Pola Retradio en Esperanto

E_elsendo el la 15.10.2026

barbarinella@gmail.com (Barbara Pietrzak) — Thu, 15 Oct 2026 20:15:04 +0000

En la 1506-a E_elsendo el la 15.10.2026 ĉe www.pola-retradio.org:

• Hodiaŭ en nia felietono pri dek ses lokoj ricevintaj la nomon „Mirlokoj de Pollando 2026” laŭ la plebiscito de la pola eldono de „Nationale Geographic”, ni iom supraĵe informas pri la ok unuaj;
• Post elektitaj historiaj datoj ligitaj kun la 15.10, ni proponas kulturkronikajn informojn. Pri la partopreno de poloj en la kultura vivo laŭ la Nacia Kulturcentro; pri la 17-a Internacia Violnista Konkurso en Poznano; pri la senpage viziteblaj en novembro kvar reĝaj rezidejoj en Pollando;
• En la E-komunuma segmento ni informas pri la nova prezidanto de la Akademio de Esperanto, Jasper Jacobsen kaj citas lian respondon donitan al „Libera Folio” pri la prioritatoj en lia laboro; pri daŭra ebleco por junaj esploristoj aliĝi al la venontjara konferenco en Parizo „Esperanto 140” https://shesl.org/en/2027-esperanto-2/;
• Por la muzika programkontribuo ni elektis la kanton „Doloro” de Julia Sigmond, por kiu muzikon kaj voĉon donis Raym; La akompana foto el Vikipedio prezentas la publikan kunsidon de la Akdemio dum la UK en Seulo en 2017. La foton faris Robin van der Vliet – CC BY-SA 4.0
• En unuopaj rubrikoj de nia paĝo eblas konsulti la paralele legeblajn kaj aŭdeblajn tekstojn el niaj elsendoj, kio estas tradicio de nia redakcio ekde 2003. La elsendo estas aŭdebla en Jutubo ĉe la adreso:
https://www.youtube.com/results?q=pola+retradio&sp=CAI%253D interalie pere de Jutubo, konforme al individua bezono, eblas rapidigi aŭ malrapidigi la parolritmon de la sondokumentoj; eblas transsalti al ajna serĉata fragmento de la elsendo.

E_elsendo el la 10.10.2026

barbarinella@gmail.com (Barbara Pietrzak) — Thu, 15 Oct 2026 08:39:09 +0000

• En la komencaj aktualaĵoj – tuj post la historiaj datoj – ni informas pri unu el la pioniroj de 2027, kiu estas Kazimiera Bujwid la socia kaj kleriga agantino. Ŝi estis ankaŭ esperantistino kunlaboranta kun sia edzo prof. Oto Bujwid; Krome ni informas pri la nunjara laŭreatino de la Paca Nobel-premio. Koncerne la ekonomiajn temojn ni informas pri Pollando kiel la unia avanulo en la kukurboproduktado;
• Nia scienca temo traktas la temon de la urba brupoluado kaj ĝiaj sekvoj;
• Hodiaŭ Vinilkosmo oficiale eldonis la trian bitan albumeton en Esperanto “jOmO popumas”. La aperigo kongruas kun la pasantaj hodiaŭ naskiĝdatrevenoj de tre fama artisto el Tuluzo kaj de la estro de VINILKOSMO, Flo Martorell. Krom niaj redakciaj bodeziroj por jOmO kaj Flo ni prezentas fragmente la kanton de jOmO „Agu por paco”;
• La akompana foto prezentas kukurbojn, nun tre popularajn en Pollando kiel konsuma produkto kaj kiel dekora elemento.
• Fine iom da humoro el nia arkivo. La komencaj vortoj kaj kelkaj skotaj serĉoj el la libreto pri skolta humoro de Andrzej Pettyn, eldonita antaŭ multaj jaroj de FLE.
• En unuopaj rubrikoj de nia paĝo eblas konsulti la paralele legeblajn kaj aŭdeblajn tekstojn el niaj elsendoj, kio estas tradicio de nia redakcio ekde 2003. La elsendo estas aŭdebla en Jutubo ĉe la adreso:
https://www.youtube.com/results?q=pola+retradio&sp=CAI%253D Interalie pere de Jutubo, konforme al individua bezono, eblas rapidigi aŭ malrapidigi la parolritmon de la sondokumentoj; eblas transsalti al ajna serĉata fragmento de la elsendo.

La urba bruo kaj ĝiaj sekvoj

barbarinella@gmail.com (Krystyna Grochocka) — Sat, 10 Oct 2026 09:21:45 +0000

Bruo estis unu el la temoj de la septembra kongreso en Pollando de la Pola Societo de Nova Movebleco. La elirpunkto de la debatoj estis la demando „ĉu anstataŭ protekti urboloĝantojn kontraŭ bruo eblus projekti urbojn tiel, ke ili produktu malpli da brupoluado”.
Bruo ligita kun transporto apud aerpoluado kaj ekstremaj temperaturoj apartenas al la tri plej grandaj mediaj sanminacoj en Eŭropo . Kaj la temo estas vere serioza. Laŭ la plej nova raporto de la Europa Mediagentejo (EEA) „Medibruo en Eŭropo 2025” la longdaŭra elmetiĝo je transporta bruo kaŭzas ĉiujare ĉirkaŭ 66 mil tro fruajn mortojn, 50 mil novajn malsaniĝojn de la sangocirkula istemo kaj 22 mil kazojn de diabeto 2.
La sekvojn de bruo suferas milionoj da eŭropanoj. Preskaŭ 17 milionoj spertas kronikan incitiĝon kaj ĉirkaŭ 4,6 milionoj seriozajn dormoperturbojn. La ekonomiaj kostoj de tio egalas al almenaŭ 95 miliardoj da eŭroj. Ĉiam pli da esploroj – bone dokumentitaj – ligas bruon ne nur kun kormalsanoj, sed ankaŭ kun deprimo, demenco kaj malpliboniĝo de kognaj funkcioj.
Laŭ Eŭropa Mediagentejo pli ol 92 milionoj da eŭropanoj estas minacitaj de trafikbruo. Kaze de fervojo temas pri 18 milionoj da homoj, kaze de aviado pri du milionoj 600 mil personoj.
Laŭ rekomendoj de la Monda Sanorganizo la sekura brunivelo egalas al 55 decibeloj tage kaj al 45 decibeloj nokte. La minacdanĝero aperas ĉe 85 decibeloj. La pola leĝaro estas pli liberala ol tiu de la Monda Sanorganizo allasante, ke tage la urba bruo egalu al 68 decibeloj kaj nokte al 60 decibeloj.
Sed la problemo ne tuŝas nur eŭropanojn. Al la plej bruaj urboj de la mondo kalkuliĝas Meksiko-urbo, Novjorko, Mumbajo, Delhio kaj Tokio, en kiuj la bruindico egalas en la du unuaj urboj al 80 decibeloj, en du pliaj al 85 decibeloj kaj en Tokio, kie la brunivelo estis taksita je 90 decibeloj.
En Pollando al la plej altgrade brupoluitaj urboj estis kalkulataj – Gliwice, Chorzów, Szczecin, Vroclavo kaj Varsovio.

El la elsendo 10.10.2026. Legas Barbara – 03′ 21″

https://pola-retradio.org/wp-content/uploads/2026/10/sc_Pliaj-esploroj-pri-brupoluado_0321.mp3

Pollando la plej granda unia produktanto de kukurboj

barbarinella@gmail.com (Krystyna Grochocka) — Sat, 10 Oct 2026 09:19:02 +0000

Unuavice en la polaj bazaroj, sed ankaŭ en amasvendejoj de kelka tempo aŭtune la rigardon logas pompaj kukurboj, alivorte melopepoj. Ekde 2020 Pollando fariĝis la plej granda produktanto de kukurboj en la Unio, kvankam la pola eksporto ne estas granda kaj varias de tri ĝis kvin mil tunoj jare.
Samtempe en 2025 la pola rikolto kovris 35 procentojn de la unia produktado de kukurboj. Malantaŭ Pollando la plej grandaj produktantoj de ĉi tiu legomo estas Francio, Hispanio, Germanio kaj Portugalio. Ili kune respondecis pri 86 procentoj de la unia produktado de kukurboj/melopepoj.
Kvankam Pollando ne eksportas multkvante kukurbojn, ĝiaj plej grandaj klientoj estas Italio kaj Germanio, sekve Slovakio kaj Ĉeĥio.
Laŭ Eurostat la surfaco de kukurbokultivado en Pollando en la jaroj 2015-2025 kreskis okoble – de 1,3 mil hektaroj ĝis 10,5 mil. La Landa Registro de kultivataj plantospecioj notas 36 diversajn kukurbovariantojn.
La populareco de kukurboj/melopepoj kreskas ne nur pro iliaj gustovaloroj, sed ankaŭ pro estetikaj valoroj, dekoraj valoroj. Sendube influas ĝin la populariĝinta en Pollando haloveno.

El la elsendo 10.10.2026. Legas Maciek – 01′ 33″

https://pola-retradio.org/wp-content/uploads/2026/10/w_mj_Pollano-avana-unia-produktanto-de-kukurboj_0133.mp3

Nobel-pacpremio 2026 por Navanethem „Navi” Pillay

barbarinella@gmail.com (Krystyna Grochocka) — Sat, 10 Oct 2026 09:15:46 +0000

La norvega Nobel-komitato atribuis la nunjaran Pac-premion al la sudafrika juristino Navanethem „Navi” Pillay pro agado favore al paco kaj internacia leĝaro.
La 85-jara Navanethem „Navi” Pillay kontraŭbatalis apartismon en la Sudafrika Respubliko, ŝi estis juĝisto de Internacia Pun-kortumo kaj Alta Komisar o de la Unuiĝintaj Naioj por la Homaj Rajtoj. Plej laste ŝi prezidis la Esplorkomisionon de la Unuiĝintaj Naciojn pri la okupaciitaj palestinaj teritorioj, kiu pasintjare, t.e. en 2025 konstatis, ke Israelo en Gazao efektivigis genocidon.
La paca Nobel-premio estas unu el la plej gravaj distingoj en la mondo. Nunjare la Norvega Nobel-komitato elektis ŝin el inter 287 kandidatoj, inter kiuj duonon konsistigis organizaĵoj.

El la elsendo 10.10.2026. Legas Milada – 01′ 26″

https://pola-retradio.org/wp-content/uploads/2026/10/w_msz_Paca-Nobel-premio-2026_0126.mp3

2027, la Jaro de Kazimiera Bujwid

barbarinella@gmail.com (Krystyna Grochocka) — Sat, 10 Oct 2026 09:11:49 +0000

La pola parlamento deklaris, ke unu el la patronoj de 2027 estos Kazimiera Bujwid, la socia kaj kleriga agantino. Ŝi estis kreintino de la unua sur la polaj teritorioj knabina gimnazio, pretiganta junajn virinojn al superaj studoj. Ŝia 160-a naskiĝdatreveno pasos venontjare.
Pravigante la decidon pri ŝia elekto oni konstatis, ke dank’ al la agado de tiaj virinoj kiel Kazimiera Bujwid eblis konstrui la fundamentojn de moderna socio en Pollando. Dank’ al iliaj klopodoj post la regajno de la sendependeco en 1918 polinoj kiel la unuaj en Eŭropo povis aktive kaj pasive partopreni la balotojn – voĉdoni kaj kandidatiĝi.
Krom esti feministino kaj socia agantino Kazimiera Bujwid estis ankaŭ esperantistino kiel la edzino de Odo Bujwid, elstara bakteriologo kaj unu el la plej aktivaj membroj de la E-movado en Pollando. Dum la Universala Kongreso en Esperanto en Krakovo en 1912 la domo de la geedzoj Bujwid funkciis kiel organiza oficejo. Kazimiera Bujwid kunordigis la akceptadon de la venantaj por la Kongreso esperantistoj kaj gvidis loĝistikajn taskojn ligitajn kun ĉi tiu evento.

El la elsendo 10.10.2026. Legas Pamela – 01′ 41″

https://pola-retradio.org/wp-content/uploads/2026/10/w_pk_Kazimiera-Bujwid-inter-la-Patronoj-2027-en-Pollando_0141.mp3

E_elsendo el la 05.10.2026

barbarinella@gmail.com (Barbara Pietrzak) — Mon, 05 Oct 2026 18:39:47 +0000

En la 1504-a E_elsendo el la 05.10.2026 ĉe www.pola-retradio.org:

• Post elektitaj historiaj datoj ligitaj kun la 05.10 ni proponas kulturkronikajn informojn. Hodiaŭ temas pri prestiĝa premio por Pola Eldoninstituto PIW; pri interesa, plurflanka ekspozicio pri George Sand en la apudvarsovia naskiĝdomo de Frederiko Chopin en Żelazowa Wola; pri ĉ. 100 pentraĵoj de francaj pentristoj el la 19-jarcenta arta grupo nabistoj en la varsovia Muzeo de Łazienki-parko.
• Nia antaŭmikrofona gasto estas elstara afrika aktivulo el Togolando Adjévi ADJE, i.a. redaktoro de la platformo https://www.esperanto-afriko.org/. Kun li ni interparolis pri iuj problemoj de afrikaj esperantistoj dum la 111-a UK en Graz.
• En la E-komunuma segmento ni informas pri la planita por hodiaŭ en Rio de Janeiro ronda tablo pri „Memoro sen landlimoj: valoro, riskoj kaj la rolo de bibliotekoj en la konservado de la dokumenta heredaĵo de Esperanto” (uea.org/gk/1335a1), pri la 31.10, la tempolimo kandidatigi por la premio Gregoire Maertens 2026 (uea.org/gk/1333a1).
• Hodiaŭ ni komune aŭskultas fragmente la konatan kanton de Tom Jobim „Knabino el Ipanema”, kiun registris en la KD „Tom Jobim en Esperanto” (2002) Alejandro Cossavella kaj Flávio Fonseca. La akompana foto el vikipedio prezentas George Sand fotitan de Nadar, 1864.
• En unuopaj rubrikoj de nia paĝo eblas konsulti la paralele legeblajn kaj aŭdeblajn tekstojn el niaj elsendoj, kio estas tradicio de nia redakcio ekde 2003. La elsendo estas aŭdebla en Jutubo ĉe la adreso:
https://www.youtube.com/results?q=pola+retradio&sp=CAI%253D interalie pere de Jutubo, konforme al individua bezono, eblas rapidigi aŭ malrapidigi la parolritmon de la sondokumentoj; eblas transsalti al ajna serĉata fragmento de la elsendo.

George Sand (1804–1876). En la kalejdoskopo de la vivo kaj arto

barbarinella@gmail.com (Krystyna Grochocka) — Mon, 05 Oct 2026 18:15:59 +0000

Ĝis la 10-a de januaro 2027 en la naskiĝdomo de Frederiko Chopin en Żelazowa Wola apud Varsovio daŭras la porokaza ekspozicio „George Sand (1804–1876). En la kalejdoskopo de la vivo kaj arto”. Ĝi estis organizita lige kun la 150-a mortodatreveno de la verkistino kaj prezentas malmulte konatajn veftojn el ŝia vivo. George Sand ne sole estis adorantino de la muzika talento de Frederiko Chopin, ŝi subtenadis artistojn, respekte rilatis al la naturo, kiun ŝi protektis, interesiĝis pri la arto. Pluaj interesiĝoj de Sand speguliĝas en ŝia originala literatura kaj epistolografia kreado, en ŝiaj akvarelaĵoj, en herbokajeroj kaj eĉ objektoj de la ĉiutaga vivo. La ekspozicio konsistas el ses temaj partoj dediĉitaj al la rolo de naturo en la vivo kaj kreado de George Sand, al artistoj vizitantaj ŝian bienon en Nohant, al ĉiutaga vivo hejme kaj dum veturadoj, literaturo, plastikaj artoj kaj percepto de ŝia kreado kaj bildo en la kulturo.
La unuan fojon en Pollando dum unu ekspozicio estas prezentataj pli ol 100 objektoj el la plej gravaj eŭropaj kolektoj ligitaj kun George Sand kaj Frederiko Chopin.
La ekspozicio estas elemento de la solenaĵoj ligitaj kun la 100-jariĝo de la Internacia Piankonkurso, kies patrono estas Frederiko Chopin, okazonta en 2027.

El la elsendo 05.10.2026. Legas Barbara – 02′ 03″

Pola libroserio de la eldonejo PIW kun prestiĝa premio

barbarinella@gmail.com (Krystyna Grochocka) — Mon, 05 Oct 2026 08:19:57 +0000

En la epoko de la kreskanta populareco de e-libroj kaj ĝenerala malkresko de interesiĝo pri paperaj libroj eldonejoj klopodas per bele dezajnitaj librokovriloj logi virtualajn legontojn. Tio fariĝis prioritato en la libroeldonado. La eldonejoj dungas tiucele elstarajn, nekonvenciajn artistojn por aŭtori la librokovrilojn. De ilia talento dependas, ĉu virtuala kliento/legonto donos al konkreta libro sian atenton.
Ne alie rezonis Pola Eldoninstituto PIW, kiu konfidis la taskon de la grafika prilaboro de sia librokolekto „Portretoj de la Polaj Regantoj” al la grafikisto Piotr Chuchla. Li decidis, ke la kovrilojn de la daŭre kreskanta serio, kiu ene de 7-8 jaroj grandiĝos ĝis 42 volumoj, ligu funkcieco kun klara grafika aspekto.
Tio evidentiĝis sukceso, ĉar la serio „Portretoj de la Polaj Regantoj” de la Pola Eldoninstituto akiris premion en la konkurso Red Dot Design Award. Temas pri la organizata ekde 1955 prestiĝa konkurso, unu el la plej famaj internaciaj eventoj el diversaj branĉoj. La serio „Portretoj de la Polaj Regantoj” venkis en la kategorio „Brands & Communication Design” – Markoj kaj Komunika Dezajno.
Piotr Chuchla, diplomito de arkitekturo kaj belartoj fieras pri multaj publikaĵoj kaj ekzpozicipartoprenoj same en Pollando kiel ankaŭ eksterlande. Siajn verkojn li prezentis i.a. dum la bienalo de artafiŝo en Bolivio (2013) kaj kadre de Salone Internationale del Mobile en Milano 2014.

El la elsendo 05.10.2026. Legas Maciek – 01′ 50″

https://pola-retradio.org/wp-content/uploads/2026/10/kk_mj_Pola-eldonejo-kun-prestiga-premio_0150.mp3

Profetoj de la nova arto – Nabis-artistoj

barbarinella@gmail.com (Krystyna Grochocka) — Mon, 05 Oct 2026 08:16:02 +0000

En la varsovia Muzeo de Łazienki-parko ĝis la mezo de novembro eblas rigardi preskaŭ 100 verkojn de Nabis-artistoj, kiuj influis la evoluon de la moderna arto. La bildoj i.a. de Maurice Denis, Paul Ranson kaj Paul Sérusier devenas el la polaj kaj eksterlandaj kolektoj, inkluzive de la franca Musée d’Orsay.
Nabis-artistoj formis artan grupon, kiu funkciis en Francio en la jaroj 1888-1899. Ili rifuzis la principojn de la akademia pentroarto kaj iliajn bildojn karakterizis profundaj koloroj, klara konturo kaj dekoracia karaktero. Kvankam la grupo ne funkciis longe ĝi inspiris multajn postajn artistojn, i.a. kubistojn. Ĝi estis moderna, sed samtempe mistera pri kio atestas ilia nomo, Nabi kiu en la araba kaj hebrea lingvoj signifas profeton.
La varsovia ekspozicio en la Muzeo de Łazienki–parko proksimigas la fundamentan rolon de Nabi-artistoj, kiun ili ludis en la elformiĝo de la moderna arto. Malgraŭ sia esenca influo je la kreado lime de la 19-a kaj 20-a jarcentoj daŭre ili ne estas sufiĉe konataj al la vasta publiko. La ekspozicio enhavas verkojn el la kolektoj de 11 eksterlandaj institucioj en Francio, Svislando, Nederlando kaj Hungario. Plimulto neniam antaŭe estis prezentita en Pollando.
La patronecon super la ekspozicio transprenis la Franca Ambasado en Pollando, la Franca Instituto en Pollando kaj Pola Nacia Fondaĵo.
El la elsendo 05.10.2026. Legas Maciek – 01′ 43″

https://pola-retradio.org/wp-content/uploads/2026/10/kk_mj_Nabistoj-en-la-muzeo-de-Lazienki-parko_0143.mp3