Wouter Rijneveld's weblog

Joepie, the end of an era

2008-11-07T14:33:00.005+01:00

Ik herinner me nog goed: tweede klas voortgezet onderwijs, dat de leraar geschiedenis ons vertelde dat we in een historisch tijdperk leefden: de muur was gevallen - einde van het communisme. Geschiedenis en aardrijkskunde hadden toen niet m'n grootste belangstelling, maar het voelde wel wat bijzonder.
Nu heb ik ook het einde van het marktfundamentalisme meegemaakt - iets bewuster dan toen. Bijna volgens Hegeliaans schema (these, antithese, synthese) blijft nu het gematigde kapitalisme over. Dit is inderdaad een 'blessing in disguise' (zoals prof Heertje over de kredietcrisis gezegd schijnt te hebben). Ik ben wel heel benieuwd wanneer ook dit stelsel omvalt en het weer volgende tijdperk aanbreekt.

In ieder geval voel ik voorlopig wel met mensen als Goudzwaard en Ben Tiggelaar (in Intermediair: "zin in de crisis") mee dat de crisis, en zelfs de bijbehorende recessie veel positieve gevolgen zou kunnen krijgen: de extravagantie eraf, en ook zelf weer gewoon iets meer o pde centen letten.

Aardige overeenkomst in visie trouwens tussen deze twee heel verschillende mensen. Ook een heel oude en door de geschiedenis vaak terugkomende christelijke notie: dat materieel mindere tijden heel goed kunnen zijn, en andersom materieel (te) voorspoedige tijden in spiritueel opzicht arm zijn. Dit is niet alleen terug te zien in het (steeds weer mislukte) armoede-ideaal, maar ook bij b.v. John Wesley, 18e eeuw:

"I fear, wherever riches have increased, the essence of religion has decreased in the same proportion. Therefore, I do not see how it is possible, in the nature of things, for any revival of religion to continue long. For religion must necessarily produce both industry and frugality, and these cannot but produce riches. But as riches increase, so will pride, anger, and love of the world in all its branches."

Birma als ontocratie

2008-05-27T22:00:00.000+02:00

Ontocratie: geregeerd worden door wat is.
Je wilt geen historisch perspectief en laat 'een betere toekomst' niet toe. Van Leeuwen introduceerde deze term in 1964. Newbigin bouwt dit als volgt uit: als in een ontocratische samenleving eenmaal een historisch perspectief is binnengekomen, een wereldbeeld wat aandacht heeft voor verbetering in de toekomst, dan is de geest uit de fles en gaat'ie niet meer terug.
Dat inbrengen van toekomstperspectief gebeurde zowel door het westers imperialisme ('de idee van vooruitgang' met wetenschap en techniek) als door de zendingsbeweging.

Een land is Birma is een typisch voorbeeld van zo'n ontocratie. Maar ook daar is de geest uit de fles en het is een kwestie van tijd. En van mensenlevens...

Uniformiteit en diversiteit in Islam

2008-04-11T13:41:00.004+02:00

Voor mijn studie dit boek aan het lezen. Geschreven door een vooraanstaand gematigd Moslim. Hij laat zien dat Islam tot de 19e eeuw een traditie kende met heel veel respect voor pluriformiteit, discussies rondom verschillende interpretaties, en de shari'a als een pluriform en divers geheel van deels tegenstrijdige opvattingen.
Totdat vanaf de 19e eeuw 'puriteinse' stromingen ontstonden, zoals het (salafisme en) wahabbisme, die in feite de Arabische Bedoeinencultuur absoluut maakten en alle andere opvattingen en interpretaties verketterden. Detail: de engelsen stimuleerde de opkomst van deze Arabische verzetsbeweging tegen het Ottomaanse rijk omdat verzwakking van dit rijk hen goed uitkwam.
Ik kan dit boek zelf onvoldoende beoordelen, maar dit soort historische interpretaties zijn wel boeiend. En blijkbaar is de spanning van uniformiteit vs. diversiteit niet aan 1 religie voorbehouden.

De kracht van diversiteit

2008-04-04T11:01:00.005+02:00

Vandaag een paper afgerond voor m'n studie. Daarin moest ik laten zien kennis te hebben van ontwikkelingen tussen AD200 en AD 1945. Ik heb dat gedaan aan de hand van een artikel met als hoofdstelling dat het accepteren van diversiteit een kracht is voor geloofsgemeenschappen. Hij laat zien dat als Westers christendom dit niet snel doet, ze gevaar lopen in de marge terecht te komen, gezien de verschuiving van het christelijk geloof naar het Zuiden.
In de paper onderbouw ik dit door een aantal stellingen te poneren die ik vervolgens illustreer met ontwikkelingen uit de hele tijdsperiode. Hieronder vat ik de stellingen samen, zonder de onderbouwing. Dit doe ik vooral om zelf ook een NLse samenvatting snel terug te kunnen vinden.

Historisch (200-1945)

Tolerantie, vrijheid van gedachten en expressie onafhankelijk van de leidende klasse correleert door de geschiedenis heen met positieve maatschappelijke ontwikkelingen.
Terwijl de Westerse samenleving steeds verder ontwikkelde in wetenschap en techniek, werd ze zich steeds minder bewust van de verschillende ontwikkelingen, stromingen die de basis hiervoor gevormd hebben (chr. geloof, keltische kerk, moslim maatschappij in middeleeuwen)
De geschiedenis van expansie van het Westen is onderliggend aan de soms antagonistische houding van velen in het Zuiden (b.v. AIC's) (kruistochten, ontdekkingstochten, slavernij, kolonialisme)
De koppeling van christelijk geloof aan politieke macht heeft haar universele karakter verminderd en heeft geleid tot diversificatie ervan. (Perzie bij Romeinse rijk, nestoriaanse kerk, Rusland C14)

Sociaal cultureel (200-1945)

Verschillende ideologische stromingen hebben wortels in de Judeo-christelijke traditie en kunnen beschouwd worden als afsplitsingen ervan. (wetenschap en techniek, Marxisme, Darwinisme)
Bewegingen die vergeten dat ze zelf afsplitsingen zijn en uniformiteit (politiek) willen forceren, hebben soms negatief effect op ontwikkeling. (Leninisme, export westers secularisme met ontwikkeling)
Culturen zijn altijd veranderlijk en aanpassend geweest. De wederzijdsheid van culturele interactie door de eeuwen heen is in toenemende mate vergeten sinds het imperialisme

Religieus / filosofisch (200-1945)

Uniformiteit heeft grote aantrekkingskracht voor religies (vanwege [terecht] geloof in absoluten, of vanwege politieke overwegingen).
Pogingen tot uniformiteit zijn in het algemeen niet succesvol geweest en hebben veeleer tot diversiteit en oneenheid geleid (o.a. Protestantse Reformatie als breakdown van de uniformiteitshypothese van de RKK)
Het bestaan van spin-offs (ofwel ketterijen) is een indicatie van innerlijke kracht, niet van zwakte

Vervolgens maak ik toepassingen voor de gereformeerde gezindte als het gaat om cross-cultureel werk, en als het gaat om relaties tussen en binnen kerken.

Ben benieuwd hoe dit becijferd gaat worden.

[Update 22-04: vandaag cijfer binnen: A (95 v.d. 100 punten). Mixen van Engels en Amerikaans kost me punten]

Medische zending

2008-03-22T16:21:00.000+01:00

Net een hele les over 'medisch zendingswerk' achter de rug: de historische motor achter veel gezondheidszorg in niet-Westerse landen. Tot in de '70 er jaren was soms bijna de helft van alle medische voorzieningen in een land in handen van christelijke organisaties.
Heel kort is de geschiedenis als volgt:

Zendingswerkers doen ook informele medische kennis op om in hun omgeving allereerste medische zorg te kunnen verlenen (met uitzonderingen die een echte medische opleiding hadden zoals David Livingstone).
Medisch zendingswerk professionaliseert en breidt uit (vanaf 2e helft 19e eeuw). Naduk op goede opleiding, ontwikkeling van ziekenhuizen, etc. Motivaties: a) gehoorzaamheid bijbelse opdracht, b) humanitaire overwegingen, c) zorg voor eigen zendingswerkers waaronder ook hoge sterfte was, d) als 'deuropener' voor overig zendingswerk.
Doorontwikkeling naar medische opleidingen en meer geavanceerde ziekenhuizen.
Verschuiving naar Primary Health Care van '80er jaren. Eigenlijk sluit dat dus weer gedeeltelijk aan bij fase 1. Voor ziekenhuizen wordt meer en meer aansluiting gezocht bij overheden.

Een suggestie uit een toonaangevend document uit 1894 (Dowkontt, murdered millions) leek erg actueel: laat medisch zendingswerk zich niet alleen richten op de allerarmsten, maar vooral ook op de rijkeren, die realistische fees kunnen betalen: daarmee kan dit werk zich voor een groot deel bedruipen. 114 jaar later spelen soms dezelfde discussies.

Nog een aardig punt wat ik me niet eerder zo gerealiseerd had: medisch zendingswerk heeft een grote rol gespeeld bij de declericalisatie van zendingswerk: minder in handen van officiele ambtsdragers.

Apartheid en prosperity gospel

2008-03-15T13:19:00.001+01:00

Elizabeth Isichei koppelt 2 van mijn interesse gebieden aan elkaar: apartheid en prosperity gospel. Tijdens de apartheid heeft de health en wealth gospel stroming klakkeloos de apartheid geaccepteerd. God dienen maakt immers rijk? Logisch dus dat God dan aan de kant van de machtige blanken was. Televisie evangelisten als Jerry Falwell, Jimmy Swaggart en het Rhema centre in Johannesburg stonden voluit achter het regime.

Logisch dus dat theologische stromingen verwant aan de bevrijdingstheologie veel meer voet aan de grond kregen in Zuid Afrika dan elders in Afrika.

Daarmee hebben dus zowel het prosperity gospel alsook de gereformeerde traditie boter op hun hoofd.

BOBO

2008-02-03T15:40:00.001+01:00

Veel mensen geloven in de Bobo theorie: blink out - blink on, oftewel het knipperlichtgeloof.Heel algemeen kun je dit geloof als volgt formuleren:

Waar ik in geloof is er ooit geweest, is toen heel lang weggeweest en is weer teruggekomen toen "mijn" beweging begon. Daartussenin was het duisternis.

Ofwel: de ontwikkeling / het ware geloof / de vooruitgang / de rechte leer / een ideale vorm van ontwikkeling / etc. is er ooit geweest (nl. begin van het Christendom / in de Maya cultuur / bij de oude Chinezen / bij de oude Grieken / etc.), verdween vervolgens, maar gelukkig is dit 'ware goed' weer herontdekt toen 'mijn beweging' dit hervond en daarmee het licht vond, nl. bij de reformatie / de nadere reformatie / het ontstaan van mijn kerkverband / de afscheiding / new age beweging / zen boodschappers / ubuntu movement / etc.

In veel gevallen is aan te tonen dat in de 'duistere tussenperiode' hetzelfde gedachtengoed aanwezig is geweest en is doorgegeven en verder ontwikkeld.

5 km breed en 5 cm diep

2008-01-04T11:55:00.000+01:00

Wat nu in Kenya gebeurt is erg triest. Het was juist een van de rustigere landen. Ik erger me enorm aan de waardeoordelen die uitgesproken worden over het gehalte aan christelijk geloof in dit land (en gelijk ook maar de rest van Afrika).
"Het Afrikaans christendom is als een rivier van 5 mijl breed en 5 inch diep" - is een uitspraak die je weer in alle mogelijke varianten tegenkomt. Ik ben erg op deze uitspraak tegen. Uit Europeaanse mond is hij op z'n minst hypocriet.

Hoe diep gaat het christelijk geloof in Europa en Amerika?
Hoe diep gaat het christelijk geloof in de gereformeerde gezindte? En dan niet op zondag, maar op de andere dagen van de week? Staan wij bekend als vredestichters? Is er een grotere mate van rechtvaardigheid, minder uitbuiting, etc.?
De stammentwisten in Europa van een kleine 100 jaar geleden, waren heel wat heftiger dan dit in Kenya. Alle Afrikaanse oorlogen bij elkaar hebben niet zoveel doden en moorden opgeleverd als de stammentwist tussen de christelijke stammen van Duitsland, Frankrijk, Belgie, Nederland, Engeland in de eerste wereldoorlog.

De aanleiding voor WWI was ook kleiner dan bij de meeste Afrikaanse oorlogen.
Dit was in een tijd dat zendelingen vanuit deze christelijke europese stammen de hele wereld overspoelden. Geen wonder dat na WWI het aantal zendelingen drastisch verminderde. Schaamte en teleurstelling over de oppervlakkigheid van het christelijk denken in eigen stammen waren hier mede oorzaak van.
Nu zijn we die schaamte vergeten.

Wat is de rol van christenen geweest in de volgende stammentwist: WWII. We kennen de verhalen van verzetshelden (ook vaak geinspireerd door hun geloof!), maar in aantallen waren er meer christenen die een oogje dichtdeden als hun Joodse buren opgepakt werden. Zowel in Duitsland als in Nederland.
Hoeveel stammentwisten zijn er niet tussen de verschillende Europese kerken onderling. Weliswaar iets minder bloedig (in het verleden trouwens niet), maar psychisch misschien wel net zo schadelijk.
Door de hele geschiedenis heen is het zo dat bij een meerderheidsreligie veel naamgelovigen zijn en een minderheid die tot in het diepst van hun bestaan voor hun geloof staan. In Europa is het christelijk geloof een minderheidsreligie geworden, en volgens sociologische wetten, zou de betrokkenheid dan groter moeten zijn en nominalisme minder. Ik vraag me echter af of dit zo is.
Als het Afrikaanse christendom 5 km breed is en 5 cm diep is het Europese christendom waarschijnlijk 5 cm breed en misschien maar 3 cm diep.

Het is daarom een verademing te lezen dat andere oud-zendingswerkers dezelfde moeite hebben met deze veroordelende uitspraken. Zie wat Steven Paas zegt in het ND.

Leuke statistieken

2007-12-13T19:03:00.000+01:00

Eerder schreef ik over Gapminder. Hieronder staat een filmpje wat het gebruik van Gapminder heel erg goed laat zien. Bedenk daarbij dat je alles wat Prof Hans Rosling hier laat zien ook heel makkelijk zelf online kunt doen met Gapminder. Echt het mooiste gebruik van statistieken wat ik ken.

En het leuke is dat je er alles mee kunt bewijzen wat je wilt.

Hans Rosling laat heel erg goed zien hoe verschillend landen zijn: en niet alleen maar ontwikkelde en onderontwikkelde landen.

Africa continent van vergeving

2007-11-16T10:10:00.000+01:00

Als ik praat over Afrika hoor ik geregeld dat Afrika zo wreed is, dat daar zulke vreselijke dingen gebeuren die elders in ieder geval niet in die mate gebeuren - ook wel erg, maar niet zo erg als mensen in Afrika. De voorbeelden varieren dan van Shaka Zulu tot the Lord's Resistance Army. De meest directe uitspraak: 'deze mensen hebben iets satanisch'. De implicatie: eigen schuld wat er allemaal gebeurt. Klinkt als sociaal Darwinisme dat niet meer in evolutie gelooft.

Nog niet heel lang geleden was het andersom.
In 1941 keerde Haile Selassie terug naar Ethiopie na de irrationele en wrede aanval van Italie op zijn land. Hij preekte vergeving en riep zijn mensen op om af te zien van vergelding. In diezelfde periode was net de Spaanse burgeroorlog voorbij en Franco had bepaald een andere lijn: 200.000 doden (na de burgeroorlog dus) als vergelding. Hitler en de zijnen lieten ook een wat andere houding zien dan Haile Selassie. En de theorieen dat 'de gewone man' in Duitsland en de bezette landen 'er niks aan kon doen' zijn intussen behoorlijk genuanceerd.
Trouwens, de Afrikaanse vergevingsgezindheid is ook van recenter datum: Mandela, en nog recenter de houding van mensen in Uganda t.o.v. gearresteerde rebellen van de LRA.

Daarnaast is het ook nog eens de vraag waar de wreedheden in Afrika vandaan komen. Handen afhakken is begonnen door Leopold naar wie in Belgie nog steeds de mooiste wegen vernoemd worden. Ik weet dat er over Shaka Zulu heel veel geschreven is, maar als iemand een grote vergelijkende en analyserende studie weet over herkomst en voorkomen van wreedheid, houd ik me aanbevolen.

Hernieuwde aandacht voor slavernij

2007-11-03T16:54:00.000+01:00

Eerder schreef ik over slavernij.
Het is plotseling bijna een hot topic:

Nathan Nunn heeft een uitgebreid artikel gepubliceerd waarin hij zo gedetailleerd mogelijk uitzoekt waar alle slaven destijds vandaan kwamen (per eeuw van de tijd van de slavenhandel), hoe de economische toestand in die gebieden steeds was, hoe de economie van die gebieden na de slavenhandel (dus van zeg 1900 tot nu) gegaan is, en hoe de ethnische verhoudingen in die gebieden ontwikkeld zijn. Hij vindt het volgende:
- de gebieden waar de meeste slaven vandaan kwamen, hadden de meest ontwikkelde economieen.
- hoe meer slaven uit een gebied, hoe groter de ethnische diversiteit nu nog is.
- gebieden waarvandaan meer slaven geexporteerd zijn, hebben een duidelijk lagere economische groei doorgemaakt van 1950 - nu dan gebieden waarvandaan minder slaven geexporteerd zijn.
Hoe de oorzakelijke verbanden precies zijn, is hiermee nog ingewikkeld. De hoofdlijn van het artikel is: meer slaven gehaald --> meer ethnische groepen en verminderde vorming van grotere politieke eenheden --> minder goed bestuur / politiek --> minder economische ontwikkeling.
Een recent nummer van Mission Frontiers was helemaal aan slavernij gewijd, met een kritische reflectie waarom Amerika het zo moeilijk heeft gevonden de slavernij kwijt te raken; met artikelen over Wilberforce, maar ook met aandacht voor hedendaagse slavernij. Ook met een uitgebreide pagina met resources over slavernij.
Een recent nummer van Developments (het blad van de engelse overheidsorganisatie DfID) was ook helemaal aan slavernij gewijd. Meer over huidige slavernij: zeker 12 miljoen mensen, vooral onvrijwillige prostitutie.
En dan had je natuurlijk een poosje terug Tony van der Keuken die zichzelf wilde laten veroordelen door een Nederlandse rechtbank voor heling. Omdat'ie chocola gekocht had in een Nederlandse supermarkt - en daardoor volgens hemzelf schuldig was aan de slavernij die op cacaoplantages voorkomt. (wat mij betreft was hij een heel stuk te simplistisch en zijn niet alle kinderen die bij hun ouders meewerken gelijk slaven of uitbuiting of verkeerde kinderarbeid. Zelf heb ik ook gewerkt voor dat ik 12 was en daar ben ik niet slechter van geworden. Neemt niet weg dat er genoeg misstanden zijn om serieus wat aan te doen.)

Het valse leven

2007-09-29T16:23:00.000+02:00

Dit boek van Ute Scheub gaat over het Nazi verleden van haar vader, en vooral over haar eigen verwerking hiervan. Onze bieb had het niet en ik moest het aanvragen - maar dat was de moeite waard.

Hoe ze haar eigen verwerking van haar 'slechte' vader beschrijft, is indrukwekkend: ze weet niet precies wat hij allemaal wel en niet gedaan heeft: joden vermoord, burgers gedood? Maar ze eigent het probleem zich helemaal toe: de lijken in de kast van mijn vader zijn ook mijn vader. Het boek is daarmee helemaal een voorbeeld van hoe in het boek De liefdesladder de relaties tussen ouders en kinderen beschreven worden. Scheub probeert ook heel erg uit te vinden wat haar vader gemaakt heeft zoals hij is.

Wat mij nog veel meer aansprak is hoe ze haar vader beschrijft na de oorlog: hij is een enorm in zichzelf gekeerd man, die veel theoretiseert en alleen maar in abstracte termen kan denken en praten. Hij ontwikkelt allerlei theorieen rondom termen als partnerschap, raszuiverheid, soldateske geloofsvormen, plicht, binding, zedelijkheid, offer - en de zelfmoord die hij pleegt tijdens een grote bijeenkomst is de ultieme gevolgtrekking.
Hij verwijt zijn gezin (vooral zijn vrouw) dat ze hem niet kunnen volgen en niet genoeg openstaan voor alle ideeen die hij ontwikkelt.

Hij was een opgejaagde missionaris, maar niemand begreep zijn missie.

Eigenlijk is hij een zielig en miskend figuur die zich steeds verder in zichzelf terugtrekt in zijn eigen theoretische gelijkhebben, wat hij alleen nog maar opschrijven kan en niemand echt duidelijk kan maken, en die eigenlijk sociaal en psychisch zo erg met zichzelf in de knoop zit en een steeds grotere bunker om zichzelf heen bouwt, waarin hij alles en iedereen aanvalt en in geen geval de twijfel aan zichzelf binnenlaat - totdat het eindigt met de fles cyaankali.

Dit is een van de boeken die voor mij bepaalde waarschuwingen uitzenden - misschien omdat ik de mogelijkheid van een klein beetje herkenning niet helemaal kan uitbannen?

Apartheid

2007-09-07T12:16:00.001+02:00

Tijdens mijn vakantie heb ik Allistair Sparks gelezen: kust van de goede hoop, een geschiedenis van zuid afrika, geschreven net voor de afschaffing van de apartheid.
Sparks is zelf een engelse blanke zuid-afrikaan en schrijft duidelijk vanuit het perspectief van zwart zuid-afrika, waarbij zowel boeren als engelsen er niet best afkomen.
Wat voor mij het meest nieuw was:

De invloed van het Nazi denken op de grote mannen van de apartheid, zoals Cronje en Verwoerd. Dit wordt wel ontkend door blanke zuid-afrikanen, maar lijkt toch wel zeer waarschijnlijk.
Het gebruik van contextualisatie-argumenten om apartheid te verdedigen: elk volk moet immers op zijn eigen manier ontwikkelen. Zelf benadruk ik contextualisatie altijd erg, maar had me niet eerder gerealiseerd dat deze argumenten zo misbruikt zijn voor apartheid.
Het gebruik van Kuijpers ideeen om apartheid te verdedigen: "souvereiniteit in eigen kring" en "het volk" als scheppingsgegeven. Kuijper zelf heeft deze toepassingen overigens niet gemaakt en andere van zijn ideeen gaan juist sterk tegen apartheid in. Volgens Sparks is hij dus erg selectief gebruikt.
Dat concentratiekampen door de Britten zijn uitgevonden en gebruikt voor de Boeren na de Boerenoorlog.
Dat Zuid Afrika de enige kolonie is die door de Engelsen officieel overhandigd is aan een etnische minderheid (nl de Boeren). Dit was tegelijkertijd heel nobel (net na een oorlog gewonnen te hebben, het land weer af te staan) en heel verraderlijk (tegenover de grote meerderheid zwarte bevolking.
Dat de verdeling in 'zwarte thuislanden' zo enorm ongelijk was: 13% van de grond voor 75% van de bevolking.
De invloed van Zuid-Afrika op Ghandi (die woonde als jong afgestudeerde advocaat in ZA uit de trein gegooid toen hij als 'kleurling' in een witte trein zat - en dat leidde hem ertoe om nog een heel aantal jaren in ZA te blijven om er de toestand van Indiers te verbeteren. Daarna ging hij naar India voor zijn beroemde vrijheidsstrijd.) en de invloed van Ghandi op de vorming van het ANC (ook: 'congress' net als in India, en ook lange tijd principe van geweldloosheid).

Vanuit de gereformeerde gezindte is Sparks erg bekritiseerd; niet evenwichtig etc. Wschl. omdat hij niet pro-Boer is. En inderdaad is Sparks journalist (en wetenschapper), zijn z'n anecdotes misschien niet altijd representatief, schetst hij filosofische bewegingen soms in wel heel korte trekken en is hij misschien een beetje te optimistisch over de culturen van de zwarte bevolking. In z'n volgende boek (het wonder voorbij, geschreven na de afschaffing van de apartheid) komt hij dan ook duidelijk terug op te optimistische voorspellingen (b.v. z'n eerst positieve visie op Mugabe). en ik neem aan dat hij momenteel ook geen heel groot fan van Mbeki is.

Toch denk ik dat zijn bias richting de onderdrukten een goede is.
Volgens mij heeft God ook zo'n bias.

Gisteren promoveerde Pauw aan de VU over de rol van de gereformeerde kerken in de strijd tegen de apartheid (hier en hier). Ik vond het opvallend hoeveel dingen hij hetzelfde zegt en analyseert als Sparks.

Ik ben opgegroeid met boeken als 'de helden van zuid afrika', 'de helden van spionkop', 'jonge helden', 'scherschutters van zuid afrika' en dergelijke. Spannende jeugdboeken die beschrijven hoe de dappere boeren als helden vochten tegen de engelse "rooineks" en de gemene onbetrouwbare "kaffers". Nooit zal ik dergelijke boeken kritiekloos aan mijn kinderen geven. Ze mogen gaan lezen wat ze willen, maar dan zullen ze in dit geval wel de achtergrond van onderdrukking en landroverij erbij krijgen.

Een vraag waar ik nog mee blijf zitten is: wat is de rol van de Nederlandse (zuster-)kerken geweest tijdens de apartheid? Ook vanuit de gereformeerde gezindte hebben veel kerken een zuid-afrikaanse zusterkerk. In hoeverre hebben de Nederlandse kerken hun zusterkerken vermaand? En als kerken in gebreke gebleven zijn (en dat waarschijnlijk [?] nu erkennen), is daar een helder en duidelijk excuus en schuldbelijdenis voor geweest? Ik weet het antwoord op deze vraag niet - ga daar wel naar op zoek - en hoop dat een bang vermoeden onterecht zal blijken te zijn.
[17-10: zie hier een artikel waarin ook verwezen wordt naar de houding van de gereformeerde gezindte ten opzichte van apartheid - en mogelijke huidige gevolgen ervan]

Monopolie spelen

2007-08-24T18:45:00.000+02:00

Het gaat niet aan om de ene groep mensen, nadat zij eeuwenlang is achtergesteld, met een andere groep, die generatie na generatie alle mogelijke voordelen heeft genoten, in dezelfde startblokken te zetten en dan vroom te zeggen: 'Moge de beste winnen.'
Iedereen die daaraan twijfelt, in de mening dat het wel mogelijk is zou eens moeten proberen om in een laat stadium aan een spelletje monopolie mee te gaan doen, als alle andere spelers al bijna alle straten en stations hebben gekocht en er huizen of hotels op hebben gezet.

Dit schreef Allister Sparks net voor het einde van de apartheid in Zuid Afrika om aan te geven dat de nieuw te vormen economische lijnen van het land toch zeker een vleugje socialisme zouden moeten bevatten.
Het is ook heel goed toe te passen op internationale handel - als een argument tegen vrije handel fundamentalisten die willen dat ook de armste landen gelijk hun grenzen helemaal open stellen en geen enkele bescherming mogen toepassen.

De grootste democratie

2007-06-09T17:51:00.000+02:00

Ik ben het boek India after Ghandi van Ramachandra Guha aan het lezen. Dit forse boek (900 blz.) is zojuist verschenen. Bij Amazon kun je het nog niet bestellen, alleen bij de uitgever MacMillan voor een kleine 40 euro. Hier betaal ik er 12 euro voor.

Het is één van de weinige boeken over de geschiedenis van India vanaf onafhankelijkheid in 1947. Het gaat vooral over de vraag hoe het kan dat India het heeft volgehouden een democratie te blijven.
Zowel buiten als binnen India zijn en waren er stemmen dat een land wat zo divers is nooit bij elkaar kan blijven. Daarnaast zeggen alle theorieën dat armoede en democratie negatief gecorreleerd zijn. Bij al dergelijke relaties met democratie is India de grote uitzondering.
De spanningen die India uit elkaar drijven, zijn:

Diverse kasten, met een lange geschiedenis van onderlinge spanningen en geweld.
Diverse talen, met volgens de constitutie 22 officiële talen.
Diverse religies: hindus, moslims, christenen, sikhs, jains. (Met de onfhankelijkheid is India wel in twee delen gesplitst: India en Pakistan, waarbij Pakistan een Westelijk en een Oostelijk deel had. Oostelijk Pakistan is in 1972 onafhankelijk geworden als Bangladesh).
Diverse sociale klassen, variërend van steenrijk tot straatarm. Deze tegenstellingen zijn gedeeltelijk gecorreleerd met klassen, maar in steeds mindere mate zo. Veel rijke businessmensen komen uit de de laagste van de 4 hoofdkasten: de Sudhra's, zij het uit de hogere kasten hierbinnen.
Grote gender tegenstellingen. Die zijn in India gemiddeld genomen groter dan in Afrika. Toch is dit ook weer heel divers, want al veel langer zijn er ook vrouwen in de hogere regionen van de politiek actief.

Al deze 5 soorten tegenstellingen zijn krachten die sociaal conflict veroorzaken. India wordt dan ook wel een laboratorium voor sociale conflicten genoemd. En toch is India, tegen alle voorspellingen in, na 60 jaar onafhankelijkheid nog steeds een democratie. Het zou goed kunnen dat hier heel wat interessante lessen te leren zijn over democratisering.

Intelligent Design in de 19e eeuw

2007-05-25T18:36:00.000+02:00

Ik ga hier niet veel zeggen over evolutie of schepping - of over de nieuwe debatten over Intelligent Design. Hoop in ieder geval dat het type controverses zoals in de VS over dit onderwerp ons bespaard gaat blijven.

In de 18e eeuw had Linneaus gewerkt aan de indeling van soorten, 'species'. Zijn leerlingen gingen overal over de aarde om soorten te verzamelen die allemaal keurig werden ingedeeld. Charles Darwin was één van hen, maar dan een beetje later: 19e eeuw. Er begon wat twijfel te komen aan de vaste hokjes van de 'species' die tot dan toe aangenomen werden: er kwamen geen soorten bij en er gingen geen soorten verloren.
Al voor Darwin zijn belangrijkste boeken publiceerde, was er een boek waarin beweerd werd dat soorten evolueerden (Robert Chambers, 1844).
Darwin begon zijn ideeën te ontwikkelen in de 1830'er jaren tijdens zijn reis met de Beagle. Hij volgde heel sterk de ideeën van Lyell die ervan uitging dat vaste krachten en principes de processen leidden die de aarde vormgaven.
Gelijk met Darwin ontwikkelde ook Wallace dezelfde ideeën, n.l. dat de soorten uit elkaar ontstaan waren door natuurlijke selectie en aanpassing. Hun ideeën werden samen gepresenteerd in Londen in juli 1858 (en maakten toen maar weinig indruk).
Bij zowel Darwin als Wallace speelde Malthus publicatie een rol. Die beweerde dat de bevolking altijd harder zou groeien (exponentieel) dan de benodigde resources (lineair) - en dat rampen daarom alleen voorkomen zouden kunnen worden door b.v. kleinere gezinnen.

Wat heel aardig is, is het verschil tussen Darwin en Wallace:

Darwin was een gelovig iemand, die controverses schuwde, heel lang aarzelde voor hij met zijn theorieën naar buiten kwam. Hij ging langzamerhand en tegen zijn zin twijfelen aan zijn geloof in God zoals hij dat altijd gehad had.
Wallace was in zijn jeugd anti-religieus geworden, las het boek van Chambers en ging bewust op zoek om te bewijzen dat het ontstaan van de soorten door evolutie gebeurde. Hij verzamelde daar 127.000 planten en dieren voor.
Echter, vanuit zijn passie voor evolutie, begon zijn Godsgeloof weer terug te komen, althans, geloof dat er toch wel een 'Higher Intelligence' moest zijn die achter dit hele gebeuren stond. Is dit Intelligent Design in de 19e eeuw?

Dus de één begon vanuit traditioneel geloof meer en meer te twijfelen en de ander raakte vanuit ongeloof meer en meer overtuigd dat atheisme toch niet houdbaar is.

Antisemitische joden

2007-05-07T21:08:00.000+02:00

Ik ben al een aantal jaren af en toe wat stukken in dit boek aan het lezen. Steeds weer verbaas ik me over de geschiedenis van de Joden. Nu ben ik bijvoorbeeld in de 19e eeuw bezig: Karl Marx, één van de bekendste Joden ooit, was ook één van de grootste antisemiten ooit. In die periode waren er veel vooruitstrevende joden die zelf antisemiet waren, van zichzelf probeerden te verbergen dat ze Jood waren en elkaar uitscholden vanwege hun joodse afkomst. Daarbij gebruikten ze de meest vulgaire en banale manieren om te schelden, b.v. dat de Joden een kolonie leprozen waren die uit Egypte gejaagd waren.
Ik wist niet dat Marx een jood was, en nog minder dat zijn kapitalisme een uitbouwsel is van zijn antisemitisme. Voor Marx was de Jood de kapitalist bij uitstek die de christen met zich meegezogen had.
Johnson noemt veel meer Joodse invloeden bij Marx: zijn manier van redeneren, net als de rabbijnen: volledig theorie, Marx is nooit in een fabriek geweest (wilde dat niet); bewijsteksten zoeken bij een al vaststaande theorie; een heilsstaat die veel doet denken aan het Joodse messianisme etc.

Begin van het feminisme

2007-05-05T21:38:00.000+02:00

In de tijd na de Franse revolutie begon het feminisme. Mary Wollstonecraft schreef in 1792 het boek 'right of woman'. Twee jaar daarvoor had ze het boek 'right of man' geschreven.
Vanaf dezelfde tijd speelt de industriële revolutie, eerst vooral in Engeland, na 1830 ook meer en meer in continentaal Europa. Dit leidt tot een veel grotere rolverdeling tussen man en vrouw, minder gezinsarbeid (eerst nog wel, dan gaan complete gezinnen in fabrieken werken): het beroep 'huisvrouw' werd toen veel verder ontwikkeld en ging ook inderdaad meer inhouden. Voor de nieuw ontstane middenklasse moest van alles verzonnen worden voor de vrouwen die tijd en geld ter beschikking hadden. Dit waren allemaal impulsen voor meer aandacht voor vrouwelijkheid. Tegelijkertijd waren er de individuen die in staat waren in de mannenwereld te penetreren, bijvoorbeeld de duitse Franziska Tiburtius die dokter wilde worden maar alleen in toegelaten werd door de universiteit van Zürich. We hebben het dan al over 1876.
In Amerika speelt rond deze rijd, na de burgeroorlog, het feit dat enorm veel mannen gedood zijn. In sommige plaatsen was de ration vrouwen / mannen van huwbare leeftijd: 10 / 1. Dat betekende dat vrouwen ongekend veel dingen moesten gaan doen tot en met het runnen van bedrijven en banken.

Wat allemaal veel minder bekend is, is dat de eerste grootscheepse vrouwelijke activiteiten en uitlaatklep voor feminisme, de zending was. Al in 1800 werden de eerste vrouwenclubs voor zending opgericht in Amerika en ook in Europa. In Amerika was toen de golf van zendingssocieties (die zendelingen uitzonden) nog niet eens begonnen; de ABCFM begon in 1811. Eerst haalden die alleen geld op. Ze overwonnen de mannelijke tegenstand tegen het met elkaar (dus zonder mannen) bidden voor zending. Vrouwen die zelf zendingswerk wilden doen, konden alleen als 'vrouw van' worden uitgezonden, en dat gebeurde dan ook regelmatig: soms huwelijken een week voor uitzending (b.v. de Judsons), soms zelfs naar het veld gestuurd om met nog onbekende zendeling te gaan trouwen (b.v. bij de Baseler Mission).
Maar al snel wilden vrouwen ook zelf uitgezonden worden: tussen 1820 en 1920 zijn 2 keer zoveel vrouwen uitgezonden dan mannen, met bekende voorbeelden zoals Mary Slessor, Lottie Moon en Gladys Aylward. Soms richtten ze daarvoor eigen zendingsorganisaties op, parallel aan die voor de mannen. Daarvan zijn er tientallen geweest, met name in Amerika. Nog weer later ook eigen seminaries voor vrouwen. Iemand als Lottie Moon is juist bekend geworden als voorvechter voor gelijke rechten voor mannen en vrouwen (op het zendingsveld).
Het feit dat zoveel vrouwen zendingswerk gingen doen, had natuurlijk alles te maken met de beperkte mogelijkheden binnen de kerken in eigen land.
Het begin van de (praktische) feministische beweging is dus behoorlijk evangelikaal.

Autoriteit, boekdrukkunst en web 2.0

2007-03-05T20:09:00.000+01:00

De uitvinding van de boekdrukkunst aan het eind van de 15e eeuw (nou ja, in China was het al veel eerder bekend en ook in Europa was blokdruk, het drukken van complete pagina's al veel langer bekend dan het werk van Gutenberg, of voor Nederlanders: Laurens Janszoon Coster), heeft op het gebied van religie heel wat veranderd:
Er kwam een verschuiving van 'performance' (van de priester) naar informatie; van het vertrouwen van mensen naar het toestemmen van informatie; minder relatie-georienteerd en meer geprivatiseerd. Kortom: autoriteit van de geestelijken, en de waarde die aan rituelen gehecht werd, gingen hierdoor met sprongen omlaag. Op de kerk had dit een de-uniformerende (zelf uitgevonden woord) werking: bewegingen als de Protestantse Reformatie werden erdoor geholpen.

De ontwikkeling van web 2.0 lijkt deze beweging weer om te keren. Er is teveel informatie en informatie wordt (weer) gefilterd door relaties. Op allerlei social web sites, zie je informatie gerangschikt naar autoriteit. Het woord is in ieder geval niet vies meer. Je vindt informatie via de tags van iemand anders: persoonlijke relaties (hoewel soms virtueel). De historische beweging wordt er niet helemaal door omgekeerd: de (veronderstelde) bron van autoriteit is wel anders tussen de middeleeuwse Roomse geestelijken en de top-taggers van vandaag.

Derde deling van Afrika

2007-02-16T14:02:00.000+01:00

De eerste deling was de koloniale tijd. Zie mijn post over het boek Verdeel en heers van Wesseling. De echte drive was verdeling van de Afrikaanse 'wealth' en afzetmarkt voor eigen producten, de cover-up was 'de plicht van de witte man om de zwarte man beschaving bij te brengen' (the White Man's Burden dus).

De tweede deling van Afrika was tijdens de koude oorlog. De echte drive was politieke steun en dus macht, de cover-up was de plicht van de witte man om de zwarte man te beschermen tegen een gevaarlijke en valse ideologie.

De derde deling van Afrika is nu, tussen China en het westen. De echte drive is opnieuw de Afrikaanse 'wealth' en een afzetmarkt voor eigen producten. De cover-up van het Westen is opnieuw in termen van waardenoverdracht: mensenrechten, good governance, corruptiebestrijding, armoedebestrijding. China daarentegen zegt dit alles 'waardenvrij' te doen en Afrika geen normen op te leggen. Het Westen roept China op tot een partnership waarbij goede afspraken over de 'verdeling' worden gemaakt. En dat doet wel weer denken aan de eerste deling van Afrika, waar het Westen ook onderling afspraken maakte over grenzen en verdelingen - in afwezigheid van het object van verdeling.

Tot zover een korte samenvatting van een artikel van James Shikwati in The African Executive.
Ik ben op bepaalde punten absoluut niet met James eens: vrije markt fundamentalisme is niet de oplossing van alle problemen, maar zijn prikkelende kritiek op het Westen, inclusief de westerse hulpindustrie, is zeker niet onterecht.

Wilberforce

2007-01-05T13:36:00.000+01:00

Aardig artikel in het RD over William Wilberforce, naar aanleiding van het 200 jarig jubileum van de afschaffing van de slavernij (23-02-1807), waar Wilberforce de grote man achter was.
Hij schijnt gezegd te hebben: wat zullen we nog meer afschaffen?

In ieder geval heeft hij ook invloed gehad bij het opstellen van de constitutie van India, waarin gelijkheid voor alle mensen, ongeacht kaste of religie, is vastgelegd. Zie m'n vorige post.

Overigens is de afschaffing van de slavernij vervolgens vooral door Engeland gebruikt als een excuus om maar heel wat Afrikaanse landen te koloniseren. Zie hier meer over slavernij.

Wilberforce lijkt mij wel iemand om als voorbeeld te nemen - misschien een tip voor Rouvoet?

Migratie: niet nieuw

2006-12-19T20:11:00.000+01:00

Beste economische migranten,

Er is best wel veel over jullie te doen. De meeste mensen vinden het niet zo'n goed idee dat jullie vanuit allerlei Afrikaanse landen de wereld over zwermen op zoek naar een plek om te wonen en vooral om geld te verdienen.

Toch staan jullie best in een goede historische traditie, misschien dat je daar wat tips uit kunt halen. Een heel aantal Nederlanders migreerde naar Zuid Afrika. Ging er gewoon wonen en toen meer land nodig was: gewoon verder naar het noorden en oosten. De oorspronkelijke bewoners dachten dat het land van hen was, maar dat was natuurlijk niet zo. Als er mensen van een andere huidskleur komen, mogen die het gewoon innemen. De 'helden van Zuid Afrika' hebben dan ook dapper gestreden tegen de gemene inboorlingen die hen weg wilden hebben.

Naar Amerika ging het net zo: Britten, Fransen, Nederlanders, Spanjaarden, Zweden en wat dies meer zij. 't Begon allemaal aan de Oostkust en bleef er ook een hele poos, maar tussen 1800 en 1860 hebben deze migranten de rest van wat nu de USA is ook overgenomen. Mensen werden verdreven van de 'commons' in Engeland, Duitsland en Rusland. Die werden overgenomen door grote estates. "Internally Displaced People" dus.
Zelfde principe als in Zuid Afrika: andere huidskleur, dan mag je het gewoon overnemen. Wel aardig als je dan wat reservaten overlaat voor wie er eerst woonden. Moet je natuurlijk wel oppassen dat ze daar niet teveel buiten komen.

Dit zegt niks over mijn visie op economische migratie. Ik weet niet of ik wel een uitgekristalliseerde visie heb. De overeenkomst viel me in ieder geval op. In ieder geval is het soms fundamentalistische geloof in "vrije handel" erg contrasterend in het ongeloof in "vrije wandel".

Verdeel en heers

2006-12-11T20:51:00.000+01:00

De afgelopen weken heb ik Wesseling's boek 'Verdeel en heers' gelezen. Dat boek had ik 8 jaar eerder moeten lezen - toen ik het kocht.
Het gaat over de deling van Afrika tussen 1880 en 1914. Dit boek van deze NLse prof is vertaald in het Frans, Duits, Engels, Italiaans, Spaans en Portugees; precies in de talen van die landen die in de hier beschreven tijd zo haaks op elkaar stonden. Dan moet het wel redelijk evenwichtig beschreven zijn.

Je wordt niet blij van dit boek. En ook niet trots. Allerlei heldenboeken over Zuid Afrika die ik vroeger las, ga ik mijn kinderen niet zonder meer geven (behalve dan die over de tweede Boerenoorlog). Wesseling kan 500 pagina's lang schrijven over Europese diplomatie, verdragen, afspraken, ambtenaren, minsters, gevallen kabinetten en onderhandelingen op een manier dat het niet verveelt. Zoals op de achterkant staat "een spannend en meeslepend verhaal".

Zijn hoofdstelling is dat de deling van Afrika volledig onderdeel was van de Europese diplomatie. Niet meer en niet minder. In het machtsevenwicht tussen de Europese staten moest deze of gene geregeld worden gecompenseerd, en dat ging vaak via de kaart van Afrika.

De kaart van Afrika was niet een uitbeelding van de werkelijkheid, maar een schepping van de nog te creeren werkelijkheid. "The medium is the message".
Er is niet 1 oorzaak voor het kolonialisme aan te wijzen. Het ging steeds om een afweging van belangen. Europese belangen wel te verstaan. De diverse delen van Afrika hadden voor de diverse Europese mogendheden een andere betekenis, een ander motief om het al dan niet te willen hebben - en die motieven konden weer wisselen met het wisselen van een kabinet of staatsman. Er zijn dus geen algemene theorieen te geven.
Voor de hele koloniale periode dekt het begrippenpaar 'oorlog en vrede' slechts een deel van de werkelijkheid.
Ik zou graag allerlei details geven vanuit de 7 hoofdstukken, over de verdeling van Tunis, Egypte, West, Oost, Centraal en Zuid Afrika; over de houding van Engeland, Frankrijk, Duitsland, Portugal, Italie en Portugal, over hoe Ethiopie als enige land nooit gekolonialiseerd is geweest, en nog veel meer, maar ik doe het niet.

Het landsbelang bestaat niet. Het enige wat bestaat, is een bepaalde visie op het relatieve belang van de verschillende deelbelangen.

Beste Multatuli

2006-08-12T14:08:00.000+02:00

Beste Multatuli,
Ik neem aan dat je graag zou willen weten wat er met je boek gebeurd is nadat je het geschreven hebt. Je weet neem ik aan dat je erg bekend geworden bent: de daden van Slijmering en al dergelijke ambtenaren, zelfs de gouverneurs-generaal zijn vergeten, hun namen volledig onbekend bij iedereen onder de 75 jaar, maar jouw naam kent bijna elke middelbare scholier.

Je weet natuurlijk ook hoe het verder met Indonesie is gegaan en de relatie met Nederland; nog steeds een beetje dubbel... en dat zal jou niet verbazen.

Weet je hoe het met Droogstoppel, de handelaar in koffij is gegaan? Hij en een heleboel anderen zijn gaan beseffen dat er toch wel een hoop problemen in de wereld zijn. En als goed burger wilde hij daar wat aan doen (en ook wilde hij ervoor zorgen dat de Javanen en anderen een nieuwe afzetmarkt zouden gaan vormen voor zijn vele produkten; hij moest tenslotte ook om het brood voor zijn familie denken).
Dus richtte hij instituten op: de Wereldbank, het IMF en nog een hele hoop hulporganen: die gingen leningen of giften geven aan Indonesie en andere landen, met als kleine tegenprestatie dat een deel van het geld in rijke landen zou worden besteed, maar vooral ook dat ontvangende landen hun grenzen zouden openen voor alle produkten vanuit de rijke landen. Dat zou er tegelijkertijd voor zorgen dat er in deze landen geen echte industrie zou ontwikkelen, want de voorsprong was nou eenmaal te groot (Droogstoppel vond en vindt dat trouwens heel gewoon en vindt ook dat dat zo moet blijven; hij kan toch ook niet de belangen van zijn gezin verwaarlozen als goed huisvader).
Toen er al te veel kritiek kwam op het feit dat er wel veel importbarrieres bij rijke landen zijn, bedacht Droogstoppel de EPA's, de Economic Partnership Agreements, waarbij de Javanen en anderen ook producten vrij mochten exporteren. Droogstoppel hoopte en dacht (vanwege het grote verschil in aangeboren intelligentie waarvan Droogstoppel nog steeds overtuigd is) dat de Javanen niet door zouden hebben dat dit de situatie in het geheel niet zou veranderen.
Droogstoppel is erg tevreden dat er op deze manier nog steeds een grote netto stroom geld van de Javanen c.s. naar hem c.s. stroomt. Zo is de wereld immers bedoeld en streven naar gelijkheid is toch niet mogelijk en zelfs niet goed. Dat zouden lieden zoals de jonge Stern willen, maar hij, Droogstoppel moet toch zeker ook aan zijn gezin en aan zijn zaak (aan de Lauriersgracht 37) denken?

Had je trouwens al gehoord hoe het dominee Wawelaar verder gegaan is? Hij las natuurlijk ook jouw boek en was er niet blij mee. Het riekte volgens hem naar socialisme of zelfs communisme en daar wilde hij zich verre van houden. De heiden was bedoeld om te werken voor de rechtvaardige, zo bleef hij volhouden. Toen de publieke opinie zich al te veel tegen hem keerde, ging hij van de weeromstuit beweren dat het zijn invloed was dat de omstandigheden voor de Javaan verbeterd waren, dat de slavernij afgeschaft was enzovoort, terwijl dat allemaal door een heel andere soort christenen gebeurd is.
Nog weer later, toen veel andere christenen al actief geworden waren in ontwikkelingswerk en activiteiten voor een rechtvaardigere samenleving, heeftWawelaar hulporganisaties opgericht. Het lijkt erop dat hij de bijbelse notie vanbarmhartigheid toch wel tot zijn recht wil laten komen. Hij wilnog niet zoveel horen over het onrecht in het grotere systeemwaardoor de Javanen en anderen arm gehouden worden, zoals jij dataan de kaak hebtgesteld. Hij blijft beweren dat God het zo wil en dat alle activisme verkeerd is. Tja, 't blijft een vreemde man, maar gelukkig zijn er ook heel wat andere christenen, die zich wel inzetten voor gerechtigheid in deze wereld.

En om eerlijk te zijn: de Wawelaars worden schaarser. Je boek heeft wel degelijk impact gehad.

Ik heb nog 1 vraag: kun je niet nog zo'n soort boek schrijven?

Lekker lezen

2006-08-05T12:06:00.000+02:00

Eindelijk weer eens wat aan het lezen wat niet met m'n studie en ook niet met m'n werk te maken heeft. Heerlijk weer dat zomaar lezen zonder dat het moet.
Max Havelaar van Multatuli weer gelezen, die had ik in de 4e of de 5e voor m'n literatuurlijst wel gelezen, maar voor een groot deel vergeten. Fantastisch boek. Ik lees het na Nigeria wel met andere ogen: veel van de corruptie; de afpersing; de rol van status; de netten van onrecht waarbij het nooit zo simpel is wie er fout zijn; de ogensluiterij van de Nederlandse overheid en zelfs het aanmoedigen van oppervlakkige positieve berichten, zijn allemaal dingen die veel bekends in zich hebben. Het Droogstoppel verhaal ertussendoor is misschien wel het meest kenmerkende voor de NLse samenleving toen. En nu.

Ander boekje wat ik 'zomaar' gelezen heb, is het boekje The Night Cometh van Rebecca Winter, met als ondertitel 'two wealthy evangelicals face the nation'. Schitterend boekje wat ik graag in het NL zou vertalen (later...). Gaat over Arthur en Lewis Tappan, eind 18e eeuw (net na de Amerikaanse revolutie, tussen de 2 Great Awakenings in, toen maar 4-7% van de Amerikanen zich christelijk noemde) en eerste helft 19e eeuw, waar zij onder invloed van de tweede Awakaning van christelijke liberalen, evangelicaal werden. Dit waren twee broers die miljonairs geworden waren door zakendoen. Ze waren actief in allerlei stichtingen en 'clubjes', waar het in die tijd van wemelde. Maar naast liefdadigheid, waren ze vooral gericht op hervormingen in hun samenleving waarvan ze (als gevolg van hun bekering) geloofden dat die nodig waren.

allereerst in hun eigen business: vanwege de woeker in die tijd met kredieten, stopten ze met lange termijn kredieten en zetten later een kredietregistratiebureau op om misstanden te bestrijden; ze behandelden apprentices streng maar goed, gaven aandacht aan hun geestelijke vorming, stimuleerden ze hun eigen zaak te beginnen en bepleitten bij andere ondernemers om ook zo met apprentices om te gaan;

hun eigen levensstijl: ze hadden zich voorgenomen nooit veel geld op te hopen voor zichzelf ('a cracker and a tumbler of cold water sufficed...').
Ze stimuleerden b.v. ook kerken om op zondag geen gaslicht te gebruiken zodat gaswerkers op zondag niet hoefden te werken.

ze richtten een christelijke krant op ('New York Evangelist') om hun hervormingsideeën breder bekend te maken, en later de New York Journal of Commerce. In deze kranten kwam niets wat de Tappans zondig vonden, ook al kostte ze dat veel advertentie-inkomsten.

in seminaries en universiteiten stimuleerden ze het systeem waarbij studenten met hun eigen arbeid een deel van de kosten moesten opbrengen (b.v. d.m.v. school landerijen). Zelf zetten ze meerdere scholen op.

ze leidden een actieve campagne tegen alcoholmisbruik

hun grootste activisme was echter op het gebied van afschaffing van slavernij: eerst waren ze er voorstander van om vrijgekomen slaven terug te sturen naar de kolonie Liberia (Sierra Leone was de britse counterpart). Later beseften ze dat racisme op eigen bodem moet worden aangepakt. Arthus vocht ervoor om zwart en blank in de kerk door elkaar te laten zitten. Toen dat niet lukte, ging hij de helft van de keren zelf naar een zwarte kerk en later ging hij in het zwarte gedeelte van de kerk zitten. Ze richtten een krant op ('the emancipator', later ook: 'humna rights', anti-slavery record' en 'the slave's friend') en startten de American Anti-Slavery Society en begonnen een reusachtige postcampagne om mensen (met name in het Zuiden) ervan te overtuigen dat afschaffing van de slavernij echt nodig was. Het resultaat: oproer, optochten tegen de Tappans, inbraak bij postkantoren om de anti-slavery materiaal te vernietigen, boycot van alle bedrijven van de Tappans door de zuidelijke staten en later algehele boycot van New York businesses, waardoor ook veel druk op Arthur en Lewis gezet werd door collega ondernemers uit hun eigen omgeving; verschillende prijzen op Arthur's hoofd: $30.000 en $100.000 (meer dan $3.000.000 met inflatiecorrectie); vernielde huizen van de Tappans en verschillende keren letterlijk vluchten voor hun leven.
Dit is activisme met echt persoonlijke inzet.
Later was er in de AASS onenigheid tussen meer en minder gematigde kanten. Iemand als Finney (persoonlijke vriend van de Tappans) was erg gematigd en vond dat bekering voorop moest gaan en dat het andere later zou volgen, [lijkt op gereformeerde gezindte??] en kreeg daar grote onenigheid over met de Tappans, aan de andere kant was er een nog actievere kant, die zelfs geweld niet schuwden, waarvan de Tappans zich ook afkeerden.
(vervolg van de geschiedenis: burgeroorlog en afschaffing van de slavernij in de hele USA).