Sneuper blog van de Historische Vereniging Noordoost-Friesland te Dokkum

Gens Nostra januari 2012 met Fries tintje

noreply@blogger.com (Hans Zijlstra, blogger, sneuper, ondernemer) — Thu, 26 Jan 2012 08:45:00 +0000

Het maandblad van de NGV, Gens Nostra, opende zijn editie van januari 2012 met een interessant artikel van de hand van Martha Kist. Het toont een mooie combinatie van archief-speurwerk in online bronnen en het bezoek van fysieke archieven. In Op zoek naar het graf van Haye Johannes Kramer (1798-1838). Een moderne zoektocht naar een zeeman uit het begin van de 19e eeuw wordt beschreven hoe deze Lemster Fries uiteindelijk in de buurt van de Kaapverdische eilanden een zeemansgraf vond. En dat tot op de precieze kaartcoördinaten!
Eerst werd online bij de Memories van Successie van Tresoar gevonden dat hij in 1838 was overleden op het marinefregat Diana. Meer informatie over dit fregat werd gevonden via www.archieven.nl en via www.dekrantvantoen.nl (zoektermen: 1838, fregat Diana). Ook op de site van het Scheepvaartmuseum werd aanvullende info gevonden. Op Maritiem Digitaal staat verder nog een afbeelding.
In de marine-archieven van het Nationaal Archief in Den Haag bleek verder het scheepsjournaal van de Diana bewaard gebleven te zijn. Hierin werd vermeld dat Kramer op 9 oktober 1838 om 9 1/4 uur was overleden. Ook stonden de coordinaten vermeld van de plaats van overlijden op zee en zijn zeemansgraf (zie eerdere link naar Google Maps).

In de rubriek afgebeelde oude foto's in Gens Nostra herkennen we o.a. familie van Anton Musquetier, met 2 prachtige kleurenfoto's van portretschilderijen van zeeman en vice-admiraal Daniel Musquetier en Neeltje Maria Vetter. De schilderijen zijn in 1829 gemaakt door Cornelis Cels en eigendom van het Frans Hals museum te Haarlem.
Ook zijn er mooie oude foto's uit ca. 1860 afgedrukt van het Hindelooper echtpaar Feike Jacobs Kooij en An Draaijer (Syl-Ame, ofwel sluis-grootmoeder) die aan de schutsluis te Hindeloopen woonden.

Huwelijksakte Hindeloopen, 1860
Man   : Feike Jacobs Kooy, oud 22 jaar, geboren te Hindeloopen
Ouders: Jacob Jans Kooy en Trijntje Jacobs de Konck
Vrouw : An Andries Draayer, oud 20 jaar, geboren te Hindeloopen
Ouders: Andries Doedes Draayer en Tietjen Gerbens Fekkes
Datum : 10 juni 1860, akte nr. 4.

Het januarinummer bevat de volgende artikelen:
- Martha Kist. Op zoek naar het graf van Haye Johannes Kramer (1798-1838) Een moderne zoektocht naar een zeeman in het begin van de 19e eeuw.
- Cor de Graaf. Dat heeft zo'n jongen toch niet nodig, Breuhaus de Groot.
- Hans Wendte. De nakomelingen van soldaat Johan Valentijn Reith (1726-1808)
- Harmen Snel. Overpeinzingen van een archivaris (3) De 'versluierde' doop. Of gewoon falsificatie?
- P.A.T. Miebies. 'Mededelingenrubriek onder verantwoordelijkheid van het Hoofdbestuur.
(hierin o.a. Zilveren speld voor Aad de Fouw, Gilles Bek, Theo Roose, J. Uitenbogaart en W.J. van der Horst-Harkema. Tiende Duitslanddag op 4 febr. en Heraldisch Compendium op Hogenda)
- P. Klaaren. Het portret van ... Feike Jacobs Kooij en An Draaijer
- Paul Harthoorn. Uit het bezit van het NGV-verenigingscentrum: Zijn Laatste brief? Een brief van Pieter Gem (1747-1783), vanuit Kaap de Goede Hoop tijdens zijn tussenstop met de VOC. Hij werd tijdens een opstand van Chinezen aan boord vermoord. Hij was inmiddels luitenant zeeman op het VOC-schip Java.
- Dirk Jan van Werkum. Het portret van ... Abraham Judel Cohen en Sosina Eliazer Rosen
- Ton Hokken. Project Sailing Letters[interview met Nicoline van der Sijs, oproep mee te helpen met het transcriberen van de brieven]
- Cor de Graaf. Rubriek GensData. De website vpnd.nl
- Anton Musquetier. Het portret van Daniel Musquetier en Neeltje Maria Vetter
- L.F. van der Linden. Jaarverslag van de hoofdredacteur van Gens Nostra over 2011 !!!
- Arie Jan Stasse. Bij de kwartierstaat van vaderskant van Hella Haasse (1918-2011)
- Rubriek boekrecensies.
- Rubriek nakomers.
- Anneke Bos-Bliek. Het portret van ... Abraham Stoppels

Met de Goddeloaze singel in de kerk

noreply@blogger.com (Hans Zijlstra, blogger, sneuper, ondernemer) — Tue, 24 Jan 2012 09:08:00 +0000

Van onze verslaggever ter plaatse Piet de Haan
Roodkerk, 23 januari 2011, zondagmiddag 15.00.
Parkeren een beetje een probleem en al een lange rij wachtende belangstellenden. Onder de toren van de kerk worden de kaartjes verkocht en vooral geteld ‘want dat moet van de brandweer dan weten ze hoeveel mensen er binnen zijn’. Maar misschien zijn de kaartjes ook wel nodig om bij brand weer naar buiten te mogen gaan. Het kerkje van Roodkerk is afgeladen vol. Zoals het in een kerk betaamt zal er deze middag uitvoerig over het goddeloze worden gesproken. Niet in een gebruikelijke éénmans uitvoering maar twee sprekers zullen voor een stevige preek van twee uur gaan zorgen. Dominees zijn het niet maar beiden bezitten wel de gave des woords. Ze zullen vertellen over de Goddeloaze Singel. Het oeroude klooster- verbindingspad tussen Drachten en het roemruchte klooster Claercamp bij Rinsumageest en het bûtenfjilt, het gebied rondom de oude singel.

De lichten gaan uit en rasverteller Douwe Kootstra verhaald ‘uit het blote hoofd’ over oude sagen en legenden uit het gebied van de Goddeloaze singel. Douwe laat moeiteloos duivels en dieven voor de preekstoel langs paraderen.
Dan is het de beurt aan oud boswachter Jacob Bijlsma. Hij woont in het goddeloze tolhuis maar maakt met behulp van ‘lichtbeelden’ korte metten met de duisternis. Op het scherm laat hij de pracht en praal van in het bûtenfjilt voorkomende planten en dieren zien. Zo gaan duisternis en licht de gehele middag hand in hand.
Aan het einde gaan de lampen aan en de overwinnaar is zoals het in een kerk betaamt, het licht. Een uiterst tevreden publiek. Het ging er in als de bekende preek in de ouderling. Al met al een prachtige middag maar bij de uitgang wacht toch weer…….. de duisternis

Kijkt u ook eens in de Verhalenbank naar het verhaal van de Goddeloze Singel.
Er is ook een blogartikel: http://wiepkoehoorn.blogspot.com/2011/01/moordverhalen-rond-het-goddeloos.html

Gemeentearchief van Kollumerland mooie bron voor sneupers

noreply@blogger.com (Hans Zijlstra, blogger, sneuper, ondernemer) — Sun, 22 Jan 2012 16:26:00 +0000

Naast het archief voor de provincie Friesland, Tresoar, en het streekarchief in Dokkum voor een deel van Noordoost Friesland (Dongeradelen, Ameland en Schiermonnikoog) hebben enkele omliggende gemeenten ook nog een eigen archief.
Zo is er in Kollum het gemeentearchief van Kollumerland. Ze hebben dus een eigen site maar ook via Fries Archiefnet krijgen we wat meer inzicht in wat dit archief te bieden heeft.
Zo is er een heel aardig fotoarchief van prenten vanaf 1900. Foto's van monumentale gebouwen (Fogelsangstate, Oostenburg), industrie (oa Barkmeijer Stroobos, drukkerij Banda), kerken, molens en luchtfoto's van dorpen.

In het gemeente-archief zijn nu ook al verschillende particuliere archieven opgenomen, zoals o.a.: archief van de Ned. Herv. Gemeente te Augsbuurt, Kollum en Kollumerzwaag 1722-1906 en het archief van dr. F.J.Fokkema te Westergeest 1878-1963.
Belasting-archieven zijn er bv van:
- Lijst van eigenaren (en meiers) van de pondematen land gelegen onder Burum, opgemaakt naar het floreenregister van Kollumerland, 1738. 1 katern.
- Register van huisgezinnen met het aantal personen opgemaakt voor de vrijwillige contributie ingevolge de resolutie van de Staten van Friesland van 14 maart 1739, 1744. 2 katernen.
- Overzicht samengesteld ter voorbereiding van een nieuw dijksfloreenregister van Kollumerland, 1746. 1 katern.
- Ingekomen stukken betreffende het innen van de 50ste penning, 1747-1748. 1 omslag.
- Reststaten, staten houdende opgave van de floreenschatting liggend op de pastorielanden te Kollum, 1747-1749. 1 omslag.
- Proces-verbaal van het nazien der rekeningen in de dorpen Kollum en Oudwoude door de generaal-ontvanger der floreenschattingen, 1748. 1 omslag.
- Stukken houdende een schriftelijke besomming van lands- en dijksflorenen betreffende de dorpen Augsbuurt en Kollum, 1757-1758. 1 omslag.
- Staat van taxatie van huurwaarde van huizen in Kerkebuuren, 1793. 1 stuk.

En wat te denken van het archief van de armenzorg met o.a.:
- Kollumer Loterijboek betreffende de armen- en wezenzorg, 1692. 1 deel
- Koopbrief voor de voogden en voorstanders van het weeshuis te Kollum van vier pondematen grasland bij de Zandwielen onder Kollum afkomstig van jonkheer Epo van Aylva en zijn huisvrouw, 1693. 1 stuk.
- Akte van overeenkomst tussen de armvoogdijen van Burum en Kollum inzake opname van personen in het weeshuis te Kollum, 1739. 1 omslag. N.B. Met twee 19e eeuwse afschriften
- Koopakten voor de armvoogden van Kollum, 1746, 1810. 1 omslag.
- Verkoop van een huis c.a. te Kollum door Jan Wessels onder Burum, 1746.
- Verkoop van een huis c.a. te Kollum door Jetske Jans, e.v. Bote Willems, 1810.
- Verkoop van een huis c.a. te Kollum door Aafke Rinzes wed. v. Jacob Tjebbes, 1810.

Zoekt u voor meer details online via het overzicht op Fries Archiefnet.

Op afspraak kunt u dit archief bezoeken. Telefoon: (0511) 45 88 88. E-mail: gemeente@kollumerland.nl

Kortom, een bron die door velen mogelijk over het hoofd gezien wordt maar verrassende vondsten kan opleveren. Laat het ons weten als u iets moois vindt of een artikel voor De Sneuper wilt insturen!

Dirk Zijlstra werd Don Diego in Argentinië

noreply@blogger.com (Hans Zijlstra, blogger, sneuper, ondernemer) — Thu, 19 Jan 2012 08:58:00 +0000

De familie Zijlstra, moeder Mientje, Dirk en vader Taeke in 1889 voor vertrek.
Bron:lanacion.com.ar

Toen de Stichting Geslachten Zijlstra nog bestond werd er jaarlijks een boekwerk uitgegeven met zowel genealogieën als verhalen. Zo stond er ook een keer een verhaal in over Emigratie naar Argentinië. Eind jaren 80 van de 19e eeuw heerste grote armoede in Noordoost Friesland. Vele jonge mannen waren werkeloos en zagen de toekomst in hun dorp niet meer zitten.
Toen er dan ook berichten kwamen dat in Argentinië gratis grond te krijgen was en dat de reis er naar toe ook nog gratis was trokken velen uit onze regio de stoute schoenen aan. Een van hen was Dirk of Durk Zijlstra uit Dokkumer Nieuwezijlen (bij Engwierum) die als 10-jarige met zijn ouders Taeke Taekes Zijlstra (gardenier) en Mientje Jans Pors en o.a. zijn broers Hendrikus en Hermanus naar het beloofde land trok. Vanuit de haven van Amsterdam vertrokken zij met de SS Leerdam. Dirk werd als landbouwer en grootgrondbezitter Don Diego Zijlstra, Hendrik werd Don Enrique en Hermanus werd Don German, een ogenschijnlijk forse vooruitgang in aanzien (alleen die prachtige Spaanse namen al).
Don Diego verwerft bekendheid door het medeoprichten van de kolonie Coöperativa Rural Limitada Alfa nabij Tres Arroyos. In 1999 werden zijn memoires gepubliceerd als boek: Cual Ovejas sin Pastor (Als schapen zonder herder), Tres Arroyos: Asociación Amigos del Museo Municipal José A. Mulazzi.

De genealogie van deze familie Zijlstra is gepubliceerd onder de familieletters DJ (Engwierum) in de bekende jaarlijkse Verantwoordingen van de Stichting Geslachten Zijlstra. De voorouders van het gezin van vader Taeke en zoon Diego hebben generaties lang als sluiswachter of sluiswachtersknecht op de Dokkumer Nieuwezijlen gewerkt. Geen wonder dat ze zich Zijlstra (van de sluis) gingen noemen. De oudst bekende voorvader gaat terug op ene Melis Takes uit Nes die rond 1700 huwt aldaar en zeker 5 kinderen kreeg (waarschijnlijk is hij degene die in het Lidmatenboek van Nes vermeld wordt in 1712: Man: Melis Taakes, Vrouw: Jancke Flippes, Woonplaats: Nes.)
Via Paesens komt de familie in Nieuwezijlen terecht met de eerst bekende sluiswachter in de familie: Jan Taekes Zijlstra, mr.timmerman, sluiswachter, gedoopt 30 januari 1763 te Paesens, overleden w.s.1841 (persoonlijk lijkt me deze logischer: Overlijdensakte Weststellingwerf, 1833, Aangiftedatum 15 maart 1833, akte nr. 13, Jan Teekes Zijlstra, overleden 14 maart 1833, 70 jaar, man, Weduwnaar), zoon van Take (Taeke) Melis en Liskje Meinderts.
Trouwt in de Hervormde kerk op 24 februari 1788 te Metslawier Antje Dirks Wybalda, gedoopt 30 maart 1766 Metslawier, overleden 1 oktober 1826 op de Nieuwe Zijlen onder Engwierum.

Vooral in 1889 vertrok een grote groep emigranten, waaronder ook een zus van mijn overgrootvader, Baukje Zijlstra die met Gerrit van der Woud was getrouwd. Hedentendage leven nog nazaten van deze familie in Argentinië onder de verbasterde naam Fanderwud (zie ook het artikel in Sneuper 101).
Uit het gezin van Taeke Taekes Zijlstra en Mientje Jans Pors gingen niet alle kinderen mee naar Argentinië. De oudste broer Take (Taco) Zijlstra trouwde op 8 augustus 1889 te Groningen, terwijl hij sergeant in garnizoen in Groningen was, met Berendine Maria Hemmes. Taco werd geboren op 17 maart 1864 te Dokkumer Nieuwe Zijlen. Tweede broer Jan bleeft ook in Nederland. Hij werd geboren op 25 maart 1867 te Dokkummer Nieuwe Zijlen en overleed op 21 december 1943, en werd begraven te Haren, Gr. Hij huwde Johanna Mulder, geboren 19 september 1869, overleden 18 februari 1956, begr. Haren, Gr.
Zus Anna Justina Zijlstra, geboren 2 maart 1869 te Dokkumer Nieuwe Zijlen, overleed al jong, op 14 maart 1873 te Dokkumer Nieuwe Zijlen.

Er leven nog nazaten van Don Diego Zijlstra in de gereformeerde gemeenschap in Tres Arroyos die nog behoorlijk Nederlands is, zoals beschreven wordt in de scriptie van Jacqueline Kolen uit 2009. Sommige mensen luisteren er zelfs nog dagelijks naar Nederlandse muziek van Marianne Weber en Jantje Smit...
Ons lid Tymen Wierstra onderhoudt een zeer uitgebreide website over Emigratie naar Argentinie, voor als u nog wat meer wilt lezen over de achtergronden van dit fenomeen. Misschien vindt u zelfs nog een verloren familielid in de overzichten met emigranten!

Met dank aan Louis Vosmeijer voor de gegevens van de familie Zijlstra uit de bestanden van de voormalige Stichting Geslachten Zijlstra.

Friese Alba Amicorum in Leidse Universiteitsbibliotheek

noreply@blogger.com (Hans Zijlstra, blogger, sneuper, ondernemer) — Mon, 16 Jan 2012 09:47:00 +0000

Een paar weken geleden was ik in de Universiteitsbibliotheek van Leiden. Deze oudste universiteit van Nederland (1575) had vroeger een redelijk innige band met de Universiteit van Franeker (1585). Ook vond er een regelmatige uitwisseling van professoren plaats. Veel studenten studeerden eerst een tijdje in Franeker of die andere verdwenen universiteit, Harderwijk, om vervolgens af te studeren in Leiden (of bv Oxford, zoals Sixtinus Amama). Sowieso werd er vaak langs diverse universiteiten gereisd en dan werd er op verzoek door studievrienden of gewoon interessante professoren een stukje in het vriendenalbum, het Album Amicorum, geschreven.
Daar zijn nog vrij veel exemplaren van bewaard gebleven. Tresoar heeft een aardige collectie Alba Amicorum, o.a. die van Suffridus Saarda uit 1604 te Franeker. Deze sluit mooi aan op een Album Amicorum van Matthias Franckena uit 1605 te Leiden waarin deels de zelfde scribenten staan. Het bevat 108 bijdragen, voornamelijk ingeschreven door medestudenten en professoren te Franeker (1605-1606), Erfurt (1607), Leiden (1609), Orleans, Angers (1609-1610), Londen en Oxford (1610). Ik heb foto's van het album mogen maken en ons lid Piter van Tuinen is momenteel bezig de inhoud, in het Latijn en 'Nederlands', te bestuderen. Mogelijk leidt dit tot een mooi artikel voor ons verenigingsblad De Sneuper.

Een ander prachtig Album Amicorum in de Leidse UB is die van Sixtus Brunsvelt uit de jaren 1654-1656. Hij studeerde in Franeker en Groningen en was dominee te Joure, Sneek, Harlingen en Leeuwarden, waar hij in 1683 overleed. Wopke Eekhoff moet het album (met ingeplakte bijdragen) ook in bezit hebben gehad, in ieder geval heeft hij er een uitgebreid achtergrondcommentaar over Brunsvelt in geschreven. Er staan 34 bijdragen in uit Franeker, Groningen, Leeuwarden en Leek. Het aardige is dat er ook een Friestalig vers in staat, en wel van Gijsbert Jacobs, beter bekend als Gijsbert Japickx!
Als er iemand belangstelling heeft dit album te transcriberen (veel Latijn), laat het dan even weten!

Een recenter Album Amicorum bij Tresoar is van de Dokkumer Hector Livius van Altena.

Van Franeker is bekend dat er erg veel Hongaren studeerden, er is zelfs een plakkaat in de Franeker binnenstad dat daar aan herinnert. Van de Hongaar Franciscus Pariz Papai is het Album Amicorum uit 1711-1726 bewaard en online ontsloten.
Soms werden er prachtige tekeningen gemaakt in het Album, zelfs in kleur, en vaak werd ook een familiewapen in mooie kleuren achtergelaten bij de heilwens.
De Universiteit van Leiden heeft het Album Amicorum van Janus Dousa zelfs als facsimile opnieuw uitgegeven.

De Koninklijke Bibliotheek heeft maar liefst elf Alba Amicorum van de Friese familie Van Harinxma Thoe Slooten gedigitaliseerd, evenals bladzijden uit Alba Amicorum met bv tekeningen van Rembrandt en Clusius.
Over het Album van de Fries Poppe van Feitsma uit ca 1573 schreef ik al een eerder blogartikel.

Voorwaar een mooie aanvulling op je genealogie als er iemand in je familie is die een dergelijk album bijhield!

Bauke van der Pol over Dokkum, VOC en India

noreply@blogger.com (Hans Zijlstra, blogger, sneuper, ondernemer) — Fri, 13 Jan 2012 11:19:00 +0000

Bauke van der Pol toont zijn publicatie De VOC in India

Van onze verslaggever ter plaatse, Henk Aartsma

Bauke van der Pol gaf afgelopen woensdag tijdens de bijeenkomst van Broodje KK in de Posthoorn te Dokkum een lunchlezing over ds. Johannes Canter Visscher, die in opdracht van de V.O.C. in de periode van 1717 tot 1723 als predikant in Cochin op de Malabarkust van Zuid-India werkte.Uit die periode zijn 37 brieven bewaard gebleven. Van der Pol heeft deze brieven in hedendaags Nederlands vertaalt en samen gebracht in het boek "Mallabaarse brieven" Jacobus (Canter) Visscher is in 1692 in Dokkum geboren, waar zijn vader geneesheer was en tevens voorganger bij de Arminianen. Later woont de familie in Harlingen. Jacobus studeert theologie in Franeker en voltooit zijn studie in Leiden.
Recent heeft Van der Pol ook het boek De VOC in India het licht doen zien, met prachtige afbeeldingen van het Nederlandse erfgoed dat bewaard gebleven is.

Aandachtig publiek bij de lezing

Werelate en Noordoost-Friesland online

noreply@blogger.com (Hans Zijlstra, blogger, sneuper, ondernemer) — Wed, 11 Jan 2012 08:46:00 +0000

Een van de leden van onze vereniging, Klaas Jansen, heeft een groot deel van zijn genealogische database online gezet via een platform dat werkt volgens het principe van een Wiki (net zoals het bekende Wikipedia). Dit gratis toegankelijke platform heeft als URL www.Werelate.org
Naast zijn eigen gegevens heeft Jansen het initiatief genomen alle huwelijken vanaf 1811 van de gemeente Dongeradeel, waarvan Dokkum tegenwoordig de kern is, online te plaatsen op Werelate. Daarbij worden ook de ouders van het echtpaar meegenomen. Momenteel zijn 1811-1850 en 1923 van Oostdongeradeel ingevoerd. Hulp bij het invoeren van de overige huwelijken en Westdongeradeel/Dokkum is nog steeds welkom!
Nu zult u denken: dat staat toch allemaal al online in de database van Tresoar of AlleFriezen.nl? Wat is dan nog het voordeel van de gegevens op Werelate?
Het grootste voordeel is het leggen van de relaties met andere personen. Bij een zoekopdracht in genoemde online Friese databases krijg je alleen het individuele huwelijk, terwijl bij Werelate de gegevens, daar waar mogelijk, gelijk in het netwerk gekoppeld worden.
Verder is het een gebruiksvriendelijk systeem, waarin je gemakkelijk je eigen stamboom creëert via een upload van een GEDCOM-bestand, de standaard-taal voor genealogische programma's zoals Aldfaer. Onze nieuwe webmaster Jaap-Sip Faber heeft een handleiding voor het uploaden van GEDCOM-bestanden op onze website gezet en tegelijkertijd diverse genealogische programma's voor u op een rijtje gezet.
Het mooie is dat binnen Werelate gelijk gecontroleerd wordt of er mogelijke doublures of connecties zijn, die vervolgens gelinkt kunnen worden. Ook kunnen fouten gecorrigeerd worden door andere bezoekers die met de betreffende persoon bezig zijn en kan degene die de informatie online heeft gezet vervolgens weer zien wie de correctie heeft gemaakt. En daarop kun je automatisch per email alert gemaakt worden.
Door het initiatief van Klaas Jansen en het aanhaken van enkele andere genealogen uit Noordoost Friesland is inmiddels het netwerk van gegevens voor leden van onze vereniging al zeer uitgebreid en daardoor interessant. De kracht van het netwerk ligt natuurlijk ook in de samengevoegde inspanningen van individuele sneupers. Dat voorkomt een potpourri aan gegevens op websites van individuele genealogen die qua lay-out steeds anders zijn en daarnaast vaak in onbruik geraken.
Het systeem van de Wiki voorkomt juist dat zaken dubbel worden ingevoerd of eeuwig incorrect online blijven staan.
Maar goed, je kunt er lang en breed over kletsen, de beste manier om te begrijpen wat het voordeel van een genealogische site als Werelate.org is, is het zelf te bekijken. En mogelijk zelfs een bijdrage te leveren! Mocht je, als (potentieel) Sneuper-lid, nog vragen hebben stuur dan een E-mail naar de helpdesk van onze vereniging.

De grootschippersfamilie Tal uit Dokkum

noreply@blogger.com (Hans Zijlstra, blogger, sneuper, ondernemer) — Sat, 07 Jan 2012 10:19:00 +0000

Vele generaties lang heeft de familie Tal uit Dokkum gevaren op de landen rond de Oostzee. Het aardige is dat daardoor in de online Sonttol registers steeds meer informatie over de familie beschikbaar komt.
Al eerder meldde ik eens op dit blog dat Jan Gerrits Tal in 1727 door de beroemde Dokkumer vroedvrouw Catharina Schrader op de wereld werd geholpen.
In de Beeldbank Leeuwarden, waarin de collectie van het Wapenboek Hesman gedigitaliseerd is, komt het familiewapen Tal voor. Het zal niet verbazen dat hier prominent een schip op is afgebeeld. De beschrijving: Tal, Gerrit Jansen: in zilver een zeilend schip van natuurlijke kleur met twee masten, waarvan het zeil van de achterste mast is opgerold, het schip varend op een zee van natuurlijke kleur.
Periode    1708 - 1708
Literatuur: Genealogysk Jierboek 1993, uitg. Fryske Akademy; blz. 73, nr 47.
Geboren te Dokkum en gestorven voor 1681. Gehuwd te Dokkum op 3 november 1664 met Baeffke Claeses. Dokkum, huwelijken 1664
Vermelding: Bevestiging huwelijk op 3 november 1664
Man       : Gerryt Jansen afkomstig van Dokkum
Vrouw     : Baeffke Clases afkomstig van Kollumerzijl
Opmerking : koopman.
Opvallend is dat het afgebeelde schip met bezaanmast en zijzwaarden een platbodem is, geschikt voor de ondiepe Waddenzee. Het vertoont gelijkenis met de replica van de Wierumer Aak die enkele jaren geleden is nagebouwd en in de winter in Dokkum aan de Diepswal ligt.
De achternaam Tal is weliswaar al ruim voor 1811 gebruikt, lang niet alle vermeldingen in het Sonttol register zijn met deze naam. Grootschipper Gerrit Jans Tal (dit moet de kleinzoon zijn van de gelijknamige grootschipper met het familiewapen) wordt zelfs op heel veel verschillende manieren gespeld en vermeld in de periode 1735-1745: Gerrit Jans, Gerrit Jantzen, Gerrit Jansen Fal (sic!), Gerhard Jansen. En niet alleen vanuit thuishaven Dockum, maar ook Bockum (typfoutje), mogelijk zelfs Worckum, Embden, Groningen, Ameland en Amsterdam. Maar er kan natuurlijk ook sprake van een naamgenoot in dezelfde tijd zijn.
Dokkum, huwelijken 1723
Vermelding: Bevestiging huwelijk op 17 januari 1723
Man       : Gerrit Jansen Tal afkomstig van Dokkum
Vrouw     : Maike Isaaks afkomstig van Dokkum
De eerder genoemde Jan Gerrits Tal die in 1727 werd geboren is hun zoon. Dat hij ook grootschipper werd bewijst zijn huwelijksinschrijving:
Dokkum, huwelijken 1764
Vermelding: Bevestiging huwelijk op 1 januari 1764
Man       : Jan Gerryts Tal afkomstig van Dokkum
Vrouw     : Antje Ennes Veldkamp afkomstig van Dokkum
Opmerking : hij is grootschipper.
De vader van Antje was ook grootschipper op de Oostzee, getuige de vele vermeldingen van deze Enne Veltkamp en vele broers of neven, in de Sonttol registers.
Deze Jan Gerryts Tal had een broer Isaac Gerryts Tal (gehuwd met Sijtske Dirks van Helder en toen van beroep kastmaker) die scheepsbeschieter werd en een zus Trijntje, getuige deze doopvermelding bij zoon Gerrijt (in 1766 en 1770 waren ook al, waarschijnlijk jong overleden, jongens met die naam gedoopt): Dopeling: Gerrijt.Geboren op 26 februari 1776 in Dokkum. Gedoopt op 29 februari 1776 in Dokkum. Zoon van Jan Gerrijts Tal en Antje Ennes Veldkamp. Getuige: Trijntje Gerrijts Tal, gehuwd met Eelke Cornelis (Claversma).
In 1800 overlijdt de oude Jan: Dokkum overlijden/begraven 1800. Overleden: Jan Gerryts Tal, oud 70 jaar.
Datum    : 12 mei 1800.
Het lijkt dat de jonge Jan uit Dokkum is vertrokken want in 1811 is er niemand in Friesland die de achternaam Tal aanneemt. Er is echter een vermelding in het Lidmatenboek Anjum/Oostdongeradeel, 1838:
Jan Hendrik Tal - Op 18 februari 1838 ingekomen van Scheveningen - In juli 1838 vertrokken naar Dokkum. Wat er daarna met hem gebeurd is mij niet duidelijk.

Gezellige middag met als thema 'Oud Dokkum' in het Bolwerk

noreply@blogger.com (Hans Zijlstra, blogger, sneuper, ondernemer) — Wed, 04 Jan 2012 10:08:00 +0000

Van onze verslaggever ter plaatse, Henk Aartsma
De Lokale Activiteiten Commissie Dokkum organiseerde afgelopen donderdag een middag met als thema 'Oud Dokkum', in het Bolwerk te Dokkum.
Jan de Jager en Piet de Haan, beiden lid van de HistorischeVereniging Noordoost Friesland waren deze middag aanwezig om de senioren te laten genieten van de oudste film van Dokkum, die in 1923 werd gemaakt, en een fotopresentatie met unieke foto's van de vele bijzondere Dokkumer plekjes die in de loop van de tijd uit het Dokkumer straatbeeld zijn verdwenen.

Piet de Haan ontvangt een bloemetje

Jan de Jager presenteert oude foto's van Dokkum.

Database Ottema-Kingma stichting uitgebreid

noreply@blogger.com (Hans Zijlstra, blogger, sneuper, ondernemer) — Mon, 02 Jan 2012 11:04:00 +0000

Een online bron die nog niet zo bekend is bij Friese sneupers is de database van de Ottema-Kingma stichting (OKS). Hoewel vaak op de achtergrond blijvend is de collectie van de stichting groot en uniek. Wat de stichting in het kort doet: De OKS ving haar werkzaamheden aan in 1955 na het overlijden van notaris Nanne Ottema en heeft tot doel "Het bevorderen van kunst- en cultuurhistorie in Friesland". De OKS heeft ruim 30.000 objecten in haar bezit, welke aan talloze musea en erfgoedinstellingen in Friesland in bruikleen zijn gegeven, waaronder het Princessehof en het Fries Museum in Leeuwarden.
Medio december 2011 is de online database uitgebreid met beschrijvingen en afbeeldingen van de keramische collectie die aan Keramiekmuseum Princessehof in bruikleen is gegeven. Het gaat hier om 14.670 objecten die nu allen tot in detail zijn te bekijken, variërend van Aziatische keramiek tot Nederlands en Fries porselein en aardewerk.
Uiteraard heb ik eens even gekeken wat er van Dokkum in de collectie aanwezig is. In het veld Vervaardiging Plaats voerde ik de plaatsnaam in met o.a. dit resultaat:
Diverse zilveren voorwerpen, waaronder gildelepels en huwelijkslepels. Voor de genealogen is het altijd leuk om te puzzelen van wie de initialen op de lepels zijn.
Zo is een gildelepel uit 1705 van de Dokkumer zilversmid Pieter Jilderda mogelijk van de in dat jaar getrouwde meester schoenmaker Sape Hendriks Banga en Jeltje Baukes
Een lepel met de initialen FR en JA, rond 1740 gemaakt door zilversmid Douwe Snip zou wel eens van het volgende echtpaar kunnen zijn: Feike Ronner en Janke Arjens. Zij trouwden in 1745.

Gaat u zelf ook eens sneupen in de online collectie van de Ottema-Kingma stichting, en laat ons weten als u wat moois vindt.

Beeldbank Groningen ook interessant voor Friezen

noreply@blogger.com (Hans Zijlstra, blogger, sneuper, ondernemer) — Tue, 27 Dec 2011 09:46:00 +0000

In de provincie Groningen hebben vele gemeenten, musea en historische verenigingen hun collecties met foto's samengebracht in een online beeldbank. Hoewel de meeste deelnemende organisaties in de stad Groningen of ten oosten daarvan liggen, zitten er toch diverse interessante foto's voor Friezen in de database.
Doe maar eens een zoekopdracht met een van de volgende plaatsnamen:
Moddergat,
Dockum,
Dokkum,
Metslawier,
Holwerd,
Blija,
Buitenpost,
Vriesland,
Friesland. Bij elk zult u een resultaat vinden! Probeer het dus zelf maar eens in de online Beeldbank Groningen.

Op naar de 500 leden

noreply@blogger.com (Hans Zijlstra, blogger, sneuper, ondernemer) — Thu, 22 Dec 2011 09:56:00 +0000

De Historische Vereniging Noordoost Friesland begon ooit als klein clubje van liefhebbers die samenkwamen op het Streekarchivariaat boven de Brandweerkazerne aan de Rondweg Noord in Dokkum. Dat was ruim 25 jaar geleden en de naam was in het begin, heel bescheiden, Vereniging van Amateur Archiefonderzoekers. Na een paar jaar, in 1990, durfde men het woord amateur te verwijderen uit de naam en werd het verenigingsblad verbeterd. In 1993 werd zelfs een cover in kleur geïntroduceerd en werd het formaat A5.
Medio 2000 was het ledenaantal uitgegroeid tot een kleine 200 en werd voorzichtig een website in de lucht gebracht.
Nu, eind 2011 groeien we nog steeds, met momenteel zo'n 485 leden.
Voor 2012 staan er mooie plannen op stapel. De verenigingswebsite is kortgeleden aangepakt en is vrijwel klaar om weer een tijdje vooruit te kunnen. En ons icoon, verenigingsblad De Sneuper, gaat mogelijk geheel in kleur verschijnen, als de financiën het toelaten.
Daarnaast wordt de laatste hand gelegd aan het verkrijgen van de ANBI-status (Algemeen Nut Beogende Instelling), zodat u binnenkort uw schenking of legaat soepeltjes van de belasting kunt aftrekken.
Als u dus lid of sponsor van de vereniging wilt worden, meldt u zich gerust bij onze bruisende vereniging!

De inhoud van Sneuper 104, December 2011 (nu in een oplage van 510 stuks!):
Genealogie
211, Sjoeks is de naam (Shooks in USA), K. Postma
241, Van der Galiën, naam uit Frankrijk of Friesland?, D. Halbesma
252, Van Bergsma naar Hepburn, D. Halbesma
Streekgeschiedenis
224, De familie Hartmans in de Dongeradelen, 3, P. Hartmans
237, Vermist: Harmen Gerbens uit Nes (Van der Ploeg), D. Halbesma
242, Gerrit Vlaskamp, een vergeten tuinarchitect, A. van der Mark
245, Liedboek Nicolaus Aengwarda, Dokkum 1757, H. Zijlstra
248, Begrafenis van twee Canadezen, 1945 Aalzum (1st Armoured Car Regiment Royal Canadian Dragoons), E. Smits
250, Jonker Willem Maurits van Hanecroot, K. Pera
258, Welk eenen bitteren religie-haat (Surhuisterveen: Doopsgezinden versus gereformeerden), A. Musquetier
Varia
223, Onverwachte bronnen in archief Rotterdam, H. Zijlstra
236, Principes kosten geld, P. Idsardi
249, Vondsten uit Rotterdam, H. Zijlstra
253, Lezing Bauke van der Pol over VOC in India, 11 januari 2012 te Dokkum, B. v.d. Pol
254, Het doktersboek van Douwe Ales, recensie, H. Zijlstra
255, Aankondiging boek “Jacob Bodes, kooiker”, P. de Haan
256, Nogmaals de eendenkooi te Waaxens, G. Mast
257, Een arbeidsovereenkomst uit 1850, E. Smits
261, Bijna 800 stokoude menschen..., H. Zijlstra
262, Diaconieboeken: cryptische omschrijvingen, P. de Haan
269, ‘Dood bij de molen’ (Johannes Anthony Albragt, 1801), P. de Haan
Mocht u, als lid, van een mede-lid het emailadres willen opvragen dan kunt u contact met ons opnemen. Van enkele nieuwe leden is nl abusievelijk het emailadres niet vermeld. Ook de door de voorzitter in Bestuurlijk genoemde URL van onze website klopt niet (meer). Die nieuwe verenigingssite staat niet op www.sneuperdokkum.nl maar op http://www.HVNF.nl (De oude site zullen we overigens wel zo snel mogelijk doorverwijzen naar de nieuwe.)

Een mooi voornemen voor 2012: Lid of sponsor worden van de Historische Vereniging Noordoost Friesland. Een gezond en succesvol sneupjaar 2012 gewenst allemaal!

Boek IJsclub Oudwoude uitgereikt

noreply@blogger.com (Hans Zijlstra, blogger, sneuper, ondernemer) — Wed, 21 Dec 2011 08:55:00 +0000

Bij het begin van de winter is het natuurlijk gepast om aandacht te besteden aan een regionaal boek dat bij het jaargetijde past. De uitreiking vond vrijdag 16 december plaats in Hústerwâld te Oudwoude.

Reinder Postma reikte namens de redactiecommissie: Iko Hoekstra, Ulbe de Jong en Jan de Boer, Yvonne te Nijenhuis en Reinder Postma het eerste exemplaar uit aan Sije Fennema uit Oudwoude die de grond heeft gekocht waarop de nieuwe baan is aangelegd. Door hulp en medewerking van Sije kan 'IJsclub Oudwoude e.o.' over een fraai gelegen en goed bereikbare ijsbaan beschikken.

Bij voorintekening zijn al veel boeken verkocht maar er is nog voorraad. Het boek werd zeer goed ontvangen, bevat veel foto's, gevarieerde teksten en waardevolle informatie. Daarnaast is het fraai vormgegeven en een must voor de liefhebbers van de sport maar ook van de geschiedenis van Oudwoude en omgeving. Meer informatie en gegevens voor het bestellen van het boek vindt u in ons artikel met de vooraankondiging van dit boek.

Rienk Jelgerhuis, reizend portretschilder

noreply@blogger.com (Hans Zijlstra, blogger, sneuper, ondernemer) — Mon, 19 Dec 2011 10:14:00 +0000

Rienk Jelgerhuis (13 April 1729 – 17 April 1806) werd geboren in Leeuwarden en was als portretschilder zeer productief. Hij heeft 7.763 portretten op zijn naam staan. Dit zou uit zijn eigen aantekeningen blijken (ik ben wel benieuwd waar die gebleven zijn. Heeft iemand een tip?)
Een van de portretten was die van de Friese schoenmaker, schoolmeester en geschiedschrijver uit Ee, Foeke Sjoerds.
In Sneuper 103, september 2011, schreef Douwe Leij een uitgebreid artikel over zijn voorouder Foeke Sjoerds, waarbij ook zijn door Jelgerhuis gemaakte afbeelding werd besproken. Een van de afstammelingen van Foeke Sjoerds, de op 1 maart 1822 geboren Foeke Annes Foekens werd naast cargadoor in Harlingen, tevens viceconsul van Mecklenburg-Schwerin. Hij was firmant van Repko en Co te Harlingen en trad vaak op als koper en verkoper van schepen. Foeke Annes Foekens overleed in 1902 en liet een voor die tijd groot vermogen na. Deze Foeke gaf in 1847 aan de hem uit vriendenkring bekende schilder Pieter Willem Sebes opdracht een door Rienk Jelgerhuis geschilderde portret van Foeke Sjoerds, dat onherstelbaar was beschadigd, na te schilderen.
In het Biografisch Woordenboek van Van der Aa staat o.a. over Jelgerhuis: In het laatst van zijn leven een bril behoevende, vond hij een dubbelde bril uit, door welks bovenglazen hij het model zag en door de ondersten zijn werk wanneer hij portretteerde. Zijne afbeelding, hem vertoonende met dien bril, schilderde en graveerde hij zelf. De dichter A. Jeltema maakte daarop het volgende bijschrift:

Hier ziet gij 't beeld, maar geenszins 't spits vernuft
Van Jelgerhuis, die onvermoeid, bij trappen,
Beklimt een reeks van nutte wetenschappen,
En nimmer wordt door zwarigheên verbluft;
Die 't ijvervuur zoo vaak in anderen verdooven,
Maar streeft die langs den weg van taai geduld te boven.

In de database van het RKD/Iconografisch Buro komt werk van Jelgerhuis regelmatig voor.

Schilderij Maaltijd te Dokkum op reis voor restauratie

noreply@blogger.com (Hans Zijlstra, blogger, sneuper, ondernemer) — Fri, 16 Dec 2011 11:02:00 +0000

Afgelopen woensdag werd in Dokkum het grote schilderij dat o.a. bekend staat onder de titel Maaltijd te Dokkum met tsaar Peter de Grote ingepakt voor een kleine verhuizing. Dit in 1697 door Gerardus Wigmana geschilderde doek verbeeld een copieuze maaltijd ten huize van het burgemeestersechtpaar van Dokkum ten tijde van het schilderij. Er is diverse malen gepubliceerd over het schilderij maar nog nooit was er diepgaand cultuurhistorisch en genealogisch onderzoek naar gedaan. Maar daar komt verandering in!
In het eerste kwartaalnummer van ons verenigingsblad De Sneuper, maart 2012, zal een uitgebreid artikel verschijnen waarin dit schilderij nader ontleed wordt. Ook wordt er aandacht besteed aan de kleine kopie (van veel mindere kwaliteit) die eveneens nog in Dokkum is, net terug van een restauratie. Maar nu gaat de grote broer dus in restauratie, om hopelijk net op tijd in maart 2012 terug te keren. Het zou dan mooi zijn als we het eerste exemplaar van de ook in 2012 geheel vernieuwde (in kleur!) De Sneuper aan kunnen bieden aan burgemeester Waanders, onder het oog van de originelen!
Oh, en nu we het toch over restaureren en vernieuwen hebben: kijkt u ook eens op onze fris gerestaureerde Sneuper website http://www.HVNF.nl
U kunt er zelfs al op stemmen voor de Geschiedenis Online prijs 2011 via deze link

Fries Notarieel Archief 1809-1925 online verdubbeld

noreply@blogger.com (Hans Zijlstra, blogger, sneuper, ondernemer) — Sun, 11 Dec 2011 21:42:00 +0000

De Vrienden van de Archieven in Friesland hebben weer een staaltje van noeste arbeid afgegeven met het invoeren van ruim 800.000 nieuwe records van het online Notarieel Archief van Tresoar. Het bestand bevat nu meer dan 2 miljoen records, ofwel 897.965 akten. Het vormt daarmee het grootste genealogische bestand van Tresoar. In de notariële akten is informatie vastgelegd die betrekking heeft op testamenten, hypotheken, (on)roerend(e) goed transacties, obligaties etc.

De akten zijn voor de provincie Friesland beschikbaar voor de periode 1809-1925. In totaal dienen nu nog ca. 270.000 records te worden ingevoerd. De gegevens worden door vrijwilligers overgetypt uit de originele bronnen en gestructureerd vastgelegd in een database. Dit moderne monnikenwerk wordt gedaan door zowel vrijwilligers van Tresoar als vrijwilligers van de Freonen van de Argiven yn Fryslân/Vrienden van de Archieven in Friesland (FAF/VAF). Mede dankzij hun inzet is de familiegeschiedenis voor de amateur-genealoog en andere geïnteresseerden thuis, vanachter de computer en waar ook ter wereld, binnen handbereik. Het Notarieel Archief Friesland kunt u doorzoeken via de site van Tresoar.

Neemt u overigens ook eens een kijkje op de geheel vernieuwde website van de FAF/VAF op www.stichtingfaf.nl.

Worp van Peyma zag spoken en emigreerde naar de USA

noreply@blogger.com (Hans Zijlstra, blogger, sneuper, ondernemer) — Sat, 10 Dec 2011 13:14:00 +0000

Op het forum van Tresoar werd naar aanleiding van een vraag van ene Simkos informatie uitgewisseld over een bijzondere man uit Noordoost Friesland, Worp van Peyma.
Er werd bij de vraag al verwezen naar de plaats Lancaster in de USA, wat mij deed herinneren dat er in ons verenigingsblad De Sneuper, nummer 77, een foto heeft gestaan van het grafmonument van Worp van Peyma in deze plaats. Ons lid A. Van der Wel-Prins correspondeerde met een verre achterneef in de USA, Reinder (Ray) Tjallings Prins, die op bijgaande foto dan ook poseert bij het graf. Omdat lang niet iedereen regelmatig op het Tresoar forum kijkt breng ik hierbij de informatie nog even samen, merendeels aangeleverd door ons lid Pieter Hartmans.

Het laatste woon-adres in Friesland van Worp van Peyma was boerderij Nutma Zathe onder Ternaard. In april 1849 hielden zij daar boelgoed en verbleven daarna nog enkele dagen te Waaxens (zie ook afscheidsadvertentie Leeuwarder Courant 16 mei 1849). Zij zullen hier waarschijnlijk bij de familie Koopmans/ Idsardi gelogeerd hebben.

Worp van Peyma (1796–1881) landbouwer, dijksgedeputeerde en assessor van Westdongeradeel. Kreeg mede bekendheid vanwege zijn werktuigbouwkundige uitvindingen en wetenschappelijke verhandelingen. Ook hield hij zich bezig met de strijd tegen het water en een mogelijke verbinding van Ameland met het vasteland. Werd voor zijn verdiensten onderscheiden in de orde van de Nederlandse Leeuw. Opvolger op Nutma Zathe onder Ternaard. Op 18 januari 1849 wordt hij nog benoemd tot lid van de Commissie van Landbouw. Zij houden op 6 april 1848 en 28 april 1849 boelgoed te Ternaard. Zij vertrekken 8 mei 1849 met kinderen naar USA. Het vertrek van de niet onbemiddelde Van Peyma’s veroorzaakte heel wat opschudding in de regio. Zij emigreerden niet vanwege economische redenen, maar meer vanwege ontevredenheid met de situatie in de provincie.

Worp van Peyma was overigens nog een bliksemactie begaan die zelden vermeld wordt. De groep medereizigers was al op 8 mei 1849 vanuit Friesland vertrokken om in drie dagen naar Bremerhaven te reizen en daar aan boord te gaan. Op 9 mei waren zij nog per schip onderweg naar Emden. Worp van Peyma, de initiator en reisleider van het gezelschap, was echter in Friesland achtergebleven. Daar trouwde hij op 9 mei in allerijl met de 29-jarige Yttje Jacobs van der Meer van Irnsum (Worp was in 1847 weduwnaar geworden van zijn eerste echtgenote Sijke Rinzes Posthumus). Het is maar de vraag of de medereizigers en de kinderen op de hoogte waren van deze bijzondere actie. Worp en Yttje moeten daarna hals-over-kop naar Bremer Haven vertrokken zijn. Er is een reisverslag bewaard gebleven, geschreven door Tjeerd Ebes Idsardi (geb. 1839). Op 15 mei schreef hij: “...At three o’clock this morning there was great rejoicing on account of the arrival of the small steamship which carried W. Van Peyma, Mr. Koopmans and the Idsardi families’ baggage... They had been delayed on account of the high seas and contrary winds, arriving just in time to transfer the baggage on board the steamer, for at five o’clock the steamer weighed anchor and we were on our way”.

De oversteek is destijds in twee groepen gegaan. Ten eerste de groep van 29 pioniers met: de Van Peyma’s, Dijkstra’s, Koopmansen, Zuidema’s en Idsardi’s die per stomer Hermann vanuit Bremer Haven vertrokken. Ten tweede een groep met hoofdzakelijk personeel die per zeilschip ging. Citaat van Tjeerd Ebes Idsardi: “...After arriving in the City of New York, the difficult; part was the people all speaking English. None of us could understand what they said”.

Genoemde Peyma’s (“May 8 1849 narrative”, Tjeerd Ebes Idsardi):
- Worp Van Peyma, 53 (= Worp van Peyma)
- Ytje van der Meer-Van Peyma, 30 (= Ytje Jacobs van der Meer, tweede echtgenote Worp)
- Nieske Van Peyma, 13 (= dochter Nieske van Peyma)
- Jacobus W. Van Peyma (= zoon Jacob/ James van Peyma)
- Jetske Klaassez Boekhout-Van Peyma (= echtgenote Jacob/ James van Peyma)
- Syke Van Peyma (= dv. Jacob Worp van Peyma en Jetske Klaasesz)
- Worp Van Peyma (= zv. Jakob Worp van Peyma en Jetske Klaasesz)
- Jan Van Peyma (= zv. Jakob Worp van Peyma en Jetske Klaasesz)
- Anna Hartmans-Van Peyma (= Adriaantje Hartmans, echtgenote Renze Worp van Peyma jr.)
- Evert Borgman (= Evert Ipes Borgman, echtgenoot Reinou Worp van Peyma)
- Reino Borgman, his wife (= Reinou Worp van Peyma, echtgenote Evert Borgman).

Het gezin vestigde zich te Lancaster, Erie, New York. Census 1870 Lancaster Erie New York: “...W. van Peyma 74 jr. retired farmer, Jelze van Peyma 51 jr. housekeeping, Peter M. van Peyma 19 jr studying medicine, Helen van Peyma 17 jr. at home”. Overlijdensbericht Leeuwarder Courant 11 juli 1881: “...De Heer Worp van Peyma, vroeger te Ternaard is den 16 Junij l.l. te Lancaster (N.-A), in den ouderdom van ruim 85 jaren overleden”. Tweede echtgenote Yttje Jacobs van der Meer keert na de dood van Worp weer terug naar Friesland, maar overlijdt tijdens de bootreis en werd begraven te Irnsum. Inscriptie: “...Rustplaats van Ytje v.d. Meer weduwe van Worp v. Peyma. Overl. op de Atlant. Oseaan, 24 Mei 1883”.

Gezinssamenstelling:
MAN: Worp van Peyma (25 mrt. 1796 te Ternaard – 16 jun. 1881 te Lancaster/ USA), zv. Jacob Worps van Peima en Reinouw Freerks.
GETR 1): 17 aug. 1815 te Ternaard.
VROUW: Sijke Rinzes Posthumus (ca1796 – 12 okt. 1847 te Ternaard), dv. Renze Renzes Posthumus en Nieske Theunis Rensma.
UIT DIT HUWELIJK:
1. Reinou Peima (2 jun. 1816 te Ternaard – 10 mrt. 1817 te Ternaard).
2. Jacob (James) van Peima (6 sep. 1817 te Ternaard – 1899 te Lancaster USA), tr. 20 dec. 1841 met Jetske Klaasesz Boekhout. Vertrekt mei 1849 met ouders naar USA.
3. Renze/ Rinze Worp van Peyma (30 mrt. 1820 te Ternaard – 1900 te Leavenworth, Kansas/ USA), tr. 27 mei 1841 met Adriaantje Kornelis Hartmans. Vertrekt mei 1849 met ouders naar USA (reist met het personeel per zeilschip).
4. Pieter Worp van Peima (26 jun. 1821 te Ternaard – 5 dec. 1829 te Ternaard).
5. Reinou Worp van Peyma (16 nov. 1824 te Ternaard – overl. te USA), tr. 24 feb 1849 met Evert Ipes Borgman. Vertrekt mei 1849 met ouders naar USA.
6. Pieter Worp van Peyma (30 apr. 1830 te Ternaard – 31 mei 1830 te Ternaard).
7. Nieske van Peyma (14 jun. 1835 te Ternaard – 8 jul. 1856 te Lancaster/ USA). Vertrekt mei 1849 met ouders naar USA.
GETR. 2): 9 mei 1849 te Ternaard.
VROUW: Yttje Jacobs van der Meer (3 jul. 1819 te Rauwerderhem – 24 mei 1883 tijdens overreis vanuit USA), dv. Jakob Abrahams van der Meer en Hylkjen Jentjes Harsta.
UIT DIT HUWELIJK:
8. Pieter (Peter) W. van Peyma.(1850 te Lancaster/ USA – 30 nov. 1921 te Buffalo/ USA).
9. Elske (Ellen/ Ella) van Peyma (19 aug. 1852 te Lancaster/ USA - >1911 te USA).

In de Kroniek van een Friese boer, Doeke Wijgers Hellema, staat genoteerd: "Worp van Peyma doorgescheept op 11 mei 1849".
Nog in 1843 zag Dr. Worp van Peyma in Anjum ineens de dode persoon van generaal Burmania, de vroegere bewoner van Holdinga state, voor zich staan. Het oude slot was in 1832 afgebroken en in 1842 door een nieuw huis vervangen. Generaal Burmania hield toen even inspectie!
Meer over Worp van Peyma in De Vrije Fries , deel 64, 1984, p. 79-83: J. Swart, Emigraasje as útwei foar driigjend ûnk, de lânferhuzer Woarp van Peyma.

Boek over Meinder(t)sma's in Dongeradelen op komst

noreply@blogger.com (Hans Zijlstra, blogger, sneuper, ondernemer) — Thu, 08 Dec 2011 09:40:00 +0000

Sneuper Sake Meindersma is bezig met het finaliseren van een familieboek met de (voorlopige) titel:
Meindersma’s en Meindertsma’s, een geslacht uit de Dongeradelen.

Het boek is 170 pagina’s, inclusief een namenindex van 14 pagina’s. Het vermeldt vrijwel alle Meindersma’s. Zoals u ziet uit de inhoudsopgave hieronder, ligt de nadruk op de nazaten van Meindert Wiggers (1740-1785),(hoofdstuk 7,8 en 9).
Mocht er belangstelling zijn, laat het dan per omgaande weten (smeindersma apestaartje kpnplanet.nl). Het boek moet voor de kerstdagen gedrukt zijn. Het boek, in full-color, kost € 35,-.
In Noordoost Friesland gratis bezorgd.

Inhoud
Woord vooraf.
Meindersma's, waar komen ze vandaan en hoe zijn ze verwant... ……………...7
2. Nazaten van Meindert Wiggers en Antje Douwes/ Eelkje Visser……………...17
3. Nazaten van Bokke Wiggers en Doetje Postmus………………………….........29
4. Meindersma's in Ee…………………………………………………………....45
5. Nazaten van Ernst Wiggers en Pietje Crameris…………………………..........62
6. De vierde tak………………………………………………………………….74
7. De tak 2A,Meindert Wiggers(1740-1785) en zijn nazaten nader beschreven....78
8. De lotgevallen van Eelke Meinderts Meindersma……………………….........88
9. De kinderen en kleinkinderen van Eelke Meindersma en Minke van der Wal…………………………………………………………....95
10. Brood van Meindersma….………………………………………………......123
11. Meindersma's in den vreemde……………………………………………….135
12. Schetsen van tijden en plaatsen waarin Meindersma’s leefden.
Kerk en politiek.…………..............................................................................141
13. Namenindex.…………………………………………………………………150
14. Bronvermelding…………………………………………………...…………166

En hieraan gerelateerd heeft ons lid Brink een vraag of er mensen zijn die oude foto's in een album met Meindersma's en Botma's herkent. Reacties zijn welkom, zie de pagina met de gescande foto's.

Oproep tot info over dokter Jarl Ruinen uit Ee

noreply@blogger.com (Hans Zijlstra, blogger, sneuper, ondernemer) — Mon, 05 Dec 2011 10:32:00 +0000

Ons lid Reinder Postma heeft de afgelopen tijd diverse boeken geschreven met persoonlijke verhalen van mensen uit Noordoost Friesland die de Tweede Wereldoorlog hebben meegemaakt (zie De Oorlog een gezicht gegeven). Zijn volgende onderzoek naar de oorlog schuift op naar Dongeradeel. Specifiek is hij geïnteresseerd in de rol van dokter Jarl Ruinen, huisarts uit Ee (zie foto rechts) die in januari 1945 aan de Woudweg in Dokkum met 19 anderen is gefusilleerd door de Duiters.

De oproep behelst de vraag of er nog iemand is die vanuit eigen stukken of overlevering feiten kan aandragen over de rol van Ruinen in de oorlog. Deze persoon wordt gevraagd dit bij Reinder Postma te melden, een kopie te sturen enz.

Hij weet onderhand dat Ruinen vele joden heeft ondergebracht in Oost-Dongeradeel, tussen de 35 en 50 (er komen steeds meer bij). Hij had kontakt met ds. Frevel, de doopsgezinde predikante uit Dokkum, met Klaas Wijbenga uit de Valom, met Sipkes en Humalda uit Dokkum, met Yme Holwerda uit Oosternijkerk en nog veel andere mensen.

Alle aanvullingen zijn welkom!
Voor inlichtingen kunt u Reinder Postma rechtstreeks mailen.

Scheepsmodellen in Friese kerken

noreply@blogger.com (Hans Zijlstra, blogger, sneuper, ondernemer) — Sun, 04 Dec 2011 09:15:00 +0000

Enige tijd geleden kocht ik antiquarisch het aardige boekje Scheepsmodellen in Nederlandse kerken, in 1987 uitgegeven door de toenmalige Staatsdrukkerij.
Het geeft een overzicht van de scheepsmodellen die vaak aan het plafond van kerken hangen in vissersplaatsen aan de (voormalige) zee. We hebben het dan over de Noordzeekust, Waddenkust en voormalige Zuiderzeekust. Voor het bereik van dit blog beperk ik me tot de modellen in Friese kerken.
De auteur, J. M. G. van der Poel, landbouwhistoricus en emeritus-hoogleraar aan de Landbouwuniversiteit van Wageningen, was betrokken bij zowel het Openluchtmuseum in Arnhem als het Zuiderzeemuseum in Enkhuizen.
Het KNHG schreef een uitgebreide recensie (pdf) over het boek met historische achtergronden.
In Hollum op Ameland hangt in de Hervormde Kerk een driemaster, een model van een Amerikaanse walvisvaarder, gebaseerd op tekeningen van de Charles W Morgan. Deze is gebouwd en geschonken door J.K. Koornstra uit Harlingen in 1975. Het schip is de Jonge Jan genaamd, ontleend aan de grafzerk van de Amelander commandeur Hans Barentsz die op 7 juni 1790 overleed. Op zijn zerk bij de Hollumer kerk staat zijn schip de Jonge Jan afgebeeld.

Paesens-Moddergat: model van een vissersschip, blazer, tweemaster, WL1, 1979. Dominee Franje nam het initiatief en werd door Tj Hiemstra uit Wierum ten uitvoer gebracht. Zijn echtgenote had als overgrootvader TW Post, de voormalige eigenaar van de WL1, De vrouw Trijntje. Aanvankelijk genoot het scheepje niet de instemming van alle kerkgangers. De landbouwers vonden dat er ook een symbool van hun beroep moest worden opgehangen, bv een ploeg of eg, maar dat is er niet van gekomen.

In Oosterzee hing ooit een model van een oorlogsschip maar deze is verdwenen. De Fries journalist Jacob Hepkema (1845-1919) schreef er omstreeks 1900 een artikel over. In 1909 werd het scheepje verkocht aan opkoper Marcus Davidson uit Lemmer voor 50 gulden.
Oost-Vlieland heeft een model van een zeilende loodskotter uit 1979. Op initiatief van JC Noordzij werd het model gebouwd door Van Eijk's scheepsmodellen in Wolsum.
Sneek: In de hervormde Grote of Sint Maartenskerk hing een scheepje van onbekend type die in 1772 beschreven werd in de kroniek van Napjus. Voor 1786 is het uit de kerk verdwenen.
Op West-Terschelling hangt een model in de Hervormde Kerk van een topzeilschoener, in 1928 gebouwd door de Terschellinger smid Tjebbe Stobbe. Het is door schippersvereniging Het Wakend Oog in bruikleen gegeven in 1968-1969.
In Woudsend hangt sinds 1982 in de katholieke Heilige Michaelkerk een model van een Lemsteraak. Op initiatief van pastoor J. van der Wal, die de scheepjes in Denemarken en Frankrijk zag, werd door de oud-visser J.N. Silvius dit scheepje gebouwd.

Duidelijk moge zijn dat in Friesland slechts op kleine schaal scheepsmodellen in kerken voorkomen, en dat ook nog vaak vrij recent. En dat terwijl reeds rond 1550 het eerste houten scheepsmodel werd geschonken aan de Sint Bavokerk in Haarlem.

Kralen-kunst of kitsch in museum Het Admiraliteitshuis in Dokkum

noreply@blogger.com (Hans Zijlstra, blogger, sneuper, ondernemer) — Thu, 01 Dec 2011 14:57:00 +0000

In museum Het Admiraliteitshuis in Dokkum is van 18 november tot en met april 2012 de expositie ‘Dokkumer kralencocktail: verrassende variëteit aan kralen in een museumcollectie, 500-2000 A.D.’ te zien.

In het kader daarvan organiseert het museum een zeer bijzondere kralen-determinatiedag op zondag 18 december. Een beetje zoals de bekende kunst&kitsch dagen, maar dan speciaal voor kralen. Voor zover bekend is dat in Nederland nog niet eerder gedaan, maar de verwachting is dat er veel belangstelling voor zal bestaan. Kralen zijn immers al sinds vele jaren onveranderd populair. Niet alleen bij de verzamelaar, maar ook bij de doe-het-zelver die kralen zelf maakt of er sieraden van samenstelt. In elke grotere plaats is tegenwoordig wel een speciale kralenwinkel te vinden waar de mooiste kralen per stuk verkocht worden.

Hoewel het museum zelf enige deskundigheid in huis heeft op het gebied van kralendeterminatie, betreft dat voornamelijk de categorie streeksieraden uit de 19de eeuw.
Om hun bredere kennis qua datering en herkomst is een viertal kralendeskundigen uit Nederland aangetrokken: Wil Werkhoven, Hans van der Storm, Tine Lambregts en Angeline van Achterberg. Hun achtergrond is divers: onder andere handel, archeologie, antropologie, collectionering. Wat zij delen is een in vele jaren opgebouwde, enorme kralenkennis en een niet aflatend enthousiasme voor dit onderwerp.

De kralenexperts kunnen u inlichten over herkomst, materiaal en datering van de meegebrachte kralen. Kettingen, armbanden, losse kralen, kralen op kleding, kralentasjes et cetera; erfstukken uit de familie, bodemvondsten, souvenirs van vakantie, gekocht op rommelmarkt, noem maar op.

Uitgesloten zijn kralen die van zaden gemaakt zijn. Daarvan zijn zoveel soorten, dat de determinatie te veel tijd zou kosten.

De kralen-kunst of kitschdag is op zondag 18 december, van 12.00-18.00 uur.

De kosten voor deze determinatie bedragen € 6,00 met een maximum van 4 objecten of 10 minuten per persoon. Donateurs van het museum betalen € 2,00. Dit is inclusief de toegang tot de rest van het museum.

Om lange wachttijden te voorkomen vragen wij u zich vooraf aan te melden. Dat kan via e-mail of bij de museumbalie. U krijgt dan een volgnummer en globaal tijdstip toegewezen. Aanmelden via info@museumdokkum.nl of 0519 293134.

Komt u van ver, dan kunnen wij u een arrangement aanbieden met het een paar huizen vanaf het museum gevestigde hotel/restaurant De Posthoorn.
1. Overnachting, ontbijt en lunch in het restaurant, kralendeterminatie en bezoek aan de tentoonstelling: alles inclusief op basis van 1-persoonskamer € 73,50 pp, op basis van 2-persoonskamer € 53,50 pp.
2. Kralenlunch tussen 12.00 en 14.00 uur in De Posthoorn, gevolgd door kralendeterminatie en bezoek aan de tentoonstelling: alles inclusief € 13,50.
3. Kralendiner, 3 gangen, na afloop van kralendeterminatie en bezoek aan de tentoonstelling: alles inclusief € 28,50.

Worp van Ropta (1504-1551), grietman van Oostdongeradeel

noreply@blogger.com (Hans Zijlstra, blogger, sneuper, ondernemer) — Fri, 25 Nov 2011 09:25:00 +0000

In Museum Martena in Franeker zag ik onlangs het portret van Worp van Ropta (1504-1551). Grietman van Oostdongeradeel. Staande, ten voeten uit, olieverf op paneel, hoogte: 195 cm, breedte: 100 cm.
De inscriptie en datum: Worp Ropta van wegen Römischer Keiserlicher Maiestaet Grietman over Doncardeel zra sue etates 38 ipsa die qua factum Aº 1542 den 20sten Octobris. Hij werd dus op 38-jarige leeftijd afgebeeld.
Worp van Ropta was een goed katholiek (de Reformatie had sowieso nog niet plaatsgevonden) en volgeling van keizer Karel V.
Het schilderij is in eigendom van het Rijksmuseum, dat het begin 20e eeuw aankocht. Ook het bijzondere schilderij van Sophia van Vervou heeft het museum Martena in bruikleen.
Op de bel-etage staat de oudst bekende renaissancekast van Noord-Nederland, waarvan Worp waarschijnlijk de opdrachtgever is (zie foto hieronder).

Sneuper Simon Wierstra heeft de genealogie van de familie Ropta uitgezocht.

Werp van Ropta, ook Worp, geboren 1504 ?, overleden 28 nov 1551 *, begraven Metslawier ,grafschrift: Ropta B... Abinga Rep...
Ao 1551 8 novebr sterf de edele erentfest Worp van Ropta, keyer mat olderma Docku grietma i Dogerdel ZC Ao 1534 den 3 july sterf syn frau Wuyck van Abinga Anno 157. Ropta Eysinga Aebinga Japna (?) Meckem Erisma ...

Worp was de zoon van Focke Sybrens van Ropta en Graets van Eysinga (geboren Bolta, zie de uitleg op de video van Hilda Bouta).

Worp van Ropta woonde te Metslawier op Ropta en was grietman van Oostdongeradeel 1539/1551.

Beneficiaal Boeken 1543: Werp heeft bezit te Metslawier.

Toegang Tresoar 342-05,inv.42;verkoop van land aan Worp Ropta (1541).

Toegang 327-132,1367:Werp heeft in 1545 een geschil met Tjepck,weduwe van Jasper Aesgema.

Hof van Friesland 16481-166 d.d.20-12-1538:er wordt tegen hem en zijn zwager Frans een proces gevoerd door Gabbe van Scheltema.

Andere zaken voor het Hof van Friesland:
HvF 16688-35,312 (1534 en 1536).
HvF 16689-37,58,104,306,314,318,325,426,434,458,492,575,596 (1538/1548).
HvF 16690-43,94,172 (1550,1551).
HvF 16691-147 d.d.1557 en HvF 16692-258 d.d.12-12-1561: wijlen Werp Ropta en zijn erfgenamen.
Zijn naam en die van zijn eerste vrouw op een zerk te Metslawier (de Vrije Fries XXIII , pdf).

Worp was gehuwd (1) met Bjuck van Aebinga, ook Wyve, overleden 3 jul 1534 *, begraven Metslawier,grafschrift, dochter van Sjoerd van Aebinga en Bets van Mockema, ook van Humalda.

Uit dit huwelijk:
           1   Cunira van Ropta, overleden 5 mrt 1555 *, begraven Metslawier, grafschrift
Zie grafschrift Metslawier met haar kwartieren Ropta,Eysinga,Aebinga,Mockema: Hier ist dbegronus der edel und gestreng her Christof v Sternsee r.k..m. mov zu Harlige starf ao 1560 de 1 febrij
Hier ist d begronus der vrau Kunera va Sternsee en dohter va Ropta starf ao 1555 de 5 mart
Dolochero Hayen
Sternsee Sigesdorf
Eisinga Mokema
Ropta Abinga
Anno 1637 den 4 januarij is gesturven den eedlen eersame gestreng her Bocke va Sternsee out 64 iaer en leit hier begraven. Anno 1641 den 20 aprilis is gesturven de eedle eerbare fraue Catharina van Heerma sijn huisfrou out in haer 63 jaer en leit alhier begraven

Met Cunira stierf het geslacht Ropta uit.

Toegang 347-1045:inventaris van de goederen van ....Ropta,echtgenote van Chr.van Sternsee (1550).
Toegang 347-679:Kinsck van Ropta,weduwe Hermana,schenkt haar goederen aan de kinderen van Christiaan en Cunira (10-12-1565).
Cunira was gehuwd met Christoffel van Sternsee, afkomstig uit Duitsland, overleden 1 februari 1560, begraven te Harlingen of Metslawier ?, grafschrift in beide plaatsen.
Olderman en drost van Harlingen en ook grietman van Barradeel 1553-1556.

Worp was gehuwd (2) met Anna Georgesdr Schenck van Toutenburg, dochter van George Schenck van Toutenburg.

Update, via Hilda Bouta: De oudere mensen van Oost-Dongeradeel zullen het schilderij wel herkennen. Een kleinere copy van het originele schilderij van de schilder Bouke van der Sloot hing nl. in het Gemeentehuis van Oost-Dongeradeel te Metslawier. Deze copy was in 1953 aan de Gemeente geschonken door Mr. Meindertsma uit Zutphen, die in Ee gewoond had. (gegevens uit 'Metslawier van Toen' G.Jongeling, 1982)
De vrouw van Worp Ropta, Wuijck of Biuck Aebinga, is trouwens een achterkleinzoon van Sjoerd Aebinga van Blija en Beijts BOLTA. Sjoerd Aebingha van Blija tr. Beijts BOLTA
zn: Andlof Aebingha               tr. Saepk NN , zijn 2e huwelijk
zn: Syurd Aebingha                tr.Beits Mockema (Humalda), zijn 1e huw; later hertrouwd met Beits Sybesd. Scheltema
dr: Biuck (Wuyck) Aebingha   tr. Werp Ropta
Update 2: Inmiddels is een discussie ontstaan over de vraag of Worp van Ropta wel echt een geboren Ropta is! Zijn zuster Sjouck is ook geboren 1504 op basis van leeftijd bij overlijden. Zijn beide kinderen soms uit het eerste huwelijk van Graets Bolta met Worp Tjaerda van Starkenborg? Bovendien wordt Worp Tjaerda van Starkenborg nog in 1505 vermeld op de lijst van Friese edelen. Simon Wierstra en Hilda Bouta zullen dit nader onderzoeken.

Apotheek Baas, Apotheker aan de Zijl van 1882 tot 1947

noreply@blogger.com (Hans Zijlstra, blogger, sneuper, ondernemer) — Wed, 23 Nov 2011 09:20:00 +0000

De apotheek van Baas was gevestigd in het oude Blokhuis aan de Zijl, in het centrum van Dokkum.
Het is heel goed mogelijk dat hier in de 17de eeuw ook al een apotheker zat, namelijk Abe Hendrik Dekema (geboren 1650).

Rond 1875 waren er minstens 4 apotheken in Dokkum.
K.D. Baas volgde Boekhout op, die van 1868-1882 apotheker was op de Zijl. Baas overleed in 1947 en werd opgevolgd door dr. P. Gunster (deze overleed in 1969).

Poppenhuis
Baas maakte voor zijn kleindochter een poppenhuis in de jaren 1928-31. Er zijn weinig grote poppenhuizen uit de eerste helft van de 20ste eeuw bewaard gebleven in Nederland. Deze is des te interessanter, omdat Baas ook zijn apotheek in miniatuur uitbeeldde.
Apotheker Baas had als uithangtekens een hertenkop met gewei en een aantal losse geweistangen. Dit trof men vaker aan bij apotheken, vooral in het noorden des lands (zie de voorbeelden in de database van het Fries Scheepvaartmuseum).

Uit het persbericht in 2008 van het Admiraliteitshuis:
Toevallige vondst in archief museum het Admiraliteitshuis
Gedicht over apotheek past goed bij expositie over ‘Pillen, Poeders en Parfums’

Van 1 maart t/m 17 mei (2008) is de tentoonstelling ‘Pillen, Poeders en parfums, geschiedenis van drogisterij en apotheek in Dokkum’, te zien in museum het Admiraliteitshuis in Dokkum.
…..
Tot de belangrijke stukken behoort ook het poppenhuis, dat omstreeks 1930 door apotheker K. Baas gemaakt werd voor zijn kleindochter Annet. Het poppenhuis is een kopie van zijn apotheek annex woonhuis (nu het Blokhûs op de Zijl). Een vergrote foto erbij uit ongeveer dezelfde tijd laat twee van de apothekersassistenten zien, onder wie juffrouw Engels, bij de toonbank van de apotheek.
Toevallig werd er door een van de museummedewerkers een gedicht gevonden over deze apotheek in het archief van het museum. Het gedicht is geschreven door Mw. T. E. Douma – de Vries en luidt als volgt.

OUDE APOTHEEK – Anno 1622
Bij jou voorname oude gevel
paste een oud voornaam beroep.
Een huis met sfeer en allure.
Souterrain en hoge blauwe stoep.
Met ontzag ging je daar naar binnen.
Daar maakte men poeders, drank en pil.
Soms mocht je daar wel eens op wachten;
dan volgde je alles aandachtig en stil.
Juffrouw Engels, met kom en vijzel
of langdurig schuddend met een drank.
Rood stond het kacheltje te gloeien.
Je zoog op een dropje en zat op een bank.
Een andere wit geschorte juffrouw
was met een weegschaaltje in de weer,
Vouwde de poeders in papiertjes.
En Ka - De – Baas, dribbelde op en neer.

Oude vertrouwde Apotheek van vroeger.
Het was zo eenvoudig knus en klein.
Met heimwee zie ik jouw oude gevel.
Zoals het was, zal het nooit meer zijn.

Met dank aan Ihno Dragt, directeur van Museum Admiraliteitshuis te Dokkum.

De galg van Ezumazijl

noreply@blogger.com (Hans Zijlstra, blogger, sneuper, ondernemer) — Sat, 19 Nov 2011 09:41:00 +0000

Professor Hans Mol publiceerde in 2006 in De Vrije Fries een artikel genaamd Galgen in laatmiddeleeuws Friesland.
Voor 1515, het jaar dat hertog Georg van Saksen zijn autoriteit over de Friese landen overdroeg aan Karel V van Habsburg, moeten er minstens 40 galgen in Friesland tussen Vlie en Lauwers gestaan hebben.
Hoewel de middeleeuwse Friese wetten, opgetekend in de Lex Frisionum, de uitzonderlijke situatie van Friesland beschrijven waar moord kon worden afgekocht in plaats van vergolden, werden ook hier misdadigers op duidelijk zichtbare plaatsen opgehangen. Dit ter afschrikking en waarschuwing vaak langs een drukke weg of op een verhoging in het landschap. Met name in de steden was er nog een afzonderlijke galg waar de executie plaatsvondt en een galg/platform waarop de gehangenen nog tijden tentoongesteld werden, tot ze totaal verrot en opgegeten waren door vogels en andere dieren. Een van de bekendste plekken met galgen buiten Friesland was de Volewijck, aan de noordoever van het Amsterdamse IJ. Galgen stonden vaak naar het noorden gericht en meestal ook nog buitendijks, letterlijk buiten de gemeenschap geplaatst, op de grens van land en water.
Mol heeft bij zijn onderzoek uitgebreid gebruik gemaakt van het Friese Historisch-Geografisch Informatiesysteem (HISGIS), veelal door te zoeken naar topniemen met het woord galg in combinatie met een logische plek en literatuuronderzoek. Een van zijn bronnen is de kroniek van de Ommelander edelman Johan Rengers van Ten Post die rond 1585 o.a. ooggetuige Wittie Douwes uit Anjum citeert over de galg in Kollumerland nabij het gefortificeerde huis van edelman Sippe Meckema. Rengers was overigens een fel pleibezorger van een onafhankelijke status van de Ommelanden t.o.v. de stad Groningen. De Ommelanden waren volgens hem duidelijk Fries gebied, terwijl Groningen in wezen een Drentse handelsplaats (aan het einde van de Hondsrug) was.
Maar de duidelijkste beschrijving van de plaats van een galg door Johan Rengers was die van Oostdongeradeel: iets ten noorden van Ezumazijl (kaartje), op land achter de dijk langs de Lauwerszee, dichtbij een wateruitlaat.
Leest u het hele verhaal online (in de Engelse vertaling) over Gallows in Late Medieval Frisia.

Vrijdag 18-11 Friezendag in Tresoar over 1811

noreply@blogger.com (Hans Zijlstra, blogger, sneuper, ondernemer) — Wed, 16 Nov 2011 10:08:00 +0000

Tresoar staat dit jaar stil bij een aantal gebeurtenissen uit 1811; het jaar waarin de Burgerlijke Stand is ingevoerd. Alle aanwezige inwoners van Friesland die in dat eerste jaar zijn aangegeven bij de Burgerlijke Stand zijn verzameld op www.fryslan1811.nl. Op deze site kunt u uw eigen stamboomgegevens koppelen aan een geboorteakte uit 1811 en zo een stukje van uw familiegeschiedenis bij elkaar puzzelen.

Hoe zit het bijvoorbeeld met uw familienaam? Is het afgeleid van een patroniem, een kenmerk of een toponiem? Een kijkje op de site van het Meertens Instituut over achternamen leert u ook vaak meer en geeft de geografische verspreiding van uw naam in Nederland.

In het online bestand van Tresoar zitten 4151 geboorte-acten van mensen die in 1811 geboren zijn. Als er ook een familielid van u bij zit kunt u de digitale genealogie-puzzel vanaf dat punt naar u zelf terugleiden.
Leest u ook de artikelen over de Universiteit van Franeker (die in 1811 ophield te bestaan) en de Acte de Francisation en monsterrol uit 1813 van de tjalk La Femme Doetje.