8.11: iPad it is! [full specs]

8.05: Στιβ επί σκηνής, ξεκινάει με παλιά φωτογραφία του με τον Woz. Tell tales, tell tales…

8.04: Και η φωτογραφία της τελευταίας στιγμής που εμφανίστηκε πριν 5-6 ώρες στο Engadget. Είτε early prototype, είτε κάποιο από τα τερατώδη μοντέλα που στέλνουν στους σοφτγουεράδες για να μη διαρρεύσει το τελικό ντιζάιν του Ive. Κάποιος θα χάσει τη δουλειά του για ένα πάνελ — και δεν φαίνεται καν αν είναι OLED =)

8.03: Περιμένοντας τον σφυγμό του CoverItLive, μια ενδιαφέρουσα είδηση: Apple Wins iChat and Major Tablet Patent Prior to Launch.

Μετρώντας την αγανάκτηση της εγχώριας τηλεδιανόησης, διαβάζοντας τις ανακοινώσεις ΝΔ και ΛΑΟΣ, φαντάζεται κανείς ότι η κατάργηση του ασύλου είναι πλέον sine qua non για τη διάσωση του ελληνικού πανεπιστημίου. Λέει η ανακοινωση της ΝΔ: “Είναι καιρός να καταργηθεί η ασυλία κακουργηματικών πράξεων μέσα στους χώρους της Ανώτατης Εκπαίδευσης”. Προσφέρει μάλιστα την στήριξή της προς την κυβέρνηση, αν δεήσει να πάρει “τη μεγάλη απόφαση”.

Τη μεγάλη απόφαση που ελήφθη το μακρινό 1982, και διατηρείται αναλλοίωτη στο νόμο-πλαίσιο [pdf] που η ίδια η ΝΔ ψήφισε προ διετίας:

Επέμβαση δημόσιας δύναμης χωρίς την άδεια του αρμόδιου οργάνου των Α.Ε.Ι. επιτρέπεται … εφόσον διαπράττονται αυτόφωρα κακουργήματα ή αυτόφωρα εγκλήματα κατά της ζωής.

Το μάλλον σουρεαλιστικό του πράγματος υπογράμμισε εμμέσως η εισηγήτρια του νόμου, Μαριέττα Γιαννάκου, αλλά η δική της φωνή μοιάζει να χάνεται μέσα στους διαγκωνισμούς δεξιοφροσύνης με τον ΛΑΟΣ.

Η κυβέρνηση ελέγχεται για την ελλιπή εφαρμογή του νόμου, που δικαιολογούσε είσοδο της αστυνομίας στο ΕΜΠ την ώρα που εκτοξεύονταν μολότοφ από το προαύλιό του, αλλά ορθώς δεν σύρεται σε πυροτεχνήματα την επομένη των επεισοδίων. Αντιμέτωπη με ένα πραγματικό και σοβαρό πρόβλημα, δεν έχει (Pangalos notwithstanding) την πολυτέλεια να εμπλακεί στην — ούτως ή άλλως κοινωνικά ασήμαντη — μάχη της θυμικής αριστεράς με τη θυμική δεξιά.

Για να απαλείψει το πρόβλημα, αρκεί να στηρίξει πρακτικές λύσεις για την προστασία της αποστολής, της περιουσίας και τελικά της ελευθερίας του πανεπιστημίου. Και να τις συνδυάσει με ένα reframing/reclaiming της έννοιας του ασύλου, από τον αρνητικό ορισμό που ταιριάζει σε μια αδύναμη δημοκρατία στον θετικό που ταιριάζει σε μια δυνατή — από ασφαλιστική δικλίδα σε κεντρική αποστολή. Η χθεσινή ανακοίνωση του διοικητικού συμβουλίου της Νομικής Αθηνών για έλεγχο εισόδου, σύσταση σώματος πανεπιστημιακών φυλάκων και εξαίρεση των διοικητικών υπηρεσιών από τον νόμο περί ασύλου ήταν μια πολύ καλή αρχή στο πεδίο το πρακτικό — η ακαδημαϊκή κοινότητα αρχίζει να βγάζει το κεφάλι από την άμμο. Και η επανανοηματοδότηση του ασύλου, που έχει ξεκινήσει δειλά-δειλά εδώ και λίγο καιρό (γλώσσα στο νόμο Γιαννάκου, δηλώσεις ακαδημαϊκών) φαίνεται να εντάσσεται στη ρητορική της κυβέρνησης, με εκφραστές, μεταξύ άλλων, δύο αρμόδιους υπουργούς: την Άννα Διαμαντοπούλου και το Μιχάλη Χρυσοχοΐδη.

Δεν καταργώ το άσυλο για να περιφρουρήσω τα ΑΕΙ. Περιφρουρώ τα ΑΕΙ για να προστατέψω το άσυλο.

Η πρώτη σκέψη, όπως είχε διατυπωθεί στο σχέδιο που επεξεργάστηκε η επιτροπή του ΠΑΣΟΚ υπό τον Μ. Παπαϊωάννου, αφορά ένα ενιαίο ψηφοδέλτιο για τις μονοεδρικές και τις ευρείες περιφέρειες. Ο πολίτης θα επιλέγει το κόμμα που θέλει να ψηφίσει και θα βάζει σταυρό μόνο για τον υποψήφιο της μονοεδρικής. Εχουν κατατεθεί όμως απόψεις και για ενιαία λίστα για τις μονοεδρικές περιφέρειες, ώστε ο πολίτης να έχει τη δυνατότητα να επιλέξει βουλευτή ακόμη και από άλλο κόμμα και να ψηφίζει το κόμμα του μόνο στην ευρεία περιφέρεια.

Η Κυριακάτικη δεν διευκρινίζει ποιοί ακριβώς έχουν καταθέσει αυτές τις απόψεις. Ευτυχώς γι’ αυτούς — θα ήθελα να τους φιλήσω έναν-έναν. Τα οφέλη που θα έφερνε μια τέτοια αλλαγή σε ενίσχυση του κοινοβουλίου, διεύρυνση της λογοδοσίας, αποδυνάμωση του κομματικού μαντριού είναι τόσα, που αξίζουν μια μεγάλη καμπάνια υπέρ της.

*

Μια προσθήκη: η δυνατότητα της ‘σπασμένης ψήφου’ είναι διπλά σημαντική, γιατί χωρίς αυτήν, ο εικαζόμενος νέος εκλογικός νόμος μάλλον κάνει ένα βήμα πίσω. Αποδυναμώνει τον λόγο του ψηφοφόρου στην σύνθεση του κοινοβουλίου, χωρίς να σηκώνει και κάνα μεγάλο εμπόδιο στο πελατειακό σύστημα. Καλά το λέει η Αριστερά: κάνει ένα αρχηγοκεντρικό σύστημα ακόμη αρχηγοκεντρικότερο.

Εκτός κι αν φτάσουμε κάποτε στο ιερό δισκοπότηρο της αναμόρφωσης (πείτε την και άλωση, αλλά χαμηλόφωνα) του δικομματικού συστήματος: την κατάρτιση των ψηφοδελτίων από τη ‘βάση’. Πεδίο δόξης λαμπρό για υποψήφιους αρχηγούς της ΝΔ που θέλουν να ανεβάσουν τον πήχη — και τα νούμερά τους =)

Έχουμε λοιπόν μια από τις σπάνιες περιπτώσεις που ένας σχετικά δημοφιλής υποψήφιος μπορεί ανέξοδα να σπάσει τα στεγανά του κόμματος. Κι αυτό γιατί, ανάμεσα στ’ άλλα, ξέρει κι ότι η φωνή του θα μπει άμεσα στον ενισχυτή των ΜΜΕ, που φυσικά ελπίζουν ότι θα φιλοξενήσουν εκείνα, και όχι οι διάδρομοι της Ρηγίλλης, το σόου του μήνα.

Η αναδιάταξη των υπουργείων έχει ενδιαφέρον και είναι, νομίζω, σωστή. Φοβάμαι μόνο μήπως παραείναι ευρεία για έναν Πρωθυπουργό που ετοιμάζει σπριντ 100 ημερών. Τόσες φαντάζομαι θα χρειαστούν για να βρουν τον βηματισμό τους οι μετακινηθείσες ΓΓ (του παλιού Ανάπτυξης, π.χ, που φαίνεται να πηγαίνουν σε 3 διαφορετικά υπουργεία).

Βρίσκω υπερβολική τη γκρίνια για την ονοματοδοσία. Ακόμα κι όταν δεν έχει πρακτική αξία, υπογραμμίζει τις προγραμματικές προτεραιότητες της κυβέρνησης και δίνει και κάποια κριτήρια αξιολόγησής της. Το Παιδείας και Δια Βίου Μάθησης, ας πούμε, προϊδεάζει για έμφαση σε έναν τομέα κρίσιμο για την καινοτομία και την ανταγωνιστικότητα, στον οποίο οι εθνικές μας επιδόσεις είναι αβυσσαλέες.

Το casting το βρήκα ΟΚ, αν και ομολογώ ότι ήλπιζα σε κάτι πιο εντυπωσιακό. Ήθελα ακόμα περισσότερους εξωκοινοβουλευτικούς (μετράω μόλις 3/16 υπουργούς), ίσως κι έναν-δύο εκτός ΠΑΣΟΚ (η πρόσκληση στους Οικολόγους μύρισε tokenism δεν έγινε ποτέ). Ο ΓΑΠ προτίμησε να βασιστεί στους στενούς του συνεργάτες και να κρατήσει όσο μπορούσε τις ενδοκομματικές ισορροπίες. Par for the course.

Δεν μου άρεσε η τοποθέτηση στελέχους πρώτης γραμμής με πιθανές αρχηγικές φιλοδοξίες (Λοβέρδος) στο Εργασίας. Μακάρι να διαψευστώ αλλά μου φαίνεται ο πιο σίγουρος τρόπος για να μην ανοίξει καθόλου το ασφαλιστικό. Θα προτιμούσα υπουργό τη Χριστοφιλοπούλου. Ή κάποιον εξωκοινοβουλευτικό. Θα πετούσα τη σκούφια μου για να δω εκεί τον Γιαννίτση ή τον Αλέκο Παπαδόπουλο (λέμε τώρα).

Αναρωτιέμαι ποιός θα προΐσταται ή έστω θα συντονίζει την επιχείρηση “Πράσινη Ανάπτυξη.” Η Μπατζελή; Η Κατσέλη; Η Μπιρμπίλη; Κάποια διυπουργική; Ο Πρωθυπουργός/ΥΠΕΞ; Φαντάζομαι θα το μάθουμε σύντομα.

Η δουλειά του θα είναι εξαιρετικά δύσκολη και θα χρειαστεί όλο το πολιτικό κεφάλαιο που μάζεψε προχτές — και λίγο παραπάνω. Έχει στα χέρια του την τελευταία ίσως ευκαιρία να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη των πολιτών (ειδικά των κρίσιμων 18-34) στο μεταπολιτευτικό πολιτικό σύστημα*, που μ’ όλα του τα κακά, έχει συνοδέψει την μακρύτερη περίοδο δημοκρατίας και ειρήνης στη χώρα. Έχει την ευκαιρία να αποδείξει ότι το σύστημα αυτό μπορεί να ανανεωθεί από μέσα· ότι η μακροημέρευσή του δεν λειτουργεί κατ’ ανάγκη διαβρωτικά για την ουσία της πολιτικής και το μέγεθος της συμμετοχής.

Για να πετύχει, ο ΓΑΠ θα πρέπει να κάνει αυτό που δίστασε να κάνει ως διεκδικητής της εξουσίας· αυτό που τελικά απέτυχε να κάνει ως Πρωθυπουργός ο Καραμανλής, παρά τις καλές προθέσεις: να κλωτσήσει αρκετούς από τους θεμέλιους λίθους του μεταπολιτευτικού consensus, να συγκρουστεί ακόμα και με την ίδια του την εκλογική βάση. Να επικοινωνήσει αποτελεσματικά τις απαραίτητες αλλαγές, να μιλήσει στην παθητική πλειοψηφία και να την πείσει για την αναγκαιότητά τους. Σ’ αυτή την προσπάθεια, θα μπορεί να ποντάρει όχι μόνο στην κρισιμότητα των περιστάσεων και στην άνετη κοινοβουλευτική του πλειοψηφία, αλλά και σε μια ανέλπιστη βοήθεια: οι προεκλογικές δεσμεύσεις της ΝΔ για ανηφοριές και γαϊδουράγκαθα διευκολύνουν έναν ΓΑΠ που θα τολμήσει τις ρήξεις νωρίς.

Θα το κάνει όμως; Περιμένοντας την ανακοίνωση του υπουργικού του συμβουλίου, αξίζει να κοιτάξουμε πέρα από το επικοινωνιακό blitz, τις καρικατούρες, το name dropping, τους ανέξοδους νεωτερισμούς των 80s και των 90s και να γυρίσουμε στο φθινόπωρο της παρολίγο πτώσης. Το ότι ο Παπανδρέου κατάφερε να σταθεί όρθιος μετά την κατραπακιά του ‘07 μπορεί να πιστωθεί στην δύναμη του θυμικού στην ελλαδική πολιτική· στην ισχύ του συμβολισμού, την καταλυτική αύρα του ονόματος που επέτρεψε σε έναν δις ηττημένο σοσιαλδημοκράτη (ου μην και σοσιαλφιλελεύθερο) να κρατηθεί στο τιμόνι ενός παλαιοσοσιαλιστικού κόμματος**· στην μεγαλύτερη του αναμενόμενου απήχηση των κομματικών μηχανισμών στην κοινωνία· σ’ ένα ιπτάμενο κυπελάκι καφέ· ή και στην υποτιμημένη ικανότητα του ΓΑΠ να κινείται σε πολιτικούς χώρους όχι ακριβώς σκανδιναβικούς, να διαλέγει τις μάχες του, να αφοπλίζει τους αντιπάλους του και να χτίζει συμμαχίες. Μη βιαστείτε να πείτε ότι ένα από τα πέντε σας φαίνεται σαφώς επικρατέστερο — μπορεί να κάνετε λάθος.

Επίσης ας μη βιαστούμε να υποθέσουμε ότι ο τριτοδρομιστής ΓΑΠ του Φλεβάρη ‘04, εκείνος που ο Αλαβάνος είχε τότε αποκαλέσει “Γκορμπατσόφ του ΠΑΣΟΚ” έχει πλέον μετακινηθεί προς το κομματικό mainstream. Για μένα ο ΓΑΠ, όπως και κάθε εσωστρεφής πολιτικός (δεν είναι και πολλοί, ιστορικά), παραμένει αίνιγμα και ιδεολογικά.

Το βάρος για την αλλαγή του πολιτικού σκηνικού πέφτει εξίσου στην αξιωματική αντιπολίτευση. Τα είχα γράψει και πριν δυο χρόνια τέτοιο καιρό κι επιμένω, παρά τη διάψευση των προσδοκιών μου για κεντρώα κοσμογονία. Όσο σημαντική είναι η διαχείριση της εμπιστοσύνης του 44% από τον ΓΑΠ, άλλο τόσο σημαντική είναι η αντίδραση της ΝΔ στο χαστούκι που εκείνη εισέπραξε. Περισσότερα για αυτά στο επόμενο σεντόνι.

* Υπάρχει κρίση εμπιστοσύνης στο δικομματικό μεταπολιτευτικό σύστημα, έστω κι αν οι προβλέψεις για τον επικείμενο πολιτικό του θάνατο αποδεικνύονται σταθερά υπερβολικές. Η εκλογική φθορά υπάρχει (φαίνεται άλλωστε στη συμπεριφορά των νεότερων ψηφοφόρων) αλλά δεν πρόκειται να γίνει αισθητή για αρκετούς ακόμα κύκλους. Αυτά που σήμερα λέμε “κρίσεις του δικομματισμού” είναι απλώς μεταβατικά φαινόμενα που εκδηλώνονται δημοσκοπικά μόνο, στο μέσο του εκλογικού κύκλου. Αυτό που βλέπαμε ως προπομπό κατάρρευσης στα μέσα του 2008, ήταν η — προσωρινή, όπως αποδείχτηκε — αδυναμία του ΠΑΣΟΚ να εισπράξει τις απώλειες της ΝΔ.

** Με τον ίδιο ίσως τρόπο που ο κεντριστής Καραμανλής διαφέντευε με άνεση ένα λαϊκοδεξιό

Κατ’αρχήν, η επιτροπή που συνέταξε το κείμενο περιλαμβάνει αρκετούς ανθρώπους που γνωρίζω και γνωρίζω ότι έχουν ζωηρή και πολύ αξιόλογη παρουσία στο χώρο των ΤΠΕ, και σε θέματα σχετικής πολιτικής και στην παραγωγή νέας γνώσης (και διεθνώς). Αυτό από μόνο του είναι αξιοσημείωτο — σε πολλές κομματικές και κρατικές επιτροπές για τις ΤΠΕ, την Ψηφιακή Διακυβέρνηση κλπ στο παρελθόν τα διαπιστευτήρια πολλών μελών ήταν μάλλον… ελλιπή. 

Το κείμενο έχει διάφορα πολύ ενδιαφέρονται πράγματα μέσα, και δύσκολα μπορεί κανείς να διαφωνήσει με τα περισσότερα στη λίστα δεσμεύσεων — μακάρι να γίνουν! Τα πολλά και πολύ ενδιαφέροντα που αναφέρονται με τα οποία συμφωνώ και θα τα προσυπέγραφα δεν τα σχολιάζω — λόγω και έλλειψης χρόνου μένω σε λίγα (αλλά σημαντικά!) που έχω αντιρρήσεις/παρατηρήσεις.  Σκοπός είναι να αναδειχθούν μερικά (ακόμα) σημαντικά σημεία και να γίνουν ίσως αντικείμενο περαιτέρω ζύμωσης.

•  Η λίστα των μέτρων άμεσης εφαρμογής έχει μερικά πράγματα κατ’αρχήν άσχετα με το θέμα της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης. Πιάνω το “αγαπημένο” μου: “κατάργηση της συνέντευξης στον ΑΣΕΠ” αλλά προσλήψεις “μέσω ΑΣΕΠ” — αν εμπιστεύεσαι τον ΑΣΕΠ, τον εμπιστεύεσαι και για συνεντεύξεις, δεν μπορούν όλες οι θέσεις να στελεχωθούν με μόρια και εξετάσεις μόνο. Διαβάζοντας τη λίστα των μελών της επιτροπής, μου κάνει εντύπωση που δεν πιστεύουν στη χρησιμότητα των συνεντεύξεων, κατ΄αρχήν…  Σε συναφές θέμα, η δέσμευση για πρόσληψη όλων των “μόνιμων” στελεχών του Δημοσίου μέσω ΑΣΕΠ είναι ασαφές σε τι αναφέρεται: Οι μόνιμοι (σε αντίθεση με τους αορίστου χρόνου, π.χ.) ήδη προσλαμβάνονται μέσω ΑΣΕΠ, σύμφωνα με το νόμο.

• Χρονοδιάγραμμα: Η αξιοπιστία της δέσμευσης πλήττεται χωρίς χρονοδιάγραμμα. Προφανώς αυτά που “δεσμεύεται” να κάνει το ΠΑΣΟΚ απαιτούν χρόνια ή/και πολλά χρήματα — τι ορίζοντα υλοποίησης έχουν οι δεσμεύσεις; (για τον τομέα “οικονομία”, υπάρχει κάτι τέτοιο, αλλά … όχι ακριβώς). Αυτά που αναφέρονται ως “άμεσης εφαρμογής” δεν μπορούν να ολοκληρωθούν άμεσα, και με τις υπάρχουσες (και … διακομματικά επιλεγμένες) διαδικασίες αναθέσεων κλπ θέλουν χρόνια για να γίνουν. Το οποίο με φέρνει στο επόμενο:

• Διαδικασίες προμηθειών και υλοποίησης έργων πληροφορικής: Ο τρόπος με τον οποίο προκηρρύσσονται, ανατίθενται και υλοποιούνται δημόσια έργα πληροφορικής — τα έργα εκείνα που θα υλοποιήσουν όλες σχεδόν τις δεσμεύσεις του Οδηγού! — δεν θίγεται δυστυχώς καθόλου. Δεν είναι εύκολο να βελτιωθεί αυτή η διαδικασία, αλλά όπως είναι τώρα, ακόμα και με τη συμμετοχή καλοπροαίρετων ανθρώπων σε όλα τα στάδιά της, έχει πολύ προβληματικά αποτελέσματα. Αυτό το αναγνωρίζει το κείμενο, μιλώντας για “μεγάλα και κρίσιμα έργα” που “έχει παραλάβει το δημόσιο [sic] και δεν λειτουργούν” — αλλά δυστυχώς δεν επανέρχεται σε αυτό. Θεωρώ ότι, παρά το ότι δεν είναι “σέξυ” θέμα, είναι κρίσιμο και σημαντικό και σε κείμενο 46 σελίδων πρέπει να χωρέσει.

• FTTH: Η απόφαση για την τεράστια αυτή κρατική επένδυση (από πολλές εκατοντάδες εκατ ως μερικά δις ευρώ που δε μας περισσεύουν) και τη δημιουργία, τόσο λίγο καιρό μετά το άνοιγμα επιτέλους της τηλεπικοινωνιακής αγοράς, νέων επιδοτούμενων μονοπωλίων, φαίνεται πως είναι ειλημμένη και από το ΠΑΣΟΚ. Το κείμενο δεν κάνει καν τον κόπο να τη δικαιολογήσει, λες και είναι προφανές το αποτέλεσμα της ανάλυση κόστους-οφέλους της δημόσιας επένδυσης. Δεν είναι όμως. Ενδιαφέρον παρουσιάζει για το ίδιο θέμα η ανακοίνωση που εξέδωσε  η Ένωση Επιστημόνων Μηχανικών Τηλεπικοινωνιών του ΟΤΕ - δε συμμερίζομαι πολλά από αυτά που γράφουν, και έχουν σαφές bias, αλλά α) έχουν επιχειρήματα κατά της υλοποίησης της τεράστιας αυτής επένδυσης και β) (και ίσως σημαντικότερο) θέτουν εν αμφιβόλω τα επιχειρήματα υπέρ όπως τα έχει εκθέσει η κυβέρνηση.  Μπορεί η επένδυση αυτή να αξίζει να γίνει (αντί για άλλες — όπως πάντα), αλλά η ανάλυση για αυτό δε φαίνεται να έχει γίνει. Κατ’ελάχιστον, η αναφορά στον Οδηγό δεν αντανακλά τομ έγεθος της δέσμευσης που αντιπροσωπεύει το έργο αυτό.

• EΛΛΑΚ παντού: Τα επιχειρήματα υπέρ της υιοθέτησης ΕΛΛΑΚ παντού είναι λίγο δογματικά. Πχ σελ 45 ” Με τον τρόπο αυτό ενισχύεται και ενδυναμώνεται η εγχώρια αγορά πληροφορικής καθώς αυξάνεται σημαντικά η εγχώρια προστιθέμενη αξία και η αντίστοιχη τεχνογνωσία.” Πως ακριβώς ενισχύεται η εγχώρια αγορά πληροφορικής όταν π.χ. ελληνικές εμπορικές εφαρμογές (για παράδειγμα της Cententia, της Entersoft, της Velti, της Upstream ή της Vtrip) δεν θα προτιμώνται κατ’αρχήν διότι δεν είναι ΕΛΛΑΚ; Το επιχείρημα ότι η χρήση ΕΛΛΑΚ μειώνει το κόστος απαιτεί πολύ qualification, και δεν είναι καθολικής εφαρμογής — εξαρτάται από τις ανάγκες, και από τις συνθήκες. Η χρήση των ΕΛΛΑΚ στη δημόσια διοίκηση είναι μια σημαντική στρατηγική επιλογή που πιστεύω απαιτεί πιο πλήρη αιτιολόγηση — αν όχι στο κυρίως κείμενο, τότε σε παράρτημα ή κάπου αλλού. 

• Κύκλος Άμυνα: Θα πρόσθετα στις χρήσεις ΤΠΕ δυο πολύ σημαντικές: Πρώτον ότι οι ΤΠΕ μπορούν να θωρακίσουν αποτελεσματικότερα τη χώρα ρίxνοντας τις απαιτήσεις σε ανθρώπινο δυναμικό και τελικά και το κόστος (καλύπτοντας ίσως και τις απώλειες σε αμυντική ικανότητα που προκάλεσαν οι (ανοργάνωτες) μειώσεις θητείας). Ενδεχομένως (ελπίζω να μην ισχύει) η αναφορά στην αύξηση των στρατιωτικών μας δυνατοτήτων δεν είναι πολιτικά … αποδεκτή προεκλογικά από κάποιους – το κείμενο αυτό πάντως, ως τεχνοκρατικό, δε νομίζω ότι πρέπει να την αγνοήσει. Και δεύτερον, υπάρχει η δυνατότητα δημιουργίας αναπτυξιακής συνέργειας μέσω της ενίσχυσης τοπικών καινοτόμων επιχειρήσεων ΤΠΕ με δραστηριοποίηση (και) στα αμυντικά — αφού τα ξοδεύουμε τα δις, να πιάνουν και αναπτυξιακό τόπο! Οι συνέργειες μιας εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας με την ανάπτυξη δεν μπορούν να αγνοηθούν — ένα ενδιαφέρον κείμενο περί αυτού, και της περίπτωσης του Ισραήλ, είναι εδώ και η αναφορά του στην Καθημερινή εδώ.

• Κύκλος Ανάπτυξη: “Υπάρχει απ’ ευθείας [εμφ. δική μου] συσχέτιση ανάμεσα στην οικονομική ανάπτυξη και τις επενδύσεις σε ΤΠΕ(…)” Υπάρχει; Δε νομίζω, μιια αναφορά θα μας πείσει… Αντιθέτως, υπάρχει το γνωστό και στους συντάκτες ελπίζω productivity paradox και καμποσες ερμηνείες του, που όμως σίγουρα δεν δείχνουν *απευθείας* συσχέτιση — και κάμποσοι αρνητές της συσχέτισης! Αυτό δε σημαίνει ότι δεν πρέπει να αυξηθούν οι επενδύσεις σε TΠΕ, αλλά καλό είναι να ξέρουμε τους λόγους — αν οι επενδύσεις γίνονται στο Δημόσιο, τις πληρώνουμε όλοι, αν προτείνεται να αυξηθούν στον ιδιωτικό τομέα, οι ιδιωτικές επιχειρήσεις πρέπει να πειστούν ότι τις χρειάζονται.

• Κύκλος Παιδεία/Νεολαία/Πολιτισμός: Δωρεάν πρόσβαση στο διαδίκτυο για κάθε μαθητή και φοιτητή, και φορητός υπολογιστής: Για τον υπολογιστή, τι να πω; Είναι δέσμευση λαϊκιστική: Δωρεάν μαθητικό υπολογιστή αυτοί; Δωρεάν φοιτητικό εμείς! Αλλά και άδικη: Γιατί να επιδοτείται η κάθε μεσοαστική και μεγαλοαστική οικογένεια; Στο πανεπιστήμιό μου βλέπουμε πόσα ξοδεύει μεγάλο ποσοστό των φοιτητών μας για καφέδες. Γιατι ο εργάτης του Περάματος και ο εργαζόμενος των 700€ να αγοράζει με τους φόρους του λαπτοπ στο φοιτητή αυτό; Ειδικά καθώς ξέρουμε (από τη δουλειά του Πάνου Τσακλόγλου αλλά και άλλων) πόσο ταξική είναι η τριτοβάθμια εκπαίδευση στην Ελλάδα;

• Για τη δωρεάν πρόσβαση, η διατύπωση είναι ασαφής: Οι φοιτητές  έχουν ήδη δωρεάν πρόσβαση, όταν είναι στα πανεπιστήμιά τους! Αν η Δέσμευση εννοεί δωρεάν πρόσβαση από το σπίτι τους, για αυτό ισχύει το ανωτέρω σχόλιο….

• Αναρωτιέμαι τι είναι καλύτερο, να επιδοτείται με εκατομύρια η πρόσβαση των φοιτητών από το σπίτι ή τα ίδια εκατομύρια να δοθούν για να βελτιωθεί δραματικά η πρόσβαση από τα πανεπιστήμια, τα εργαστήρια κλπ; Τι πρόσβαση στο διαδίκτυο (από που, πως;) έχει ο φοιτητής της Φιλοσοφικής, ή των ΤΕΙ της επαρχίας; Με άλλα λόγια, επειδή οι πόροι είναι περιορισμένοι, η προτεραιοποίηση της επιδότησης αυτής (που λόγω ευκολίας υλοποίησης και ευκολίας εκμετάλλευσης θα γίνει σύντομα – όπως  έγινε η αντίστοιχη κίνηση για το δωρεάν μαθητικό υπολογιστή, ή το ΔΙΟΔΟΣ) έναντι άλλων ενεργειών ένταξης του πληθυσμού στην ΚτΠ, ενεργειών ενίσχυσης κρατικών υποδομών, ή ενίσχυσης της εκπαίδευσης, είναι ανησυχητική.

Χάρη στις δομές που έχουν αναπτυχθεί στις ΗΠΑ ώστε να γίνει εμπορικά εκμεταλλεύσιμη η καινοτομία (συνεργασία πανεπιστημίων και βιομηχανίας, μεγάλη διαθεσιμότητα και ιστορική παράδοση venture capital, χαμηλά εμπόδια στην επιχειρηματικότητα, κουλτούρα που δε στιγματίζει την εμπορική αποτυχία), η συντριπτική πλειοψηφία των εταρείων αυτών έχει τη βάση της στην Αμερική και η πλειονότητά τους στη Silicon Valley. Η δεύτερη πολυπληθέστερη — ως προς τη γεωγραφική κατανομή — ομάδα από startups όμως έχει τη βάση της στο Ισραήλ.

Με την καινοτομία ισραηλινής προέλευσης είχα πρωτοέρθει σε επαφή στην αρχή της δεκαετίας όταν η Applied Materials όπου δούλευα τότε απορρόφησε μια σειρά από ισραηλινά startups με τεχνολογία αιχμής στη μετρολογία με εφαρμογή στην παραγωγή ημιαγωγικών κυκλωμάτων. Με αυτή την κίνηση η Applied κατάφερε να εισχωρήσει με σοβαρές αξιώσεις _και_ στον τομέα της μετρολογίας, ενώ με παρόμοιες κινήσεις που ακολούθησαν (απορρόφηση ισραηλινού startup) κυριάρχισε και στην αγορά του chemical mechanical planarization.

Βέβαια, το γεγονός που επιβεβαίωσε το Ισραήλ ως κοιτίδα καινοτομίας με παγκόσμια ακτινοβολία ήταν οι μικροεπεξεργαστές Centrino (Pentium M) της Intel, που σχεδιάστηκαν κυρίως στο εγχώριο κέντρο σχεδιασμού και ανάπτυξης, το οποίο ήταν και το πρώτο που άνοιξε η εταιρεία εκτός αμερικανικού εδάφους, το 1974. Τα Ισραηλινά τοπωνύμια Banias, Dothan, Yonah και Merom “αποθανατίστηκαν” στις εκδόσεις Centrino που κυκλοφόρησαν στα μέσα της δεκαετίας.

Η πρώτη ευθεία σύγκριση με την “ελληνική εμπειρία” έγινε σε μια ημερίδα που οργάνωσε στο Σικάγο το ΣΑΕ το 2005 με στόχο να ενημερωθεί το επιστημονικό και επιχειρηματικό δυναμικό της Διασποράς για την προσπάθεια να τονωθεί η ελλαδική ανάπτυξη με επενδύσεις στον τομέα της έρευνας και της τεχνολογικής καινοτομίας. Αν και δεν έχει πια σημασία, ούτε η υπουργός Παιδείας ούτε ο γενικός γραμματέας Έρευνας κ Τεχνολογίας παρέστησαν παρά τις διαβεβαιώσεις του ΣΑΕ στο προσκλητήριο.

Σ’αυτή την ημερίδα έδωσαν ομιλίες και εκπρόσωποι δυο άλλων μικρών κρατών (της Νοτίου Κορέας και του Ισραήλ) που χάρη στην αναπτυξιακή τους στρατηγική πέρασαν μέσα σε λίγες δεκαετίες στην αιχμή της τεχνολογικής ισχύος. Περισσότερο συγκράτησα το παράδειγμα του Ισραήλ όπου έγινε ευθεία αναφορά στο χαρακτήρα των εξαγωγών στη δεκαετία του 60 (κυρίως πορτοκάλια) και στην τρέχουσα δεκαετία (κυρίως τεχνολογία και τεχνογνωσία).

Φέτος, χάρη σε πρωτοβουλία ελλήνων μεταπτυχιακών φοιτητών του Stanford διοργανώθηκε άλλη μια ημερίδα — συνοδευόμενη από την εκκωφαντική αδιαφορία του προξενείου του San Francisco — όπου μίλησαν εκπρόσωποι της κυβέρνησης (γραμματείς υπουργείων αν θυμάμαι καλά), του ελληνικού venture capital, και της ελληνικής βιομηχανίας ημιαγωγών. Κάποιος από τους συμμετέχοντες αναφέρθηκε συγκεκριμένα στην πολιτική του Ισραήλ που αφορά το μοντέλο της τεχνολογικής ανάπτυξης και το φορολογικό και νομοθετικό πλαίσιο: το Ισραήλ, σύμφωνα με τον ομιλητή, επέλεξε να αντιγράψει όσο το δυνατόν πιστότερα το αμερικανικό πλαίσιο ώστε να ελαχιστοποιήσει τα εμπόδια σε αμερικανικές εταιρείες τεχνολογίας και venture capital να συνεργαστούν και να επενδύσουν σε ισραηλινά startups. Αντίστοιχη αναφορά έγινε και στο Technion, το σημαντικότερο τεχνολογικό ίδρυμα της ΝΑ Ευρώπης και της Μέσης Ανατολής.

Υπάρχει ένα ακόμη στοιχείο της ισραηλινής εμπειρίας στο οποίο δεν έγινε αναφορά στις ημερίδες και εδώ έγκειται η «προσφορά» του post με την «εκ των έσω» οπτική: στη συντριπτική πλειοψηφία τους τα ισραηλινά startup (τουλάχιστο τον τομέα της «πράσινης τεχνολογίας» έχουν ιδρυτικά στελέχη που κατείχαν σημαίνουσες θέσεις στις Ισραηλινές Αμυντικές Δυνάμεις (IDF) με επιχειρησιακό ρόλο.

Την πιθανή ηθική προέκταση αυτού του στοιχείου — αν είναι ηθικό για μια εταιρεία να συναλάσσεται με πρώην αξιωματούχους δυνάμεων κατοχής — δε θα την εξετάσω γιατί τη θεωρώ άσχετη με το συμπέρασμα στο οποίο καταλήγω.

Υπάρχουν όμως χαρακτηριστικά που προκαλούν τον παραλληλισμό — έστω και φαινομενολογικό — με την ελληνική εμπειρία. Ως κράτος διατηρούμε και εμείς πολυάριθμο στρατό με υποχρεωτική θητεία αν και δεν αντιμετωπίζουμε το είδος της απειλής που αντιμετωπίζει (ή έστω αντιμετώπιζε το Ισραήλ). Παρόλα αυτά η σχέση του Ε.Σ. ως θεσμού με την εγχώρια τεχνολογική ανάπτυξη και των στελεχών του — έστω και χαμηλόβαθμων — με την επιχειρηματικότητα αιχμής είναι απλώς πολύ σύντομα ανέκδοτα.

Το επιφανειακό μου παράπονο μπορεί να διατυπωθεί και ως εξής: διατηρούμε που διατηρούμε τόσο στρατό με τόσο οικονομικό και κοινωνικό κόστος, γιατί να μην μπορούμε να διαμορφώσουμε μια κουλτούρα όπου η θητεία να αποβαίνει πραγματικά χρήσιμη και στους στρατευμένους και στην κοινωνία μετά την απόλυσή τους;

Οι αντιρρήσεις, ως προς την ορθότητα του παραλληλισμού, πιθανόν να είναι πολλές. Για παράδειγμα, το πραγματικό «μάχιμον» της IDF είναι σίγουρα τάξεις μεγέθους ανώτερο από αυτό του Ε.Σ. για λόγους που έχουν να κάνουν με τη γεωπολιτική πραγματικότητα στις δύο χώρες. Βεβαια, αν η συνεχής απειλή, οι επιχειρήσεις σε εχθρικό έδαφος και ο μιλιταρισμός είναι οι μόνες συνθήκες που μπορούν να «ξυπνήσουν» την επιχειρηματικότητα π.χ. στους εφέδρους, ίσως να είναι καλύτερα για την Ελλάδα να μείνουν τα πράγματα όπως έχουν. Παρόλα αυτά, νομίζω ότι οι διοικητικές ικανότητες που μπορεί να παρέχει η στράτευση σε συνδυασμό με την εκτίμηση και — κυρίως — την ανάληψη του ρίσκου είναι προσόντα ανεκτίμητης αξίας για ένα νέο επιχειρηματία.

Μια άλλη αντίρρηση αφορά το μέγεθος και το είδος της στρατιωτικής βοήθειας που λαμβάνει το Ισραήλ από τις ΗΠΑ. Δεν μπορώ όμως να υποστηρίξω ότι η αμερικανική στρατιωτική βοήθεια έδωσε την κύρια ώθηση στην ανάπτυξη της ειρηνικής τεχνογνωσίας στο Ισραήλ. Πλουσιοπάροχη στρατιωτική βοήθεια λαμβάνει και η Αίγυπτος χωρίς όμως ανάλογα αποτελέσματα.

Στα καθ’ημάς είναι γνωστό ότι εδώ και δεκαετίες συμμετέχουμε σε εξοπλιστικά προγράμματα για την ανάπτυξη ή συντήρηση οπλικών συστημάτων. Παρόλα αυτά οι λίγες εταιρείες του χώρου (πέρα από το κομμάτι της Intrakom που ασχολείται με αμυντικής φύσης έργα) έχουν μάλλον φτάσει σε ένα μέγεθος κορεσμού ενώ δε φαίνεται να έχει σχηματιστεί ούτε το οικοσύστημα από εταιρείες εξειδικευμένου μηχανολογικού και ηλεκτρολογικού εξοπλισμού που βοηθάει στη φάση της ανάπτυξης βιομηχανικών πρωτοτύπων για προϊόντα υψηλής τεχνολογίας.

Η σχέση της στρατιωτικής τεχνολογίας αιχμής με εκείνη για ειρηνικές εφαρμογές είναι καλά μελετημένη και έχει αποδειχθεί πολλαπλά ωφέλιμη για τις χώρες που την αναγνώρισαν και την εκμεταλλεύτηκαν, με πρώτες φυσικά τις ΗΠΑ. Και πάλι θέλω να διευκρινίσω ότι δεν εννοώ πως ο μόνος τρόπος να αναπτυχθεί πρωτοπόρα ειρηνική τεχνολογία είναι η επένδυση στην ανάπτυξη στρατιωτικής τεχνολογίας. Απλά όταν για τον ένα ή τον άλλο λόγο μια χώρα επιλέγει να κάνει μεγάλες δαπάνες στρατιωτικής φύσης, είναι πολύ πιο συμφέρον να ενεργήσει με τρόπο που δημιουργεί μακροπρόθεσμα κέρδη και πλεονεκτήματα σε και σε άλλους τομείς της οικονομίας.

Επανερχόμενος στον τομέα των «πράσινων» ενεργειακών τεχνολογιών, θέλω να υπογραμμίσω ότι η φράση «η Ελλάδα μπορεί να γίνει η Σαουδική Αραβία της πράσινης ενέργειας» είναι διπλά ατυχής – αφενός μεν γιατί το δυναμικό των ΑΠΕ στην Ελλάδα ως ποσοστό του παγκόσμιου (ή έστω Ευρωπαϊκού) δυναμικού δεν είναι καθόλου αντίστοιχο με το δυναμικό των κοιτασμάτων πετρελαίου της Σ. Αραβίας ως ποσοστό του παγκόσμιου δυναμικού, αφετέρου γιατί ενώ η Σ. Αραβία της ηλιακής ενέργειας είναι η… Σ. Αραβία, τα Ισραηλινά startups είναι αυτά που κυνηγούν με αξιώσεις σημαντική παρουσία στην αυριανή αγορά της ενεργειακής τεχνολογίας. Θα ήταν λοιπόν πολύ προτιμότερο να προσπαθήσουμε «να γίνουμε το Ισραήλ της πράσινης ενέργειας».

Υ.Γ.: Θέλω να διευκρινίσω ότι μεταχειρίζομαι τον όρο Σιωνισμός με την αυστηρά ιστορική του σημασία: τον αγώνα για να υπάρξει ένα κράτος στην Παλαιστίνη όπου οι Εβραίοι μπορούν να ορίζουν την τύχη τους. Είναι νομίζω προφανές ότι ο Ισραηλινός στρατός έχει παίξει σημαίνοντα ρόλο στη δικαίωση του αγώνα αυτού και την προστασία των Ισραηλινών συνόρων οπότε μπορεί να θεωρηθεί ένας από τους φύλακες της Σιωνιστικής ιδέας.

Μακράν η πιο ενδιαφέρουσα δουλειά του.