Овој музички жанр главно се одликува со комбинирање фолк музика и елементи на диско, поп или „dance“ музика создавајќи амалгам од навидум неспоиви или дури контрадикторни музички звуци и стилови. Методот не е оригинален во балкански рамки каде и пред тоа се компонирани музички дела од сличен тип, а познати се под различни термини (чалга, буг., laiko, грч., tallava, алб., manele, ром.), како и пошироко („Чаби“ Мароко, „Раи“, Алжир, „Ал Жил“, Египет, боливудска „Бангра“ музика, Индија, „Наркокоридос“, Мексико, „Румбитас“, Шпанија, и други, Ćirjaković, 15-17). Теоретичарите ги сметаат за одделни обиди за „урбанизација на фолк музиката“. Од другите одлики важни за споменување се лесно певливите стихови, едноставни рими без амбициозност за подлабока смисла на стиховите, истакнат еротизам и воспевање на сексуалноста, и така натаму.

За автор на самиот термин „турбо-фолк“ се смета Антоније Пушиќ, alias Рамбо Амадеус, кој терминот го сковал за шеговити и пародични намени, но тој постапно се преосмисли и почнал да се употребува за именување на овој жанр.

Турбофолкот се смета и за своевидна субкултура која е рефлексија на бурните деведесетти години, а се поврзува со транзицијата, криминализацијата, тајкунизацијата, проширување на општествените кризи и обидите преку оваа музика да се избега од таквата реалност, така што турбо-фолкот речиси без исклучок се вбројува во ескапистичките правци во музиката (Slavkova, 2). Покрај ова, турбо-фолкот функционира и како средство за изведување на процесот на „рекомпонирање или преосмислување на идентитетот“, и „ре-традиционализација“ (ibid.) на тој начин што новата материјалистички обременета и хедонистички настроена култура ќе ја спои и помири со фолк-елементите на своето поднебје. Потребата од  рекомпонирање на групните идентитети се одвива во кризни периоди каде низ „митолошки (потпомогнато) преродување на групниот идентитет се освежува и зацврстува социјалната организација на колективот“ (Мирчеа Елијаде). Се работи за цикличен културолошки процес кој се обидува да го апсорбира новото во старото, давајќи му нов белег и квалитет на нивниот спој.

Сумарно, турбо-фолкот од разбибрижен музички „жанр“ кој комбинира различни хетерогени елементи, се развива во субкултурен феномен кој отсликува подлабоки процеси во општеството како што е ревитализација на колективот и обиди за апсорпција на материјалистичката потрошувачка култура во постоечкиот етно-културолошки код.

Турбо-фолк музиката се слуша во голема мера и во Македонија, а ликовите на Цеца Ражњатовиќ и Јелена Карлеуша имаат речиси култен статус кај својата бројна публика од овие простори. Во Македонија овој жанр се смета за „накалемен“, односно увезен од комерцијални причини од соседна Србија. Неговите интерпретации се распослани во широкиот дијапазон од еуфорично прифаќање и следење, до доживување како вулгарен простачки феномен и некаков-си карнелавистички ритуал на необразуваната класа. Градските власти натежнаа кон вториов пол и решија турбо-фолк музиката да ја забранат во превозните средства на јавното сообраќајно претпријатие од октомври 2011 (Скопјани ќе се возат со класика и техно, Кирилица, 5.10.2011).

Во ваков контекст интересна е појавата на ревитализација на локалното про-турбо-фолк творештво, во Македонија познато и како „новокомпонирана музика“, кое носи слични или идентични одлики со останатите пројави на овој жанр на Балканот. Иако „златните времиња“ на турбо-фолкот на Балканот се чини се далеку зад нас, сепак во Македонија тој во оваа 2012 година наоѓа плодно тло и пригода да се реактуелизира и ревитализира. Причините можат да бидат бројни, од општествена и морална криза, преку преосмислување на идентитетите на колективите, сé до пораст на национализмот. Најчесто низ комбинација на овие фактори и потребата од одреден ескапизам ваквите музички творби добиваат на актуелност и популарност.

Она што е поважно од (бес)смислата на стиховите подолу секако е прашањето каков поважен процес и промена овие творби олеснуваат или извршуваат? Македонија се соочува со сериозна криза на идентитетите, поделеност на различни основи и засилена сеграгација како по верска и етничка основа, така и на социјално-економски план. Во наш микро-контекст „воскреснатиот“ турбо-фолк претендира да биде „химна“ на класното раслојување на „богатиот“ од останатите и на воспевање на акумулацијата на капиталот. Тоа што политиката провејува и низ овие стихови, секако е сигнал дека нејзините прсти се длабоко вмешани во сите овие превирања потврдувајќи дека „демократскиот плурализам“ сé уште не успева да се ослободи од комунистичкиот холизам и потреба да контролира сé.

Kористени извори:

Čolović, Ivan (2000), Politika simbola, XX vek, Beograd.

Ćirjaković, Zoran (2011), „Turbofolk – Naš a svetski“, Fenomeni popularne kulture.

Slavkova,  Markéta (2010) „Еchoing the beаts of Turbo-folk: Popular Music and Nationalism in Ex-Yugoslavia“,  Urban People press.

Раденковиќ, Дарјан (2009), „Анализа на критиката на турбофолк културата“ (магистерски труд), Скопје.

Веста беше пренесена од друг медиум (порталот на албански јазик Едиторијал), што е еден од најкористените рецепти на домашните медиуми, „преземање“ вести од други медиуми, без проверка на ифнромациите.

За познавачите на правилата за „листинг“ на земјите, некои од правилата кои важат во англо-франкофонските говорни подрачја и кои вообичаено се практикуваат во вакви пригоди (името на земјата, па додавките во пост позиција) , секако очигледно е каква „турлитава“ се случила овде. Името на земјата е наведено во иста линија, а под неа стои име на градот за кој важи временската прогноза.  Во суштина сајтот на медиум кој де факто не ословува под уставно име е обвинет за нешто непостоечко. Читателите на овие медиуми брзо сигнализираа за каква журналистичка лакрдија станува збор, па за среќа немаше некакви дипломатски последици од овој комичен, а во суштина тажен ;( „псевдо-настан“.

Грешки секако се случуваат, но елементарната неписменост, непрофесионално работење, наклонетоста кон скандализирање на информации и ароганцијата се секако најпроблематични.

Критичката свест, стручната наобразба, како и задолжителното проверување на информациите се покажаа, пред сé низ низа примери на пласирани „лажни“ или шеговити вести, како една од послабите страни на нашите медиуми, дури и за оние кои се уважуваат себе си како „најгледани“ и „најчитани“. Освен „Плус инфо“ кој објави корекција на информацијата, ниту еден од медиумите не собра сили да ја признае грешката и да објави исправка (спротивно на член 3 од Кодексот на ЗНМ), а камоли да се извини до своите гледачи/читатели/корисници.

Ако нашите медиуми ни се огледало кон светот, тогаш мора да се каже дека се работи за едно прилично искривено и матно огледало,а кризата на новинарството не е само од надворешен тип (во смисла на притисоци врз новинарите), туку е најмалку двострана. Нејзината внатрешна димензија, онаа внатре-новинарската, е круцијален дел од проблемот наречен сериозна криза на медиумите.

Нејсе, покрај моето лично небендисуење на ваквите програми, истите сепак ниту ги исцрпуваат темите, ниту пак гледачите, кои како да се грабаат кој попрв ќе се јави да каже што му лежи на душа. Прашањето е ако ваквите тв контактни сеанси имаат минорен ефект и влијание врз јавните работи, зошто упорно се одржуваат во етерот?

Првата причина е политичка (политичкото е секогаш на прво место, нели?), која се сведува на потребата да се одржи во медиумите тој „народски дискурс“ на политичките сили кои дрмаат во Македонија. Јазикот на политиката кој ќе го сретнете во вестите, весниците, изјавите и слично е еден тип на „политички јазик“ (во стручната литература се користи и терминот „функционален стил“), додека „преведениот“ јазик и стил, политиката спуштена на чаршиско ниво, ќе го сретнете токму во овие медиумски програми. Ефектот кој го има учењето и соживувањето со ваквиот приод (ала Politics for Dummies) е пресериозен за мала земја и општество од наш „комбиниран тип“.

Втората и не помалку важна функција е психотерапевтската. Контактните тв емисии од типот Здраво Македонијо, Бумбар, Бурек, Тука и овде, и други, се ефтина психо-терапија за публиката (ако се иземе телефонскиот трошок, тогаш и бесплатна). Улогата на психијатарот, да речеме во Америка , и потребата да ве ислуша некој околу вашите лични преокупации, овде ја презема телевизорот и водителот на самата емисија. Овде вие говорите, тој слуша,  главно уважува (со варијации и осцилации од страна на водителот кој може и да натега, притиска или сугерира, зависи од самата емисија) давајќи ви чувство дека вашата реч, прифатена или не, сепак одекнала во етерот, а со тоа и во јавноста. Психотерапија за ич пари!

Разликата е само во тоа што Американците се фокусирани на своите индивидуални, материјални, сексуални и психолошки потреби, додека тоа кај нас сé е во аут, а сиот фокус е на политиката како единствена достојна преокупација за граѓаните. Јавното е изедначено со политика, нема јавна тема или прашање кое нема некаква реална или конспиративна политичка заднина.

Во таа смисла, ваквите „тв-форуми“ вешто ја залажуваат публиката дека се нивна можност јавноста да го чуе нивниот глас, да дадат придонес во дебатите за важни прашања или да најдат решение за некаква мака. Она што тие примарно го прават (сите останати ефекти се спорадични, случајни или колатерални) е одржување на културата на висока политизација за сметка на реален опиплив граѓански активизам или граѓанска посветеност во решавање различни проблеми.

Додека тие се така успешни, вербалното верглање за високата политика ќе биде директно спротивставено на слабиот граѓански активизам и практично учество во јавните работи. Идејата сега не е од екстремен тип дека се е тоа „џубре и треба да се укине“, и слично, ами да се посочи дека јаловата, успивачка, еднострана,  псевдо-дебата работи контра својата идеја: општествено активен граѓанин кој држи до своето достоинство и интерес.

Ако имате некоја убава работа, во овој случај вредна демократска придобивка, па ја расипате целосно, тогаш немојте да барате од другите да молчат кога е очигледно дека нешто сте расипале и порекнувате дека е така.

Граѓанските протести против полициската бруталност кои се одвиваат во Скопје, а од петокот (10.6.2011) и во неколку други градови во Македонија (Битола, Струмица, Куманово, Кочани…) (следи овде), се значајна пресвртница за демократијата во Македонија. Секако, ова е прв пример за успешен ОНЛАЈН ГРАЃАНСКИ АКТИВИЗАМ во кој луѓето потпомогнати од социјалните мрежи се информираа, координираа и организираа настани и протести во кои гласно го искажаа својот став и отпор кон неправдата и девијациите на институциите. Побараа одговорност од оние кои затскриени зад величието на државата, институциите и системот, и кои надвор од секакво морално и законско право, применуваа сила, прикриваа, манипулираа и во крајна линија дрско лажеа за да ги задржат своите позиции на моќ и извори на материјална полза. Меѓу другото, се работи за глас против тоа државата да гради класа луѓе кои се над законот, особено против оние кои се служат со физичко насилство и злоупотреба на овластувањата.

Исто така, ова е редок, ако не прв, пример граѓаните за одредена кауза да ги употребат своите легитимни права за ПРАКТИКУВАЊЕ НА ДИРЕКТНА ДЕМОКРАТИЈА. Во овој случај тоа беа протести, петиции и јасни барања за неодложно спроведување на правдата (се разбира, директната демократија има и редица други методи, види и повеќе). Директната демократија во независна Македонија е целосно отсутна и е потисната од „репрезентативната демократија“ (бираш некого на ден на избори и потоа 4 години си свиркаш) или пак најчесто беше политичко-партиски менаџирана (да не кажам манипулирана), како на пример во извесниот (?) референдум за името, референдумот за територијалната поделба од 2004 и така натаму. Протестите се потсетување дека за најважните вредности мора директно да се заложиме и да ги помрднеме задниците, работите не се менуваат сами од себе, а оние кои се прогласуваат за СПАСИТЕЛИ, лидери, водачи и слично, или се лажни, или се спасуваат и обезбедуваат самите себе си.

Партизацијата на општеството и неверојатниот раст на моќта на партиите во општеството, заради која земјата во голема мера драстично регресираше, значеше само едно: целосната моќ и „право“ да дебатираат и решаваат во општеството си ја приграпчија партиите. Тие успеаја, заради пасивноста и слабиот отпор на граѓанството, а силно потпомогнати од корумпираните медиуми, да развијат ПАРТИСКИ МОНОПОЛ ВРЗ ДЕМОКРАТИЈАТА и целосна надмоќ на репрезентативниот модел на демократија. Само партиите имаат право да решаваат и носат одлуки, секако секогаш во „името на граѓанинот“. А граѓанинот беше сведен на гласачка машина која без разлика за кого и да гласаше го репродуцираше истиот систем: ПАРТИЗИРАНА ДРЖАВА во која граѓанинот е граѓанин еден ден во четири години, а потоа истиот се прешалтува во понизен плаќач на данок, подреден административец, немоќен пензионер, очаен студент без работа и слично.

На партиите им остануваше да прават циркус од демократијата, со своите катадневни расправии за „демократијата, правдата и вистината“, а всушност во препирките и гунгулата која ја правеа само ги забошотуваа вистинските прашања, симулираа нивно дебатирање, го одложуваа решавањето на проблемите (овој бил крив, оној бил крив, овие биле кочничари и сл.) и во основа го одржуваа истиот систем: СЕРИСКИ ЕДНОПАРТИСКИ СИСТЕМ, во кој ЕДЕН ЦЕНТАР НА МОЌ ПРАВИ ШТО САКА. Се додека не го смени друг центар на моќ кој „легитимно“ го презема правото исто да прави што сака.

Овие протести го разобличија тоа и стана јасно дека на Македонија повеќе од каква било промена на власт и треба промена на моделот на практикување на власта. Процесот на напуштање на партискиот монопол врз демократијата (подржан од корумпирани медиуми, инструментализирани НВОа, платени институти и интелектуалци, псевдо-експерти и др.) е неодложен. Се разбира, таа промена и давање „столче“ за граѓанинот во одлучувањето КАКО а не КОЈ владее нема да биде лесно, но тоа е право кое ни припаѓа и од кое граѓанинот не смее да се откаже. Постоечката партиска демократија нужно е да се придвижи кон вистинска граѓанска демократија, тоа им го должиме на поколенијата кои доаѓаат и за кои немаме оправдание ако за таа работа сме потрошиле 30 години од независноста.

И така, по ДОЛГО, ДОЛГО ВРЕМЕ се случи за некоја важна работа во земјава покрај дежурните партии во јавност да излезе и третата страна: ГРАЃАНИТЕ! Колку ли беше тоа „Awkward Moment“! Во обид да го разбијат двоецот на уиграни ПИМПЛАЧИ НА ДЕМОКРАТИЈАТА, кои до бескрај се обвинуваат меѓусебно, а не прават ништо да се подобрат работите, беше доволно само да се појават и да стане јасно кој е тука кој! Беше така охрабрувачки да се видат од една страна младите кои знаат што сакаат, размислуваат со своја глава, стануваат да придонесат кон своето и кон заедничкото добро, а од друга страна претставници на партиите, бледи, немушти, марионетизирани лица со сервирани соопштенија и „апели“ срочени со цел да ги сочуваат од одговорност оние кои се ставиле себе си над законите и човечката правда, оние кои ги цицаат граѓаните во секоја смисла.

Оваа генерација млади себе си се дистанцираше и од оние наши повозрасни граѓани, кои кога и да ги прашаат што очекуваат од овие избори велат, малку работа за младите, да имаат егзистенција. Туф, туф…правото на работа да, но зарем тука демократијата завршува? Ваквата скастрена претстава за „демократијата“ е целосно погрешна! Зарем демократија е да добиете работа и да молчите на се друго што се случува во државата? Тоа го прават токму и таква „демократија“ живеат оние кои од партизираните органи на државата и добиле работата: примаат платичка и си молчат. Колку сме си побарале, толку партизираниот систем и ни дал: еве ви работа и молчете! А МОЛКОТ НЕ Е ДЕМОКРАТИЈА, молкот е тоталитаризам, молкот е едноумие кое нели се согласивме дека го напуштивме?

Демократијата е глас и постојана борба и активност, континуирана борба со мирни, правни, граѓански, демократски средства за правото, правдата за своето и општо добро. За колку демократија се избориш, толку и ќе добиеш, тоа е правило на секој „натпреварувачки плурален систем“, а демократијата е токму тоа, плурален систем и динамичен процес во кој мора да се заложите за своите права и добра. Ако не се заложиш ќе те истуткаат и ќе те погазат затоа што ти прв самиот себе си се погазил со непочитувањето на своето достоинство и напуштањето на своите права.

(English translation of the text available at the following link http://shorttext.com/zsup7qbaxp5).

Тука тенчам поглед ала Клинт Иствуд у „За шаку долара“ и чувствувам страшна потреба од музичка подлога од Мориконе. И дур се фасцинирам јас со неа, првава келнерка завршила работа со госпоѓите и и вели: „Ај те молам услужи го дечкото“. Спуштање кифла, бурекче велам јас, ми го подава немушто и си продолжува она со кифлата, а јас со бурекот во рака патот под нозе.

Не знам како некој друг би реагирал, ама јас кладов прст на чело и си велам: „Не се мурти, трпение, трпение, народ што бил 10 века под ропство не може да биде услужен, тоа е тоа..тука се работи за рецидив на непокорот, на слободарството…гордеј се со овие неуслужни луѓе!“. И така и би, си отидов со бурекот со зголемен патриотизам.

Слика 2: Гледаш телевизија, водителот се врти кон тебе и ти упатува апел за донација на 100 денари со повик на даден телефонски број за итна операција на наше мало сограѓанче некаде во белиот свет.

Што ќе направиш?

Во првиот случај останува на твојот морал и човечки суд што ќе направиш. Препораката на „експертите“ и социјалните работници е да не им се даваат пари на питачињата затоа што со тоа го храниш и репродуцираш системот на експлоатација на малите питачиња од страна на повозрасните кои ги тераат на питачење, и кои, конечно, на крај од денот им ги собирале парите.

Во вториот случај, јас би си зел за слобода, да кажам дека нема разлика: со донирање на 100 денари го храниш и репродуцираш системот кој  ги експлоатира и заболените и хуманите и во кој „Големите“ здравствени институции (читај Здравствена индустрија) наплатуваат ненормално високи суми за своите услуги, а телефонските компании делкаат фини проценти од секоја донација (шифра ДДВ).

Кога, о да кога, кога ќе слушнеме дека некоја престижна установа хумано извршила бесплатно некоја операција и спасила живот?

Кога, о да кога, кога ќе слушнеме дека телефонска компанија се откажала од профитот на вакви донации и ги дала за болниот? О, да, ќе се појави информација дека донирале, во еден од 50 случаи, за некое дете, колку да го замаскираат својот нехуман профит во останатите 49 случаи.

Не велам дека човек не треба да биде хуман, туку само свесен во каков нездрав и експлоатирачки систем живее. Понекогаш се чувствувам како бебињата во оние капсули за црпење топлинска енергија во „Матрикс“ кои им даваат енергија на машините наречени компании, корпорации и државни апаратуси.

Ако не си зачленет на Фејсбук, никој си и ништо. Ако не си зачленет во КПЈ, никој си и ништо.

На Фејсбук сите ти се другари и другарки, иако не ги познаваш пола од нив. Во КПЈ сите ти се другари и другарки, иако не ги познаваш пола од нив.

На Фејзбук подржуваш акции и разни каузи, а не мораш да мрднеш со малото прсте. Во  КПЈ членуваш во милион комисии, одбори и собранија, а не мораш да мрднеш со малото прсте.

На Фејзбук имаш Фармвил, во КПЈ имаш задруги и аграрна реформа.

На Фејзбук имаш „Like“, во КПЈ имаш „Живео друг….!!!“ или „Живела другарица…!!!“

Facebook – често ти ја нарушува приватноста, КПЈ – често ти ја нарушува приватноста.

Некому ова му е ок, некому знак за стагнација, или дури и пропаѓање, но барем си знаеш каде си, 4 па 4.

Е за разлика од фудбалерите, нашава убава и горда земја има далеку пожална судба.

Прво бевме во втора квалификациона група заедно со Словенија, а зад фаворитите од Балтичките земји,  но далеку пред Романија и Бугарија.

Потоа паднавме во трета квалификациона група, заедно со Хрватска.

Потоа паднавме во 4-та квалификациона група со Албанија, Србија и Црна Гора, каде вака-онака се уште и сме, барем уште некој ден.

Како оди работава, лизгањево, виза-ви ЕУ, ни иди накај група 5, каде изгле’а ќе разигруваме со БиХ и Косово.

Не дека некој одговорен бивш или сегашен функционер ќе го зачеша нешто, ама сепак да се каже очигледното, да не испадне вени-види-ќути.

Не сакам да ја оспорувам партизанската антифашистичка кауза, но низ призма на новите европски вредности  на кои лека-полека мора да се навикнеме, книгата е крајно контроверзна, и за нас постариве, а да не зборуваме за дечиња во образовен процес.

Како зошто, па барем од две причини: (а) поттикнува злоупотреба на деца за политички цели, (б) промовира шверцерски активности, и тоа од страна на деца…Мислам дека ова е сосем доволно Филип Петровски да преземе нешто и да ја тргне оваа книга од библиотекарските полици.

Фала на внимание.

Ако ве збунува оваа функција, накусо да се објаснам: тоа е човек, или тим, во МВР кој е задолжен за смислување имиња на полициските акции. Веројатно, они ќе ви из-негираат дека тие и постојат, но верувајте, за ваква сериозна работа мора да има цел тим кој стои зад тоа. Бумеранг, Змиско око, Босфор…сѐ е тоа резултат на нечиј макотрпен труд.

Замисли си работен ден. Седиш во канцеларија и ти влегува типац од специјална единица не знам за што:

-Добар ден, добар ден…Јас еве дојдов по име за полициска операција – ти вели тој.

-А убаво, убаво, само нека има работа…го пополнивте формуларот со основните податоци?

-Да, да, еве тука е сѐ – ти покажува тој подавајќи го формуларот – Добро, дојдете во текот на неделава, ќе биде готово.

И ти сега гледаш вака: целна група: дилери, зона: Макеоднија-Србија, соработка со српска полиција…Аха, си велиш, „дрога, Скопје, Србија, Европа, хероин…“, а на радио Роса, ти мава Аца Лукас…и ти доаѓа одма името на акцијата: „Бел град“. И така потполнуваш, удираш печат и си викаш: „Следечи!“. Мерак работа, тотал.