Rolf in Japan

Echte Fami-mannen eten kip

Rolf — Wed, 01 Feb 2012 00:00:41 +0000

Ik ben een echte Fami-man, een FamilyMart-man, met een hoofdletter F. Ik houd van speelse blauwe letters. Ik ben gek op brede groene balken. En ik eet graag fami-chikkies, malse kippetjes in een papieren zakje met het FamilyMart logo op de voorkant.

Laat ik eerlijk zijn. Soms, als het niet anders kan, loop ik een andere gemakswinkel binnen. De 7-Eleven, de Lawson. Ik kijk dan altijd expres een beetje vies om me heen en probeer zo vlug mogelijk weer buiten te staan. Wat maakt Lawson minder dan de FamilyMart? Het logo mist een brede groene balk. De letters zijn niet blauw en ook niet speels. De kippetjes heten niet fami-chikkies. Maar vooral: Lawson is geen FamilyMart. In Shizuoka werd ik verleid. Circle K. Een dikke rode K in een dikke rode cirkel. Geen speelse blauwe letters, zag ik meteen. Ook geen dikke groene balk. Welk aspect van Circle K trok me toch aan? De locatie? Het antwoord is natuurlijk 'nee'. Maar vooral ook 'ja'. In de wijde omgeving —of in ieder geval in een straal van tweehonderd meter— was geen FamilyMart te bekennen. Echte Fami-mannen beginnen in dit soort situaties te twijfelen: "moet ik voet bij stuk houden en doorlopen totdat ik een FamilyMart vindt, of me niet aanstellen en dat flesje ijsthee gewoon hier kopen?" Dan stappen echte Fami-mannen toch de concurrerende gemakswinkel binnen, want echte Fami-mannen stellen zich nooit aan.

7-Eleven, Lawson en Circle K: geen speelse blauwe letters.

Ik besloot Circle K een eerlijke kans te geven en niet direct af te schrijven. Ik hield mijn gezicht in de plooi en mijn Fami-puntenkaart in de portemonnee. Ik hield langer dan nodig stil voor ieder schap om de waren te inspecteren. Ik knikte bij het afrekenen van mijn zak kara mucho chips (die verkoopt de FamilyMart natuurlijk ook) zelfs vriendelijk naar het kassameisje, alsof ik haar toevertrouwde dat ik met opzet twee Lawsons en een Daily Yamazaki voorbij was gelopen om hier, bij haar, mijn honger te stillen. Indrukwekkend assortiment, loog ik, maar stiekem wist ik het al sinds het belletje bij de voordeur rinkelde om mijn binnenkomst kenbaar te maken. Wat Circle K mist, is een logo met speelse blauwe letters. Een brede groene balk. En toch vooral ook fami-chikkies in een papieren zakje met het FamilyMart logo op de voorkant (wel verkopen ze fried chicken in een papieren zakje, maar dat is toch anders). In andere woorden: Circle K is meer een Lawson dan een FamilyMart. Enkele dagen later trof ik het beter toen ik voor het sumoworstelen afreisde naar Nagoya. Pal naast mijn budgethotel in de wijk Sakae schitterde mijn geliefde groene balk op het felverlichte uithangbord van de FamilyMart. Hier hoor ik thuis, wist ik. Omdat de letters blauw en speels zijn. Omdat de kippetjes fami-chikkies heten. Maar vooral: omdat FamilyMart de FamilyMart is.

Sumo, een spektakel

Rolf — Mon, 23 Jan 2012 14:12:19 +0000

Neutraler dan de man in het zwarte streepjespak, drie rijen lager, worden ze niet gemaakt. Zijn haar zit in een keurige scheiding. Stropdas strak om de nek, de punt netjes weggestopt in zijn jasje. Ik schat hem halverwege de vijftig. Een centimeter of 170. In het dagelijks leven leidt hij een stoffige bedrijfsafdeling van een traditioneel bedrijf met een lange geschiedenis, zo stel ik me voor. Hij begon ooit onderaan, maar zijn natuurlijke charme en doorzettingsvermogen bleven niet onopgemerkt en leverden hem de functietitel manager op. Hier stopt het echter. Voor de zoon van een eenvoudige arbeidersfamilie zit verdere promotie er niet meer in. Het doet hem weinig. Hij ambieert geen topfunctie. Na zessen ziet hij liever zijn vrouw dan het gelakte tafelblad in de vergaderzaal. De man zit in kleermakerszit op een paars kussentje. Hij vist met houten stokjes stukjes rauwe zalm uit zijn lunchbox, gekocht bij de dame waar ik mijn onigiri, rijstballen, vandaan heb. Hij plukt eens aan zijn sokken, giet daarna de inhoud van een blikje Asahi in zijn keel. Hij maakt een praatje met zijn buurman. Hij lacht. Hij grapt. En hij geniet van het schouwspel dat zich voor zijn ogen afspeelt. Hier nam hij een onbetaalde vakantiedag voor op. Hier leeft hij voor. Sumo. Ik geef hem geen ongelijk. Sumo is een spektakel. Ik kwam zonder verwachtingen naar Nagoya om de vierde dag van het toernooi bij te wonen, maar nu ben ik om. Ieder duel is een uiterste krachtmeting waarvan een gigantische hoeveelheid energie afspat die door het publiek wordt geabsorbeerd. Gorilla's van kerels beuken met onvoorstelbare kracht in elkaar. Ik voel de tribune bijna schudden. Het gevecht duurt nooit lang. Een halve minuut. Een minuut. Soms niet langer dan een paar seconden. Zodra één van de worstelaars met zijn voet buiten de rand van de verhoogde ring stapt of zijn evenwicht verliest en met een smak op de grond belandt, is het over en begint een reeks rituelen die me weinig zegt. De winnaar wordt gezegend. Een man met een bezem komt op en veegt de ring vlak — ik zou hem hier niet noemen als hij er niet bij gezongen had. Ondertussen beklimmen twee nieuwe worstelaars traag het trapje naar het centrum van de aandacht. Er wordt gestampt en met zout gegooid. De worstelaars knielen neer, lokken elkaar uit, staan dan weer op en stampen nog eens. Als beide reuzen twee vuisten op de grond hebben, vliegen ze elkaar in de haren met een snelheid die me meer doet denken aan een hongerige jachtluipaard dan aan een halfnaakte vent met honderdvijftig kilo aan extra bagage. Wanneer zijn favoriete worstelaar opkomt, fluit de man in het zwarte streepjespak goedkeurend. Hij vouwt zijn handen als een toeter om zijn mond en begint te schreeuwen. "Kakuryu! Pak hem, leg hem neer!" Dat Kakuryu geen Japanner is maar een Mongoolse worstelaar, één van velen tegenwoordig, maakt hem niets uit. Afkomst is onbelangrijk. Het gaat erom dat je presteert en de tegenstander verslaat — het liefst met stijl. En daarin heeft Kakuryu zich bij de man in het zwarte streepjespak allang bewezen. Na de wedstrijden blijft de man nog even zitten. Wanneer de meeste toeschouwers de weg naar buiten hebben gevonden, strekt hij zijn benen en trekt langzaam zijn schoenen aan. Hij knipoogt charmant naar de dame van de lunchboxen (ze zwaait lachend terug) en wandelt dan op zijn gemak naar het dichtstbijzijnde metrostation waar hij opgaat in de chaos van de miljoenenstad. Terug naar zijn vrouw.

Kanji van het jaar

Rolf — Mon, 12 Dec 2011 14:00:53 +0000

Het karakter 絆 kizuna, dat ‘band’ of ‘binding’ betekent, is verkozen tot “Kanji van het jaar”, het karakter dat de gebeurtenissen van het afgelopen jaar het beste samenvat. Doordat velen na de kernramp in Fukushima opnieuw een ‘band’ met hun dierbaren en geliefden voelden, kreeg kizuna de meeste stemmen. De “Kanji van het jaar” wordt jaarlijks bekendgemaakt door de stichting van het Japanse kanji-leesvaardigheidsexamen in Kyōto, die uit alle inzendingen één karakter kiest om het jaar uit te beelden. Dit jaar kende een record van 490.000 inzendingen, waarvan het karakter kizuna met meer dan 60.000 stemmen als de absolute winnaar werd gekozen. Op 12 december schreef hoofdpriester Seihan Mori het karakter in één beweging op een groot vel papier bij de Kiyomizu tempel in Kyōto. Mensen die voor kizuna kozen, deden dat omdat zij door de ramp in Fukushima opnieuw het belang van een sterke band met familie en vrienden inzagen, en omdat de band tussen mensen vele slachtoffers van de ramp heeft gered. Andere redenen die werden genoemd, waren de voelbare band die het elftal Nadeshiko Japan naar de overwinning van het wereldkampioenschap damesvoetbal leidde, en de aandacht voor de band tussen mensen op sociale netwerksites, die werden ingezet als communicatiemiddel in het rampgebied en ten behoeve van de democratisering in het Midden-Oosten. Hoofdpriester Seihan Mori sprak de wens uit om door middel van een sterke band de handen ineen te slaan en te streven naar wederopbouw in het rampgebied. Hij zei te hopen dat er volgend jaar weer een optimistisch karakter wordt gekozen. Volgens de stichting stond het karakter 災 wazawai, ramp, dit jaar op de tweede plaats. Naast de aardbeving in Fukushima, werd dit karakter ook gekozen vanwege de tyfoon, en de aardbevingen en overstromingen in het buitenland. De derde plaats werd ingenomen door 震 shin, beving, en ook de andere karakters in de top tien hebben vrijwel allemaal direct of indirect te maken met de ramp in Fukushima.

Herinneringen voor de toekomst

Rolf — Sun, 11 Dec 2011 23:00:13 +0000

Herinneringen voor de toekomst. Japan vóór en na de ramp in Google Street View.

De paarden van Seoul

Rolf — Sat, 17 Sep 2011 11:22:35 +0000

De spanning is voelbaar als twaalf paarden en hun jockeys de ring betreden voor een sprint over 1200 meter. Niet voor niets, want er staat geld op het spel. Veel geld. De vele duizenden bezoekers van het Seoul Race Park in de Zuid-Koreaanse hoofdstad hebben voor aanvang van de wedstrijd flink gewed op de paarden die zij het liefst als eerst over de finishlijn zien gaan. Het gros bestaat uit middelbare Koreaanse mannen, briesend en galopperend bij de gokautomaten om hun stem te laten gelden. Mijn geld staat op paard acht, een jonge merrie die naar de naam Vicar Dreamer luistert. Een plaats in de top drie is goed voor een verdubbeling van mijn inzet, daaronder ben ik alles kwijt. In de verte klinkt het startschot en de paarden vliegen weg. Het zijn nog kleine stipjes, nauwelijks van elkaar te onderscheiden, maar op het reusachtige scherm in de binnenste ring zie ik hoe Vicar Dreamer al vóór de eerste bocht in de achterlinie beland. "Dat is het dan," bijt ik mezelf chagrijnig toe, "daar gaan je duiten". Als de paarden door de tweede bocht zijn, staat het publiek massaal op. "Rennen, Midas Victor!" schreeuwt er één tegen het paard dat aan de leiding gaat en als eerste langs de tribune stuift. "Beauty Cat, kappen met dat getreuzel," hinnikt een ander. Een man naast me begint luidkeels te vloeken. Het brengt een hoop los bij de Koreanen, dat paardenrennen. Door het tumult om mij heen vergeet ik te letten op Vicar Dreamer. Dan, enkele honderden meters voor de finish, krijg ik haar in de gaten. Ze vliegt over het parcours, gaat de één na de ander voorbij en doet zelfs een gooi naar de tweede plaats. Dat mislukt, maar wat maakt het uit: derde betekent cashen! Triomfantelijk paradeer ik naar het dichtsbijzijnde loket om mijn winst te verzilveren. "Gewonnen?" vraagt een man. "Gewonnen!" juich ik alsof de staatsloterij zojuist op mijn lot is gevallen, en ik laat hem dolblij mijn stembiljet zien. Hij schiet in de lach. Ik heb vijfhonderd won (30 eurocent) verdiend.

Noedelslurpen

Rolf — Fri, 22 Jul 2011 08:36:56 +0000

Ik zit op een iets te lage kruk aan de bar van een klein noedelrestaurantje waar hoogstens plek is voor tien man. Om mij heen wordt nauwelijks gesproken. De meeste klanten zijn alleen, getrouwde mannen die na een hectische dag op kantoor liever in alle rust hun krantje lezen dan dat zij terugkeren naar hun vrouw. De enkeling die een collega heeft meegenomen, doet op fluistertoon zijn verhaal. Hoewel ik te ver weg zit om hen goed te verstaan, begrijp ik dat de twee de ramp in Fukushima bespreken -- waarover kan het tegenwoordig anders gaan? Ondanks de rust houdt één geluid constant aan: het luidruchtige geslurp van de eters, want een kom noedels hoort, anders dan andere gerechten, genuttigd te worden in combinatie met een enthousiast sissend geluid van de lippen wanneer de lange dunne slierten hun weg naar binnen vinden. Links aan de bar werkt een man van middelbare leeftijd in driedelig streepjespak met veel lawaai een kom rāmen weg. Achter me, aan één van de vierkante tafeltjes, zuigt een scholier vol passie zijn soba-slierten door een spleet tussen de tanden. Naast hem, aan een ander tafeltje, slurpt een jonge studente aan haar sōmen terwijl ze in het gratis magazine Hot Pepper bladert, vermoedelijk op zoek naar kortingsbonnen voor de kapper. Ze slurpt beduidend zachter dan de heren in de zaak, maar nog steeds goed hoorbaar. Voor mij op de bar staat mijn udon. Ik pak mijn eetstokjes -zwarte herbruikbare, beter voor het milieu dan de houten wegwerpvariant- en breng daarmee de punten van de udon naar mijn mond. Dan zuig ik met alle kracht in mijn lichaam. Het klinkt goed, niet te onderscheiden van het geluid van de Japanners om mij heen, maar in mijn geval verdwijnt de udon niet achter mijn kiezen. Integendeel, de spetters vliegen om mijn oren en kletteren als een fontein op de bartafel. Ik kan het niet, noedelslurpen.

Duizend kraanvogels

Rolf — Sat, 04 Jun 2011 10:09:55 +0000

Dinsdag drie augustus. Op het ronde tafeltje voor me staat een halfvol glas ijskoffie met een rietje; ernaast ligt een dun romannetje van bedenkelijke kwaliteit. Een kleurrijke boekenlegger met de afbeelding van een geisha op de voorzijde steekt een paar centimeter tussen de bladzijden uit en verraadt dat ik nog tweederde te gaan heb. Ik zit in een koffiehuis, op de vlucht voor de klamme hitte die de stad in zijn macht houdt. Ver weg klinkt het zachte geluid van een piano die jazzy nummers speelt in een eenvoudige uitvoering. Het instrument komt nauwelijks uit boven het constante geroezemoes van de klanten in de zaak. Achter de glazen ruit naast de ingang razen taxi’s wild over het asfalt en pikken bussen doorweekte passagiers op – sommigen van het zweet, anderen van de hevige regenbuien die onvoorspelbaar komen en gaan. Het regenseizoen heeft haar hoogtepunt bereikt. Rechts nemen twee dames op leeftijd plaats. Eén verbergt haar hele gezicht achter de ronde megaglazen van een paarse designbril. De ander draagt een felblauwe jurk en daaroverheen een geelgroen vestje met bloemetjesmotief. “Geef maar,” zegt de designbril terwijl ze neerploft op de leren bank. Ze wijst naar de stevige paraplu in de rechterhand van het bloemetjesmotief: “dan leg ik hem hier neer.” “Nee, ik ga eerst even naar het toilet,” antwoordt het bloemetjesmotief met een strak gezicht. Ik kan me oprecht niet herinneren wanneer ik voor het laatst nietsvermoedend naar het toilet wandelde maar me bij het openen van de toiletdeur mijn eigen stommiteit realiseerde en mezelf toebeet: “sukkel, paraplu vergeten.” Misschien lekt de waterleiding en wil de dame zichzelf een koude douche besparen? Ze plaatst haar slangenleren tas op de stoel voor zich en beweegt zich dan met gebogen rug, leunend op de paraplu, richting de andere kant van de zaak. “Multifunctioneel, slim,” probeer ik mezelf te overtuigen, maar stilletjes vraag ik me af hoe ze het oplost als ze later vandaag verrast wordt door een plotselinge stortbui. Haast ze zich dan naar het dichtstbijzijnde portiek met het risico op een nat pak, of opent ze de paraplu met het gevolg dat ze geen centimeter meer voor- of achteruit kan? Voor ik een bevredigend antwoord heb op die vraag, vang ik in mijn ooghoeken een beeld op dat mijn aandacht voor de dames doet verslappen. Aan een onzichtbare zijden draad wordt mijn gezicht naar links getrokken en richten mijn ogen zich op het ronde tafeltje twee plaatsen verderop, waar een meisje van een jaar of drie-, vierentwintig in haar eentje op de zachte bank zit. Ze draagt een korte blauwe broek van katoen met gekartelde pijpen. Erboven prijkt een turkoois T-shirt zonder opdruk. Haar beige sandalen maken het zomergevoel dat ze uitstraalt compleet. Ik probeer een voorzichtige blik op haar gezicht te werpen, maar besef me al snel dat ik seconden lang onbeschaamd naar haar lichtrood gekleurde lippen staar. Ze is beeldschoon. Haar lange, zwarte haar is in een paardenstaart gebonden. Van voren valt haar pony stijlvol over haar dunne wenkbrauwen, links en rechts raken de zachte punten net de toppen van haar wangen, waarop subtiel een roze blosje is aangebracht. Een eenvoudige, raafzwarte haarband balanceert onopvallend op haar kruin en vervult weliswaar geen essentiële functie, maar toegegeven, het staat haar voortreffelijk. Ze luistert muziek. Uit haar oren steken witte oordopjes, aangesloten op de iPod die ze in de bruine handtas naast haar op de bank heeft gestoken. Twee kleine diamantjes versieren haar oorlellen. Als ze een snelle blik werpt op het smalle digitale horloge om haar linkerpols, doe ik hetzelfde. Het violetkleurige display heeft de vorm van een ruit en steekt kleurrijk af bij het donkere horlogebandje. Het moet later zijn dan ze dacht, want ze trekt verbaasd een wenkbrauw op wanneer ze de tijd afleest. Ik kijk naar haar handen. Om haar linker middelvinger schittert een egale, zilveren ring. Haar nagels glitteren, maar ik zit te ver weg om ze in detail te bekijken. Haar verzorgde uiterlijk staat in schril contrast met de chaos op het ronde tafeltje. Het tafelblad is bedolven onder een berg op het oog identieke kraanvogels, strak gevouwen van vierkante vellen rood papier. Ik probeer ze te tellen, maar raak bij achttien in de war en neem uiteindelijk genoegen met een ruime schatting. Vijfentwintig. Vijfentwintig rode kraanvogels, opeengestapeld als kippen in een overvolle legbatterij. De handen van het meisje vouwen onophoudelijk door, slechts af en toe onderbroken voor een slokje ijsthee uit het glas waarvan slechts de rand nog zichtbaar is. ——Duizend kraanvogels, dat is haar doel. Vanwege de bom, weet ik. Eén week later, op negen augustus, vindt de jaarlijkse herdenking van de slachtoffers van atoombom Fat Boy plaats. Talloze slingers met ieder tientallen aan elkaar geregen papieren kraanvogels versieren die dag het vredespark en het nabijgelegen monument op ground zero, de plek waarboven de bom in 1945 tot ontploffing kwam. Duizend kraanvogels zijn goed voor één wens, zo gelooft men. Jong en oud vouwt mee, hopend dat hun duizend kraanvogels bij zullen dragen aan de gezamenlijke wens die de stad Nagasaki probeert uit te dragen — wereldvrede. Het meisje in het koffiehuis bevrijdt haar glas uit de origami-zee en plaatst het op haar lippen, zodat de laatste druppels ijsthee naar binnen glijden. Dan schuift ze de papieren tentoonstelling met één soepele beweging in haar tas. Ze staat op, plaatst het lege glas op de toonbank en loopt naar buiten, de hoek om, het zicht uit. Ik blijf alleen achter met een nostalgisch gevoel, en twee dames op leeftijd.

Tōkyō Sky Tree

Rolf — Sat, 12 Feb 2011 21:15:13 +0000

Een halve dag vrij in Tōkyō, zoveel te doen. Op zoek naar de rust van Meiji Park, of juist de drukte van het centraal station? Op visite bij de keizer, of de toerist uithangen in Asakusa? Nee, ik wil maar één ding. ——559 meter stalen schoonheid. Vanaf vliegveld Haneda stap ik op de Keikyū-lijn, die me dwars door de metropool rijdt. Haast is er niet: af en toe raast de trein een perron voorbij, maar meestal stopt hij om passagiers in en uit te laden. Bekende en onbekende stationsnamen wisselen elkaar af. Na vijftig minuten wordt Oshiage omgeroepen. Ik stap uit en manoeuvreer me door een doolhof van ondergrondse gangen richting de uitgang. Daar wacht een spectaculaire verassing. Tōkyō Sky Tree schiet dwars door het hemelblauwe dak van de wereld. Het gevaarte-in-aanbouw mist aan de bovenkant nog 75 meter, maar claimt nu al de titel van hoogste gebouw van Japan. En dat is maar goed ook, want de toekomstige televisietoren moet de huidige vervangen als het analoge signaal over een half jaar voorgoed plaats zal maken voor het digitale: de 333 meter van de antieke Tōkyō Tower komen maar met moeite boven de wolkenkrabbers uit, waardoor de toren niet veel langer in staat is om het signaal goed door te geven aan huishoudens in de omgeving. Dáár zal Sky Tree, die al komende lente met 634 meter bijna het dubbele zal meten, de komende decennia weinig last van hebben. Ik ben niet de enige die een kijkje komt nemen bij de bouw van de nieuwe trots van Tōkyō. Tientallen mensen lopen met een verlichte blik in de ogen in een cirkel om de toren, alsof ze net de Grote Moskee in Mekka hebben bereikt. Vrijwel iedereen in de directe omgeving heeft een dure Nikon om de nek hangen of legt de toren vast met een point & click model van Sony. De enkeling zonder camera neemt kiekjes met zijn telefoon. Zakenlieden op weg naar huis lopen met hun hoofd omhoog, en zelfs automobilisten kijken voor één keer niet ongeduldig naar het rode verkeerslicht met hun rechtervoet al boven het gaspedaal, maar proberen vanuit hun voertuig een glimp op te vangen van de top — zelfs als ze daarvoor uit hun stoel moeten klimmen om het gezicht tegen de vooruit te drukken. Onvoltooid, en nu al het mooiste dat de stad te bieden heeft. [geo_mashup_map zoom="14" height="200" remove_geo_mashup_logo="true"]

Rust

Rolf — Sat, 24 Jul 2010 05:38:52 +0000

Het is 33 graden als we 's morgens uit de auto stappen voor een korte stop langs de snelweg die de prefecturen Nagasaki en Saga met elkaar verbindt. Het is rustig op de parkeerplaats. Verderop rookt de bestuurder van een witte Honda zijn sigaret op, terwijl een Mitsubishi-rijder hem passeert voor een vlugge maaltijd in het restaurant. Noedels, ongetwijfeld. Oog voor het fraaie uitzicht over de baai van Ōmura hebben de meesten niet. Het zal een kwestie van gewenning zijn.

De torii en de bom

Rolf — Fri, 16 Jul 2010 15:10:28 +0000

Ingeklemd tussen enkele woningen en de kabels die de buurt van stroom voorzien, staat de rechterhelft van een stenen torii van het nabijgelegen Sannō heiligdom. De linkerhelft werd op 9 augustus 1945 verwoest door de atoombom die, nog geen kilometer noordelijker, op Nagasaki viel en een spoor van dood en verderf achterliet. Een schoolklasje neemt even rust bij de torii om vervolgens koers te zetten richting het vredespark. "Want over drie weken," vertelt de juffrouw aan haar leerlingen, "worden de slachtoffers van de bom daar herdacht."