύβοια (2η με 14,5%).
• ο ΣΥΡΙΖΑ σε 3 5εδρικές περιφέρειες, στη Μαγνησία και την Κοζάνη, όπου ήταν 2ος σε ψήφους (με 18% και 15%, αντίστοιχα) και στα Τρίκαλα (3ος με 12%).
• το ΠΑΣΟΚ στις 4εδρικές Καβάλας (16,5%), Πιερίας (16%), Κορινθίας (15,4%) και Χανίων (13,9%) και στην 5εδρική Καρδίτσας (15,2%), παρότι βρέθηκε στη 2η θέση τοπικά.

Οι μικρότερες περιφέρειες (συνολικά 56 έδρες) είναι θωρακισμένες απέναντι σε τέτοια φαινόμενα. Οι μονοεδρικές κερδίζονται από το πρώτο κόμμα τοπικά, ενώ για τις 2εδρικές και 3εδρικές προβλέπεται ιδιαίτερη εσωτερική διαδικασία κατανομής στο πλαίσιο κάθε περιφέρειας. Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι σε κάθε περιφέρεια λαμβάνουν από μία έδρα τα δύο ή τρία κόμματα που προηγούνται τοπικά. Επίσης, οι 12 έδρες επικρατείας κατανέμονται αναλογικά.

Η ριζική ανατροπή του συσχετισμού δυνάμεων της τελευταίας 30ετίας, που αποτυπώθηκε στα αποτελέσματα των εκλογών της 6ης Μαΐου, επέφερε τη χρεοκοπία του ισχύοντος εκλογικού συστήματος. Στην επικράτεια προσφέρει μία πριμοδότηση στο πρώτο κόμμα, που πλέον μοιάζει εξωφρενική. Στις επιμέρους εκλογικές περιφέρειες (από 4εδρικές και άνω) προκαλεί ακραίες στρεβλώσεις, οδηγώντας σε εξαιρετικά άδικες κατανομές εδρών. Έτσι, η ψήφος της τοπικής κοινωνίας, κατά κανόνα, δεν αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για τον προσδιορισμό του αριθμού των βουλευτών ενός κόμματος.

Πώς 9 ψήφοι στο Λασίθι επηρέασαν την κατανομή των εδρών στην Ημαθία

Ένας μικρός αριθμός ψήφων σε μία περιφέρεια μπορεί να έχει σημαντική επίδραση στην κατανομή των εδρών σε άλλες περιφέρειες. Ενδεικτικό είναι το παράδειγμα 9 ψήφων στο Λασίθι και 148 ψήφων στη Μαγνησία, που επηρέασαν την κατανομή των εδρών στην Ημαθία.    

Σε πρώτη φάση, ο ΣΥΡΙΖΑ, από τις 52 έδρες που του αναλογούσαν συνολικά με βάση τον εθνικό μέσο όρο του, έλαβε 39  (2 επικρατείας, μία σε μονοεδρική, 12 σε 2εδρικές-3εδρικές και 24 στις περιφέρειες από 4εδρικές και άνω, όπου κάλυψε το εκλογικό μέτρο). Στη συνέχεια αναζήτησε τις 13 υπολειπόμενες έδρες στις περιφέρειες από 4εδρικές και άνω όπου διέθετε τα μεγαλύτερα αχρησιμοποίητα υπόλοιπα ψήφων. Ως 2ο κόμμα στην επικράτεια, έλαβε τελευταίος έδρες από αυτή τη διαδικασία (είχαν προηγηθεί, κατά σειρά, Δημοκρατική Αριστερά, Χρυσή Αυγή, ΚΚΕ, Ανεξάρτητοι Έλληνες και ΠΑΣΟΚ). Όμως, σε δύο 5εδρικές περιφέρειες, στη Μαγνησία, όπου ο ΣΥΡΙΖΑ είχε το μεγαλύτερο υπόλοιπο ψήφων και στην Κοζάνη, όπου διέθετε το 8ο, είχε ήδη παραχωρηθεί το σύνολο των εδρών. Συγκεκριμένα, από μία έδρα είχε δοθεί στη Ν.Δ., επειδή κάλυψε το εκλογικό μέτρο και οι υπόλοιπες σε κόμματα με μικρότερα ποσοστά στην επικράτεια, που πήραν έδρες πριν από αυτόν στη διαδικασία των υπολοίπων. Έτσι, αντί για τις συγκεκριμένες περιφέρειες, ο ΣΥΡΙΖΑ ανέδειξε τελικώς από έναν βουλευτή στην 5εδρική Καρδίτσα και την 4εδρική Ημαθία.

Στη Μαγνησία, η Ν.Δ. κατοχύρωσε από την αρχή μία έδρα επειδή υπερέβη οριακά, κατά μόλις 0,1% (148 ψήφοι), το εκλογικό μέτρο. Αν αυτό δεν είχε συμβεί, η έδρα θα κατέληγε στον ΣΥΡΙΖΑ και η Ν.Δ. θα ήταν αυτή που θα έμενε χωρίς εκπροσώπηση, ενώ το αντίστροφο θα συνέβαινε στην Ημαθία. Δηλαδή η Ν.Δ. ήταν… καταδικασμένη να μην εκλέξει βουλευτή είτε στη μία είτε στην άλλη περιφέρεια παρότι και στις δύο ήταν πρώτη σε ψήφους.

Στη 2εδρική περιφέρεια Λασιθίου οι έδρες μοιράστηκαν μεταξύ ΠΑΣΟΚ (23,1%) και Ν.Δ. (14,1%). Ωστόσο, η διαφορά της δεύτερης από τον ΣΥΡΙΖΑ ήταν μόλις 9 ψήφοι. Εάν ο ΣΥΡΙΖΑ είχε βρεθεί στη δεύτερη θέση, τότε θα έπαιρνε έδρα στο Λασίθι (τη δεύτερη σε 2εδρική περιφέρεια μετά το Ρέθυμνο), οπότε θα περιοριζόταν στην εκλογή 12 βουλευτών στις περιφέρειες από 4εδρικές και άνω, όπου παρουσίασε τα μεγαλύτερα υπόλοιπα ψήφων. Έτσι, θα λάμβανε την 52η έδρα του στην Καρδίτσα, ενώ στην Ημαθία θα έμενε αδιάθετη μία έδρα, η οποία θα προσκυρωνόταν στη Ν.Δ.

• Η ανάλυση σε αρχείο pdf

Χωρίς αμφιβολία οι εκλογές της 6^ης Μαΐου αποτελούν τομή στη σύγχρονη πολιτική και εκλογική ιστορία της χώρας. Η λαϊκή ετυμηγορία επισημοποιεί την κατάρρευση του κομματικού συστήματος που συγκροτήθηκε κατά τη διάρκεια της Γ’ Ελληνικής Δημοκρατίας. Η εδραίωση της θεσμικής λειτουργίας του δικομματισμού, εξασφάλισε μεταπολιτευτικά την εναλλαγή στην εξουσία πέντε φορές (1981, 1990, 1993, 2004 και 2009). Με τη σύγκλιση όμως των δύο κομμάτων στην πολιτική του μνημονίου και τη συμμετοχή τους στη συγκυβέρνηση επήλθε η ακύρωσή της. Μέσα σε 30 μήνες, τα δύο κόμματα της διακυβέρνησης απώλεσαν αθροιστικά 3,3 εκατομμύρια ψήφους (-2,2 εκ. το ΠΑΣΟΚ και -1,1 εκ. η ΝΔ). Πρόκειται για τη μαζικότερη πολιτική-εκλογική μετατόπιση της μεταπολιτευτικής περιόδου. Το εκλογικό αποτέλεσμα συνιστά σημείο μη-επιστροφής για τους κομματικούς σχηματισμούς του ΠΑΣΟΚ και της ΝΔ. Ιδίως αν αναλογισθεί κανείς ότι η σημερινή επιρροή τους (32%) δεν αντιπροσωπεύει ούτε το ½ του ποσοστού 77%, που έλαβαν αθροιστικά στις τελευταίες βουλευτικές, πριν από 2½ χρόνια (Οκτώβριος 2009).

Το σημερινό ποσοστό του δικομματισμού είναι το χαμηλότερο που καταγράφηκε σε ελληνική εκλογική αναμέτρηση μετά το 1926. Στην ελληνική πολιτική ιστορία, ποσοστό δικομματικής επιρροής αυτής της τάξης, έχει καταγραφεί μόνον πριν από 62 χρόνια, στις πρώτες μετεμφυλιακές εκλογές του 1950.  Σε εκείνες τις εκλογές, που ας σημειωθεί πραγματοποιήθηκαν με απλή αναλογική, τα δύο μεγαλύτερα κόμματα, το Λαϊκό Κόμμα, με αρχηγό τον Κ.Τσαλδάρη και το Κόμμα Φιλελευθέρων, με αρχηγό τον  Σ.Βενιζέλο έλαβαν αθροιστικά το 36,04% των ψήφων. Εάν συμπεριληφθεί και το 3ο κόμμα της εποχής, δηλαδή η ΕΠΕΚ, του Ν.Πλαστήρα, τότε το αθροιστικό ποσοστό των τριών μεγαλύτερων κομμάτων προσέγγιζε το 52,5%. Στη σημερινή διάταξη των κομματικών δυνάμεων, παρότι μάλιστα δεν ισχύει καν απλή αναλογική, τα δύο πρώτα κόμματα (άθροισμα ΝΔ και ΣΥΡΙΖΑ) συγκέντρωσαν 35,6% και τα τρία πρώτα (με το ΠΑΣΟΚ) μόλις το 48,81% του εκλογικού σώματος.

Ο σημερινός κατακερματισμός των πολιτικών δυνάμεων αποδεικνύεται βαθύτερος ακόμη και εάν συγκριθεί με εκείνον που προέκυψε στη Βουλή του 1950. Λαμβάνει σήμερα τέτοιες διαστάσεις, ώστε μπορεί να εμφανίζεται ως ιδεολογικό-πολιτικό ισοδύναμο του αντίστοιχου κατακερματισμού των πολιτικών δυνάμεων στις πρώτες μετεμφυλιακές εκλογές. Εκείνος υπήρξε αποτέλεσμα της κατοχής και του εμφυλίου, ο σημερινός είναι το πολιτικό-εκλογικό αποτέλεσμα της εφαρμογής του Μνημονίου.

Ο «πόλος της Δεξιάς»

Η σημερινή εκλογική επιρροή της ΝΔ του κ.Σαμαρά (1.200.000 ψήφοι) αποτελεί μόλις το ½ της επιρροής της ΝΔ του 2009, και -εντυπωσιακότερο- μόλις το 60% της επιρροής της το 1981, όταν συνετρίβη εκλογικά για πρώτη φορά από το ΠΑΣΟΚ. Το ποσοστό που έλαβε είναι το χαμηλότερο που εμφάνισε ποτέ κόμμα της Δεξιάς, είτε στη μεταπολίτευση (ΝΔ), είτε προδικτατορικά (Ελληνικός Συναγερμός, ΕΡΕ). Μπορεί να συγκριθεί μόνον με το ποσοστό του Λαϊκού Κόμματος (18,8%), και πάλι στις εκλογές του 1950.

Ο συντηρητικός πόλος αναδύεται από τις εκλογές γεωγραφικά, κοινωνικά, πολιτικά και ιδεολογικά κατακερματισμένος. Διακρίνεται σε τρία βασικά ιδεολογικά ρεύματα (σχηματικά μιλώντας, «λαϊκή δεξιά», «άκρα δεξιά» και «νεοφιλελεύθερη δεξιά») και εκπροσωπείται από επτά κομματικούς σχηματισμούς, που αντιπροσωπεύουν αθροιστικά το 45,8% του (συρρικνωμένου) εκλογικού σώματος. Και τα τρία ρεύματα της Δεξιάς εμφανίζονται σήμερα κομματικά διασπασμένα. Ο χώρος της «λαϊκής δεξιάς», που αποτελεί και τον κορμό, συγκεντρώνοντας αθροιστικά το 29,5% του εκλογικού σώματος, αντιπροσωπεύεται από την εναπομένουσα ΝΔ του κ.Σαμαρά (18,85%) και τους Ανεξάρτητους Έλληνες του κ.Καμμένου (10,6%), σε σχέση ισχύος 2:1. Ο χώρος της «άκρας δεξιάς», που συγκεντρώνει αθροιστικά 9,9%, εκπροσωπείται κυρίως από τη Χρυσή Αυγή (6,97%) και δευτερευόντως από τα υπολείμματα του ΛΑΟΣ (2,9%). Τέλος, ο χώρος της «φιλελεύθερης δεξιάς», συγκεντρώνει τη μικρότερη -αν και ιδιαίτερα επικεντρωμένη- κοινωνική επιρροή, αντιπροσωπεύοντας αθροιστικά το 6,5% του εκλογικού σώματος. Σε αυτό το ρεύμα εντάσσεται η ΔΗΣΥ (2,55%), η Δημιουργία Ξανά (2,15%) και η Δράση-ΦΣ (1,8%). Με βάση την προηγούμενη ιδεολογική διάκριση, ο πόλος της Δεξιάς που αναδείχθηκε από την κάλπη έχει την εξής σύνθεση: η «λαϊκή δεξιά» αποτελεί σήμερα περίπου τα 2/3 του συντηρητικού πόλου (64%), η «άκρα δεξιά» το 1/5 (22%) και η «φιλελεύθερη δεξιά» μόνον το 1/7 (14%). Ωστόσο, μεγαλύτερη πολιτική σημασία έχει προφανώς το γεγονός ότι το μνημόνιο έχει διαιρέσει βαθύτατα και την ελληνική δεξιά. Είναι εντυπωσιακό ότι η σχέση μνημονιακών/αντιμνημονιακών δυνάμεων στο εσωτερικό των κομματικών σχηματισμών της, υπολογίζεται σε 55%-45%. Ιστορικά παραδείγματα ανασύνταξης της ελληνικής δεξιάς υπάρχουν στην πρόσφατη πολιτική ιστορία (1951-2, 1974). Προϋπόθεση, βέβαια, για κάτι παρόμοιο υπήρξε πάντοτε η παρουσία μιας ισχυρής και άφθαρτης ηγετικής προσωπικότητας, στοιχείο μάλλον δυσδιάκριτο στη σημερινή συγκυρία.

Ανατράπηκε η σχέση Κέντρου-Αριστεράς

Οι πρόσφατες εκλογές, ανέτρεψαν επίσης και τη σχέση Κέντρου-Αριστεράς· σχέση, που εγκαθιδρύθηκε στις αρχές της δεκαετίας του ‘60 με την συγκρότηση της Ένωσης Κέντρου, εις βάρος της ΕΔΑ και εδραιώθηκε κοινωνικά και πολιτικά στη μεταπολίτευση, με την ανάδειξη του ΠΑΣΟΚ. Η ιστορική κατάρρευση του ΠΑΣΟΚ που αποτέλεσε και το κύριο πολιτικό παράγωγο της Μεταπολίτευσης ανατρέπει τα δεδομένα. Η Αριστερά, με αιχμή το ΣΥΡΙΖΑ αναγορεύεται πλέον στον αντίπαλο πόλο της πολιτικής σκηνής.Σήμερα, οι πιθανότητες επανάληψης ενός σύγχρονου πειράματος Ένωσης Κέντρου είναι λίγες, ενώ λόγω της οικονομικής και κοινωνικής κρίσης μια προοπτική ανασύνθεσης του κεντρώου ή ενδιάμεσου χώρου δεν φαίνεται εφικτή.

• Η ανάλυση σε αρχείο pdf

• Οι γενικές τάσεις του εκλογικού αποτελέσματος έχουν ήδη διαγραφεί

• Η αποδυνάμωση του δικομματισμού προσλαμβάνει ιστορικές διαστάσεις

• Τα κόμματα της διακυβέρνησης δεν είναι πλέον σε θέση να θέσουν “εκβιαστικό δίλημμα” στο εκλογικό σώμα

• Το Μνημόνιο συγκροτεί τη νέα πολιτική και κοινωνική διαίρεση του εκλογικού σώματος

• Η επόμενη Βουλή θα καταγράψει την κυριαρχία των αντιμνημονιακών διαθέσεων του εκλογικού σώματος, όπως αυτές διαμορφώθηκαν την τελευταία διετία

Η εκτεταμένη ενασχόληση με τις δημοσκοπήσεις δεν παρατηρείται μόνον λόγω του αυτονόητα αυξημένου ενδιαφέροντος που προκαλούν οι εκλογές ή η σημερινή υπαρκτή ρευστότητα της ψήφου. Σε μεγάλο βαθμό οφείλεται στην ιδιότυπη υπερδιόγκωση της σημασίας που έχουν αποκτήσει οι δημοσκοπήσεις στην Ελλάδα. Μάλιστα, η μοναδική -παγκοσμίως- θεσμική ρύθμιση που επιβλήθηκε τελικά, με τον Ν. 3603/2007 παρά τις διατυπωμένες ανησυχίες της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας, μάλλον ενίσχυσε περαιτέρω παρά περιόρισε το ρόλο τους.

Η ιδιαίτερη θέση που καταλαμβάνουν οι δημοσκοπήσεις στο εσωτερικό του πολιτικού συστήματος κάθε χώρας διαφέρει σημαντικά και δεν είναι δεδομένη εκ των προτέρων. Αντιθέτως, είναι παράγωγο αποτέλεσμα της συγκεκριμένης σχέσης που διαμορφώνεται ιστορικά σε κάθε χώρα, ανάμεσα στα εγχώρια πολιτικά κόμματα και τα Μέσα Ενημέρωσης.

Τα τέσσερα άρθρα, που παρατίθενται εδώ κατά χρονολογική σειρά, αναφέρονται στην ανάδυση του δημοσκοπικού φαινομένου στην Ελλάδα, κατά την τελευταία 15ετία:

1) Δημοσκοπήσεις και Δημοκρατία στην Ελλάδα (1999)

Βιβλιογραφική Αναφορά: στο συλλογικό τόμο: Η κοινή γνώμη στην Ελλάδα, 1999-2000, εκδ.: VPRC - Νέα Σύνορα / Α.Λιβάνης, Αθήνα 1999, σελ.125-153

Οι δημοσκοπήσεις αποτελούν φαινόμενο της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας και στοιχείο αδιαχώριστο από την κυρίαρχη μορφή της πολιτικής και του πολιτικού συστήματος. Η μεταπολεμική περίοδος χαρακτηρίζεται από τη μαζική παραγωγή και τη ραγδαία επέκταση της χρήσης τους. Η καθυστερημένη εμφάνιση του φαινομένου στην Ελλάδα οφείλεται στους ίδιους ιστορικούς λόγους που εξηγούν τις ιδιαιτερότητες της μορφής του μετεμφυλιακού κράτους και του κομματικού συστήματος. Ουσιαστικά, η ανάπτυξη των δημοσκοπήσεων αποτελεί παράγωγο της μεταπολιτευτικής περιόδου, και μάλιστα της υποπεριόδου, μετά το 1989. Οι μετασχηματισμοί του κομματικού και πολιτικού συστήματος της Γ’ Ελληνικής Δημοκρατίας, από τις αρχές της δεκαετίας του ‘90, έχουν οδηγήσει και στη χώρα μας στην ενίσχυση του ρόλου και της σημασίας τους. Ορόσημο σε αυτή τη διαδικασία αποτέλεσαν οι βουλευτικές εκλογές του 1996, τόσο για την εδραίωση των προεκλογικών δημοσκοπήσεων, όσο και για την καθιέρωση, από τα τηλεοπτικά δίκτυα, των δημοσκοπήσεων έξω από τα εκλογικά τμήματα (exit polls).

ολόκληρο το κείμενο σε pdf

2) Πολιτικά Κόμματα, ΜΜΕ και Δημοσκοπήσεις στην Ελλάδα (2003)

Βιβλιογραφική Αναφορά: Τσάτσος, Δημήτρης & Ξενοφών Κοντιάδης (επιμ.): Το μέλλον των πολιτικών κομμάτων, εκδ.: Παπαζήση, Αθήνα 2003, σελ.209-224

Το άρθρο διερευνά τις επιπτώσεις που έχει η ραγδαία επέκταση της χρήσης των δημοσκοπήσεων στις σχέσεις ΜΜΕ και πολιτικών κομμάτων στην Ελλάδα. Η ανάδυση των δημοσκοπήσεων και -ουσιαστικά- η παρεμβολή τους ανάμεσα στην Κοινή Γνώμη, τα ΜΜΕ και τα πολιτικά κόμματα, διαμορφώνει μια τριγωνική σχέση που έχει πολλαπλές επιπτώσεις στη λειτουργία τόσο των Μέσων, όσο και των κομμάτων. Επιπλέον, οι δημοσκοπήσεις προκαλούν αναδιατάξεις και μετασχηματίζουν και την ίδια τη σχέση Μέσων/Κομμάτων. Σε γενικές γραμμές, έχει διαμορφωθεί μια βασική διάκριση μεταξύ δημόσιων δημοσκοπήσεων (Public Opinion Polls) που αντιστοιχούν στα ΜΜΕ και ιδιωτικών δημοσκοπήσεων (Private Opinion Polls) που αντιστοιχούν στα κόμματα και στους άλλους φορείς επηρεασμού της πολιτικής. Σήμερα, δημοσκοπήσεις διεξάγονται για λογαριασμό μιας ευρύτατης γκάμας πελατών που περιλαμβάνει ΜΜΕ, πολιτικά κόμματα, τοπικές αρχές, ομάδες πίεσης, δεξαμενές σκέψης, μη-κυβερνητικές οργανώσεις, διαφημιστικές εταιρείες, εταιρείες επικοινωνίας, ακόμη και εύπορους ιδιώτες. Οι περισσότερες διεξάγονται για λογαριασμό των ΜME και σε μεγάλο βαθμό δημοσιοποιούνται. Διεθνώς, τα ΜΜΕ είναι οι καλύτεροι πελάτες των εταιρειών δημοσκοπήσεων. Στην Ελλάδα αυτή η τάση βρίσκεται ακόμη στην αρχή και επιπλέον, περιορίζεται σημαντικά από την οικονομική κρίση που αντιμετωπίζουν οι οργανισμοί της μαζικής επικοινωνίας.

ολόκληρο το κείμενο σε pdf

3) Οι δημοσκοπήσεις ως ένας αναδυόμενος άτυπος θεσμός του σύγχρονου πολιτικού μας συστήματος (2005)

Βιβλιογραφική Αναφορά: στο Η πολιτική επικοινωνία στην πράξη 2: Τα σεμινάρια της Λέγειν & Πράττειν, εκδ.: Μεταμεσονύκτιες, Αθήνα 2005, σελ.52-60

Η συγκεκριμένη παρέμβαση επικεντρώνεται και αυτή στη θεσμική διάσταση των δημοσκοπήσεων και στη θέση που καταλαμβάνουν στο πολιτικό σύστημα. και κομμάτων. Αναλύονται οι μετασχηματισμοί που επιφέρει η λειτουργία των δημοσκοπήσεων πρώτον στα Μέσα ενημέρωσης και δεύτερον στη λειτουργία των κομμάτων.

ολοκληρο το κείμενο σε pdf

Η σχετική συζήτηση που ακολούθησε

4) Γιατί η απαγόρευση δημοσίευσης δημοσκοπήσεων δεν λύνει το πρόβλημα(2009)

Το 2009, η βεβιασμένη επαναφορά της απαγόρευσης δημοσίευσης αποτελεσμάτων δημοσκοπήσεων, κατά το τελευταίο 15νθημερο προ των εκλογών, πρόσθεσε άλλον ένα σπασμωδικό και αποσπασματικό χειρισμό του προβλήματος, στο μακρύ κατάλογο που ήδη διαθέτουμε. Το πρόβλημα των δημοσκοπήσεων δεν είναι νομικό, αλλά αμιγώς πολιτικό.

http://www.mavris.gr/1302/elext-analysis-sept-2009/

*Ο Γιάννης Μαυρής είναι πολιτικός επιστήμονας Ph.D, Πρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος της Public Issue. Ο Γιώργος Συμεωνίδης είναι μαθηματικός M.sc, αναλυτής στατιστικών υποδειγμάτων της Public Issue

Ολόκληρο το άρθρο σε pdf

Εισαγωγή

Τον περασμένο Μάρτιο, πραγματοποιήθηκε το 100^ο κύμα της μηνιαίας τηλεφωνικής έρευνας του Πολιτικού Βαρόμετρου (ΠΒ)[1], με βάση το οποίο η Public Issue καθιέρωσε το 2004, για πρώτη φορά στην Ελλάδα, την «εκτίμηση εκλογικής επιρροής». Με αυτή την ευκαιρία επιχειρείται ένας απολογισμός της μεθοδολογίας, καθώς και των εκτιμήσεων που η εταιρεία δημοσιοποίησε, κατά τις διαδοχικές βουλευτικές εκλογικές αναμετρήσεις (Β2004, Β2007, Β2009).[2]

Η Public Issue εγκαινίασε τη συστηματική παρακολούθηση της πρόθεσης ψήφου, με τη χρήση της τηλεφωνικής μεθόδου, στις αρχές εκείνου του έτους και κατά τη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου των βουλευτικών εκλογών (7/3/2004). Έκτοτε, το ΠΒ παρακολουθεί τη διαχρονική εξέλιξη των διαθέσεων του εκλογικού σώματος και έχει αποτυπώσει συστηματικά τις τάσεις της πολιτικής σκηνής, καλύπτοντας τρεις εκλογικούς κύκλους (2004-2007, 2007-2009, 2009-2012). Το συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, που καλύπτει το ΠΒ, συμπίπτει ουσιαστικά με την περίοδο που μπορεί να περιγραφεί και ως «ύστερη Μεταπολίτευση». Μετά από μια οκταετία (2004-2012), το ΠΒ της Public Issue έχει αναδειχθεί πλέον στο μακροβιότερο και συστηματικότερο ερευνητικό εργαλείο τηλεφωνικής έρευνας, για την αποτύπωση του πολιτικού, οικονομικού και κοινωνικού κλίματος[3].

1. Καθιέρωση μέσα από αντιπαραθέσεις

Η επιστημονική και δημοσιογραφική καθιέρωση του ΠΒ κάθε άλλο παρά ανώδυνη υπήρξε, το αντίθετο. Εξαρχής, βρέθηκε αρκετές φορές στο στόχαστρο δημοσιογραφικών επικρίσεων και πολιτικών επιθέσεων, που στόχο είχαν την απαξίωση και την αποδόμησή τόσο του εργαλείου, όσο και της ίδιας της εταιρείας. Η εξήγηση θα πρέπει να αναζητηθεί λιγότερο στην υφιστάμενο οικονομικό ανταγωνισμό μεταξύ των εταιριών του κλάδου και περισσότερο στην άμεση εμπλοκή των δημοσκοπήσεων (και δημοσκόπων) στον κομματικό και πολιτικό ανταγωνισμό και τον πόλεμο της προπαγάνδας. «Πηγή του κακού» αποτέλεσε η αφετηριακή επιλογή της εταιρείας, η οποία έχει τηρηθεί απαρέγκλητα μέχρι σήμερα, να μην επιτρέψει την χειραγωγική χρήση των ερευνών της. Ας σημειωθεί, παρενθετικά, ότι αν και προϋπήρχε, η ανοικτά χειραγωγική χρήση των δημοσκοπήσεων, άνθησε κυρίως στην περίοδο διακυβέρνησης Κ.Σημίτη και έφθασε στο απόγειό της το 2004 (γράφημα 1 και Μαυρής 2006).[4]

Ουσιαστικά, οι οποιεσδήποτε επιστημονικές και μεθοδολογικές καινοτομίες που αποπειράθηκε να εισάγει η εταιρεία στην εμπειρική πολιτική έρευνα δεν προκάλεσαν επιστημονική συζήτηση, ούτε έγιναν αντικείμενο καλόπιστης κριτικής. Η άμεση εμπλοκή των δημοσκοπήσεων στο πολιτικό παιχνίδι, (το τρίγωνο δημοσκοπήσεις, Μέσα, κόμματα), και ταυτόχρονα η σημαντική απουσία ακαδημαϊκής πολιτικής έρευνας δεν επέτρεψαν να δημιουργηθούν ευνοϊκές συνθήκες, ούτως ώστε να υπάρξει μια γόνιμη επιστημονική συζήτηση. Δεν κατέστη δυνατή η ανάπτυξή της, μεταξύ των εταιριών του κλάδου ή και της ακαδημαϊκής κοινότητας, σχετικά με τα σημαντικά μεθοδολογικά προβλήματα που αντιμετωπίζει η έρευνα κοινής γνώμης και γενικότερα η κοινωνική έρευνα στην Ελλάδα.

Η τηλεφωνική μέθοδος και το … ντέρμπυ του 2007

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της κατάστασης αποτελεί η διένεξη που υπήρξε, σχετικά με την τηλεφωνική μέθοδο. Αν και η τηλεφωνική μέθοδος αποτελεί εδώ και δύο δεκαετίες τον κανόνα στις δημοσκοπήσεις πρόθεσης ψήφου[5], όχι μόνο στις ΗΠΑ αλλά και στις περισσότερες χώρες της Ευρώπης, η καθιέρωσή της στην Ελλάδα, για πρώτη φορά το 2004, προκάλεσε –αδικαιολόγητα- σφοδρές αντιδράσεις και απροκάλυπτες επιθέσεις, που προήλθαν τόσο από στελέχη του (τότε κυβερνώντος) ΠΑΣΟΚ όσο και από τα (τότε φιλοκυβερνητικά) ΜΜΕ. Ως αιτιολογία για αυτές τις αντιδράσεις προβλήθηκε η «αναξιοπιστία» της τηλεφωνικής μεθόδου[6], έναντι της μέχρι τότε χρησιμοποιούμενης μεθόδου των προσωπικών συνεντεύξεων και κυρίως της γηγενούς πατέντας της «κάλπης». Μάλιστα, ο τότε κυβερνητικός εκπρόσωπος Χρήστος Πρωτόπαπας επιτέθηκε ευθέως στην εταιρεία χαρακτηρίζοντας την τηλεφωνική μέθοδο «μεθοδολογικά αναξιόπιστη και πολιτικά επισφαλή»[7].

ΓΡΑΦΗΜΑ 1: Προπαγάνδα μέσω δημοσκοπήσεων στις εκλογές του 2004. Πως η διαφορά των πέντε μονάδων εμφανιζόταν ως…ντέρμπυ

ΓΡΑΦΗΜΑ 2: Προπαγάνδα μέσω δημοσκοπήσεων το 2006. Το ΠΑΣΟΚ εμφανίζεται να προηγείται στις δημοσκοπήσεις, ωστόσο θα χάσει με μεγάλη διαφορά τόσο τις Δημοτικές/Περιφερειακές του Οκτωβρίου 2006, όσο και τις Βουλευτικές εκλογές του επόμενου έτους

ΓΡΑΦΗΜΑ 3: Προπαγάνδα μέσω δημοσκοπήσεων στις εκλογές του 2007. Πως η διαφορά των τεσσάρων μονάδων εμφανιζόταν τώρα ως…ισοπαλία

Αξίζει να αναφερθεί, ότι στη συγκεκριμένη εκλογική αναμέτρηση, οι υπόλοιπες εταιρείες δημοσκοπήσεων (με εξαίρεση την RASS) έμειναν, κατά κανόνα, προσκολλημένες στη χρήση της μεθόδου των προσωπικών συνεντεύξεων. Όμως, μετά τις εκλογές του 2004, η επιτυχία της Public Issue στην πρόβλεψη του εκλογικού αποτελέσματος έγινε αφορμή να καμφθούν οι όποιες ενστάσεις και να εδραιωθεί η τηλεφωνική μέθοδος. Γεγονός, που με τη σειρά του οδήγησε σταδιακά το σύνολο των εταιρειών του κλάδου να την υιοθετήσει, σε αντίθεση με τις εντονότατες ενστάσεις, που είχαν εκφρασθεί αρχικά, ακόμη και από τους εκπροσώπους του κλάδου (ΣΕΔΕΑ).

Οι επιθέσεις κατά της εταιρείας και της μεθοδολογίας που χρησιμοποίησε συνεχίστηκαν αμείωτες, κατά τη διάρκεια του επόμενου εκλογικού κύκλου, 2004–2007. Η εταιρεία βρέθηκε τώρα στο στόχαστρο, διότι οι τάσεις του εκλογικού σώματος εξακολουθούσαν να ευνοούν την κυβέρνηση της ΝΔ και δεν είχαν μεταβληθεί, ακόμη, προς όφελος του ΠΑΣΟΚ. Είναι από αυτήν την άποψη χαρακτηριστική η προπαγανδιστική εκστρατεία, με στόχο να «αλλάξει το κλίμα» υπέρ του ΠΑΣΟΚ, ήδη από την άνοιξη του 2006 (γράφημα 2). Η εκστρατεία ατόνησε, μετά το δυσμενές για την αντιπολίτευση εκλογικό αποτέλεσμα των Δημοτικών/Νομαρχιακών εκλογών του φθινοπώρου 2006, για να επαναληφθεί, ωστόσο, και πάλι λίγους μήνες μετά, το καλοκαίρι του 2007. Μόλις τρεις μήνες πριν τις εκλογές του Σεπτεμβρίου, στις οποίες η ΝΔ επιβεβαίωσε την κυριαρχία της, η αναμέτρηση εμφανιζόταν ως «ισοπαλία» (γράφημα 3 και παρακάτω).[8]

Αυτή τη φορά, κύριο στόχο των επικρίσεων κατά της Public Issue αποτέλεσε η κατάργηση της μεθόδου της στάθμισης των αποτελεσμάτων με την μεταβλητή της προηγούμενης ψήφου.[9] Αποκορύφωμα, όμως, των καθεστωτικών πρακτικών για τον έλεγχο των δημοσκοπήσεων στις εκλογές του 2007, αποτέλεσε η ανοικτή επίθεση του τότε εκπροσώπου Τύπου του ΠΑΣΟΚ Γιάννη Ραγκούση, ο οποίος, μόλις δύο εβδομάδες πριν τις εκλογές του 2007, αμφισβήτησε και πάλι την αξιοπιστία της εταιρείας, καλώντας την μάλιστα «να λογοδοτήσει την επαύριο των εκλογών στον ελληνικό λαό (!)».[10]

Παρά την εξαιρετικά επιτυχή πρόβλεψη του εκλογικού αποτελέσματος, στις εκλογές της 16^ης Σεπτεμβρίου του 2007 (βλέπε και παρακάτω), οι επικρίσεις κατά της εταιρείας δεν τερματίστηκαν. Τον Απρίλιο του 2009, δηλαδή μόλις 1½ χρόνο μετά, εκδηλώθηκε νέα επίθεση, όταν η Public Issue εκτίμησε για πρώτη φορά -πέντε (5) μήνες πριν από την εκλογική συντριβή της ΝΔ- τη διαφορά μεταξύ ΠΑΣΟΚ και ΝΔ σε 7,5%, υπέρ του ΠΑΣΟΚ[11]. Η εκτίμηση αυτή, που –σημειωτέον- δημοσιεύθηκε στην ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ[12], αν και κατέγραψε εξαιρετικά έγκαιρα, όπως αποδείχθηκε τελικά, την συντελεσθείσα μεταστροφή του εκλογικού σώματος υπέρ του ΠΑΣΟΚ, προκάλεσε θύελλα αντιδράσεων.

ΓΡΑΦΗΜΑ 4: ΑΥΡΙΑΝΗ, 12/4/2009

Χαρακτηριστικότερο όλων των (έντυπων) επιθέσεων είναι το πρωτοσέλιδο της Αυριανής, την Κυριακή 12 Απριλίου 2009, υπό τον χαρακτηριστικό τίτλο: «Μαϊμουδιά 7,5 μονάδων από τον Αλαφούζο!!!» (βλέπε το πρωτοσέλιδο στο γράφημα 4), με υπέρτιτλο: «Εκβιάζει τον Καραμανλή και αποδομεί την κυβέρνηση με στημένα γκάλοπ»[13]. Η εφημερίδα επανήλθε στο θέμα με το κύριο άρθρο της, την επομένη (13/4/2009), αναφέροντας ότι στην «προχθεσινή ‘δημοσκόπηση’ όπου, προσέξετε, κατ’ εκτίμηση ψήφου, η διαφορά του ΠΑΣΟΚ έναντι της Νέας Δημοκρατίας εκτινάσσεται στις 7,5 μονάδες! (…) τούτο συμβαίνει ενώ όλες οι προηγηθείσες έρευνες δεν δείχνουν τη διαφορά πάνω από 4,5 μονάδες [υπ.ΓΜ-ΓΣ], ενώ έχουν αποτιμηθεί θετικά και τα πρόσφατα μέτρα της κυβέρνησης στον τομέα της αστυνόμευσης».

Η αντιπαράθεση στις Ευρωεκλογές του 2009

Ωστόσο, η πλέον ακραία και απολύτως άδικη επίθεση κατά της Public Issue εκδηλώθηκε στις Ευρωεκλογές του 2009.[14] Όπως προκύπτει τελικά, αυτό που δεν συγχωρείται στην εταιρεία είναι η διαρκής αντίσταση στην χειραγωγική (προπαγανδιστική) χρήση των δημοσκοπήσεων και η «μη-διευκόλυνσή» της. Ας σημειωθεί, παρενθετικά, διότι η αναλυτική απάντηση σε αυτό το ζήτημα θα δοθεί αλλού, ότι οι Ευρωεκλογές του 2009 ήταν από όλες τις απόψεις πρωτοφανείς. Ο ασαφής χαρακτήρας τους, η ανυπαρξία διακυβεύματος, η εξαιρετικά συντετμημένη προεκλογική περίοδος και κυρίως η πρωτόγνωρη για τα μέχρι τότε ελληνικά δεδομένα αποχή (36%), δημιουργούσαν ασυνήθιστη ρευστότητα και καθιστούσαν τις εκλογικές εκτιμήσεις εξαιρετικά δύσκολες, δεδομένου ότι δεν υπήρχε προηγούμενη εκλογική εμπειρία για τα νέα φαινόμενα.

Αφορμή τώρα στάθηκε κατά κύριο λόγο η υπερεκτίμηση –λόγω της αυξημένης αποχής- του ποσοστού των Οικολόγων[15], παρά το γεγονός ότι η επιρροή του συγκεκριμένου κόμματος αποτέλεσε πρόβλημα για όλες τις εταιρείες του κλάδου[16]. Ενδεικτικό πάντως της σύγχυσης, αλλά και της δημοσιογραφικής προκατάληψης και αμετροέπειας είναι και το ακόλουθο: η Public Issue κατηγορήθηκε για την αποτυχία του…exit poll της, ενώ δεν είχε καν πραγματοποιήσει τέτοιο και ενώ είχε εξηγήσει εκτενώς και τους λόγους για τους οποίους δεν εμπιστευόταν τη συγκεκριμένη μέθοδο!

Στην επίθεση συμμετείχε επίσης πρωταγωνιστικά και ο Γιάννης Πρετεντέρης, με το άρθρο του, υπό τον τίτλο: «Οι συνωμότες!…» (Το Βήμα 10/6/2009)[17]. Στο εν λόγω άρθρο δεν αμφισβήτησε απλώς την επιστημονική αξιοπιστία της εταιρείας, αλλά άφησε σαφείς υπαινιγμούς για την ηθική της αξιοπιστία, κατηγορώντας την, εμμέσως, για συνωμοσία! Τα επιχειρήματα που αναπτύχθηκαν στο σύνολο των εν λόγω δημοσιευμάτων ήταν τουλάχιστον αφελή. Αμφισβητήθηκε ακόμη και η δυνατότητα πρόβλεψης του εκλογικού αποτελέσματος (!), τη στιγμή που στη διεθνή βιβλιογραφία υπάρχει αχανές πλήθος αντίστοιχων προβλέψεων, τόσο από εταιρείες δημοσκοπήσεων, όσο και από ακαδημαϊκούς ερευνητές.

ΓΡΑΦΗΜΑ 5: Παράδειγμα επιλεκτικής χρήσης του Πολιτικού Βαρόμετρου από τον ιστότοπο Antinews, 2011-2012

5.1. Η εξέλιξη της επιρροή ΝΔ, ΠΑΣΟΚ και ΛΑΟΣ, όπως αποτυπώθηκε διαχρονικά στο Πολιτικό Βαρόμετρο, κατά τη διετία 2011-2012. Με βέλη σημειώνονται οι μετρήσεις του Βαρόμετρου, στις οποίες αναφέρεται το Antinews. Το ΠΑΣΟΚ προηγείται μέχρι το Μάιο του 2011, ενώ το ΛΑΟΣ καταγράφει το υψηλότερο ποσοστό του, στη μέτρηση του Μαρτίου. Από την άνοιξη του 2011, ο συσχετισμός μεταβάλλεται υπέρ της ΝΔ, ενώ η δύναμη του ΛΑΟΣ περιορίζεται διαρκώς από τον περασμένο Νοέμβριο, εξαιτίας της συμμετοχής του κόμματος στην κυβέρνηση Παπαδήμου.

5.2. Η επιλεκτική χρήση του Βαρόμετρου, 2011-2012. Από την απαξίωση στην αποδοχή…

Μάρτιος 2011: Το προβάδισμα του ΠΑΣΟΚ, έναντι της ΝΔ και η ενίσχυση του ΛΑΟΣ που καταγράφεται, γίνεται αφορμή να επικριθεί και να αμφισβητηθεί η αξιοπιστία όχι μόνο της εταιρείας, αλλά και προσωπικά του δημοσκόπου. Τίτλος: «Σενάρια συγκυβέρνησης με τον Καρατζαφέρη ονειρεύεται ο Αλαφούζος»

Οκτώβριος 2011 – Ιανουάριος 2012: Κανένα πρόβλημα αξιοπιστίας. Το προβάδισμα της ΝΔ έναντι του ΠΑΣΟΚ και το άνοιγμα της ψαλίδας υπέρ της που καταγράφεται στο Βαρόμετρο, συνιστούν πλέον έγκυρη είδηση και παρουσιάζονται χωρίς αμφισβητήσεις. Τίτλος: «Εννέα μονάδες μπροστά η ΝΔ» (10/11) και «Προβάδισμα 16,5 μονάδων για τη ΝΔ» (1/12)

Υπήρξε, επίσης, σκόπιμη σύγχυση της εκτίμησης της Public Issue, τον Απρίλιο του 2009, η οποία αφορούσε σε βουλευτικές εκλογές, με το αποτέλεσμα των ευρωεκλογών, που αποτελούν, όπως είναι γνωστό, εντελώς διαφορετικού τύπου εκλογική αναμέτρηση. Στην «επιχειρηματολογία» του Γ. Πρετεντέρη δόθηκε αναλυτική απάντηση.[18] Επιπλέον, αντικρούστηκε και η ατεκμηρίωτη δοξασία, σχετικά με την «αδυναμία» δυνατότητα εκλογικής πρόβλεψης[19]. Ούτε και σε αυτήν την τοποθέτηση έχει υπάρξει μέχρι σήμερα αντίλογος.

Μετά το Μνημόνιο

Στην τελευταία φάση που διανύουμε, το ιστορικό των επικρίσεων συνεχίσθηκε, τώρα «από τα δεξιά», με αφορμή την εκτίμηση για την εκλογική επιρροή των κομμάτων τον Μάρτιο του 2011[20]. Σε αυτήν την επίθεση πρωτοστάτησε ο ιστότοπος Antinews, με υβριστικό δημοσίευμα, υπό τον τίτλο: «Σενάρια συγκυβέρνησης με τον Καρατζαφέρη ονειρεύεται ο Όμιλος Αλαφούζου» που αναρτήθηκε στις 10/3/2011.[21] Στις εν λόγω αναφορές, οι προβλέψεις της εταιρείας χαρακτηρίζονται αόριστα «μονίμως ανεπιτυχείς», γίνεται λόγος για «πίστη στη γραμμή του Μνημονίου»(!), ενώ, επιπλέον, η επίθεση προσωποποιείται, κάνοντας μνεία και στο «δημοσκόπο της μπαρούφας». Η περίπτωση του antinews δεν είναι βέβαια ούτε μοναδική ούτε η πλέον ακραία. Είναι όμως ενδεικτική και ως τέτοια θα αναλυθεί. Το συγκεκριμένο παράδειγμα αντιμετώπισης των ευρημάτων του ΠΒ είναι χαρακτηριστικό για την αντίληψη που κυριαρχεί στα περισσότερα Μέσα ενημέρωσης στην Ελλάδα, σχετικά με τη χρήση των δημοσκοπήσεων, αλλά και την αντιμετώπισή τους, όταν αυτές δεν εξυπηρετούν την πολιτική γραμμή τους. Οι συκοφαντικές επιθέσεις και ο «βρώμικος πόλεμος της προπαγάνδας» βέβαια δεν συνιστούν και το ιδανικότερο περιβάλλον για μια ερευνητική προσπάθεια, όπως αυτή του ΠΒ της Public Issue: Να παρακολουθήσει, δηλαδή, με το ερευνητικό εργαλείο του Βαρόμετρου –και στο μέτρο του επιστημονικά εφικτού- αξιόπιστα και αμερόληπτα την εξέλιξη της πολιτικής σκηνής και των τάσεων του εκλογικού σώματος.

Στο πρώτο τμήμα του γραφήματος 5 (5.1), για να υπάρξει μια ολοκληρωμένη και όχι αποσπασματική ή επιλεκτική εικόνα του ΠΒ, παρατίθεται η εκτίμηση εκλογικής επιρροής της ΝΔ και του ΠΑΣΟΚ για ολόκληρο το χρονικό διάστημα Ιανουαρίου 2011-Μαρτίου 2012, καθώς και η αντίστοιχη του ΛΑΟΣ. Στο δεύτερο τμήμα (5.2), παρατίθενται κατά χρονική σειρά, οι αναφορές του Antinews στα ίδια αποτελέσματα.

Τον Μάρτιο του 2011, η ανάδειξη του μεταναστευτικού προβλήματος και η ενίσχυση της κοινωνικής ανασφάλειας, είχαν ως αποτέλεσμα την άνοδο των θεμάτων του «νόμου και της τάξης» στην ατζέντα των κοινωνικών προτεραιοτήτων με επακόλουθη, την εκλογική ενίσχυση του ΛΑΟΣ. Τίποτα το απροσδόκητο, και καθόλου αποκλειστικά ελληνικό φαινόμενο. Ωστόσο, η ερμηνεία που προτιμήθηκε ήταν άλλη. Κατά το Antinews, δεν επρόκειτο για πραγματική εκλογική άνοδο ενός ακροδεξιού κομματικού σχηματισμού, αλλά αντιθέτως για αποκλειστικά «σχεδιασμένη πολιτική παρέμβαση». Οι χαρακτηρισμοί αποδίδονται από τον ανώνυμο σχολιαστή, «αξιωματικά», χωρίς προφανώς να αιτιολογούνται, λόγω της υψηλής -κατά τη γνώμη του - διαφοράς μεταξύ ΠΑΣΟΚ και ΝΔ (6,5%), που εκτιμάται από το ΠΒ, χωρίς βέβαια κανένα επιστημονικό επιχείρημα, που να αμφισβητεί την ορθότητα της εκτίμησης. (Γράφημα 5.2.1). Ωστόσο, τον Μάρτιο του 2011 δεν υπήρχε μεταστροφή υπέρ της ΝΔ. Η πολιτική μεταστροφή υπέρ της ΝΔ συντελέστηκε αργότερα και το ΠΒ την κατέγραψε αμέσως. Η Νέα Δημοκρατία πέρασε μπροστά τον Ιούνιο του 2011, με 31%, έναντι 27%, ενώ μέχρι τον προηγούμενο μήνα, δηλαδή Μάιο του 2011, το ΠΑΣΟΚ προηγείτο της ΝΔ με 32%, έναντι 29%.[22]

Το σημαντικό γεγονός επισημάνθηκε από την παρουσίαση της έρευνας στην ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, στις 12/6/2011: «Αλλαγή του σκηνικού, μπροστά η Ν.Δ.» Σύμφωνα με το Βαρόμετρο της Public Issue προηγείται με 31% έναντι 27% του ΠΑΣΟΚ.[23] Στο άρθρο του Γ.Μαυρή, με τίτλο: «Καταρρέει η επιρροή του ΠΑΣΟΚ και η εικόνα του Γ.Παπανδρέου», επισημαίνεται: Η κατάρρευση της εκλογικής επιρροής του κυβερνώντος κόμματος και της εικόνας του πρωθυπουργού οδηγούν σε ραγδαία ανατροπή του πολιτικού σκηνικού. Η εκλογική επιρροή του ΠΑΣΟΚ συνεχίζει για έναν ακόμη μήνα την ελεύθερη πτώση της. Μέσα σε 30 μόλις ημέρες το ΠΑΣΟΚ εμφανίζει απώλειες -5% και η εκλογική του επιρροή υπολογίζεται σε μόλις 27%, ενώ η πραγματική κοινωνική του επιρροή βρίσκεται κάτω από το 15% του συνολικού εκλογικού σώματος. Μόλις 1 στους 4 πολίτες (26%) πιστεύει ότι το ΠΑΣΟΚ θα καταφέρει να εξαντλήσει την 4ετία. Ας σημειωθεί, ότι η μείωση της εκλογική του επιρροής υπήρξε συνεχής επί 9 μήνες, ενώ επιταχύνθηκε το τελευταίο 4μηνο (από τον Μάρτιο και ύστερα) με μέσο όρο μηνιαίων απωλειών, 2,75%. Καταφέρνει έτσι το ΠΑΣΟΚ να «επιστρέψει» στις απαρχές του, δηλαδή στα επίπεδα των εκλογών του 1977 (25,3%), όταν -εισβάλλοντας ορμητικά στην πολιτική σκηνή της μεταπολίτευσης-, εδραιώθηκε στο εκλογικό σώμα, ως εναλλακτική λύση της διακυβέρνησης.»[24]

Οι επικρίσεις κατά της εταιρείας επικεντρώθηκαν και στην εκτίμηση που αφορούσε την εκλογική επιρροή του ΛΑΟΣ, η οποία θεωρήθηκε «μαγειρεμένη». Κατά ειρωνικό τρόπο, η εξέλιξη των πραγμάτων τελικά δικαίωσε την εκτίμηση της δημοσκόπησης, διότι το «όνειρο» για το οποίο κατηγορήθηκε η έρευνα «έγινε πραγματικότητα» και ο ΛΑΟΣ τελικά πήρε μέρος στην συγκυβέρνηση(!) Ωστόσο, η συγκεκριμένη «ερμηνεία» επιβεβαιώνει για άλλη μια φορά την υπερεκτίμηση του ρόλου των δημοσκοπήσεων στην Ελλάδα, ασθένεια από την οποία πάσχουν τόσοι αρκετοί πολιτικοί, όσο και δημοσιογράφοι.

Το άλλο σημαντικό γεγονός, που αποδεικνύει βέβαια την ερευνητική αυτονομία της εταιρείας και την έλλειψη οποιασδήποτε σκοπιμότητας είναι ότι το ΠΒ κατέγραψε τον περασμένο Νοέμβριο του 2011, πρώτο μεταξύ των δημοσκοπήσεων της περιόδου, τη συνεχή πτώση του ΛΑΟΣ, λόγω της συμμετοχής του στην συγκυβέρνηση. Αυτό το στοιχείο και πολύ περισσότερο το γεγονός ότι αυτό επισημάνθηκε άμεσα και στην ανάλυση της Public Issue αποσιωπάται χονδροειδώς (Γράφημα 5.1.2). Και όμως, το ΠΒ, όπως ακριβώς έδειξε την άνοδο του ΛΑΟΣ (λόγω της έξαρσης της εγκληματικότητας και της βίας) το Μάρτιο του 2011 στο 9%, (ΠΒ88)[25] έτσι έδειξε και την πτώση του στο 5% τον περασμένο Φεβρουάριο (ΠΒ99).[26] Σήμερα (Απρίλιος 2012) η Public Issue δέχεται την αντίστροφη μομφή, και μάλιστα προσωπικά από τον ίδιο τον αρχηγό του κόμματος, ότι δηλαδή σκοπίμως υποεκτιμά την επιρροή του ΛΑΟΣ….

Όπως ειπώθηκε, ήδη από τον Ιούνιο του 2011, το ΠΒ κατέγραψε τη νέα αλλαγή συσχετισμού υπέρ της ΝΔ. Φυσικά, οι βαρύτατες επικρίσεις που ο συγκεκριμένος ιστότοπος απέδιδε προηγουμένως στην εταιρεία, δεν τον εμπόδισαν τώρα, να υιοθετήσει -πρακτικά μόλις λίγους μήνες μετά- την «εκτίμηση εκλογικής επιρροής», στο βαθμό που αυτή ευνοούσε τώρα την πολιτική του γραμμή. Η στροφή του Antinews στην προβολή και ανάλυση των ερευνών της η Public Issue, όταν οι εκτιμήσεις της έγιναν σύμφωνες με τις πολιτικές προτιμήσεις του συγκεκριμένου ιστότοπου υπήρξε πράγματι αξιοσημείωτη (Γράφημα 5.2.2 & 5.2.3)[27].

2. Οι τρεις βασικές μεθοδολογικές καινοτομίες

Από το συνοπτικό ιστορικό των διενέξεων που συνόδευσαν την τελευταία δεκαετία την ανάδειξη των δημοσκοπήσεων στην Ελλάδα και την εδραίωση του ΠΒ μεταξύ αυτών, γίνονται κατανοητές οι δυσκολίες που αντιμετωπίζει κάθε αντίστοιχη ερευνητική προσπάθεια. Ας μετατοπίσουμε τώρα τη συζήτηση σε άλλη, περισσότερο ουσιαστική βάση και ας προσπαθήσουμε να αποτιμήσουμε την ερευνητική διαδρομή του ΠΒ. Συνοψίζοντας, από τις αρχές του 2004, η Public Issue[28] εισήγαγε τρεις βασικές καινοτομίες στην εκτίμηση της εκλογικής επιρροής των κομμάτων, που στηρίζεται στις έρευνες πρόθεσης ψήφου:

την τηλεφωνική μέθοδο, έναντι της έως τότε χρησιμοποιούμενης μεθόδου των ερευνών με προσωπικές συνεντεύξεις (face-to-face) και «χρήση κάλπης».

1. την κατάργηση της στάθμισης του δείγματος με την προηγούμενη ψήφο και την αντικατάστασή της, με τη μεθοδολογία της ανάλυσης χρονολογικών σειρών (time-series analysis) και, τέλος
2. την αλλαγή του τρόπου παρουσίασης των αποτελεσμάτων των δημοσκοπήσεων, με τη δημοσίευση της εκλογικής επιρροής των κομμάτων, αντί της παρουσίασης των αποτελεσμάτων με την λεγόμενη «αδιευκρίνιστη» ψήφο.

Με τον όρο εκτίμηση εκλογικής επιρροής (vote estimate) εννοείται ο επανυπολογισμός των ποσοστών των κομμάτων (repercentage), ώστε τα αποτελέσματα της δημοσκόπησης να είναι συγκρίσιμα με τα εκλογικά αποτελέσματα (δηλαδή να μην συμπεριλαμβάνουν «αδιευκρίνιστη» ψήφο). Η εκτίμηση της εκλογικής επιρροής επιτυγχάνεται συνδυάζοντας την ανάλυση των βραχυχρόνιων τάσεων (δηλαδή εντός του τρέχοντος εκλογικού κύκλου) και των μακροχρόνιων τάσεων (δηλαδή του συνόλου των ιστορικά διαθέσιμων ερευνών) της πρόθεσης ψήφου.[29]

Βασική ερευνητική κατεύθυνση της Public Issue αποτελεί η αξιοποίηση και ο συνδυασμός τόσο των μεθόδων και τεχνικών που έχουν αναπτυχθεί διεθνώς, τόσο από πανεπιστημιακούς όσο και εταιρείες δημοσκοπήσεων. Η μεθοδολογία της εκτίμησης της εκλογικής επιρροής που χρησιμοποιείται, είναι ιδιαίτερα καινοτομική και ενσωματώνει πολλές από τις ιδέες της σύγχρονης ακαδημαϊκής έρευνας. Σημαντική μεθοδολογική καινοτομία της Public Issue συνιστά επίσης η πρώιμη υιοθέτηση και χρήση, ήδη από την προεκλογική περίοδο των εκλογών του 2004, της τεχνικής της εξομάλυνσης Kalman, μεθόδου που αναπτύχθηκε αρχικά στη μηχανική (engineering), προκειμένου να διαχωριστούν τα «σήματα» (signals) από το «θόρυβο» (noise) (Green, Gerber & DeBoef 1999).[30] Η εξομάλυνση Kalman άρχισε να χρησιμοποιείται από διακεκριμένους ακαδημαϊκούς στην πολιτική έρευνα στις αρχές της δεκαετίας του ’90 (Beck 1990). Αξίζει να σημειωθεί, ότι το ινστιτούτο Gallup χρησιμοποίησε την εξομάλυνση Kalman στη μηνιαία χρονοσειρά της προεδρικής αποδοχής (presidential approval), για πρώτη φορά, τον Φεβρουάριο του 2006 (Blumenthal 2006). Η μέθοδος χρησιμοποιείται όλο και πιο συχνά στην προσπάθεια πρόβλεψης εκλογικών αποτελεσμάτων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η ιδιαίτερα επιτυχής πρόβλεψη των Fisher, Ford, Jennings, Pickup και Wlezien (2011) για τις βρετανικές εκλογές του 2010.

O τρόπος παρουσίασης των αποτελεσμάτων

H Public Issue, ακολουθώντας τη διεθνή πρακτική, επέλεξε να παρουσιάζει τα αποτελέσματα των ερευνών πρόθεσης ψήφου, με τη μορφή «εκτίμησης εκλογικής επιρροής», δηλαδή χωρίς την λεγόμενη «αδιευκρίνιστη» ψήφο[31]. Με αυτόν τον τρόπο παρουσίασης επιτυγχάνεται το βασικό ζητούμενο μιας δημοσκόπησης, δηλαδή η καταγραφή της επιρροής των κομμάτων, σε μια ενδεχόμενη εκλογική αναμέτρηση. Επίσης, καθιστά δυνατή τη σύγκριση με τα πραγματικά εκλογικά αποτελέσματα, προστατεύοντας το ευρύ κοινό από τη σύγχυση που προκαλεί, διαφορετικά, η σύγκριση της δημοσκοπικής «ψαλίδας» ανάμεσα στα ποσοστά των κομμάτων, με την πραγματική εκλογική τους διαφορά. Σύγχυση που, δυστυχώς, αναπαράγεται κατά κόρον στη χώρα μας.

Ωστόσο, δεν πρέπει να ξεφύγει της προσοχής, ότι κάθε υποκειμενική επέμβαση του ερευνητή στα δεδομένα μιας δημοσκόπησης («διόρθωση») αποτελεί –αυτονόητα- εκτίμηση. Επομένως, ακόμη και οι σταθμίσεις αποτελούν, αντικειμενικά, μια (απλούστερη) μορφή εκτίμησης, ενώ οι εταιρίες που δημοσιοποιούν σταθμισμένα στοιχεία, δηλαδή σχεδόν το σύνολο των ελληνικών εταιριών, στην ουσία δίνουν εκτιμήσεις, ακόμη και αν δεν το ονομάζουν έτσι.

3. Αποτίμηση της πρόβλεψης της εκλογικής επιρροής

α. Οι βουλευτικές εκλογές του 2004

Το 2004, η Public Issue επιχείρησε γα πρώτη φορά, να προβλέψει το αποτέλεσμα των βουλευτικών εκλογών[32]. Η μεθοδολογία της πρόβλεψης στηρίχθηκε μόνο στην ανάλυση των προεκλογικών ερευνών, με τη βοήθεια τεχνικών ανάλυσης χρονολογικών σειρών. Κύριο χαρακτηριστικό των εκτιμήσεων ήταν η μεγάλη διαφορά μεταξύ ΝΔ – ΠΑΣΟΚ, διαφορά που δεν άφηνε καμιά αμφιβολία για τον νικητή των εκλογών, παρά την προπαγανδιστικές εκστρατείες που είχαν εξαπολύσει τα (τότε) φιλοκυβερνητικά Μέσα ενημέρωσης (βλέπε γράφημα 1).

Το εκτιμώμενο ποσοστό της ΝΔ κυμαινόταν, κατά τη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου, από 46% ως 47% και εκείνο του ΠΑΣΟΚ, από 41% ως 42%[33]. Αυτές οι εκτιμήσεις έφεραν την Public Issue σε πλήρη αντιπαράθεση με το σύνολο των υπόλοιπων εταιριών του κλάδου, οι οποίες έδιναν πολύ μικρότερη διαφορά, μεταξύ ΝΔ-ΠΑΣΟΚ. Στις τελευταίες δημοσιοποιημένες έρευνες, πριν τη σχετική απαγόρευση, η διαφορά μεταξύ ΝΔ-ΠΑΣΟΚ κυμαίνονταν στις υπόλοιπες δημοσκοπήσεις από 2,9% (Metron Analysis) μέχρι 3,3% (MRB)[34]. Επιπλέον, στις αναλύσεις των μέσων, που συνόδευαν την παρουσίαση των ερευνών, η διαφορά μεταξύ των δύο μεγάλων κομμάτων εμφανιζόταν «να μειώνεται», καθώς πλησίαζε η ημέρα των εκλογών και δινόταν η εντύπωση του «εκλογικού θρίλερ», που δήθεν θα έκριναν οι περίφημοι «αναποφάσιστοι».

Ωστόσο, το αποτέλεσμα των εκλογών επιβεβαίωσε απολύτως την ορθότητα της πρόβλεψης. Σοβαρότερη αδυναμία της αποδείχθηκε η υπερεκτίμηση του δικομματισμού. Βασικότερη αιτία γι’ αυτό υπήρξε το γεγονός, ότι η τηλεφωνική μέθοδος εφαρμοζόταν για πρώτη φορά, και μάλιστα σε προεκλογική περίοδο, κάτι που –ελλείψει προηγούμενης εμπειρίας- δεν επέτρεπε την επιστημονική μέτρηση της μεροληψίας των τηλεφωνικών ερευνών.

β. Οι βουλευτικές εκλογές του 2007[35]

Με βάση την εμπειρία που αποκτήθηκε στις εκλογές του 2004, η εταιρεία βελτίωσε τη μεθοδολογία της, στηρίζοντας πλέον την εκτίμηση στην ανάλυση της διαχρονικής εξέλιξης της επιρροής των κομμάτων και χρησιμοποιώντας, για το σκοπό αυτό, το σύνολο των διαθέσιμων ερευνών της. Η μεθοδολογία αυτή διαφοροποίησε περαιτέρω την Public Issue από τις υπόλοιπες εταιρείες δημοσκοπήσεων, ως προς την εκτίμηση για τη διαφορά ΝΔ-ΠΑΣΟΚ, σε όλη τη διάρκεια του εκλογικού κύκλου (γράφημα 6)[36], αλλά και κατά τη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου των εκλογών του Σεπτεμβρίου του 2007[37], καθώς τα αποτελέσματα της πρόβλεψης οδηγούσαν στο συμπέρασμα, ότι η διαφορά μεταξύ των δύο μεγάλων κομμάτων ήταν αρκετά μεγαλύτερη από αυτή που εκτιμούσαν οι υπόλοιπες εταιρείες.

ΓΡΑΦΗΜΑ 6: ΒΗΜΑ, 24/6/2007

Και αυτή τη φορά, η προσπάθεια συσκότισης της πραγματικότητας στηρίχθηκε στη θεωρία του «ντέρμπυ»: η αναμέτρηση θα κρινόταν στο «τέλος», και πάλι χάρη στην ψήφο των «αναποφάσιστων». Και, όμως, ο κομματικός συσχετισμός που αποκάλυψε το εκλογικό αποτέλεσμα του 2007 αποδείχθηκε ίσως ο πλέον παγιωμένος, σε ολόκληρη την μεταπολιτευτική περίοδο. Η τελική πρόβλεψη της Public Issue έδινε 42% στη ΝΔ και 38% στο ΠΑΣΟΚ[38], ενώ αντίθετα, στις τελευταίες δημοσιευμένες δημοσκοπήσεις των υπόλοιπων εταιριών η διαφορά μεταξύ ΝΔ-ΠΑΣΟΚ κυμαίνονταν από 0,3% (!) (MARC) ως 2,1% (MRB)[39]. Ωστόσο, το εκλογικό αποτέλεσμα, περισσότερο ακόμη και εκείνο του 2004, αποτέλεσε απόλυτη δικαίωση της μεθοδολογίας της εταιρείας. Παρόμοιας έκτασης επιβεβαίωση πρόβλεψης, μπορεί να εξηγηθεί μόνον λόγω της σταθερότητας των σχέσεων εκπροσώπησης και των κομματικών ταυτίσεων που χαρακτήρισε τον εκλογικό κύκλο 2004-2007.

γ. Οι βουλευτικές εκλογές του 2009

Η Public Issue κατέγραψε έγκαιρα την ανατροπή του πολιτικού σκηνικού και την ανάκαμψη του ΠΑΣΟΚ, που συντελέστηκε το φθινόπωρο του 2008. Σύμφωνα με την εκτίμηση του Οκτωβρίου του 2008, το ΠΑΣΟΚ προηγείτο ήδη της ΝΔ με 36%, έναντι 35%[40]. Τον Απρίλιο του 2009, η Public Issue εκτίμησε την «ψαλίδα» μεταξύ ΠΑΣΟΚ και ΝΔ σε 7,5% (41,5% έναντι 34%), προεξοφλώντας την άνετη επικράτησή του ΠΑΣΟΚ στις βουλευτικές εκλογές, όποτε και αν αυτές γίνονταν[41]. Η εκτίμηση προκάλεσε σφοδρές επικρίσεις (βλέπε παραπάνω το πρωτοσέλιδο της Αυριανής). Αξίζει να σημειωθεί ότι εκείνη την περίοδο η εταιρεία ήταν η μόνη που εκτιμούσε τη διαφορά μεταξύ των δύο μεγάλων κομμάτων σε αυτά τα επίπεδα, καθώς και το γεγονός, ότι η αυτοδυναμία του ΠΑΣΟΚ ήταν πολύ πιθανό ενδεχόμενο.

Η τελική πρόβλεψη της Public Issue για τις εκλογές του Οκτωβρίου 2009 ήταν 41,5% και 153 έδρες για το ΠΑΣΟΚ και 35,5% για τη ΝΔ, δηλαδή διαφορά 6 ποσοστιαίων μονάδων, ενώ το ποσοστό των Οικολόγων εκτιμήθηκε στο 2,5%[42]. Η αποτίμηση της πρόβλεψης δείχνει ότι, πράγματι, υπήρξε σφάλμα στην εκτίμηση του μεγέθους της διαφοράς, η οποία υποεκτιμήθηκε (6 μονάδες, αντί της πραγματικής 10,4). Η θεωρητική εξήγηση της υποεκτίμησης θα αποτελέσει αντικείμενο ειδικότερης ανάλυσης, ωστόσο, στα πλαίσια του παρόντος άρθρου, μπορεί να δοθεί μια σύντομη εξήγηση.

Οι βασικότερες α5τική επιρροή της ΝΔ το 1981, το 1989 και το 2004, δηλαδή στις 3 περιπτώσεις που οι δύο εκλογικές αναμετρήσεις πραγματοποιήθηκαν ταυτόχρονα ή απείχαν μεταξύ τους λίγους μήνες, υπολογίσθηκε σε 3,6%, ενώ στην περίπτωση του 2009 προέκυπτε μόλις 1,2%. Δεύτερον, υπάρχουν μια σειρά τεχνικά ζητήματα, που αφορούν στην ανάλυση των χρονολογικών σειρών των δημοσκοπήσεων, τα οποία οδήγησαν στην υποεκτίμηση της διαφοράς, όπως πχ ποια είναι τα κατάλληλα υποδείγματα για την μέτρηση της μεροληψίας των ερευνών και ο υπολογισμός του βάρους των βραχυχρόνιων και των μακροχρόνιων τάσεων στην συνολική εκτίμηση.

Γενικότερα, εάν αφαιρεθεί ο βαρύτατος πέπλος της επικοινωνιακής εντύπωσης, η τελική πρόβλεψη μπορεί να κριθεί επιτυχής, με βάση μια σειρά κριτηρίων, που είναι εύκολα αποδεκτά στα πλαίσια μιας οποιασδήποτε ακαδημαϊκής συζήτησης για δημοσκοπήσεις, όχι όμως και στο κανιβαλικό πλαίσιο της ελληνικής πολιτικής και τηλεοπτικής σκηνής. Η εκτίμηση πρόβλεψε με επιτυχία τον νικητή, τη σειρά των κομμάτων, καθώς και τον αριθμό των κομμάτων που εξασφάλισαν κοινοβουλευτική εκπροσώπηση, ενώ το μέσο απόλυτο σφάλμα της πρόβλεψης για τα 5 κόμματα της Βουλής ήταν μόλις 1,3%. Άλλωστε, οι αποτυχίες των εταιριών δημοσκοπήσεων να προβλέψουν με ακρίβεια τα εκλογικά αποτελέσματα είναι συχνές και δεν αποτελούν αποκλειστικά ελληνικό φαινόμενο. Αξίζει να αναφερθούν μερικές από αυτές: α) Οι δημοσκοπήσεις το 1992 στη Μεγάλη Βρετανία και το exit poll που διενεργήθηκε το 2004 από το National Election Pool στις προεδρικές εκλογές των ΗΠΑ απέτυχαν να προβλέψουν τον νικητή των εκλογών. β) Η γνωστότερη και πιο έγκυρη εταιρεία δημοσκοπήσεων στον κόσμο, η Gallup, δημοσίευσε στις 31/10/2010, μόλις 2 ημέρες πριν τις αμερικανικές βουλευτικές εκλογές, την εκτίμησή της για το εκλογικό αποτέλεσμα: 55% για τους Ρεπουμπλικάνους και 40% για τους Δημοκρατικούς. Το αποτέλεσμα αυτό θα έδινε 272 έδρες στους Ρεπουμπλικάνους, τη μεγαλύτερη πλειοψηφία από το 1920! Το πραγματικό αποτέλεσμα ήταν 49,7% για τους Ρεπουμπλικάνους και 44,7% για τους Δημοκρατικούς, ενώ οι Ρεπουμπλικάνοι ελέ2 Βουλής ήταν μόλις 1,3%. Άλλωστε, οι αποτυχίες των εταιριών δημοσκοπήσεων να προβλέψουν με ακρίβεια τα εκλογικά αποτελέσματα είναι συχνές και δεν αποτελούν αποκλειστικά ελληνικό φαινόμενο. Αξίζει να αναφερθούν μερικές από αυτές: α) Οι δημοσκοπήσεις το 1992 στη Μεγάλη Βρετανία και το exit poll που διενεργήθηκε το 2004 από το National Election Pool στις προεδρικές εκλογές των ΗΠΑ απέτυχαν να προβλέψουν τον νικητή των εκλογών. β) Η γνωστότερη και πιο έγκυρη εταιρεία δημοσκοπήσεων στον κόσμο, η Gallup, δημοσίευσε στις 31/10/2010, μόλις 2 ημέρες πριν τις αμερικανικές βουλευτικές εκλογές, την εκτίμησή της για το εκλογικό αποτέλεσμα: 55% για τους Ρεπουμπλικάνους και 40% για τους Δημοκρατικούς. Το αποτέλεσμα αυτό θα έδινε 272 έδρες στους Ρεπουμπλικάνους, τη μεγαλύτερη πλειοψηφία από το 1920! Το πραγματικό αποτέλεσμα ήταν 49,7% για τους Ρεπουμπλικάνους και 44,7% για τους Δημοκρατικούς, ενώ οι Ρεπουμπλικάνοι ελέγχουν πλέον 239 έδρες[44].

δ. Προσαρμογή της μεθοδολογίας μετά τις εκλογές του 2009

Η Public Issue προσπαθώντας να διορθώσει τα νέα προβλήματα που αναδείχθηκαν το 2009, αναθεώρησε εκ νέου τη μεθοδολογία της. Οι πιο σημαντικές βελτιωτικές αλλαγές στις οποίες προχώρησε είναι:

Πρώτον, η διόρθωση της μεροληψίας στηρίζεται πλέον σε στατιστικά υποδείγματα, που συσχετίζουν την μεροληψία με το μέγεθος της αδιευκρίνιστης ψήφου και

Δεύτερον, το βάρος των βραχυχρόνιων και μακροχρόνιων τάσεων στη συνολική εκτίμηση εξαρτάται από πολιτικό κλίμα της εκάστοτε περιόδου και τη σχετική ακρίβεια των δύο επιμέρους εκτιμήσεων στις προηγούμενες εκλογικές αναμετρήσεις.

Ταυτόχρονα, η δραματική μεταβολή του πολιτικού κλίματος, μετά την υπογραφή του Μνημονίου, οδήγησαν σε σημαντικές αλλαγές και του τρόπου παρουσίασης της μηνιαίας εκτίμησης της εκλογικής επιρροής των κομμάτων:

Πρώτον, αναβαθμίστηκε η σημασία του περιθωρίου σφάλματος της εκτίμησης και των διαστημάτων εμπιστοσύνης που προκύπτουν από αυτό.

Δεύτερον, λόγω της μεγάλης αβεβαιότητας για το ύψος της συμμετοχής στις επόμενες βουλευτικές εκλογές, η Public Issue δημοσιεύει και μια εκτίμηση της επίδρασης της αποχής στην εκλογική επιρροή των κομμάτων και

Τρίτον, λόγω της αδυναμίας ακριβούς εκτίμησης του αριθμού των κομμάτων της επόμενης Βουλής, η εταιρεία δημοσιεύει την πρόβλεψη του αριθμού των εδρών που εξασφαλίζει κάθε κόμμα, σε ενδεχόμενες βουλευτικές εκλογές, σε συνάρτηση με τον αριθμό των κομμάτων που είναι πιθανό να εκπροσωπηθούν στην επόμενη Βουλή[45].

4. Επίλογος

Ο αριθμός των 100 κυμάτων του ΠΒ που συμπληρώθηκαν τον Μάρτιο δικαιώνουν την ερευνητική διαδρομή και τις αρχές της Public Issue. Η συνέχεια, η συνέπεια και η αξιοπιστία καταξίωσαν το ΠΒ, ως ένα σημαντικό εργαλείο αποτύπωσης των πολιτικών εξελίξεων της ύστερης μεταπολιτευτικής περιόδου. Το 2004 και το 2007 «εναντίον του ρεύματος» εκτιμήθηκε ορθά το μεγάλο προβάδισμα της ΝΔ. Επίσης, το 2009, παρά το σφάλμα της τελικής υποεκτίμησης προεξοφλήθηκε έγκαιρα, η εκλογική νίκη του ΠΑΣΟΚ με μεγάλη διαφορά.

Οι εκλογές του 2009 αποτελούν ένα σημαντικό δίδαγμα για όλους. Η αποτυχία της πρόβλεψης του μεγέθους της διαφοράς υπενθυμίζει τα όρια των προσδοκιών που αναπτύσσονται για τις προβλέψεις. Η πιθανότητα σφάλματος υπάρχει σε κάθε απόπειρα πρόβλεψης. Συνεπώς, οι προβλέψεις πρέπει να αντιμετωπίζονται σαν αυτό που πραγματικά είναι: αποτέλεσμα μιας επιστημονικής προσπάθειας και όχι «μαγεία» ή «προφητεία». Παράλληλα, η μελέτη της εξέλιξης της εκλογικής επιρροής των κομμάτων την διετία 2007 – 2009 φέρνει στο προσκήνιο ένα από τα σημαντικότερα ζητούμενα των εκτιμήσεων που στηρίζονται στις δημοσκοπήσεις. Η ικανότητα έγκαιρης και αξιόπιστης ανίχνευσης των τάσεων του εκλογικού σώματος αποτελεί το ίδιο, αν όχι περισσότερο, σημαντική επιτυχία από την απόλυτη ακρίβεια της εκτίμησης των εκλογικών αποτελεσμάτων. Αυτό το συμπέρασμα αποκτά σήμερα ιδιαίτερη σημασία, καθώς διανύουμε μια περίοδο μετασχηματισμού του κομματικού συστήματος και το πολιτικό σκηνικό μεταβαίνει ταχύτατα σε ένα νέο σημείο ισορροπίας. Κάτω από αυτές τις συνθήκες, η προσπάθεια αντικειμενικής καταγραφής των τάσεων του εκλογικού σώματος αποτελεί συμβολή στο δημοκρατικό δικαίωμα των πολιτών για ελεύθερη και αξιόπιστη πληροφόρηση.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ

Beck Nathaniel. (1990). “Estimating Dynamic models using Kalman Filtering”. Political Analysis Vol.1:121-156.

Blumenthal Mark. (2006). “Gallup & the Samplemiser”. Διαθέσιμο διαδικτυακά στην ιστοσελίδα: http://www.mysterypollster.com/main/2006/02/gallup_the_samp.html

DeLurgio Stephen A. (1998). Forecasting Principles and Applications. Singapore: McGraw-Hill.

Electoral Studies. (2011). “Special Symposium: Electoral Forecasting Symposium”. Electoral Studies 30 (June):247-287.

Erikson Robert S., and Christopher Wlezien. (2008). “Are Political Markets Really Superior to Polls as Election Predictors?” Public Opinion Quarterly 72(2): 190-215.

Fisher Stephen, Ford Robert, Jennings Will, Pickup Mark and Wlezien Christopher. (2011). “From polls to votes to seats: forecasting the 2010 British general election.” Electoral Studies, 30(June):250-257.

Green Donald, Alan Gerber and Suzanna De Boef. (1999). “Tracking opinion over time. Α method for reducing sampling error.” Public Opinion Quarterly 63:178-192.

Lewis-Beck, Michael and Tom W.Rice. (1992). Forecasting Elections. Washington DC: Congressional Quarterly.

Μαυρής Γιάννης. (2006). «Προπαγάνδα και Δημοσκοπήσεις». Διαθέσιμο διαδικτυακά στην ιστοσελίδα: http://www.mavris.gr/42/propaganda-via-the-polls/

Μαυρής Γιάννης και Γιώργος Συμεωνίδης. (2005). «Βουλευτικές εκλογές 2004: Πρόβλεψη εκλογικού αποτελέσματος και επίδραση της προεκλογικής περιόδου». Η κοινή γνώμη στην Ελλάδα 2004: επιμέλεια Χριστόφορος Βερναρδάκης, 17-56. Αθήνα: Σαββάλας. Διαθέσιμο και διαδικτυακά στην ιστοσελίδα: http://www.mavris.gr/403/2680-prediction/

Μαυρής Γιάννης και Γιώργος Συμεωνίδης. (2007). «Η πρόβλεψη του εκλογικού αποτελέσματος και η σημασία της προεκλογικής περιόδου για τις βουλευτικές εκλογές του 2007.» Στο Βαρόμετρο 2007: Οι έρευνες Κοινής Γνώμης της Public Issue, επιμέλεια Γιάννης Μαυρής, 85-125. Αθήνα: Public Issue. Διαθέσιμο και διαδικτυακά στην ιστοσελίδα: http://www.mavris.gr/1798/tomos-meros-2-3/

Μαυρής Γιάννης και Γιώργος Συμεωνίδης. (2009). «Μαντεία, προφητεία ή επιστήμη;». Ελευθεροτυπία 5/7/2009. Μια πληρέστερη εκδοχή του άρθρου διατίθεται διαδικτυακά στην ιστοσελίδα: http://www.publicissue.gr/1193/provlepsi/

[1] Οι έρευνες πραγματοποιούνται σε μηνιαία βάση από το 2004 για λογαριασμό, στην αρχή, του ραδιοφωνικού, στη συνέχεια και του τηλεοπτικού σταθμού ΣΚΑΪ, καθώς και της εφημερίδας ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ.

[2] Η αποτίμηση των προβλέψεων που πραγματοποίησε η εταιρεία στις υπόλοιπες εκλογικές αναμετρήσεις (δημοτικές και νομαρχιακές 2006, ευρωεκλογές 2009) αποτελεί αντικείμενο ξεχωριστής ανάλυσης, στο μέτρο που αυτές οι προβλέψεις δεν στηρίχθηκαν στα αποτελέσματα του Βαρόμετρου.

[3] Στην ιστορία των ελληνικών δημοσκοπήσεων της μεταπολιτευτικής περιόδου, τόσο το (τακτικό ελληνικό) Ευρωβαρόμετρο, που διεξάγεται για λογαριασμό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής από το 1980, όσο και η έρευνα «Τάσεις» της MRB, που διεξάγεται, σε συνδρομητική βάση από το Νοέμβριο του 1987, αν και καλύπτουν μεγαλύτερη χρονική διάρκεια, αφενός στηρίζονται σε προσωπικές (face-to-face) συνεντεύξεις και αφετέρου πραγματοποιούνται, σε εξαμηνιαία βάση. Επίσης, η «Έρευνα καταναλωτικής εμπιστοσύνης» του ΙΟΒΕ/DG ECFIN είναι μεν μηνιαία τηλεφωνική, αλλά περιλαμβάνει μόνον δείκτες καταναλωτικού κλίματος.

[4] Αναλυτικά στοιχεία για τον «πόλεμο της προπαγάνδας» μέσω δημοσκοπήσεων, μπορεί να αναζήτηση κάθε ενδιαφερόμενος/η στην ηλεκτρονική διεύθυνση: http://www.mavris.gr/category/m/polls-and-propaganda/ Ο αναγνώστης θα πρέπει να λάβει υπόψη του, ότι τα τεκμήρια προπαγανδιστικής χρήσης των δημοσκοπήσεων που παρατίθενται, περιορίζονται ως προς δύο σημεία: 1) Αφορούν, λόγω ευκολίας αναπαραγωγής τους, μόνον τον Τύπο, ενώ η τηλεόραση παίζει τον καθοριστικό ρόλο. 2) Προέρχονται μόνο από τον Τύπο της «Δημοκρατικής Παράταξης», αυτό όμως δεν σημαίνει ότι παρόμοια χρήση δεν γίνεται και από Μέσα του συντηρητικού χώρου.

[5] Είναι χαρακτηριστικό ότι, ήδη από το 1989, η εταιρεία Gallup εγκατέλειψε οριστικά την παλαιά μέθοδο των συνεντεύξεων πρόσωπο με πρόσωπο, για να στραφεί αποκλειστικά στις τηλεφωνικές έρευνες,.

[6] Μια σύντομη παράθεση των πλεονεκτημάτων και των μειονεκτημάτων της τηλεφωνικής μεθόδου υπάρχει στο Μαυρής και Συμεωνίδης 2005.

[7] Βλέπε τα ντοκουμέντα της σχετικής αντιπαράθεσης, καθώς και τη θέση του ΣΕΔΕΑ, που έλαβε αποστάσεις από την εταιρεία, στο αφιέρωμα: «Η πολιτική αντιπαράθεση για τις δημοσκοπήσεις στις εκλογές του 2004», στην ιστοσελίδα: http://www.mavris.gr/791/polls-2004-attack/

[8] Βλέπε το αφιέρωμα: Η πολιτική αντιπαράθεση για τις Δημοσκοπήσεις στις εκλογές του 2007, στην ιστοσελίδα: http://www.mavris.gr/916/polls-2007-attack/ και Μαυρής 2006.

[9] Βλέπε σχετικά τη διαδικτυακή αντιπαράθεση με τον Αλέξανδρο Μελίδη «περί μεθοδολογίας», στην ιστοσελίδα: http://www.mavris.gr/41/methodology_polls/ Αναφορά στα μειονεκτήματα της πολιτικής στάθμισης βρίσκεται στο Μαυρής και Συμεωνίδης 2007.

[10] Ολόκληρη η σχετική δήλωση του Γιάννη Ραγκούση υπάρχει στην ιστοσελίδα http://www.mavris.gr/916/polls-2007-attack/ Φυσικά, ο κ.Ραγκούσης ουδέποτε αισθάνθηκε την ανάγκη να επανορθώσει.

[11] Η μεταστροφή υπέρ του ΠΑΣΟΚ είχε ξεκινήσει από τον Σεπτέμβριο του 2008. Το επίμαχο κύμα του Απριλίου 2009 του ΠΒ βρίσκεται στην ιστοσελίδα: http://www.publicissue.gr/1102/varometro-april-2009/

[12] ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Κυριακή 12/4/2009. Βλέπε σχετικά την ιστοσελίδα: http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_politics_2_12/04/2009_310955

[13] Το πρωτοσέλιδο της εφημερίδας, στην ιστοσελίδα: http://www.mavris.gr/1169/polls-2009-attack/ Μια περίληψη του κύριου άρθρου της στην ιστοσελίδα: http://www.capital.gr/news.asp?id=714097

[14] Βλέπε σχετικά το άρθρο του Γιάννη Λούλη, ο οποίος πρωτοστάτησε σε αυτήν την επίθεση, στον Ελεύθερο Τύπο με τίτλο: «Το φιάσκο των δημοσκόπων» (Πέμπτη 11/6/20090,

(http://www.johnloulis.gr/default.asp?siteID=1&pageID=5&tablePageID=1&langID=1&entryID=438) και το αφήγημα του Ν. Χασαπόπουλου στο ΒΗΜΑ: «Το Βατερλό των exit polls» (Κυριακή 14/6/2009), http://www.tovima.gr/politics/article/?aid=273528

[15] Η πρόβλεψη της Public Issue για τις ευρωεκλογές του 2009 υπάρχει στην ιστοσελίδα http://www.publicissue.gr/1156/ Στην τελευταία προεκλογική εκτίμηση που δόθηκε στη δημοσιότητα (5/6/09), η εταιρεία εκτίμησε την επιρροή των Οικολόγων σε 7% (+/-1%). Το ποσοστό που έλαβαν τελικά ήταν 3.5%, ακριβώς το ½. Ένα σημαντικό τμήμα των δυνητικών ψηφοφόρων τους, που δήλωνε πρόθεση ψήφου, τελικά προτίμησε την αποχή. Ο ίδιος παράγοντας, δηλαδή η αυξημένη αποχή εξηγεί και την υποεκτίμηση –αντιστρόφως τώρα- της επιρροής του ΛΑΟΣ, ο οποίος έλαβε τελικά ποσοστό 7,2%, έναντι του εκτιμώμενου 4,5%.

[16] Βλέπε σχετικά τα αποτελέσματα των δημοσκοπήσεων για τις ευρωεκλογές του 2009 στην ιστοσελίδα http://www.eklogika.gr/gallup/

[17] http://www.tovima.gr/opinions/article/?aid=272844

[18] Βλέπε σχετικά το άρθρο του Γ. Μαυρή: «Ο Δημοσιογράφος - Δημοσκόπος κ. Ι.Πρετεντέρης», στην ιστοσελίδα http://www.publicissue.gr/1168/15062009/ Η σύνοψη της απάντησης στάλθηκε και στο Βήμα, αλλά ουδέποτε δημοσιεύθηκε, λόγω «μεγέθους».

[19] Βλέπε σχετικά το άρθρο των Γ. Μαυρή και Γ. Συμεωνίδη στην Ελευθεροτυπία της 5ης Ιουλίου 2009, με τίτλο «Μαντεία, προφητεία ή επιστήμη;» (http://www.enet.gr/?i=news.el.article&id=60537). Μια εκτενέστερη εκδοχή του παραπάνω άρθρου υπάρχει στην ιστοσελίδα http://www.publicissue.gr/1193/provlepsi/

[20] Το ΠΒ 3/2011, στην ιστοσελίδα: http://www.publicissue.gr/1670/varometro-mar-2011/

[21] Βλέπε σχετικά στην ιστοσελίδα http://www.antinews.gr/2011/03/10/90255/

[22] Βλέπε σχετικά ΠΒ 91, Ιούνιος 2011: http://www.publicissue.gr/1782/varometro-june-2011/

[23] http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_politics_2_12/06/2011_445634

[24] Η σχετική ανάλυση, βρίσκεται στη διεύθυνση: http://www.publicissue.gr/1784/var-analysi-june-2011/

[25] http://www.publicissue.gr/1670/varometro-mar-2011/

[26] http://www.publicissue.gr/1954/varometro-feb-2012/

[27] Βλέπε σχετικά και τις ιστοσελίδες http://www.antinews.gr/2011/10/07/126012/ και http://www.antinews.gr/2012/01/15/143059/

[28] Σε συνεργασία, τότε, με την εταιρεία VPRC.

[29] Για μια αναλυτικότερη παρουσίαση της μεθοδολογίας της Public Issue, σχετικά με την εκτίμηση της εκλογικής επιρροής των κομμάτων, καθώς και τη διάκριση βραχυχρόνιων και μακροχρόνιων τάσεων βλέπε http://www.publicissue.gr/publicissue/varometro-methodology/ και Μαυρής και Συμεωνίδης 2007. Επίσης, τις διευκρινίσεις που δίνονται στην ιστοσελίδα: http://www.publicissue.gr/1965/vote-estimation-faq/

[30] Η τεχνική παρουσιάζεται διεξοδικά στο Μαυρής και Συμεωνίδης 2005. Η μέθοδος Kalman χρησιμοποιείται σε ένα ευρύ πεδίο εφαρμογών, από την προστασία των αεροπλάνων από ραδιοφωνικά σήματα, κατά τη διαδικασία προσγείωσης, μέχρι το σήμα της ψηφιακής τηλεόρασης.

[31] Για τον τρόπο παρουσίασης των ερευνών πρόθεσης ψήφου στην Ευρώπη και την Αμερική βλέπε στην ιστοσελίδα http://www.publicissue.gr/1193/provlepsi/

[32] Σε αυτό το σημείο πρέπει να διευκρινισθεί, ότι ο όρος «πρόβλεψη» δεν χρησιμοποιείται με την τεχνική σημασία που έχει στη θεωρία των χρονολογικών σειρών (forecasting), καθώς η πρόβλεψη της εκλογικής επιρροής που δίνεται σε κάθε έρευνα δεν αποτελεί μια εκ των προτέρων πρόβλεψη του εκλογικού αποτελέσματος κατά την ημέρα των εκλογών, αλλά εκτίμηση της εκλογικής επιρροής των κομμάτων την χρονική περίοδο διεξαγωγής της έρευνας.

[33] Το σύνολο των προεκλογικών εκτιμήσεων της Public Issue για τις εκλογές του 2004 βρίσκεται συγκεντρωμένο στο άρθρο της ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ: «Πολιτική επιστράτευση των εταιριών γκάλοπ» (Κυριακή 14/3/2004). http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_politics_100042_14/03/2004_97321

[34] Βλέπε σχετικά το άρθρο του Γ. Μαυρή, στην ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ (22/2/2004): «Η ψαλίδα και οι αδιευκρίνιστοι».(http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_politics_1_22/02/2004_94837). Διαθέσιμο και στην ιστοσελίδα: http://www.mavris.gr/707/psalida/

[35] Για την τελευταία δημοσιευμένη προεκλογική εκτίμηση της Public Issue στις εκλογές του 2007 βλέπε τις ιστοσελίδες: http://www.publicissue.gr/34/electoral-barometer-3rd-wave-august-2007/. Επίσης, την τηλεοπτική παρουσίαση της εκτίμησης http://www.skai.gr/player/tv/?mmid=58283 . Τέλος, αναλυτικός κατάλογος των προεκλογικών δημοσκοπήσεων όλων των εταιρειών για τις βουλευτικές εκλογές του 2007, είναι διαθέσιμος στην ιστοσελίδα: http://www.electionwatch.gr/index.php/surveys/

[36] Βλέπε σχετικά, αντί πολλών, το ιδιαίτερο χρήσιμο για την ιστορική μνήμη, άρθρο του Γρηγόρη Τζιοβάρα, στην εφημερίδα το ΒΗΜΑ: «Ο πόλεμος των προγνωστικών: 7 εταιρείες, 7 αποτελέσματα. Πού συγκλίνουν και πού αποκλίνουν τα ευρήματα των δημοσκοπήσεων που διεξήχθησαν το τελευταίο δεκαπενθήμερο» (Κυριακή 24 Ιουνίου 2007). Στο άρθρο περιέχονται συγκριτικά στοιχεία για όλες τις έρευνες. Διαθέσιμο στην ιστοσελίδα: http://www.mavris.gr/916/polls-2007-attack/ Επίσης, τη συζήτηση με τη Σία Κοσιώνη, στο κεντρικό δελτίο ειδήσεων του ΣΚΑΪ (19/6/2007), με αφορμή τις αποκλίσεις στις δημοσιευμένες δημοσκοπήσεις http://www.mavris.gr/871/propaganda-polls/

[37] Για μια εκτενή παρουσίαση του προεκλογικού βαρόμετρου βλέπε Μαυρής και Συμεωνίδης 2007.

[38] Η τελική πρόβλεψη της Public Issue δημοσιοποιήθηκε στο δελτίο ειδήσεων του τηλεοπτικού σταθμού ΣΚΑΪ στις 31/8/2007. Βλέπε και: http://www.mavris.gr/916/polls-2007-attack/

[39] Για μια αναλυτική σύγκριση των τελευταίων προεκλογικών δημοσκοπήσεων βλέπε το σχετικό άρθρο του Γ. Συμεωνίδη στην ιστοσελίδα http://www.publicissue.gr/53/derby/

[40] Βλέπε το σχετικό ΠΒ 10/2008 στην ιστοσελίδα: http://www.publicissue.gr/846/barometer-2008-oct/ Η σχετική ανάλυση του Γ. Μαυρή στην ιστοσελίδα http://www.publicissue.gr/859/25-days/

[41] Η έρευνα δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, την Κυριακή 12/4/2009. Βλέπε σχετικά στην ιστοσελίδα http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_politics_2_12/04/2009_310955

[42] Η εκτίμηση της Public Issue δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή, την Παρασκευή 18/9/2009. Βλέπε σχετικά στην ιστοσελίδα http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_politics_2_18/09/2009_329813

[43] Για την κάλυψη των βουλευτικών εκλογών του 2009 από την Public Issue, βλέπε την ιστοσελίδα: http://www.publicissue.gr/category/pi/elections-2009/

[44] Βλέπε σχετικά το άρθρο του Γ. Συμεωνίδη στην ιστοσελίδα http://www.publicissue.gr/1562/gallup/

[45] Βλέπε σχετικά την αναλυτική παρουσίαση του βαρόμετρου στην ιστοσελίδα http://www.publicissue.gr/1944/varometro-dec-2011/

Ανάρτηση: 2/4/2012

Οι επερχόμενες Βουλευτικές εκλογές -εκτός απροόπτου, δηλαδή έκτακτων σημαντικών γεγονότων- θα αποτελέσουν την πρώτη «στάση» στη διαδικασία ανασύνθεσης του κομματικού συστήματος. Οι γενικές τάσεις αυτού του μετασχηματισμού είναι ήδη ορατές, παρά την πρωτοφανή ρευστότητα που εξακολουθεί να επικρατεί και παρά τις πολλαπλές μεταβολές που καταγράφονται εδώ και αρκετό καιρό στο Πολιτικό Βαρόμετρο της Public Issue κάθε μήνα και πλέον σε δεκαπενθήμερη βάση.

Το κοινωνικό αίτημα των εκλογών

Το νέο κύμα του Πολιτικού Βαρόμετρου (ΠΒ102) πραγματοποιήθηκε στο πολιτικό τοπίο μιας de facto προεκλογικής περιόδου, χωρίς ωστόσο αυτή να έχει ακόμη τυπικά κηρυχθεί. Το γεγονός ότι 6 στους 10 πολίτες (63%, ΠΒ102, διαγράμματα 16-17), θεωρούν σήμερα «αναγκαίες» τις εκλογές αποδεικνύει την αυξανόμενη κοινωνική πίεση για τη διεξαγωγή τους και καθιστά δυσχερή την περαιτέρω μετάθεση της ημερομηνίας τους. Το ίδιο συμπέρασμα προκύπτει και από την σαφέστατη τάση μείωσης της αποχής, που συνεχίζεται με εντεινόμενο ρυθμό από τον Ιανουάριο (ΠΒ102, διάγραμμα 21). Στην ίδια διαπίστωση, επίσης, καταλήγει κανείς και με βάση άλλους δείκτες κλίματος, που περιέχονται στο Βαρόμετρο, όπως πχ. το πολιτικό ενδιαφέρον, που προσεγγίζει ασυνήθιστα επίπεδα, της τάξης του 66%, ή η συζήτηση για πολιτική (80,5%).

Η επίδραση της διαδοχής στο ΠΑΣΟΚ

Στα δύο προηγούμενα κύματα της έρευνας αποτυπώθηκε η επίδραση που άσκησαν στο εκλογικό σώμα, τόσο η ψήφιση του νέου Μνημονίου και της δανειακής σύμβασης από την ελληνική Βουλή (12/2/12), όσο και η νομοθετική έγκριση του PSI (23/2/12). Στο παρόν κύμα αποτυπώνεται η επίδραση που άσκησε η αλλαγή ηγεσίας στο ΠΑΣΟΚ· δηλαδή η σχεδόν ατιμωτική αποχώρηση του Γ.Παπανδρέου από την πολιτική και η τυπική ανάληψη της ηγεσίας του κόμματος από τον Β.Βενιζέλο. Με βάση τα δεδομένα του Βαρόμετρου προκύπτει ότι, ανεξαρτήτως περιεχομένου, η διαδοχή ως πολιτικό και επικοινωνιακό γεγονός λειτούργησε θετικά. Εκτός από την ενίσχυση της εικόνας του πολιτικού του αρχηγού, έως ένα βαθμό συσπείρωσε εκλογικά το ΠΑΣΟΚ, εξισορροπώντας έτσι το συσχετισμό δυνάμεων με τη ΝΔ.

Η σχετική ανάκαμψη της επιρροής του συντελείται κυρίως εις βάρος της ΔΗΜΑΡ (12%, -3,5%), με την οποία αποτελούν συγκοινωνούντα δοχεία και του επιτρέπει να επανέλθει στη 2η θέση. Από το πρωτοφανές 8%, ποσοστό στο οποίο βρέθηκε η απήχηση του κόμματος τον περασμένο Φεβρουάριο (Βλέπε σχετικά ΠΒ99, 2/12), επανέρχεται σήμερα στο 15,5% (Βλέπε σχετικά ΠΒ102, διαγράμματα 22 & 24). Η ενίσχυση του ΠΑΣΟΚ και η περαιτέρω αποδυνάμωση της ΝΔ (αναλυτικά παρακάτω) έχουν ως αποτέλεσμα τη μείωση της «ψαλίδας» 1ου/2ου κόμματος, στο ½ της προηγούμενης μέτρησης, από τις 14, στις 7 μονάδες. Επίσης, τόσο η δημοτικότητα του νέου αρχηγού όσο και το μερίδιό του στον δείκτη πρωθυπουργικής καταλληλότητας ισοδυναμούν πλέον με τα αντίστοιχα του Α.Σαμαρά (ΠΒ102, διαγράμματα 3 & 7).

Η συνολική ανάκαμψη του ΠΑΣΟΚ, το τελευταίο δίμηνο, υπολογίζεται σε 7,5 μονάδες. Οι τρεις (3) οφείλονται στην «ευφορία», που δημιούργησε η συμφωνία για το PSI, ενώ 4,5 μονάδες θα πρέπει να αποδοθούν στην επίδραση της αλλαγής ηγεσίας (από 11% στην μέτρηση που προηγήθηκε της εκλογής). Η μεταβολή στην πρόθεση ψήφου, που προκύπτει, επιβεβαιώνει τα ιστορικά δεδομένα που γνωρίζουμε. Όπως έχει δειχθεί, με βάση τα στοιχεία ερευνών κοινής γνώμης, που διατίθενται για την περίοδο 1997-2009 (διαδοχή Α.Παπανδρέου 1996, Μ.Έβερτ 1997, Κ.Σημίτη 2004, Κ.Καραμανλή 2009), η αλλαγή ηγεσίας στο ΠΑΣΟΚ, στο παρελθόν, ενίσχυσε την εκλογική επιρροή του κόμματος, από 3 έως 5 μονάδες, ενώ στη Νέα Δημοκρατία από 6 έως 8 (Μαυρής 2007). Ωστόσο, για το κόμμα που θριάμβευσε στις τελευταίες εκλογές (43,9%), μόλις πριν από 28 μήνες, η εν λόγω ανάκαμψη κρίνεται σίγουρα περιορισμένη.

Περαιτέρω αποδυνάμωση της ΝΔ

Αν και εξακολουθεί να διατηρεί καθαρό προβάδισμα 7 μονάδων, η εκλογική επιρροή της ΝΔ (22,5%) αποδυναμώνεται (-2,5%), λόγω όμως της τάσης περιορισμού της αποχής που παρατηρείται (ΠΒ102, διάγραμμα 21). Ειπωμένο αντίστροφα, η μείωση του ποσοστού της ΝΔ προέρχεται, σχεδόν αποκλειστικά, από την αύξηση της πρόθεσης συμμετοχής των πολιτών στις εκλογές, η οποία κατευθύνεται σε άλλες επιλογές. Κατά συνέπεια, η κοινωνική επιρροή της παραμένει στάσιμη, στο βαθμό που η ΝΔ δεν κατορθώνει να προσελκύσει τους αποστασιοποιημένους ψηφοφόρους της. Οι τελευταίοι, μέχρι πρότινος δήλωναν στις έρευνες κοινής γνώμης ότι θα προτιμήσουν την αποχή ή τις αντιεκλογικές πρακτικές, ενώ σήμερα δείχνουν να «δελεάζονται» από τα νεοπαγή κομματικά σχήματα, που αυξάνουν την «πολιτική προσφορά» στην «αγορά των εκλογών».

Το εκλογικό σώμα προεξοφλεί τη συμμαχική κυβέρνηση, ή δεν υφίσταται πλέον κοινωνική παράσταση αυτοδυναμίας ενός κόμματος

Το ποσοστό που συγκεντρώνει σήμερα η ΝΔ απέχει πάνω από 15 μονάδες, δηλαδή παρασάγγας, από εκείνο που θεωρητικά εξασφαλίζει την αυτοδυναμία στο 1ο κόμμα, με βάση τον ισχύοντα εκλογικό νόμο. Πχ. αν υποτεθεί ότι το αθροιστικό ποσοστό των «λοιπών» μικρών κομμάτων (<3%) εκτός Βουλής είναι 5%, τότε το ποσοστό αυτοδυναμίας είναι 38,5%, ενώ με 9% (στην παρούσα μέτρηση) μειώνεται σε 37%. Επομένως, η αυτοδυναμία του πρώτου κόμματος φαντάζει -με τα σημερινά δεδομένα- σχετικά απίθανο ενδεχόμενο. Το σημαντικότερο είναι ότι αυτή η εκτίμηση αποτελεί πλέον εδραιωμένη πεποίθηση για τη συντριπτική πλειοψηφία του εκλογικού σώματος. Σύμφωνα με ένα εντυπωσιακό εύρημα του Βαρόμετρου, σχεδόν 9 στους 10 πολίτες (85%), προεξοφλούν ότι η επόμενη κυβέρνηση που θα προκύψει δεν θα είναι αυτοδύναμη. Μάλιστα, την άποψη αυτή ασπάζονται και 7 στους 10 (70%) των σημερινών ψηφοφόρων της ΝΔ. Η διαφορά κλίματος που καταγράφεται, μεταξύ της σημερινής προεκλογικής περιόδου και της αντίστοιχης των τελευταίων εκλογών του 2009 είναι έκδηλη (βλέπε σχετικά ΠΒ102, διαγράμματα 18-20).

Είναι προφανές, ότι η προηγούμενη διαπίστωση δεν περιορίζεται μόνον στην ιδεολογική απονομιμοποίηση των μονοκομματικών κυβερνήσεων από την κοινή γνώμη, η οποία είναι γνωστή εδώ και καιρό. Με βάση το δείκτη του Βαρόμετρου, σχετικά με την προτιμώμενη μορφή της διακυβέρνησης, μόλις 1 στους 5 ερωτηθέντες (18%) τάσσεται υπέρ των «αυτοδύναμων κυβερνήσεων», ενώ 1 στους 2 (48%) υπέρ των «κυβερνήσεων συνεργασίας» και 1 στους 10, υπέρ της οικουμενικής κυβέρνησης (ΠΒ102, διαγράμματα 9 & 10). Ωστόσο, η σημερινή συγκυρία που αποτυπώνεται στο ΠΒ διαφέρει ριζικά, διότι αποκαλύπτει κάτι περισσότερο. Αποκαλύπτει, κυρίως, την αποδοχή της νέας πολιτικής πραγματικότητας, που επέρχεται, στοιχείο που για τα ελληνικά δεδομένα εμφανίζεται πρώτη φορά.

Το τέλος του μεταπολιτευτικού Δικομματισμού

Η αύξηση της εκλογικής απήχησης του δικομματισμού, από το 36% στο 38%, τέσσερις-πέντε εβδομάδες πριν τις εκλογές, δεν μπορεί να θεωρηθεί βεβαίως θεαματική. Ιδίως αν αναλογισθεί κανείς ότι αντιπροσωπεύει μόλις το ½ (!) του ποσοστού 77%, που τα δύο κόμματα έλαβαν αθροιστικά στις τελευταίες βουλευτικές, πριν από 2½ χρόνια (Οκτώβριος 2009).

Στην ελληνική πολιτική ιστορία, ποσοστό δικομματικής επιρροής αυτής της τάξης, έχει καταγραφεί μόνον πριν από 62 χρόνια, στις πρώτες μετεμφυλιακές εκλογές του 1950. Σε εκείνες τις εκλογές, που ας σημειωθεί πραγματοποιήθηκαν με απλή αναλογική, τα δύο μεγαλύτερα κόμματα, το Λαϊκό Κόμμα, με αρχηγό τον Κ.Τσαλδάρη και το Κόμμα Φιλελευθέρων, με αρχηγό τον Σ.Βενιζέλο έλαβαν αθροιστικά το 36% των ψήφων. Εάν συμπεριληφθεί και το 3ο κόμμα της εποχής, δηλαδή η ΕΠΕΚ, του Ν.Πλαστήρα, τότε το αθροιστικό ποσοστό των τριών μεγαλύτερων κομμάτων προσέγγιζε το 52,5%. Στη σημερινή διάταξη των κομματικών δυνάμεων, παρότι μάλιστα δεν ισχύει καν απλή αναλογική, τα δύο κόμματα φαίνεται να συγκεντρώνουν 38% και τα τρία πρώτα μόλις το 50,5% του εκλογικού σώματος.

Επομένως, η τομή που συντελείται στο μεταπολιτευτικό κομματικό σύστημα είναι οφθαλμοφανής και ιστορικών διαστάσεων. Ο σημερινός κατακερματισμός των πολιτικών δυνάμεων μπορεί να λάβει τέτοιες διαστάσεις, ώστε να εμφανισθεί ως ιδεολογικό-πολιτικό ισοδύναμο του αντίστοιχου κατακερματισμού των πολιτικών δυνάμεων στις εκλογές του 1950 (!) Εκείνος υπήρξε αποτέλεσμα της κατοχής και του εμφυλίου, ο σημερινός θα είναι το πολιτικό-εκλογικό αποτέλεσμα της εφαρμογής του Μνημονίου.

Από την άλλη πλευρά και παρά την εντεινόμενη κινδυνολογία, θα πρέπει να τονιστεί ότι με βάση το εκτιμώμενο ποσοστό επιρροής των δύο μεγαλύτερων κομμάτων (38%), μια πιθανή συνεργασία τους θα εξασφάλιζε κοινοβουλευτική αυτοδυναμία, περίπου 155 εδρών. Στην παρούσα έρευνα, το ποσοστό αυτοδυναμίας μιας κυβέρνησης συνασπισμού, με κορμό το 1ο κόμμα, υπολογίζεται σε 37%, διότι το συνολικό ποσοστό των «λοιπών» κομμάτων που δεν υπερβαίνουν το 3%, ανέρχεται σε 9%.
Η πραγματική και σημαντική αλλαγή, σε σχέση με το παρελθόν, συνίσταται στο απλό γεγονός ότι το ποσοστό που εξασφάλιζε μέχρι τώρα την αυτοδυναμία του 1ου κόμματος - στο μέτρο που δεν αλλάζει ο εκλογικός νόμος- θα εξασφαλίζει εφεξής την αυτοδυναμία στον κυβερνητικό συνασπισμό, που θα σχηματίζει το 1ο κόμμα με το δεύτερο, ή κάποια άλλα.

Ενίσχυση και ανασύνθεση της δεξιάς διαμαρτυρίας

Το β’ 15νθήμερο του Μαρτίου καταγράφεται σαφώς ενίσχυση της δεξιάς διαμαρτυρίας και ταυτοχρόνως ανασύνθεση της Ακροδεξιάς. Η ισοδύναμη άνοδος των Ανεξάρτητων Ελλήνων (8,5%, +2%) και της Χρυσής Αυγής (5%, +2%) πλήττει κυρίως τον ΛΑΟΣ, αλλά συντελείται σαφώς και εις βάρος των μεγάλων κομμάτων. Η εκλογική επιρροή του ΛΑΟΣ συνεχίζει να αποδυναμώνεται εντυπωσιακά (2%, -2%). Η αποδυνάμωσή του είναι συνολική και περιλαμβάνει τόσο την εικόνα του αρχηγού (16%, -3%), όσο και την εικόνα του κόμματος (την κομματική δημοτικότητα, 16%, -1%). Με αυτά τα δεδομένα, καθίσταται για πρώτη φορά αβέβαιη η είσοδός του στην επόμενη Βουλή. Οι απώλειες του ΛΑΟΣ, που κατευθύνονται κυρίως προς τις Ανεξάρτητους Έλληνες, του κ.Π.Καμμένου και δευτερευόντως προς την Χρυσή Αυγή, αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το 1/3 της εκλογικής βάσης του.

Η αλλαγή της ατζέντας μπορεί να αποδειχθεί μπούμερανγκ

Η απόπειρα αλλαγής της ατζέντας των εκλογών, με μετάθεση του κοινωνικού ενδιαφέροντος από το Μνημόνιο στο πρόβλημα της μετανάστευσης και της έννομης τάξης ενέχει μεγάλους κινδύνους και ενδέχεται να λειτουργήσει σε διαφορετική κατεύθυνση, από εκείνη που επιδιώκουν οι σχεδιαστές της. Και τούτο, διότι είναι γνωστό ότι η ανάδειξη της ανασφάλειας και της ξενοφοβίας σε κεντρικό πολιτικό διακύβευμα έχει συχνά ευνοήσει, πολιτικά και εκλογικά, τις ακραίες τάσεις και όχι τα κόμματα της διακυβέρνησης. Το πλέον χαρακτηριστικό και πρόσφορο παράδειγμα είναι εκείνο των γαλλικών Προεδρικών εκλογών του 2002. Στην προεκλογική περίοδο εκείνης της αναμέτρησης, τα Μέσα ενημέρωσης επέβαλαν την «ατζέντα της ανασφάλειας και της τάξης», στην προσπάθειά τους να ενισχύσουν τον αποδυναμωμένο Ζ.Σιράκ, με αποτέλεσμα να εισέλθει για πρώτη φορά στο β΄γύρο ο Ζ.Μ.Λεπέν.

Τα αποτελέσματα του Πολιτικού Βαρομέτρου 102 - 2ο έκτακτο κύμα (3/2012) σε pdf

Μετά την εκλογή του νέου Προέδρου του ΠΑΣΟΚ, τα στελέχη του και τα Μέσα «της παράταξης» αισιοδοξούν. «Ο απρόβλεπτα υψηλός βαθμός συμμετοχής στην ψηφοφορία θέτει ευθέως σε αμφισβήτηση το σύνολο των τελευταίων δημοσκοπικών ευρημάτων, καθώς ο αριθμός των συμμετεχόντων αντιστοιχεί περίπου στο 3,5% του εκλογικού σώματος. Επομένως, σύμφωνα με τις κατάλληλες αναγωγές, η αφετηρία του ΠΑΣΟΚ σήμερα θα βρισκόταν γύρω στο 22%» (ΤΑ ΝΕΑ 19/3/2012).Το 2004, στην πρώτη εσωκομματική διαδικασία για την ανάδειξη του Προέδρου συμμετείχε 1 στους 3 ψηφοφόρους του κόμματος στις εθνικές εκλογές (34%, πίνακας 1). Αυτός ο αριθμός αντιστοιχούσε στο 13,8% του συνολικού εκλογικού σώματος (με βάση τα έγκυρα). Αντίστοιχα, το 2007, συμμετείχαν σχετικά λιγότεροι (28% των ψηφοφόρων του), που αντιστοιχούσε συνολικά, στο 10,7% του εκλογικού σώματος. Διατυπωμένο αντίστροφα, το 2004, η σχέση των ψηφοφόρων ΠΑΣΟΚ προς τα μέλη και τους φίλους του, αποδείχθηκε 2,9:1, ενώ το 2007, 3,5:1.

ΠΙΝΑΚΑΣ 1: Συμμετοχή στις εκλογές για τον Πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ

Ας δεχθούμε προς στιγμήν και χάριν ευκολίας, ότι στη διαδικασία της περασμένης Κυριακής συμμετείχαν, πράγματι, 236.151 μέλη και φίλοι του ΠΑΣΟΚ. Ο αριθμός αυτός αντιστοιχεί στο 3,4% του συνολικού εκλογικού σώματος του 2009. Το τελευταίο Πολιτικό Βαρόμετρο της Public Issue (Μάρτιος 2012) εκτιμά την σημερινή εκλογική επιρροή του ΠΑΣΟΚ (πριν την εκλογή του νέου Προέδρου σε 11%. Η σχέση ψηφοφόρων/φίλων που προκύπτει, με βάση την εκτίμηση υπολογίζεται σε 3,2:1, λόγος που δεν αποκλίνει από τα ιστορικά δεδομένα.

Αντιθέτως, το ποσοστό 22%, που αναφέρεται από τα Μέσα ως «απολύτως ρεαλιστικός» εκλογικός στόχος, με βάση το εκλογικό σώμα των Β2009, αντιστοιχεί σε 1.508.835 άτομα. Επομένως, για να πραγματοποιηθεί, πρέπει στις προσεχείς εκλογές να ψηφίσουν το ΠΑΣΟΚ τουλάχιστον 6πλάσιος αριθμών πολιτών, από αυτούς που συμμετείχαν στην εσωκομματική διαδικασία της περασμένης Κυριακής. Για την ακρίβεια ο λόγος ψηφοφόρων/φίλων που προκύπτει με βάση τον εκλογικό «στόχο» είναι 6,5:1 (22%: 3,4%). Ακόμη και αν υποτεθεί ότι η αποχή προσεγγίσει τα αυξημένα επίπεδα των Ευρωεκλογών του 2009 και ληφθεί ως βάση το αντίστοιχο συρρικνωμένο εκλογικό σώμα των 5.127.237 πολιτών, τότε και πάλι για να επιτευχθεί το 22% (που θα αντιστοιχεί τότε σε 1.127.992 ψηφοφόρων), η σχέση ψηφοφόρων προς «φίλους», πρέπει να αποδειχθεί 4,8:1. Διαφορετικά ειπωμένο, θα πρέπει να ψηφίσουν ΠΑΣΟΚ στις κάλπες των εθνικών εκλογών σχεδόν 5πλάσιοι από όσους συμμετείχαν στην εκλογή του νέου Προέδρου. Πρόκειται, αναμφίβολα, για μεγαλεπήβολο εγχείρημα, που αν πετύχει, θα στείλει δικαίως τις δημοσκοπήσεις στον κάλαθο των αχρήστων.

Ανάρτηση: 17/11/2011

Η δεύτερη μεταπολιτευτική κυβέρνηση συνεργασίας, συγκεντρώνοντας 255 ψήφους, υπερέβη σημαντικά την κοινοβουλευτική πλειοψηφία της πρώτης, υπό τον Τζαννή Τζαννετάκη, η οποία το 1989 είχε λάβει 174 ψήφους[1]. Ο αριθμός είναι πράγματι μεγάλος, αν σκεφτεί κανείς ότι -εξαιρώντας την οικουμενική κυβέρνηση του Ξ.Ζολώτα[2] - η μεγαλύτερη κοινοβουλευτική αυτοδυναμία που υπήρξε στη Μεταπολίτευση, εκείνη της πρώτης μεταπολιτευτικής κυβέρνησης της ΝΔ το 1974, υπό τον Κ.Καραμανλή, μεταφράσθηκε σε 219 έδρες. Ωστόσο, η βαρύτητα της νέας αριθμητικής πλειοψηφίας είναι μάλλον μικρότερη από ότι εμφανίζεται. Καταρχήν, δεν θα πρέπει να διαφύγει της προσοχής, ότι τα τρία κόμματα της σημερινής συγκυβέρνησης είχαν λάβει στις τελευταίες εκλογές του 2009, αθροιστικά, περισσότερες έδρες (266). Κυρίως, όμως, διότι ο υφιστάμενος κοινοβουλευτικός συσχετισμός εμφανώς δεν εναρμονίζεται πλέον με τις διαθέσεις του εκλογικού σώματος. Με βάση την εκτίμηση της σημερινής εκλογικής τους επιρροής, η αθροιστική κοινοβουλευτική δύναμη των τριών κομμάτων, σε περίπτωση διεξαγωγής βουλευτικών εκλογών, πιθανολογείται ότι θα συρρικνωθεί σε περίπου 206 έδρες. Είναι βέβαια γνωστό, ότι η ισχύς μιας κυβέρνησης δεν εξαρτάται αποκλειστικά, ούτε καν κατά κύριο λόγο από τον αριθμό των βουλευτών της. Άλλωστε, η κυβέρνηση Τζαννετάκη «άντεξε» μόλις 102 ημέρες, ενώ ακόμη και η οικουμενική, μόνον 139. Το ίδιο αξίωμα προφανώς εξακολουθεί να ισχύει και σήμερα.

ΠΙΝΑΚΑΣ 1: Η επίδραση της κυβερνητικής αλλαγής της 11/11/2011 στην κοινή γνώμη

Όπως θα δειχθεί στα επόμενα, η σύγκλιση των πολιτικών κομμάτων του συνασπισμού εξουσίας που συντελείται, μπορεί να εξασφάλισε διευρυμένη, ή και πρωτοφανή κοινοβουλευτική πλειοψηφία, δεν είναι όμως αυτονόητο ότι εξασφαλίζει και ιδιαιτέρως υψηλή κοινωνική νομιμοποίηση. Το πρόβλημα παραμένει.

Σε γενικές γραμμές, η τοποθέτηση του κ. Παπαδήμου στη θέση του πρωθυπουργού της χώρας έγινε δεκτή με ενθουσιασμό από τα ελληνικά και διεθνή μέσα ενημέρωσης. H ευφορία, εντούτοις, που καλλιεργήθηκε δεν φαίνεται να δικαιολογείται από τα πραγματικά δεδομένα. Στους δείκτες του πίνακα 1 αποτυπώνεται συνοπτικά, το πολιτικό κλίμα, που δημιουργήθηκε εξ’ αιτίας της πρόσφατης κυβερνητικής αλλαγής. Το γεγονός, ότι 7 στους 10 πολίτες επικρότησαν την απόφαση των δύο πολιτικών αρχηγών να συνεργασθούν (πίνακας 1) δεν μεταφράζεται αναγκαστικά και σε κάτι βαθύτερο. Μπορεί να σηματοδοτεί, απλώς, την ανακούφιση του εκλογικού σώματος από τον τερματισμό της καταστροφικής διετούς διακυβέρνησης του Γ.Παπανδρέου, ή και την αποφυγή της εντελώς απαξιωμένης «εναλλακτικής λύσης Πετσάλνικου» (πίνακας 1). Ας σημειωθεί σε αυτό το σημείο, παρενθετικά, ότι οι εσωκομματικές αντιδράσεις, μεταξύ των ψηφοφόρων της ΝΔ για την επιλογή του κ.Σαμαρά, υπήρξαν αρνητικότερες, από ό,τι οι αντίστοιχες αντιδράσεις μεταξύ των ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ, για την επιλογή του κ.Παπανδρέου[3].

Η ιστορική εμπειρία αποδεικνύει, ότι η μεταβολή του πολιτικού κλίματος που συντελέσθηκε με την αλλαγή της 11/11/2011, δεν μετατράπηκε σε ουσιαστική κοινωνική μεταστροφή, αντίστοιχη με αυτήν που σημειώνεται, μετά από εκλογική αναμέτρηση, ή έστω μετά από (εσωκομματική) εκλογική διαδικασία αλλαγής πολιτικού αρχηγού. Η αποδοχή της νέας κυβέρνησης του κ.Παπαδήμου παραμένει περιορισμένη και το σημείο αφετηρίας της δεν δικαιολογεί πανηγυρισμούς. Η επίδραση της κυβερνητικής μεταβολής στην κοινή γνώμη μπορεί να εκτιμηθεί με βάση τρεις μεταβλητές που αναφέρονται: α) στη δυναμική του προσώπου (δημοτικότητα), β) την εμπιστοσύνη στη διαχειριστική ικανότητα του νέου πρωθυπουργού και γ) την εμπιστοσύνη στη διαχειριστική ικανότητα του νέου κυβερνητικού σχήματος (πίνακας 1). Η αποκλιμάκωση της κοινωνικής αποδοχής, που παρατηρείται μεταξύ «προσώπου» και «κυβέρνησης», είναι εντυπωσιακή. Οι θετικές κρίσεις περιορίζονται, διαδοχικά (στην ίδια μέτρηση), από 55% στη γενική αξιολόγηση του προσώπου (δημοτικότητα), σε ποσοστό εμπιστοσύνης για την ικανότητά του να διαχειριστεί την οικονομία 45% και τελικά σε ποσοστό εμπιστοσύνης για τη διαχειριστική ικανότητα του νέου σχήματος μόλις 35%.

Διάγραμμα 1: Μετεκλογική δημοτικότητα των πρωθυπουργών της ύστερης μεταπολίτευσης, 1996 - 2011

Η δημοτικότητα του κ.Παπαδήμου, που μετρήθηκε στην -χρονικά- καλύτερη στιγμή για τη δυναμική της υποψηφιότητάς[4] του καταγράφει πλειοψηφικό ποσοστό θετικών κρίσεων 55%, έναντι 18% αρνητικών. Η εμβέλειά της είναι αυξημένη και σχετικά οριζόντια πολιτικά, μόνο μεταξύ των τριών κομμάτων της νέας συγκυβέρνησης, κυμαίνεται δε από 56% έως 69% (69% μεταξύ των ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ, 61% στο ΛΑΟΣ και 56% μεταξύ των ψηφοφόρων της ΝΔ). Αντιθέτως, παραμένει σχετικά περιορισμένη μεταξύ των κομμάτων της Αριστεράς (38% στο ΚΚΕ και 41% στο ΣΥΡΙΖΑ)[5]. Γεγονός, που αποδεικνύει ότι η παραταξιακή διαίρεση είναι, ως προς το πρόσωπό του, εξ αρχής ενεργή.

Ο μερικός χαρακτήρας της νομιμοποίησης του νέου πρωθυπουργού, γίνεται περισσότερο κατανοητός, εάν η επίδραση στη δημοτικότητά του συγκριθεί με την αντίστοιχη που άσκησαν, ιστορικά, στο πρόσωπο του εκάστοτε πρωθυπουργού, οι λειτουργίες της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, είτε πρόκειται για τη διαδικασία των εθνικών εκλογών, είτε για την εσωκομματική διαδικασία της ανάδειξης του πολιτικού αρχηγού του κόμματος.

Τα διαθέσιμα εμπειρικά δεδομένα, σχετικά με τη μετεκλογική δημοτικότητα των Πρωθυπουργών της ύστερης μεταπολιτευτικής περιόδου, παρατίθενται στο διάγραμμα 1 και στον πίνακα 2. Το 1996, στην αφετηρία της πρωθυπουργικής του σταδιοδρομίας και διαδεχόμενος τον Α.Παπανδρέου, ο Κ.Σημίτης συγκέντρωσε, μετά την εκλογή του από την Κοινοβουλευτική Ομάδα του κόμματος, πρωτοφανές ποσοστό δημοτικότητας 85% (διάγραμμα 1). Το γεγονός της εκλογής του προκάλεσε μια άνοδο δημοτικότητας, της τάξης του 35% (πίνακας 2). Αντιστοίχως, ο Κ.Καραμανλής, μετά την εκλογική νίκη της ΝΔ το 2004, κατέγραψε ποσοστό 79%, βελτιώνοντας τον σχετικό δείκτη κατά 20 μονάδες, ενώ τέλος ο Γ.Παπανδρέου οφείλει στην εκλογική του νίκη, τον Οκτώβριο του 2009, την εκτόξευση της δημοτικότητάς του στο 82% (+26%, στην πρώτη μετεκλογική μέτρηση).

Στο κοινοβουλευτικό σύστημα, το μετεκλογικό φαινόμενο της βραχυπρόθεσμης συσπείρωσης γύρω από την κυβέρνηση έχει παρατηρηθεί αρκετές φορές ιστορικά. Αυτή η ευεργετική επίδραση που ασκούν οι εκλογές είναι γνωστή ως «περίοδος χάριτος», ή ενώ στην αμερικανική παράδοση των δημοσκοπήσεων το ευρύτερο φαινόμενο της συσπείρωσης περί τον Πρόεδρο εξ αιτίας κάποιων γεγονότων, όχι μόνον εκλογών, περιγράφεται ως «rally-around-the flag», ή «rally» effect, που θα μπορούσε να αποδοθεί στα ελληνικά ως «επίδραση συσπείρωσης». Κρίσιμη παράμετρο του ζητήματος αποτελεί βέβαια και η χρονική διάρκεια αυτής της συσπείρωσης [6].

ΠΙΝΑΚΑΣ 2: Η επίδραση της εκλογής πρωθυπουργού στη δημοτικότητα του προσώπου

Στη (διαφορετική) περίπτωση του κ.Παπαδήμου, αντιθέτως, δεν παρατηρήθηκε αντίστοιχης έκτασης μεταβολή, δεν εμφανίσθηκε, δηλαδή, η κοινωνική νομιμοποίηση που εξασφαλίζει η «βάπτιση» (ή αναβάπτιση) στην κολυμβήθρα των εκλογών. Το «ατομικό πολιτικό κεφάλαιο» που εξασφάλισε σήμερα ο κ.Παπαδήμος (55%, πίνακας 1), με τη συμφωνία κορυφής των κομμάτων, εμφανίζει τη μικρότερη δυναμική μεταξύ των τεσσάρων πρωθυπουργών, καταγράφοντας βελτίωση μόλις 7%, σε σύγκριση με την προηγούμενη δημοτικότητά του (48% θετικές κρίσεις σε μέτρηση της Public Issue τον Απρίλιο του 2010). Κυρίως, όμως, το ποσοστό δημοτικότητας που καταγράφει είναι μειωμένο κατά περίπου 30%-35% από το αντίστοιχο των προκατόχων του (πίνακας 2).

Από την άλλη πλευρά, συγκλίνοντα συμπεράσματα προκύπτουν και από τη μέτρηση της πρόθεσης ψήφου. Η κοινωνική υποστήριξη προς τα κόμματα που συμμετέχουν στη νέα κυβέρνηση (ΠΑΣΟΚ, ΝΔ, ΛΑΟΣ) κινείται σήμερα σε αντίστοιχα επίπεδα. Στις τελευταίες βουλευτικές εκλογές (4/10/2009), τα τρία κόμματα της συγκυβέρνησης, έλαβαν αθροιστικά 83% της ψήφου[7]. Η σημερινή (αθροιστική) εκλογική τους απήχηση, με βάση την εκτίμηση εκλογικής επιρροής της Public Issue για τον Νοέμβριο υπολογίζεται σε 56,5%. Αντιπροσωπεύει, επομένως, μόλις το 68% της εκλογικής επιρροής του 2009, και είναι μειωμένη κατά το 1/3 (32%).

Το ποσοστό 35%, που προκύπτει ως ποσοστό αποδοχής της νέας κυβέρνησης στην αφετηρία του βίου της (πίνακας 1), δείχνει, σε τελική ανάλυση, να συμπίπτει επακριβώς με την υφιστάμενη πραγματική κοινωνική επιρροή των κομμάτων που την στηρίζουν. Πράγματι, η εκτιμώμενη κοινωνική επιρροή τους, που προσεγγίζεται εμπειρικά από τη λεγόμενη αδιευκρίνιστη ψήφο, συνυπολογίζοντας δηλαδή και την αποχή, βρίσκεται και αυτή κάτω από το 35%.

Η προσπάθεια μετατόπισης της πηγής κοινωνικής νομιμοποίησης, από το εκλογικό σώμα στο κοινοβούλιο, αποτελεί θεσμική τομή, η οποία αμφισβητεί ευθέως τον ιστορικό συνταγματικό συσχετισμό, που διαμορφώθηκε μετά το 1974. Η εξασφάλιση διευρυμένης κοινοβουλευτικής υποστήριξης της νέας κυβέρνησης, μεταφέρει αυτονομημένα το κέντρο βάρους της εκπροσώπησης στη Βουλή. Στοχεύει στην ουσία -αποτρέποντας την προσφυγή στις κάλπες (ή στο δημοψήφισμα)- να αντισταθμίσει, ή να υποκαταστήσει το υφιστάμενο έλλειμμα κοινωνικής νομιμοποίησης της διακυβέρνησης που έχει δημιουργηθεί, λόγω της απαξίωσης των παλαιών κομμάτων. Ωστόσο, κάτι παρόμοιο δεν φαίνεται να επιτυγχάνεται. Το πρόσωπο του νέου πρωθυπουργού μπορεί, ενδεχομένως, να επιτύχει σε ένα βάθος χρόνου τη συσπείρωση των «από πάνω», δηλαδή των πολιτικά και οικονομικά κυρίαρχων κοινωνικών ομάδων, δεν είναι όμως αυτονόητο το εάν και πως θα εξασφαλισθεί η συναίνεση των «από κάτω», χωρίς μάλιστα τους κλασσικούς «διαύλους» της εκλογικής διαδικασίας. Όσο αμέριστη και αν είναι η στήριξη των Μέσων Ενημέρωσης, δεν είναι σε θέση να υποκαταστήσει τη νομιμοποιητική αξία της εκλογικής διαδικασίας• ούτε και να εξασφαλίσει ένα αποτέλεσμα, «ιδεολογικά ισοδύναμο», αντί για την ανάληψη λαϊκής εντολής, που επιτυγχάνεται ύστερα από την εκλογική νίκη ενός κόμματος.

• Η ανάλυση σε αρχείο pdf
• English version
• Η ανάλυση αναδημοσιεύτηκε από:
  • την εφημερίδα “Η ΑΥΓΗ” (20/11/2011)
  • και το ιστολόγιο thepressproject.net (σε αγγλική μετάφραση) (24/11/2011)
    

Σημειώσεις:

[1] Η πρώτη μεταπολιτευτική κυβέρνηση συνεργασίας ΝΔ-(ενιαίου) Συνασπισμού, συγκροτήθηκε τον Ιούλιο του 1989 και έλαβε ψήφο εμπιστοσύνης από 174 βουλευτές (145 της ΝΔ, 27 από τους 28 βουλευτές του Συνασπισμού, έναν της ΔΗΑΝΑ και έναν μειονοτικό).
[2] Η οικουμενική κυβέρνηση του Ξ.Ζολώτα (11/1989), που διαδέχθηκε την κυβέρνηση Τζαννετάκη, εξασφάλισε 297 ψήφους.
[3] Βλέπε σχετικά με αυτό το ζήτημα την παρουσίαση του Πολιτικού Βαρόμετρου Νοεμβρίου στην ιστοσελίδα της Public Issue: http://www.publicissue.gr/1923/varometro-nov-2011/, διαγράμματα 1 έως 5.
[4] Η έρευνα τελείωσε το μεσημέρι της Πέμπτης 10/11, επομένως, έχει περιλάβει μόνον την επίδραση από την ανακοίνωση της συμφωνίας των τριών κομμάτων για το πρόσωπο του πρωθυπουργού και όχι την επίδραση από την ανακοίνωση των προσώπων της νέας κυβέρνησης, που δόθηκε στη δημοσιότητα το πρωί της Παρασκευής 11/11 και η οποία αντιστάθμισε, έως ένα βαθμό, μάλλον αρνητικά τις πρώτες θετικές εντυπώσεις για τον πρόεδρό της.
[5] Όπ.παρ.: http://www.publicissue.gr/1923/varometro-nov-2011/, διαγράμματα 6 έως 8.
[6] Στην αμερικανική βιβλιογραφία, οι «επιδράσεις συσπείρωσης» θεωρούνται σημαντικές, όταν η μεταβολή στην αποδοχή του Προεδρικού έργου που προκαλούν είναι μεγαλύτερη από 10%. Βλέπε σχετικά Μαυρής (2002), στο: http://www.mavris.gr/406/9050-usopinionterrorism/
[7] http://ekloges-prev.singularlogic.eu/v2009/pages/index.html

Χωρίς αμφιβολία, με την ανάληψη της πρωθυπουργίας της χώρας από τον κ. Παπαδήμο επιταχύνεται η διαδικασία αποδόμησης/μετασχηματισμού του εγχώριου κομματικού συστήματος.

Η τάση αποδόμησης του κομματικού συστήματος

Η σύγκλιση των δύο παλαιών κομμάτων διακυβέρνησης, που πραγματοποιείται για πρώτη φορά με παρόμοιους όρους, συνιστά αποφασιστικό σημείο καμπής και οδηγεί σε περαιτέρω εμβάθυνση της κρίσης της δικομματικής μορφής του. Με αθροιστική εκλογική επιρροή 48% (και κοινωνική μικρότερη από 30%), η σημερινή κρίση (3η κατά σειρά στη μεταπολιτευτική περίοδο μετά από εκείνες του 1996 και του 2008) αποδεικνύεται κατά τα φαινόμενα πορεία χωρίς επιστροφή. Τι θα διαδεχθεί τον ελληνικό δικομματισμό δεν είναι βεβαίως ακόμη ορατό. Το φάσμα που εκτείνεται μεταξύ ενός νέου «διπολισμού» και ενός «κονιορτοποιημένου πολυκομματισμού» είναι ευρύ. Είναι όμως περισσότερο βέβαιο, ότι οι προηγούμενες «δέκα ημέρες που συγκλόνισαν τον κόσμο» της ελληνικής πολιτικής συνιστούν, ουσιαστικά, ιστορική ακύρωση της θεσμοθετημένης λειτουργίας του δικομματισμού, που παγιώθηκε με τις πολλαπλές εναλλαγές στην εξουσία μετά το 1981, γεγονός που με τη σειρά του αχρηστεύει -de facto- και τον υφιστάμενο εκλογικό νόμο, που θα αδυνατεί πλέον να «παράγει τα κατάλληλα πολιτικά αποτελέσματα». Εξ ου και η κυοφορούμενη αλλαγή του, που ξανατέθηκε την τελευταία στιγμή από τον απερχόμενο πρωθυπουργό. Η άλλη όψη της προηγούμενης διαπίστωσης είναι ότι η παρατηρούμενη εδώ και καιρό κρίση εκπροσώπησης εντείνεται περαιτέρω. Και εάν το πρόσωπο του νέου Πρωθυπουργού μπορεί, ενδεχομένως, να επιτύχει σε ένα βάθος χρόνου τη συσπείρωση των «από πάνω», δηλαδή των πολιτικά και οικονομικά κυρίαρχων κοινωνικών ομάδων, δεν είναι αυτονόητο το εάν και πως θα εξασφαλισθεί η συναίνεση των «από κάτω», χωρίς μάλιστα τους κλασσικούς «διαύλους» της εκλογικής διαδικασίας.

Θεαματική άνοδος της Αριστεράς

Στην παρούσα φάση, η πρωτοφανής αποδέσμευση ευρύτατων τμημάτων του εκλογικού σώματος από την ιδεολογική και πολιτική προσκόλληση στο ΠΑΣΟΚ οδηγεί στη θεαματική ενίσχυση της Αριστεράς, σε όλες τις υφιστάμενες εκδοχές της. Η αθροιστική εκλογική επιρροή της Αριστεράς υπερβαίνει σήμερα το 1/3 του δυνητικού εκλογικού σώματος. Παραπέμποντας στην κατοχική εποχή, υπερβαίνει ακόμη και την επιτυχία της προδικτατορικής ΕΔΑ στις εκλογές του 1958, πριν τη συγκρότηση της Ενώσεως Κέντρου. Εάν η τάση εκλογικής κατάρρευσης του ΠΑΣΟΚ δεν ανακοπεί, είναι προφανές, ότι εκτός από τις συνθήκες κοινωνικής πόλωσης που εντείνονται, θα τείνουν να διαμορφωθούν και συνθήκες πόλωσης της πολιτικής σκηνής, με ιδεολογική «καθαρότητα» μεγαλύτερη από την αντίστοιχη πόλωση της προδικτατορικής περιόδου, που συμπιέσθηκε, λόγω της παρουσίας του προδικτατορικού Κέντρου.

Μείωση της αποχής και αίτημα εκλογών

Ένα άλλο στοιχείο που θυμίζει την προδικτατορική περίοδο, ιδίως την έκβαση των πολιτικών διενέξεων της δεκαετίας του ’60 τηρουμένων φυσικά των αναλογιών, είναι η αυξανόμενη κοινωνική αποδοχή του αιτήματος για εκλογές (υπέρ τάσσεται σήμερα το 54%, αύξηση +15%, σε σύγκριση με τον προηγούμενο μήνα). Το ιδιαίτερο βάρος και η σημασία της κοινοβουλευτικής ιδεολογίας στην ελληνική πολιτική, που έχει επισημανθεί αρκετές φορές, εξηγεί τις μορφές διεξόδου που λαμβάνει ιστορικά στην Ελλάδα (και ενδεχομένως θα μπορούσε να λάβει και σήμερα) η κοινωνική δυσαρέσκεια. Από την άποψη αυτή είναι εντυπωσιακή και η απότομη ανακοπή της τάσης «εξόδου από το εκλογικό σώμα». Η παρατηρούμενη μείωση της πρόθεσης αποχής (-7%) είναι ιδιαίτερα σημαντική (27%, έναντι 34% τον Οκτώβριο) και επανέρχεται στα προ του Μνημονίου επίπεδα.

• Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ με τίτλο “Οι επιπτώσεις της κυβερνητικής αλλαγής”, (13/11/2011)
• Το σχετικό Βαρόμετρο
• English version