Dagaalka oo fiidkii hore bilowday ayaa waxaa uu ka bilowday weerar ay Xoogaga Alshabab kusoo  qaadeen xero  ciidan oo ay dowladda KMG ah iyo ciidamada Itoobiya ku leeyihiin duleedka degmada.

Dadka ku dhaqan degmada Luuq aya sheegay in dagaalka uu mar usoo dhowaaday gudaha magaalada balse aan lagu dhex dagaalamin.

Xarakada Alshabab ayaa sheegtay in dagaalka ay ku dishay 5 ka tirsan ciidamada dowladda KMG ah iyo 13 Itoobiyaan ah.

Saraakiil u hadashay ciidamada dowladda KMG ah ayaa beeniyay sheegashada Alshabab, waxaana ay carabka ku dhufteen in dagaalkaas ku dileen 7 ka tirsan Alshabab qaar kalana ay dhaawac ku qabteen.

Dhanka kale, waxaa ka socda degmada Garba haareey ee xarunta gobolka Gedo, kulan wadahadal ah oo u dhexeeya saraakiisha ciidamada dowladda KMG ah iyo kuwa Ahlu Sunna Waljamaaca ee gobolka kawada arrimiya.

Kulanka ayaa kusoo beegmaya xilli ay soo baxayaan  warar sheegaya in khilaaf ku aadan qaabka dagaalka Alshabab uu ka dhex jiro ciidamada huwanta ah.

Ciidamada dowladda KMG ah ayaa ku talinaya in lagu duulo goboladda Bay iyo Bakool halka kuwa Ahlu Sunna ay qabaan in degmooyinka Alshabab kaga sugan tahay gobolka Gedo duulaan lagu qaado.

Afhayeenka ciidamada Kenya Col Cyrus Oguna ayaa sheegay in labo kamid ah diyaaradaha qumaatiga u kaca ee Kenya ay duqeeyeen deegaanka Dalayad ee ka tirsan degmada Badhaadhe, ayna Alshabab ka gubeen ilaa 18 gaadiidka dagaalka.

“Weerarkaas wuxuu ahaa mid aad u wanaagsan, waayo waxaan ku helnay ayaga oo gaadiidkooda saaran, waxaana ka dilnay tiro badan.”ayuu yiri Oguna.

Oguna ayaa intaa ku daray in weerarka ay qaadeen kaddib markii ay heleen xog ku saabsan abaabulka Alshabab ee deegaankaas.

Afhayeenka Kenya u qaabilsan howlgalka Soomaaliya Emmanuel Chirchir ayaa qiyaasay in ilaa 100 Alshabab ah lagu dilay weerarkaas oo dhacay galabnimadii Jimcaha.

Ciidamada Kenya iyo kuwa dowladda KMG ah ayaa toddobaadkii tagay la wareegay gacan ku haynta deegaanka Hoosingow iyo degmada Badhaadhe kaddib markii Alshabab isaga baxeen.

Xarakada Alshabab ayaa beenisay sheegashada ciidamada Kenya, waxaana fariin ay Alshabab ku faafisay bogga Twitter ay ku leedahay lagu sheegay inaysan jirin wax weerar ah oo ka dhacay deegaanka Dalayad.

Guddoomiyaha Bisha Cas ee Soomaaliya, Axmed Maxamed Xasan oo booqasho ku joogo dalka Iran ayaa sheegay in Ururka Bisha Cas ee Iran uu ka qabtay Soomaaliya howl muhiim ah, waxaana uu ugu baaqay inay sii wadaan taakulayntaas.

Ururka Bisha Cas ee Iran ayaa Muqdisho ku leh xarun caafimaad oo joogta ah, waxaana sidoo kale ay si kumeel gaar ah dadka ugu daweeyaan 5 goobood oo ku yaala Muqdisho.

Hay’adda Bisha Cas ee Iran ayaa ayaa ka dhawaajisay inay qorshe cusub ka hirgalinayso Muqdisho, maadaama hadda ay dhamaatay macluushii dadka haysay, waxaana qorshahaas lagu sheegay in wanaajinaya noolasha dadka abaartu ku dhufatay.

Dowladda Iran ayaa waxay ka mid tahay dowladihii ugu horreeyay oo u soo gurmada shacabka Soomaaliyeed markii lagu dhawaaqay bartamihii sannadkii hore inay macluuli ka dilaacday qeybo ka tirsan Soomaaliya oo ay abaaruhu saameynta xun ku yeesheen.

Ra’iisul wasaaraha Soomaaliya ayaa lgu wadaa inuu shir-guddoomin doono shirka IC, khudbadna ka jeedin doono furitaanka shirka oo socon doona labo maalmood 5-ta iyo 6-da February.

Sidoo kale waxaa lagu wadaa in Madaxweynaha Djibouti Ismail Omar Gelle uu isna halkaas qudbad ka jeedin doono furitaanka shirka.

Shirkan ICG ayaa ku soo toosaya waqti xasaasi ah oo dowladda Soomaaliyeed ay ku howlan tahay dhaqangelinta Roadmap ka iyo sidii loo soo afjari lahaa xilliga kala guurka ah oo ku eg 21ka August 2012.

Sidoo kale dowladdu waxey ku howlantahay dib-u-habeynta baarlamaanka iyo dhameystirka dastuurka. Shirkan ayaa looga hadli doonaa arrimaah Roadmapka iyo shirka London lagu qaban doono 23 February.

Ra’iisul wasaaraha Soomaaliya ayaa Jimcihii kula kulmay Nairobi Wasiirka Arrimaha Dibadda ee UK Willaim Hague oo ay ka wada hadleen shirka London iyo sidii labada dowladood ay isaga kaashan lahaayeen in shirku uu noqdo mid najaxa.

Ra’iisul wasaare Cabdiwali ayaa u sheegay William Hague in shacabka Soomaaliyeed ay ka sugayaan shirka London inuu xal u helo sidii xal loogu heli lahaa Soomaaliya, isla markaana uu shirka London u sii cayilin lahaa horumarka laga sameeyey Roadmap ka iyo Garowe Principles.

Sheekh Shariif, oo booqday guriga hooyooyinka oo laga saaray qoysaskii muddada dheer deggenaa, wuxuuna sheegay in goobtaas ay ku shaqeyn doonto wasaaradda haweenka iyo arrimaha qoyska DKMG ah.

“Waa Alle mahaddii in dadka Soomaaliyeed in badan oo ka mid ah ay garteen qiimaha ay leedahay dowladnimada iyo in lasoo celiyo xarumihii adeegga bulshada, sababta ugu weyn ee dhismayaasha dowladda dadka looga saaranaya waa in dib u dhis lagu sameeyo,” ayuu yiri Sheekh Shariif.

Madaxweynuhu wuxuu in xarumaha dowladda loo hayo mashaariic dib loogu dhisayo, taasna ay abuurayso fursado shaqo iyo in hay’adihii howlgabka noqday inay dib u soo laabtaan, waana billow aad u wanaagsan. Isagoo u mahadceliyay dadkii goobahaas ka baxay.

“Mar kale ayaan ku celinayaa waa in laga baxo guryaha dowladdu leedahay, waayo qof markuu ku fikiro inuu ku noolaado hanti guud horumar ma gaarayo caruurtiisa iyo noloshiisana dhibaato ayaa uga imaanaysa,” ayuu yiri Sheekh Shariif. “Magaaladan kun sano ayay jirtaa waxaana doonaynaa inay u ekaato magaalo kun sano jirta, taasna waxay ku imaanaysaa in lasoo celiyo dhismayaasheedii iyo nadaafaddeedii.”

Madaxweynaha goobaha uu booqday waxaa ka mid ahaa: guriga hooyooyinka, xarunta dad dhigista dowladda hoose, dugsiga hoose, dhexe qasabka ee degmada Shingaani iyo hoteel Shabeelle oo dhammaantood qoysaskii deggenaa laga saaray.

Qoysaskii goobahaas laga saaray oo qaarkood uu madaxweynuhu la kulmay ayaa sheegay inaysan haysan goob ay dagaan, ayna ka codsanayaan dowladda in la siiyo goobo kale oo ay daganaa, iyadoo madaxweynuhu uu sheegay in arrintooda wax laga qaban doono.

Booqashada Madaxweynaha ayaa waxay imaanaysaa iyadoo maanta ay ku ekedy 12-casho oo loo qabtay dadka daggan dhismayaasha dowladda, waxaa wehliyay booqashada xubno ay ka mid yihiin: wasiirka gaashaandhigga, wasiirka garsoorka, wasiirka maaliyadda, wasiirka warfaafinta, wasiiradda arrimaha haweenka iyo qoyska iyo taliyaha ciidanka booliiska.

Doodda oo ay soo qaban-qaabisay hay’adda wadahadalka bulshada (CCD) ayaa waxaa xubnihii ka qaybgalay ay ku dheeraadaan sidii la isugu xiri lahaa macalimiinta dugsiyada Qur’aanka, ardayda ay wax baraan iyo waalidiinta.

Ugu horreyn waxaa lagu furay doodda saliga Nebi Muxamed (CSW) kaasoo ujeedadiisu ahayd in lagu muujiyo xuska dhalashada Nebiga, iyadoo mas’uuliyiin Ahlusunna ka tirsan oo ka qaybgalya kulanka ay halkaas ka jeediyeen hadal ku saabsan fadliga ay leedahay xusuusashada dhalashada Nebigeenna Muxammed.

“Dood-cilmiyeedkan waa mid aan ku doodeyno in waalidiinta iyo macalimiinta la isku-xiro, ardaygana looga faa’ideeyo waxyaabo wanaagsan iyo in laga hortago in si khalad ah loo adeegsado. Waayo waxaa caddaatay in laga faa’iideystay isku xirnaasho la’aanta u dhexeysa waalidiinta, ardayda iyo macalimiintoodfa,” ayuu Sheekh C/qaadir Soomow ka sheegay kulanka.

Sidoo kale, waxaa dood-cilmiyeedka ka hadlay Sheekh Axmed Shuqul oo tilmaamay in waalidiinta ay hubiyaan caruurta dugsiyada dhigata, lana socdo waxyaabaha la baro, si dugsiga uu u noqdo mid kaalin muhiim ah ka qaadanaya koriinshaha cunugga iyo barbaarintiisa ah dhinaca diinta Islaamka.

“Maalin dhaweyd Shabaabku waxay macaliniinta dugsiyada Qur’aanka ugu baaqeen in jihaad ay ka qaybgalaan, waxay ka dhacday Ceelasha-biyaha iyo Afgooye, waan arrin la doonayo in dugsiyada lagu dumiyo, caruurtii iyo ardaydiinana ay marnaansho dhanka waxbarashada diinta ah ku timaado si looga dhaadhiciyo wixii la doono,” ayuu Sheekh Axmed Shuqul isaguna ka sheegay kulanka.

Macalin Axmed Macalin Maxamed oo la sheegay inuu yahay guddoomiyaha dugsiyada Qur’aanka ee Gobolka Banaadir oo isaguna hadal ka jeediyay kulanka ayaa sheegay in bulshada ay diinta fududeysatay, isagoo soo qaatay dhismayaasha dugsi Qur’aanka oo ah goobo aan la iska xil saarin sidii loo qurxin lahaa iyo caruurta dhigta dugsiyada oo aan lasoo nidaamin.

“Aniga sanadkii 2010 waxaan hayay dugsi Qur’aan 280 arday dhiganaysay, haddana waxba kama hayo, marka hore dugsiyadii Qur’aanka ayaa la fududeystay iyadoo laga dhigay jiingad wasaq badan, caruurta waalidiinta soo diraya waxay soo dirayaa iyagoo indhaha fiish ku leh ama aanay nadaafaddiisu dharku wanaagsanayn, waana meeshaas halka ay dhibaatadu ka timid,” ayuu yiri Macallin Axmed.

Mallinku wuxuu sidoo kale sheegay in isaga uu dugsi Qur’aanka uga tagay mid ka mid ah ardaydiisa oo ugu habjabay inuu dilayo, isagoo xusay in magaalada Nairob uu qax uu ku tagay uu wax ku baray arday Soomaaliyeed oo dalka Kanada laga keenay.

Sheekh Axmed Siyaar oo ka mid ah culummadii doodda kasoo qaybgalay ayaa isaguna ka sheekeeyay tarbiyadda ardayga, si sheegay in ardayda marka hore la baro in wax-barashadu ay tahay mid noloshiisa wanaajinaysa, isagoo xusay inaan loo baahnayn in ardaydu uu macallinkiisa la dagaalamo ama u xanaaqo.

Waxaa kaloo hadal-qiimo badan ka jeediyay dood-cilmiyeedka Sheekh Muuse Cago-weyne oo si gaar ah uga hadlay xiriirka waalidka iyo macalimiinta ee dhinaca ardayda, wuxuuna hoosta ka xariiqay in macalimiinta qaarkood lagula xisaabtamo waxyaabaha ay barayaan ardaydooda.

Sheekh Maxamed C/raxmaan oo ugu dambeyn ka hadlay kulanka ayaa sheegay inay muhiim tahay in la weyneeyo dhalashada Nabi Muxumed (CSW), wuxuuna tilmaamay inay ku taariiqeysan tahay siirada nebiga, iyo muhiimada mowliid.

Dood-cilmiyeedkan ayaa qayb ka ah dood-cilmiyeedyo ay hay’adda CCD u qabatay bulshada qeybaheeda kala duwan, waxaana uu kusoo aadayaa iyadoo Al-Shabaab dhawaan macalimiin badan oo dugsi Qur’aanka ay ku boorriyeen inay ka qaybgalaan jihaadka, ayna ardaydooda ku baraarujiyaan.

Shirkii Khaatumo 2, ee ka dhacay magaalada Taleex, aanse helin gurbaan garaacii shirkii Garoowe oo kale, laguse suntay inuu horsed u noqon doono midnimada Soomaali, ayaa markii la soo gabagabeeyey, Siilaanyo weerar ku qaaday magaalada Buuhuudle, ismaqiiq cad iyo meel dayoshao la’aan, isma weydiin maxaa soo kordhay? Mana xog waraysan, maxaa lagu heshiiyey? Wallidiisu dadka dhan yey ka yaabisay.

Siilaanyo oo markii horaba ku hawlanaa garaadyo xirid, isku shaandhayn wasiirro, midkaan xil ka qaad ee kan u dhiib, magacaabid gudoomiye gobol, degmo iyo tuulo, ayaa shirka Khaatumo 2 lagu go’aamiyey maamul goboleed, saskii uu ka qaaday waaba la ogaa, wali wuxuu ku jiraa shoog, malaha wuxuu islahaa SSC ma dhisan karaan maamul ka madax bannaan Somaliland iyo Puntland?.

Way fiicnaan lahayd inuu caqligu shaqeeyo, garashada la adeegsado, goobaynta iyagaa billaabee, haddii laga gobolaystay maxaa guhaadda keenay? Maxaa wiil Soomaali u go’ayaa? Maxaa hooyo Soomaali u gablami? Maxaa afo Soomaali Asay gambo u qaadi? Dadku waa xidid, xigaalo, walaalo, daris iyo ood wadaage, miyeysan habboonayn, inaan la kala dilin? Maan maran iyo maqaam muran!

Puntland, maamulkii marti soorka iyo marti wanaajinta, shirkii Groowe ayaan dhaliillo yar ka qoray, waaba la ogaa wixii dhacay, waxaasne doonayaa inaan dadka xusuusiyo marka maamul la dhaliilo, yaan la isku qarin qabiil iyo isbaaro, meesha xaal marayo ma wanaasgana, ha ahaato dadka reer Puntland ama dadka ka soo qaxay qaxarka Alshabaab, Amisom iyo abaaraha ku duftay deegaannada koofureed, balse dadka qaarkii waxaa uma muuqdaan.

Ma ahan markii ugu horreeyey ee hadallada midab takoorka iyo isir nacaybka ku salaysani Faroole ka soo yeeraan, maamulkaa rag yaa isu daba maray, qaylo sidaa u weyn kama jirin dhanka reer koofurka, C/laahi Yuusf iyo Cadde Muuse, Faroole siduu xilka u qabtay wuxuu u soo jeestay maasaakiintaa aan hoy iyo hargal midna haysan, maruu yiraa waa inay is diiwaan galisayaan, iyo maruu yiraa argagixisadu waa reer koofur, waaba yaabe ninku miyuusan xishoonayn? Sida muuqata maya, ee reer Puntland ha ka digtoonaadaan godobta ninkani u beerayo.

Puntland hadda wayba guulaysatay, sida hadalka loo dhigay, maadaama shidaal qodonayso, ma xumo, hurmar bogaadin mudan, mise la is weydiiyey, shidaal iyo burcad badeed inaan la isku baal wadi Karin, shidaal iyo shabaq inaan la isku shaandhayn Karin, amni xumida ka taagan Puntland ma ahan mid dhiirigalinaysa maalgashi, waase arki doonnaa meesha ay wax ku dhammaadaan. Maan maran iyo maqaam muran!

Galmudug state, khilaafkii go’aan ayaa laga gaaray, dantu waxay dhaafi waysay in burcad badeeddu beesha sii maamusho, kaligood ma ahan haddi, sadarada sare yeysan kaa silloon, hadda waxaa loo bira tumanayaa Hobyo iyo in dagaal lala galo beesha Cadaado, waa sida hadalka loo dhigay, iimase dhadhamin arintaa!

Sababihii xilka looga qaaday Caalin hadday wali taagan yihiin, maxaa keenay in la yiraa xilka ha loo daayo? Mise waa xumaanta ha sii xumbayso, ee yaan xilka laga xayuubin? Waxaan garan waayey raggan lagu sheego nabaddoonnada, iyagu miyeysan dunida la socon? Markuu dhibku dhoco ayey Xamar ka soo xaydxaytaan, waxaan ku xallinay in xaalka sidii hore loo daayo ayey xaajada ku soo xiraan, marka hore masuuliyadda saaran, maa toos u abbaaran? Inta aysan wax dhicin, si go’aanka dambe u fududaado.

Guddoomaha maxkamadda sare ayaa xilkiisa iska casilay, maadaama ay u cuntami waysay qaabka odayaashu wa u go’aamiyeen, waxaase xigmad lahaa hadalka uu ku cilleeyey is casilaaddiisa, isagoo yiri: “dadkan sharci Islaam iyo mid caalami ah midna dhawri maayaan”, ka dib, waxaa isna is casilay ku xigeenkiisa, wuxuu ku gaabsaday, waxaan isu casilay wuxuu gudoomiyuhu isu casilay.

Go’aanka labadan masuul wuxuu farriin culus u yahay, dad badan oo ku dooda waxba ma qaban karno, meeshana kama tagi karno, run ahaan inayan is qabayanayn, Maahmaah ayaa leh: “Meel ama waa laga muuqdaa ama waa laga maqnaadaa”, si dhab ah waxaa u hirgaliyey labadan masuul, oo xilka isaga tagay, ka dib markii sharcigii la garab maray, xeer jajab iyo xukun qalloocanna laga xigsaday, miyeysan mudnayn labadan masuul in lagu daydo? Maan maran iyo maqaam muran!

Ahlusuuna, Dhuusamarreeb waa xarunta gobolka Galguduud, waxay xudun u tahay Ahlusunna, xigaalada Xabashida ee xilligan, waxay ka dhammaan la’dahay dagaal rogaal celis ah iyo ku dhufo oo ka dhaqaaq, ma mid loogu talagalaybaa? Mise waa nacasnimo meesha ku jirta? Miday tahayba magaalada kuma qummana sidaa. Maan maran iyo maqaam muran!

Hiiraan waa hugmaysaa, waxa ka soo higle saadilin kaliya kuma filna, sidii ay u soo galeen magaalada Beledweyn Xabashidu, waxaa ka dhacay xasuuq loo gaystay dad, yaa dilay? Sidee loo dilay? Xilligee la dilay? Waa su’aalo aan cidna ka jawaabi karin, u baahan baaritaan dhab ah, waxaa xigay booqashadii Gaas, oo runtii dabkii dansanaa Gaas ku bilbishay.

La yaabku waa markii ra’iisul wasaaruhu booqasho xabashiyeed ku tagay Beledweyn, saacado hadday xabashidu u xogwarrameen, dabcan meeshana ha ka saarin maamulka Dooxada Shabeelle, ayuu Muqdisho ku soo laabtay, waraysi uu BBC-da siiyey ayuu ku dafiray inay wax maamul ah ka jiraan Beledweyn, isla waraysiga ayuu kala hadlay, mar wuxuu leeyahay way na soo dhaweeyeen, marna wuxuu dafirayaa in maamul jiro, isuma kay qaban.

Midda la yaabka ah ayaa waxay tahay, markuu yiri: “si maamul goboleed loo dhisaa waa in la helaa ugu yaraan laba gobol”, waa mide Puntland markii la aasaasayey miyey ahayd laba gobol? Illeen marka Bari laga reebo inta kale waa la wada degaaye, kaba dhig, ee Galmudug ma laba gobolbaa? Iyadoo sidaa ah ayeyba ka qaybgashay shir aayaha Soomaali looga arrin sanayey, ma garan “Adigu waxba ma tihid”, oo haddaa qiimaynta maamullada ma Gaas ayaa loo xilsaaray?.

Taas siyaabo kala duwan ayaa looga hadlay, gaar ahaan waxaa ka hadlay mudanayaal ka soo jeeday Hiiraan, oo yiri faraha kala bax arimaha gobolka, waaba su’aale, Gaas gurracnaantiisa meeshii maamul ka jiro markuu sii adkayn lahaa, sii habayn lahaa, sii hormarin lahaa, ayuu isagiiba inkiray jiritaankiisa, malaha waa dumiye, iima bixin ujeedka hadalkiisa, wuxuuse ahaa midaan siyaasi ku hadlin, ninkii saacado ka hor ku marti sooray, inaad seef madaxa uga sartaa kaama mudna.

Intaa kuma ekaysan, ee wuxuu soo diray laba wasiir iyo shan xildhibaan, waxaa ugu tunweynaa  wasiirka qorshaynta qaranka iyo iskaashiga caalamiga  C/laahi joodax Barre, si ay muumul ugu sameeyaan gobolka, isagoo iska dhagatiray hadalladii xildhibaannadu u soo jeediyeen, aan mar kale ku celiyo, war ninku ma waalan yahay mise waa fayow yahay? Hadduu yiri maamul goboleed waxaa dhisan kara laba gobol iyo ka badan, muxuu u soo diray kuwan aan xushmadda iyo xilka waxba ka aqoon.

Waxaan uga jeedaa, horaa loo yiri: “Lagaa baray oo lagaa badi”, feerka iyo buujimada waxaa noo qaabilsabanaa baarlamaanka, maanta waxaa ku soo dorsoomay wasiirradii, berrina filo madaxweynaha iyo ra’iisul wasaaraha, wax haray ma jiraan, xukun iyo xeer midna lama dhawrayo, ethics akhlaakh iyo anshax midna lama dhuganayo, magac, muunad iyo sharaf midna lama tixgalinayo, waa ha yaacdo iyo maadigaa yiri.

Xalka khilaafka aan bal wax ka dhoho, horta gobolka ma degana laba beel oo qura, ee beelo badan ayaa degga, ee taas yaan cidna caad ka saarnaan, haddaba maadaama khilaafku ka taagan yahay maamulka gobolka, si looga hortago dagaal dhexmara beelaha ood wadaagta iyo xididka ah, waxaa lagu kala saari karaa sidan, in beelba mar ay qabato maamulka gobolka, tusaale ahaan, ina laba sano loo dhiibo beel, tan kale labada xigta hayso.

Haddii la isku afgarto miilootnka caynkaa ah, waxaa imaanaya yaa billaabaya oo xilka loo dhiibayaa marka hore? Waa sahlan tahay iyana, waa loo qori tuurayaa, tii ku soo baxda ayaa maamulka hor qabanaysa, dabcan dhanka kale waa in si weyn looga qaybgaliyaa maamullada kale beelaha kale ee gobolka wax ka dega, haddii kale sadbursigu ma idlaanayo, waligiina waa jirayaa.

Waxaanse doonayaa inaan mid dhoho, dhibka maanta taagan iyo madaxa la iskula jiro waxaa ka masuula ka ah dawladda, gaar ahaan mudane Gaas, oo isagu markii hore laalay maamulladii jiray, dabeedna rag aan magac iyo masuulinimo u qalmin u soo dirsaday meesha, waa qaska ha taagnaado, mayee waa in beelaha wada dega madaxa la isu galiyo, in dib loogu celiyo qadkii cagaarnaa iyo is qabqabsi aan dhammaanayn, mayee inaysan waligoodba heshiin. Maan maran iyo maqaam muran!

Jookarka siyaasadda sanadihii u dambeeyey Shariif Xasan, ayaa waxaa soo food saaray saami la’aan, ka dib markuu is yiri saaxadu waa kuu sallaxan tahay, sababta waa Kampala Accord, oo uu isa siiyey guddoonka baarlamaanka ilaa laga gaarayo august 2012-ka, ragguu shalay shilimaadka ku shubi jiray ayuu is yiri waad ka kaaftoontay, ee shaxaad dambe ha bixin, waase laga hoos kacay, rag yaryaraysi ma galo!

Haddii foodda la isdaray, xilka ayaa laga qaaday, ma xishoon mana sarriigan, ee wuu is xijiyey iskuna suntay xilka, iyana ma xeeladayn mana xeerin, ee xabadka ayey gacanta ka galiyeen, feer iyo faralaab, kuraas wiifaysa iyo tumburyo la isu adeegsay, xukun iyo xeer midna lama dhawrin, ethics akhlaakh iyo anshax midna lama dhugan, magac muunad iyo sharaf midna lama tixgalin, waa ha yaacdo iyo maadigaa yiri, hadda Shariif Sakiin wuxuu u madlan yahay mar kale shirka London, ma garan sababta, waan ku soo laaban qodobkan. Maan maran iyo maqaam muran!

Nuunoow, hawshiisa ayuu wataa, xukuumadda ayuu sadax casho u qabtay inay ku hortimaad baarlamaanka, si looga doodo waxa loogu yeero Roadmap-ka, oo qolo walbaa sheeganayso inay diyaar u tahay fulintiisa, sidaa uu yahay, waxaase la fahmi la’yahay waxa Roadmap-ku yahay, haddana waa loo wada dhiirran yahay, maya waaba loo tartamayaa, wuxuu noqday wardiga siyaasi isku sheegga Soomaaliyeed. Maan maran iyo maqaam muran!

Madaxweyne Shariif wuxuu laba mar ka hadlay dadka deggan xumaraha dawladda, hawl hirgalin u baahan, marka dadkan hoy loo helo, waaba yaabe, isagu ma wasiirka arimaha gudahaa? Ma gudoomiyaha gobolka Banaadiraa? Ma Duqa magaalada Muqdishaa? Ma gudoomiyaha degmooyinka ay ku yaalliin xarumahaasbaa? Sida muuqata wuxuu hayaa shaqadii ay qaban lahaayeen masuuliyiinta aan xusnay, isagoo ku ekaan wayey xilkiisa madaxweynenimo, malaha shaqo la’aan ayaan ku dhacay.

Wax wax isdhaama weynnay, xildhibaanno, gudoomiyeyaal baarlamaan, madaxweyne, ra’iisul wasaare, wasiirro iyo madax degmo, nin walba wuxuu eeganayaa meesha uu joogo, wax kama galin inta kale, wuxuu xoogga saarayaa siduu damaciisa u meel marin lahaa, darajana u gaari lahaa, hadduu gaarana uusan uga guurin.

Madaxweyne qabanaya shaqadii gudoomiye degmo, gudoomiye degmo oo qabanaya shaqadii madaxweyne, guddomiye baarlamaan oo qabanaya shaqadii wasiirka koowaad, wasiirka koowaad oo qabanaya shaqadii gudoomiyaha baarlamaanka, Aniga waxay iga maraysaa, meeshu ninku ka yiri: “Hashu maankayga qaadde ma Misaar bay laqday!”. Maan maran iyo maqaam muran!

Gaas isna wuxuu faraha kula jiraa meel waba, wuxuu isku shaandhayn ku sameeyey golaha wasiirrada, isagoo magacaabay wasiiro dawlayaal iyo ku xigeenno, waa yaabe hadday u dhimman tahay xukuumaddiisa wax ka yar shan bilood, haddii shir madlan yahay bishan nagu soo food leh, siduu ku hindisay inuu wasiirro cusub magacaabo? Waalli ka weyn ma arag.

Maamlin dhexdaa ah waxaa faraglintiisa lagu sii daayey nin watay 2 milyan oo Dollar, isagoo soo adeegsaday wasiirka arimaha gudaha C/samad macallin Maxamuud, hadda wuxuu ku dhaggan yahay maareeyaha Dekadda Muqdisho, sababa la xiriira boobka hantida qaran, doonayana in la booboo biraha dekadda dhexyaal, isagoo soo wakiishay wasiirka Dekedaha iyo gaadiidka Badda Aadan Cabdullaahi Aadan, haddii xaal sidaa yahay muxuu ka magacaabay gudiga la dagaalanka Musuqmaasuga, waa maaweelo aan muuqaal lahayn. Maan maran iyo maqaam muran!

Alsabaab iyada waxay ku jirtaa firxad iyo kala carar, waa caadadooda markay arkaan cadaw isma haystaan, Beledweyn kabta ha iga goyn ayaa ka dhacday, Gedo oo dhan way faarujiyeen, illeen waxay oleyn yaqaanniin waa Soomaalidee, iyagana miyeysan ku habboonayn inay joojiyaan falalka gurracan ee arxandarrada ah, ka waantoobaan gacma goynta iyo lugaha iyo gamcaha isdhaafka ay u jarayaan, oo dadkooda dhinac ka raacaan. Maan maran iyo maqaam muran!

Gedo, waxay la mid tahay Dhuusamareeb, habeenkiina waa laga qaxaa, maalintii waa lagu soo guryo noqdaa, Ahlusunnadaa iyo kuwan waxba is dhaami waaye, waxay ka dhammaan la’yihiin iska caabin, Baydhabo, iyada warkeedu waa kooban yahay, xarun argagixiso, balse nabdoon, oo aan dagaal iyo diriri ka jirin, taa oo guul la taaban karo ah. Maan maran iyo maqaam muran!

Kenya waxay hirgalisay ballanqaadkeedii, waxay duqayn ku waddaa magaalooyinka Jilib, Garbahaarrey, Buulo Xaaji, Luuq, Afmadow, Baardheere, Faafaxdhuun, Xayo, Taabto, Xagar, Qooqaani, Hoosingow, Kudhaa, Ceelcadde, Afgooye IWM, waxaa magaalooyinkaa duqeeyey  dayuuradaha dagaalka ee Kenya iyo kuwo aan la garanayn, duqeymahaas dhammaantood waxay ka dhaceen goobo aysan Alshabaabku ka dhaweyn, qasaaruhunu wuxuu gaaray dadka shacabka ah.

Duqayntii ugu xumayd waxay ka dhacday magaalada Hosingow, magaaladaa waxa ka dhacay waa xasuuq, magac kale uma hayo Anigu, waxaa la duqeeyey dad rayid ah, oo aan dagaal iyo dirir midna ku jirin, loona gaystay gumaad ka dhan ah nolosha Aadanaha, Jaziiradda Kudhaa iyana waa la faarujiyey, oo dadkii ka qexeen, ka dib markii duqaynta kala go’i weysay, dabcan qoyskii lagu xasuuqay Jilib yaan la illoobin!, taa kaliya ma ahan, dhaca, boobka, jirdilka iyo xadgudubyada joogtada ah, ee Kenyaanku ka gaystaan xeryaha qaxootiga ee Ifo iyo Xagardheer. Maan maran iyo maqaam muran!

Maaulka Azaania, isaga waxba kama galin dadka ku baaba’ayaa dagaalka iyo duqaymaha xulufadooda, waxaa taa uga muhimsan inay hirgaliyaan hanka ay higsanayaan ee huwan heeryada halaagga, Gaandi iyo inta ku gadaaman ma garan inaan sooyaalku gaboobin? Beeli beel ma kor dagi kartaa? Haddayse kor degto imisa ayey dul degaanaa kartaa? Caqligu miyuusan shaqaynayn? Kolley Soomaalinimo, walaaltinimo, xididnimo iyo ood wadaagnimo waxba tari waayeene, ma waxaa dadka ka dhaadhacsan haddaad shisheeye ku daaban tahay dadka waad jujuubi kartaa, dalkana waad qabsan kartaa? Waa ogaalli’idaa. Maan maran iyo maqaam muran!

Ugu dambayn, waxaa madlan shir London ka dhacaya dabayaaqada bisha labaad, shir nagama dhammaado shayna nooma hagaago, sanadkii la soo dhaafay waxaa la qabtay ugu yaraan 3 shir, waxaa ka badan kuwa magaca Soomaali ku suntay ee aysan goobjoog ka ahayn, haddaba shirkan maxaa laga filan karaa, oo warar kala duwani ka soo baxayaan? Qormo gaara ah ayaan ku faaqidi doonaa.

Run ahaantii walaac badan ayaa laga muujiyey shirkan, dad badan ayaa ka cabsi qaba in wadanka la galinayo Maxmiyad, waaba su’aale hadda ma madax bannaanahay? Marka laga soo tago maamul beeleedyada, wadanka waxaa xakuma caddaan iyo madawga xoogga ku jooga, haddiise la iclaansho maxay ka badalaysaa marka laguu maldaho? Waa meeshuu abwaanku ka yiri:

Marwo camal xun maangaab ninkeed maqasha baa dhaantaa

Muslinnimo nimaan kuula socon muuminnimo khaa ah

Gaal maxasta kuu dhawra ood magansataa dhaanta!

“Ninkii tashan waaya waa loo talin” murti ayaa dhahaysa, haddaba maxaa diiday in Soomaali loo taliyo hadday tashan waysay? Dhibka waxaa keenay in qolo walbaa qolada kale ku eeganayso dhibka, dayaca, duruufta iyo diihaalka, ayna dhammaatay walaaltinimo iyo darisnimo, haddaba miyeysan dhaamin in nala maamulo maadaama aan is maamuli weynnay, wali waan is giijinaynnaa, ma xumo, balse waa in la helaa dad ay daacad ka tahay qowl iyo fal dhaba, haddii kale Maan maran iyo maqaam muran!

Wadanka dhan waa holcayaa, muqdisho habeen walba dagaal ayaa ka dhaca, gobolada dhexe xabashi ayaa qabsatay, Kenya, Gedo iyo Jubbooyina ayey dadkii ku xasuuqaysaa, waxyeelladii abaarahu wali ma dhammaan, ee maangaabnimo miyaa ka weyn inaan sidaan ku sii jirno? Maangaabnimo miyaa ka weyn inaan sidaan xal u aragno? Maangaabnimo miyaa ka weyn inaan ku jirno isku shaanshayn iyo magacaabid? Maangaabnimi miyaa ka weyn inaan ku dulwareegno dabadhilif?  Maan maran iyo maqaam muran!

Bashir M. Hersi

brdiraac@hotmail.com

Jose Graziano da Silva, madaxa Hay’adda Qarammada Midoobay u qaabilsan Beeraha ee FAO ayaa sheegay in macluusha Soomaaliya ay haatan tahay mid meesha ka baxday, balse laga yaabo inay dib usoo laabato haddii aan lasii wadin gar gaarka banii’aadannimo ee loo fidinayo dadka Soomaaliyeed.

“Haddii aan sii wadin gar gaarka banii’aadannimo ee aan u fidinayno dadka macluusha kasoo bad baaday, waxaa dhici karta inay u dhintaan macluusha oo soo laabata.”ayuu yiri Silva.

Qarammada Midoobay ayaa bishii July ee sannadkii tagay shaacisay in laba gobol oo ka tirsan Soomaaliya ay ka dilaacday macluul.

Bishii September ee isla sannadkaas ayay Qarammada Midoobay gaarsiisay tirada gobolada macluusha ka dilaacday lix gobol.

Qarammada Midoobay ayaa haatan ku qiyaastay in 2.34 milyan oo ruux ay weli gar gaar u baahan yihiin gudaha Soomaaliya.

Sara u kac ku yimid dalaga kasoo go’a Beeraha iyo gar gaarka Caalamiga ah ayaa lagu sheegay inay meesha ka saartay macluushii jirtay.

Hay’adda FOA ayaa sheegtay in wax soo saarka beeraha Soomaaliya ee sannadkii tagay uu laba jibaar ka badnaa kii sannadkii ka horeeyay.

Daniel Duvillard, Madaxa howlgalada Hay’adda ICRC ee Bariga Afrika oo warsaxaafadeed kasoo saaray Nairobi ayaa sheegay in 1,000 tan oo digir ah ay ku halowday bakhaarada ku yaala goboladda Alshabab ka taliso, balse aan cuntadaas la qeybin.

“Ma jirto cunto aan ku habooneyn isticmaalka banii’aadanka oo la siiyay dadka gar gaarka u baahan ee ku sugan Soomaaliya.”ayuu yiri Duvillard.

Daniel Duvillard ayaa sheegay in heshiis ay la galeen Xafiiska Xarakada Alshabab u qaabilsan la socodka Hay’addaha Shisheeye, balse heshiiskaas uu hadda bur buray.

“Heshiisku wuxuu ahaa in 1.2 milyan oo ruux kuna nool Koonfurta iyo Bartamaha Soomaaliya aan bil waliba siino raashin, inta u dhaxaysay bilihii June ilaa December ee 2011.” Ayuu yiri Duvillard.

“Cuntadaas waxay waxbadan ka tartay macluul degaannadaas ka jirtay.”ayuu hadalkiisa raaciyay.

Xarakada Alshabab ayaa Isniintii lasoo dhaafay sheegtay in ICRC ka joojisay howlihii ay ka waday goboladda Alshabab maamusho, “maadaama ay ka baxday ammaanadii ay u dhiibteen ummada Muslimka ah ee goboladdaas ku dhaqan.”

Dadka ayaa ka cabsi qaba in Alshabab ay weerar rogaal celin ah kusoo qaado degmada, waxaana ay u barakacayaan dadkaas deegaannada miyigi ah.

Ciidamada isbahaysanaya ayaa shalay degmada Badhaadhe gacanta ku dhigay kaddib markii dagaal xoogan ay dibada degmada kula galeen xoogaga Alshabab.

Afhayeenka ciidamada dowladda KMG ee Jubooyinka Maxamed Daahir Faarax ayaa warbahinta u sheegay in dagaal saacado badan qaatay oo duleedka degmada Badhaadhe ku dhexmaray iyaga iyo Alshabab kaddib ay wareegeen gacan ku haynta degmadaas.

Afhayeenka ayaa sheegay in dhankooda uu halka askari uga dhaawacmayo, isagoona sheegay in xoogaga Alshabaab ay ka dileen dagaalyahanno fara badan.

Diyaaradaha dagaalka ee Kenya ayaa lagu soo waramayaa inay dul heebaabayaan degmada.

Xarakada Alshabab ayaa sheegtay inaysan wax dagaal ah la galin ciidamada huwanta ah, balse ay xeelad dagaal uga baxday Badhaadhe.