Mooie referentie plaatjes, zeer frequent verwijzend naar de jaren dertig architectuur, naar bakstenen en naar andere zaken uit het verleden.

De nieuwe energiezuinige architectuur, gevormd door strengere eisen gesteld door onze overheid vindt hierin geen plaats. De afstand van de schrijvers van deze obsolete beeldkwaliteitsplannen is veel te groot tot het onderwerp van energiezuinig bouwen. Kennis ontbreekt, dus wordt er maar wat geroepen uit het verleden wat men zich nog kan herinneren. Jammer.

De betere keuze is om ruimte te laten om de nieuwe energiezuinige architectuur zijn vorm te laten krijgen. De bewoners van deze nieuwe wijken willen wellicht een Passiefhuis, en wat betekend dat voor de architectuur van dat Passiefhuis.

Lokale overheden zouden er verstandig aan doen, om de nu liggende beeldkwaliteitsplannen te onderzoeken op hun bruikbaarheid voor het energiezuinig bouwen. Bij een te starre regelgeving adviseer ik die overheden een vrijstelling te creëren voor energiezuinig bouwen. Zodat Passiefhuizen en energiezuinig bouwen daad werkelijk de toekomst van Nederland wordt.

De bouwwijze van 2010, toen de EPC nog 0,8 was, blijkt zonder aanpassing ook geschikt te zijn voor 2011, waar de EPC 0,6 moet zijn. “O, maar wij hoeven niet dikker te isoleren, dat is nergens voor nodig”, hoor ik ze roepen.  Met trucjes en onjuiste aannames in de berekening komen ze aan elke gewenste EPC, u roept , zij draaien.

De EPC is gebaseerd op een verouderde rekenmethode, echter de kern van de rekenmethode is en blijft dat een goede isolatie per definitie de beste oplossing is. De EPC berekening kent echter geen controle mechanisme. Er wordt gewerkt met gestandaardiseerde uitgangspunten en daarnaast ontberen de controlerende instanties kennis en inzicht om ‘EPC rommelaars’ te ontmaskeren.

Het gevolg hiervan is dat de consument uiteindelijk de rekening gepresenteerd krijgt. Wanneer hij eenmaal de sleutel van zijn nieuwe huis omdraait, is er voor de consument geen enkel bewijs dat het huis ook daadwerkelijk een EPC van 0,6 heeft.

De Duitse PHPP methodiek, die verplicht toegepast wordt bij het PassivHaus, biedt die garantie wel. De gebruikte bouwmaterialen moeten gekeurd zijn om in de berekening meegenomen te worden. De PHPP berekent niet zo zeer een abstracte EPC-waarde, maar geeft het daadwerkelijke verbruik aan van de apparatuur weer dat benodigd om de woning te verwarmen en van warm water te voorzien. De minimale waarde die gehaald moet worden is 15 kWh (a/jaar). Hiermee is de eindgebruiker, de consument, verzekerd van een waarde die uitdrukking geeft aan zijn werkelijke energieverbruik.

Het ongefundeerd roepen van lage EPC-waarde is rommelen over het hoofd van de consument. Een lage EPC-waarde kan alleen worden gerealiseerd als de schil van de woning zeer goed geïsoleerd is en als bij de verwerking van deze isolatie ook daadwerkelijk een kwaliteitscontrole worden uitgevoerd. Zo moet de dampdichte laag 1 geheel vormen en als een kierdichte schil uw totale woning omhullen, van dak tot en met de vloer. Om aan te tonen dat de woning ook werkelijk kierdicht is zal er een BlowerDoorTest uitgevoerd moeten worden.

Uiteindelijk zal een dergelijke woning, mede door een combinatie met de slimme Frisse-lucht-WarmteTerugWin-techniek, aardwarmtewisselaar en zonneboiler, een geëiste EPC behalen.

De EPC is een serieuze zaak die niet afgedaan kan worden als onbelangrijk. U kunt uw woning na oplevering immers met moeite geschikt maken aan de minimale EPC. Kies daarom voor een bouwwijze waar ervaring, controle en vakmanschap de maat zijn. De laagste prijs is zoals gewoonlijk van korte duur, de uiteindelijk hogere energieprijs betaalt u en niet de EPC rommelaar.

Tijden veranderen echter. Europese wetgeving wordt dwingend aan de lidstaten opgelegd en de geëiste EPC-waardes voor woningen dalen in snel tempo: van 0,8 nu, naar 0,6 begin 2011 en naar 0,54 in 2015, om uiteindelijk te eindigen bij woningen die onafhankelijk van een energieleverancier moeten functioneren. Met nog knap negen jaar te gaan kun je zeggen, dat is heel erg kort. Zet je dat ook nog eens  af tegen de gemiddelde looptijd van een Bestemmingsplan, dan begrijp je dat ergens de schoen gaat wringen. Veel bouwers menen echter dat ze met een paar kleine ingreepjes het doel wel zullen halen, in ieder geval laten ze ons weten dat het ‘zo’n vaart niet loopt’.

Als Architect ben ik nauw betrokken bij SchwörerHaus;  een Duits bouwbedrijf, in eigen land toonaangevend op het gebied van energiezuinig bouwen, en Passiefhuizen in het bijzonder. De afgelopen anderhalf jaar hebben wij voor hen diverse woningen ontworpen. Langzaamaan begrijpen wij dan ook waar de schoen wringt als het gaat om het ontwerpen van  energiezuinige woningen. Zo valt op dat een energiezuinig huis bijna altijd een zeer goed geïsoleerde schil heeft. Bij een SchwörerHaus zijn de wanden in de Passiefhuis-uitvoering bijvoorbeeld al 450 mm dik, het dak is zelfs 760 mm dik en ramen worden standaard uitgevoerd in drie- of in viervoudige beglazing.

Vrije vormgeving is natuurlijk belangrijk voor een architect, maar hoezeer je hier ook aan hecht, uiteindelijk is het de fabrikant die de garantie op de constructie afgeeft, in het geval van SchwörerHaus 30 jaar. Wat betekent een dak van 760 mm nou voor de vormgeving?  Nederland staat natuurlijk bekend om zijn dakkapellen landschap, waarbij bijna alle dakkapellen slank zijn gebouwd met lekker dunne zijwangen en dito dak.

In het geval van een SchwörerHaus Passiefdak heeft dit  tot gevolg dat hier een gat in aangebracht moet worden, iets wat natuurlijk funest is voor de isolatiewaarde van je dakconstructie. Vervolgens komt de opgave om een dergelijke dakkapel vorm te geven. Bij een zo’n dik dakpakket  kun je natuurlijk niet aankomen met een geïsoleerde zijwang van 100 mm, dat slaat ergens op. Het dak van zo’n dakkapel zou bovendien ten minste 760 mm dik moeten zijn om een gelijkwaardige isolatie te bereiken. U begrijpt dat dit niet zomaar gaat lukken.

Wij kiezen er daarom voor om woningen zodanig te ontwerpen dat de toepassing van een dakkapel vermeden kan worden. We streven daarbij naar woningen met een belangrijkere rol voor de kopgevels.  In begin is het even wennen, maar na verloop van tijd weet je niet beter.

Een volgend aandachtspunt is de beglazing. De toepassing van drie- en viervoudige beglazing maakt een einde aan de toepassing van raamroeden, dit gaat eenvoudigweg niet meer. Daarmee wordt langzaam maar zeker afscheid genomen van de meer traditionele architectuur. Denk in dit kader bijvoorbeeld eens aan het rieten dak:  op een dakpakket van 760 mm ook nog een rietpakket van 300 mm wegwerken is een ‘Tour de Force’. Ja het kan in theorie, maar eenvoudig is het niet.

Goed isoleren heeft dan ook een prijs. Een voor Nederland hoge prijs, immers daar waar metselwerk zit, zit geen isolatie. Het is moeilijk voor te stellen in een land dat steentje voor steentje is opgebouwd, maar toch doet de huidige baksteen te weinig om uiteindelijk het einddoel van nulenergie woningen te bereiken. Dat wil echter niet zeggen dat de rol van baksteen is uitgespeeld. De rol van de baksteen verandert: van een wezenlijk onderdeel van de hoofdconstructie, naar een esthetische bijrol. En daarvoor zijn noodzakelijkerwijs geen dikke bakstenen nodig.

Een ander facet dat bij de vormgeving van Passiefhuizen een belangrijke rol speelt is het platte dak. De moderne architect werkt natuurlijk graag met strakke en rechte wanden, het platte dak van Schwörerhaus in een Passiefuitvoering is echter ook 760 mm dik. Uit Duits onderzoek blijkt dat gedurende de wintermaanden vocht uit de woning zich ophoopt in een platdakconstructie. Door opwarming in de zomer zal dit vocht  het dak weer gaan verlaten. Om de benodigde ventilatie van de dakconstructie mogelijk te maken, kiest men er bij SchwörerHaus zekerheidshalve voor om een klein overstek van 300 mm voor te schrijven. Hier zou ik als architect vanzelfsprekend de vrijheid willen hebben om het anders op te lossen. Vooralsnog zijn er echter nog geen betrouwbare oplossingen gevonden om dit probleem adequaat het hoofd te bieden. Dit betekent dus dat de kubistische architectuur voorlopig vergezeld zal gaan van overstekken bij platte daken.

Al met al zijn dit een paar voorbeelden die de vormgeving danig beïnvloeden. Of, anders gezegd, onderdelen waar je als architect veel aandacht aan moet besteden. Doordat de bouwfysica in de aanzienlijk beter geïsoleerde wanden en daken een belangrijkere rol speelt,  kun je eenvoudigweg niet afdwingen dat alleen de vormgeving het hier wint.

Kijken we tenslotte nogmaals naar de vele bestemmingsplannen, dan valt op dat de geschetste problematiek in het geheel geen rol speelt. Men lijkt zich van die zijde nauwelijks bewust van het feit dat de overheid zich al lang heeft uitgesproken voor een energiezuinige en duurzame bouwwijze. Ik pleit er dan ook sterk voor om veel meer aandacht aan deze problematiek te besteden bij het opstellen van nieuwe bestemmingsplannen. Daarnaast zal er een versoepeling moeten komen op bestaande bestemmingsplannen als het gaat om absurde vormgevingseisen als ‘Jaren Dertig- architectuur’ of ‘metselwerk architectuur’ Nee, het belang van goede isolatie dient tenminste net zo belangrijk te zijn. Overheden, architecten en planologen moeten niet slaafs blijven kijken naar wat was, maar de blik richten op de nieuwe Jaren Dertig: The New Thirties!

Kortom, er is nog veel werk te verzetten!

Architect Albers vervolgt: ”In samenwerking met SchwörerHaus uit Duitsland hebben we vertrouwde technieken en bewezen bouwmethoden bij het ontwerpproces ingezet om tot een goede en zeer energiezuinige woning te komen. Zo zijn de wanden, de vloeren en het dak buitengewoon goed geïsoleerd. Daarnaast heeft SchwörerHaus het proces van prefab bouwen gewoon goed onder controle waardoor kierdichtheid gegarandeerd is. Zorg tenslotte dat je betrouwbare techniek inzet en je hebt de basis voor de NoNonsense-NulEnergiewoning.”

Wat is het principe van een NoNonsene-Nul Energiewoning, waar slaat het NoNonsense op? Architect Albers legt uit: “We zien de laatste tijd te vaak doorgeslagen ontwerpen; alles op het zuiden gericht, rare vormgeving en de toepassing van veel onbekende technieken. Nederland heeft die ruimte echter helemaal niet, we moeten energiezuinige woningen op normale kavels situeren, dus niet enkel de keuze om alles op het zuiden te zetten. Reden voor ons om een doorsnee woning te ontwikkelen, een woning die in veel woonwijken gewoon in te plannen valt. Daar waar nodig kunnen we deze woning bovendien op maat inpassen.”

Toch nog even terug op de NoNonsense, hoe zit het met de techniek? “Zoals gezegd, we passen bewezen technieken toe. Schwörerhaus is al jaren bezig met het doorontwikkelen van energiezuinige installatietechnieken en al deze kennis hebben wij samengebracht in deze NoNonsense NulEnergie woning. We passen bewust een aardwarmtewisselaar toe met een horizontale techniek, dus niks geen gedoe met verticale bronnen. Dit systeem werkt op basis van het gegeven dat de grondtemperatuur op de aanlegdiepte, van 2 meter,  een constante temperatuur van zo’n 12  graden heeft.  Aanvullend wordt gebruik gemaakt van een lucht/water warmtepomp voor de warmwatervoorziening, dit is ook een bewezen techniek. Al deze systemen worden gecombineerd met het Schwörer FrisseLuchtWarmteTerugWin-systeem, een ventilatie- en luchtverwarmingssysteem, voorzien van warmteterugwinning, waarmee de lucht in de woning elke 2 uur volledig ververst wordt. Deze systemen verbruiken, hoe energiezuinig ook, natuurlijk wel energie, dit wordt daarom afgevangen met Fotovoltaïsche zonnecellen op het dak, met een totale oppervlakte van 20 m2. Hiermee bieden wij een betrouwbare oplossing voor het vraagstuk van energiezuinig en duurzaam bouwen”’ aldus architect Albers.

Heeft een energiezuinige woning invloed op de vormgeving van de woning? Architect Albers meent van wel. “Doordat je beter moet isoleren zijn de wanden automatisch dikker. Nog belangrijker is echter dat het dakpakket goed geïsoleerd is, want daar gaat in de huidige bouw nog veel te veel energie verloren. Bij SchwörerHaus zijn de dakpakketten 550 mm dik, volledig geïsoleerd, en dit kan oplopen tot wel 760 mm.” Maar wat is dan het probleem? “Het probleem is dat dit dikke dakpakket eigenlijk niet meer doorbroken moet worden. Daarom is het is beter om de toepassing van dakkapellen te vermijden, dit betekent immers eerder een verzwakking dan een verbetering. Om dit te voorkomen kiezen we er bij ons ontwerp voor om meer te werken met de toepassing van kopgevels.”  Wordt het aanzien van de architectuur daardoor anders? Volgens ir. Robert A. Albers wel: “Wij passen standaard 3-voudige beglazing toe en soms zelfs 4-voudige beglazing, consequentie hiervan is dat de klassieke raamroeden bijvoorbeeld niet meer toe te passen zijn. De architectuur wordt daardoor moderner mede door de functionele eisen vanuit het energiezuinig bouwen. Dit stelt echter ook het gebruik van traditioneel metselwerk ter discussie. Om het heel simpel te zeggen: Waar metselwerk zit, zit geen isolatie”.

Meer informatie over de NoNonsense-Nul Energiewoning is te vinden op de website van SchworerHaus. Kortom een NoNonsense-Nul Energiewoning voor de Nederlandse markt.

Deze week komen wij met de NoNonsensNul Energiewoning. Gewoon omdat we vinden dat je niet moeilijker moet doen dan strikt noodzakelijk. Meer weten over deze woning. Even geduld. midden deze week zijn we online