vooruit, vooruit,
in je trui met schuine strepen,
gekocht in de sale

en door de voorruit
nadert altijd maar de finish
die niet anders dan de start is

dit is een aanklacht
en – ik – ben – onschuldig –
ik hoef niks af te lossen
op te lossen
geen beloften

niemand zit me op de hielen
rijdt me in de wielen

en er wordt niet
in mij
geïnvesteerd

(maar is dat niet waar je tegenwoordig echte waarde aan herkent?
alles wat niet winst is, die niet anders dan winst is?
alles waar geen vergunning aan zal worden verleend?)

ze zeggen
dat tijd is als zand
dus doe mij maar het duin
om op te klimmen
met de modder en de muggen
en de mannen die zich toch niet willen binden

nee! aan mijn hand
geen ring
of geen kind
geen historisch lage
rentestand

ik wil iets vinden
dat nog moet beginnen
ik zelf moet gaan verzinnen

alleen los van het asfalt
kan je werkelijk
winnen

Deze week is het de EU weer niet gelukt om het eens te worden over de verdeling van 120.000 vluchtelingen. Op 500 miljoen Europeanen is dat zoiets als geen plek kunnen vinden voor één extra paar sokken in het gehele bagageruim van een Boeing 747.

Aan de buitengrens van Hongarije – tevens de buitengrens van óns Europa – is de afgelopen tijd een stalen hek opgetrokken. Er patrouilleren daar duizenden soldaten. Negen Syriërs en zeven Afghanen wacht tot drie jaar gevangenisstraf, omdat zij onder prikkeldraad door zijn gekropen.

Het Kabinet heeft niet kunnen verhoeden dat ze onze grenzen sluiten, maar waakt ervoor dat hetzelfde met onze ogen gebeurt. Nederland bouwt geen muren, tenzij voor scholen, theaters en ziekenhuizen. Daarom zal Nederland zich het komende jaar internationaal hard maken voor ruimhartige opvang van asielzoekers. Wij zullen de andere lidstaten aanspreken op hun verantwoordelijkheid, door het uitoefenen van diplomatieke druk én door het geven van het goede voorbeeld.

De begroting van ons land is zorgvuldig doorgerekend op de effecten van dit beleid. De minister van Financiën kan u verzekeren: we hebben genoeg.”

Dit stuk is eerder gepubliceerd in nrc.next (19-09-2015).

I am a speechwriter.

When you meet me at a party,
you react as if I am the biggest disappointment
since you discovered the Tooth Fairy doesn’t exist.

I am the personification of modern life,
in which nothing is real anymore.

Beef meat is actually horse.
The waitress’ smile is actually a way to get a tip.
And a passionate speaker is actually a puppet reading words from paper.
Words that he didn’t even bother writing himself.

Well, let me tell you this:
Those words don’t matter.

You may say in return
that rhetoric is an important part of public speaking.
Obama wouldn’t have been as captivating
had he proclaimed ‘verily, we are able!’
Churchill wouldn’t have been as inspiring
had he insisted ‘we will fight them everywhere and win’.

Agreed.
Beautiful words stand the test
of reprints of history books.

But to enter history books,
you need to catch the attention of history first.

And it is here, that words don’t matter.

Because a good speaker
is more than a messenger of prose.
A good speaker
is a person
who believes in an idea
so firmly
that he must make it heard.

I am just a speechwriter.

And there’s only so much I can do.

I can make you say words
you may have never thought of yourself.

I can suggest anecdotes,
metaphors,
whole new arguments even.

It is not a big deal to make your audience understand what you think.
But to change their thinking
and their actions,
you will need to make them feel what you believe in.

I guess you’ll need to believe in something first.

I am just a speechwriter.

I cannot make you believe
in ideas that you don’t genuinely care about.
And as long as you don’t care,
you will never deliver the speech convincingly.

Oh,
the times my colleagues and me have cringed
knowing our carefully crafted texts
had not even convinced the speaker to join his or her own ‘cause’.

Meta-commentary on the text:
“‘The fish in the Rhine are doing better than ever.’
Yes, this is well written.”

Direct conversation with the writer:
“I’m just looking at the speechwriter in the back of the room, because I am not sticking to the text. You did a great job preparing, sorry!”

Total mess-up of your own concepts:
“We need i-novation to make e-novation the core of innovation.”

What a noise!

Whereas a speech,
well-performed,
is much like music:
it has verses, dynamics, a leitmotif.

(“I am just a speechwriter.”)

The true artist is the speaker.

Ladies and gentlemen,

Your ideas will only stand
if you make us feel you stand by your ideas

If you put the music to our song
If you give the rhythm to our blues
If you show the rhyme in our reason

That’s when we may be convinced
That’s when we will sing along with you

Openingsspeech speechkaraoke International Film Festival Rotterdam, 29 januari 2014.

We vergeten voor het gemak dat juist van daklozen  te verwachten valt dat ze weinig binding met de stad of het land hebben en dat de kern van hun probleem er juist in ligt dat ze geen dak boven het hoofd kunnen regelen. Opvang is, paradoxaal genoeg, allen voor ónze dak- en thuislozen!

Behoefte centraal

Recent onderzoek in opdracht van het ministerie van Welzijn wijst uit dat elke euro die wordt besteed aan maatschappelijke opvang tegen de 3,50 euro aan baten levert. Het laten groeien van de opvangcapaciteit kan dus een rationele keuze zijn. Willen we dit niet, dan vereist het terugbrengen van de vraag inderdaad een vorm van selectie. Maar moet deze reflexmatig op basis van afkomst plaatsvinden? Dit lijkt in het geval van dakloosheid een van de minst relevante criteria om te bepalen of iemand een bed nodig heeft –  niet minder willekeurig dan het aantal kinderen of simpelweg ‘wie het eerst komt, het eerst maalt’. Het tegenvoorstel van GroenLinks stelt terecht dat behoefte aan opvang centraal moet staan. Die is voor iedere dakloze in de vrieskou per definitie even groot.

Winteropvang is noodopvang, in zekere zin vergelijkbaar met internationale noodhulp. In tegenstelling tot reguliere hulpstromen, die zorgvuldig worden beheerd en gecontroleerd, bestaat er brede consensus dat het voorzien in menselijke basisbehoeften (voedsel, onderdak, veiligheid) onze morele plicht is. Daarom geven we voedselhulp aan Noord-Korea, sturen we noodhulp naar Pakistan na een aardbeving en verlenen steun aan slachtoffers van het eindeloze conflict in Congo. Dat alles in de bewuste wetenschap dat de betreffende regeringen niet altijd even verantwoordelijk omspringen met de aan hun land verstrekte middelen, ja, dat ze soms zelfs de oorzaak zijn van de tragedie.

We accepteren in dit soort gevallen dat ons geld misschien niet op de meest efficiënte manier ingezet wordt. Dat niet iedereen geholpen kan worden. Dat een deel terechtkomt bij mensen die het minder hard nodig hebben, of die zelfs actief de ellende in stand houden. We accepteren het, omdat het laten verhongeren of doodvriezen van mensen onacceptabel is en bovendien relatief eenvoudig te voorkomen.

Een land met geld en zonder zelfrespect

Het is ook in eigen land tijd om eens af te stappen van de semi-nobele logica die stelt dat helaas niet iedereen eerlijk en sociaal is, dat het systeem daarmee te duur en onrechtvaardig wordt en dat iemand daarom de ondankbare taak op zich moet nemen om hard te zijn. Moeten wij dan opdraaien voor de kosten van opvang, ook als er een handvol Oost-Europeanen tussen zit dat de voorzieningen welbewust gebruiken als goedkoop hotel? Ja! Belangrijker nog: we moeten in dit soort gevallen af van het tellen van ons kleingeld. We moeten stoppen te denken in termen van ‘heeft hij er recht op?’ en ons liever afvragen waar we zelf menselijkerwijze toe verplicht zijn.

Laten we het dus eens omdraaien en er bij wijze van gedachte-experiment niet alles aan doen om te vermijden dat we iemand ten onrechte helpen, maar er alles aan doen om te vermijden dat we iemand ten onrechte níet helpen. Een stelsel waarbij de zwaksten buiten de boot vallen, is pas echt een disproportioneel duur en onrechtvaardig sociaal stelsel.

Hoe erg is het tenslotte als je wel eens iemand ‘ten onrechte’ onderdak verleent en hoe erg is het als je wel eens iemand laat doodvriezen? Hoeveel ‘aanzuigende werking’ heeft een ruimhartige winteropvang nu helemaal? Wat kan het ons ten hoogste kosten? Mijn eergevoel zegt me dat ik liever materieel verlies lijd dan menselijk het onderspit delf – maar mijn land is een land met geld en zonder zelfrespect.

Dit stuk is eerder gepubliceerd in NRC Handelsblad en nrc.next (27-12-2011).

Mijn vrienden- en kennissenkring kwam en masse virtueel bijeen om publiekelijk diep geraakt te zijn. Zelfs degenen die normaal nooit digitaal van zich laten horen stuurden rouwberichten rond. De overweldigende stroom hartenkreten was des te opvallender, omdat de man die esthetiek, een bedrijfsmodel en gebruiksgemak introduceerde in wat welbeschouwd luxe technologieën zijn (30% van de EU burgers heeft thuis geen toegang tot internet) niet de enige is die deze week overleed. De dood van Wangari Maathai (Nobellaureaat voor de vrede) en Wilson Greatbach (uitvinder van de pacemaker) gingen geruisloos aan het digitale universum en haar jonge, goed opgeleide bewoners voorbij.

Hoewel de dood van publieke figuren confronterend kan zijn, dient de online rouwbetuiging – zoals alles online – er vooral toe jouw eigen imago aan te scherpen. In minder dan 140 tekens associeer je jezelf toch even met deze Belangrijke Persoon. Er op tijd bij zijn om op het nieuws te reageren laat bovendien zien dat jij begrijpt welk nieuwsvisje uit de grote nieuwsvijver werkelijk van belang is. En zo’n subtiel ‘iSad’ maakt onomstotelijk duidelijk dat je Jobs’ bijdrage aan de wereld op waarde weet te schatten.

Jobs ist tot. Alsof we zonder zijn innovatieve brein acuut stuurloos zijn in de moderne wereld. Alsof de iPods, -Pads en -Phones zonder hun schepper zacht piepend voor altijd inslapen in hun dure hoesjes. Waarom lamenteren we niet (ook) om het luidst bij het verlies van degenen die, zoals Maathai of Greatbach, universele waarden als gezondheid, vrijheid en waardigheid van de mens rechtstreeks hebben bevorderd door hun sterkte van karakter en scherpte van geest? Als Facebook dan toch ingezet wordt om onze imago’s te bouwen, is ons imago wat onszelf betreft dan werkelijk meer gediend bij goede smaak dan bij de openlijke waardering van medemenselijkheid?

Kennelijk wel. En eigenlijk is dat geen verrassing: als er een boodschap was die Jobs niet naliet te verspreiden, was het dat jouw persoon uniek is, dat je niet te veel naar anderen moet luisteren en moet worden wie je bent. Dus hebben we onze handen vol aan onszelf: in de ene hand houden we onze iPhone, met de andere aaien we ons ego. En voor de belangen van de rest van de wereld is, de term ‘sociale’ media ten spijt, wat minder plek. Onze liefde voor gadgets als smartphones en tablets zorgt ervoor dat we meer, in plaats van steeds minder, energie gaan gebruiken, ten koste van toekomstige generaties. We leggen ons werk per direct neer om het lot van Amy Winehouse te bespreken, maar weten pas weken later van het ongeluk van de moeder van een vriend dat niet in onze timeline verscheen. We pluggen schaamteloos ons eigen werk op zoek naar applaus, in plaats van de goede werken van anderen te versterken.

Het overlijden van Jobs is tragisch, maar zou het niet een nieuw tijdperk in kunnen luiden? Een era van een volgende onvoorstelbare innovatie, waar vorm en functie op magische wijze samenvallen om iets in het universum te bewegen: het verdwijnen van het voorvoegsel ‘i-‘.

Gepubliceerd in NRC Handelsblad, 7 oktober 2011

hebben twee kinderen een buitensporige interesse opgevat voor het luid klapperende mechaniek van het deksel van de vuilnisbak en voor het klaptafeltje aan de rugleuning van mijn stoel.  Ondertussen gaan ze de onderlinge verhoudingen na.

“Jij bent zesendertig jaar jonger dan mama, Amber.”

“Hoe weet je dat?”

“Dat heb ik uitgerekend. Jij bent zesendertig jaar jonger en ik ben drieëndertig jaar jonger dan mama.”

Mama is onder de indruk: “Goed zo, Tom.”

“Ik wil een spelletje doen.”

“Amber, wil je een spelletje spelen met Tom?”

“Nee.”

“Waarom wil je geen spelletje met Tom spelen, Amber?”

“…”

“Tom, wil je dan een spelletje met mama spelen? Ik heb hier mens-erger-je-niet.”

“Nee.”

“Kom maar even bij mij zitten, dan speel ik een spelletje met je.”

“Nee.”

“Waarom wil je niet hier komen zitten, Tom?”

“…”

“Amber, wil jíj dan aan deze kant komen zitten? Dan kan ik daar even een spelletje met Tom gaan spelen.”

“Nee.”

“Tom, kom maar hier.”

“Nee.”

In de trein

gaat mama graag de beargumenteerde dialoog aan en probeert haar kinderen te begrijpen. Ondertussen verslechteren de onderlinge verhoudingen: “Waarom wil je nu eigenlijk niet hier komen zitten?”

“…”

“Amber, wil jij alsjeblieft met mama ruilen, dan kan ik mens-erger-je-niet met Tom doen.”

“Nee, ik wil een snoepje.”

“Je hebt al twee snoepjes gehad, dus je mag nu geen snoepje meer eten. Wil je misschien iets anders? Vind je het goed om even van plaats te ruilen?”

“Nee.”

In de trein

biedt mama vele alternatieven, maar de voorkeur gaat nog altijd uit naar het beuken met vuilnisbakken en tafeltjes: “Waarom wil je dan niets anders, Amber?”

“Wanneer zijn we er?”

Ik hoop snel en ik zou willen dat ze de klaptafel en vuilnisbak met rust lieten.

“Nog anderhalf uur, Tom. Tom, houd je daar mee op? Wil je daar alsjeblieft mee ophouden? Wat je nu doet is niet leuk voor Amber, Tom. Tom? Wil je daarmee stoppen?”

***

“Auhuauuauuw dat doet pijhijhijn!”

Mama kan tegen zoveel kinderlijke onredelijkheid niet op: “Maar Tom, ik had toch gezégd dat het niet goed was wat je deed? Kom maar hier, Tom, kom maar. Ach.”

“Auhauhauuuuuw…”

“Rustig Tom, niet zoveel lawaai maken, dat is niet fijn voor de mensen

in de trein.”

En met wat toevallige kunstenaars zijn we nog niet bij de Belgische volksaard. We weten: Duitsers zijn precies, Nederlanders zijn zuinig, Fransen zijn dol op stokbrood en Engelsen zijn droogkomisch. Belgen, daarentegen, zijn voor de ongeoefende oberveerder niet makkelijk te duiden. Gelukkig kan ik na enkele weken zorgvuldige studie het volgende mededelen: alles wat de Nederlander volgens de boeken is, dat is de Belg in de praktijk.

Neem spaarzaamheid. Zelden betrap ik in Nederland mensen op het verwoed sparen van zegeltjes. Integendeel: regelmatig slaat iemand met nauwelijks verholen ergernis een aanbod voor spaarpunten van een goedbedoelende caissière af.

De reden dat in Brussel de rijen voor de kassa gemiddeld tot aan het eerste gangpad van de supermarkt reiken is, zo weet ik inmiddels uit de praktijk, dat iedere klant vlak voor betaling een stapel verfrommelde bonnetjes uit de binnenzak haalt. Deze bonnetjes komen uit zorgvuldig uitgeplozen huis-aan-huisfolders, uit houdertjes gemonteerd aan schappen met producten die deze week extra aandacht verdienen, en het schijnt zelfs zo te zijn dat werkgevers hun werknemers in bonnen uitbetalen (dit land verkeert werkelijk volgens alle gangbare criteria in staat van oorlog).

De juffrouw van de kassa – die daar toch betrekkelijk weinig opleiding voor heeft genoten – dient dat allemaal te verwerken. Als je weet dat het contante geld hier ook nog eens fier bovenaan lijkt te staan in de rangorde van handige betaalmiddelen, dan begrijp je hoe het komt dat de service aan die ene bebonde klant ten koste gaat van de service aan de meestal zevenendertig wachtenden achter hem.

Terwijl de kassajuffrouw met de ene hand een bon tegen het licht houdt en controleert op mogelijke tekenen van falsificatie, zet zij met de andere hand een paraafje op een lijst met een tabel met lange nummers en scant ze met de derde een coupon met streepjescode én de bon van het statiegeld. Vervolgens maakt ze met haar tanden een nieuwe rol muntjes van lustig circulerende één en twee centen open en telt nauwkeurig het verschuldigde wisselgeld uit. Uiteraard waakt ze ervoor voldoende plakzegels uit de rol te trekken, omdat zij weet dat de klant die zometeen nauwlettend zal natellen en thuis direct het oude beschuitblik open zal trekken om ze in het juiste spaarzegelboekje te plakken en over drie jaar in te wisselen voor een set pannenlappen.

Immigrant als ik ben pin ik mijn eigen boodschappen zonder korting en ga spaarzaam stoempend de winkel uit.

Je moet het even weten.

Hoe anders is wat je binnen aantreft. Hier is een jaar of dertig geleden een zaal gevuld met exact 1,20 meter hoge loketjes. Daarachter stempels en stapels formulieren met carbonpapier. En voor het geval je niet weet wat te doen hangen op de muur in hoofdletters gezette instructies voor het aanvragen van paspoort of rijbewijs, aangevuld met nieuwe leges, gewijzigde regelgevingen en reguleringen over dagen die gereserveerd zijn voor gehandicapten.

Het houten gymzaalbankje waar de wachtenden de uren voorbij laten kruipen hoef ik gelukkig niet te gebruiken. Ik kom me slechts even melden bij de Servische vreemdelingenpolitie. Voor dit doel heb ik mijzelf en mijn paspoort bij me.

–          “Dat kan niet.”

–          “Wat kan niet?”

–          “Onmogelijk. Zo kan ik u niet registreren.”

Maar ik ben er toch? Ik heb toch het reisdocument waar de registratie in moet komen? Het enige wat ik niet bij me heb is het identiteitsdocument van mijn oma en het bewijs dat zij een huis heeft, waarin ik momenteel verblijf.

Dat is natuurlijk precies het probleem. Steegje uit, paadje op, trappetje op en de volgende dag terug met de identiteitspapieren van mijn oma en het bewijs dat zij een huis heeft, waarin ik momenteel verblijf.

Tram in, tram uit, trap af, pad op, straat over, steeg in, deur open, loket.

–          “Ik zou me graag registreren.”

–          “Bij wie verblijft u?”

–          “Bij mijn oma.”

–          “Waar is uw oma?”

–          “Thuis.”

–          “Zonder uw oma kunnen we u niet registreren.”

Maar ik ben er toch? Ik heb toch het reisdocument waar de registratie in moet komen, het identiteitsdocument van mijn oma en het bewijs dat zij een huis heeft, waarin ik momenteel verblijf? Het enige wat ik niet bij me heb is de trouwakte van mijn ouders, mijn middelbare schooldiploma, mijn laatste loonstrookje, mijn beste vriend, mijn medisch dossier, de telefoonrekening, mijn dagboek uit 1993 en mijn oma.

–          “Maar mijn oma is oud en ziek, ze kan niet komen.”

–          “Dan heeft u een verklaring nodig van de rechtbank.”

Goed, maak daarvan: ‘…mijn dagboek uit 1993, mijn oma en een verklaring van de rechtbank.’

Ik neem plaats op het gymzaalbankje en wacht op wat het systeem beschikt.

Het systeem piept, kraakt en sputtert. Het schudt verontwaardigd het hoofd. Dan neemt het een trappetje, maakt een paadje en zet een stempel. En zegt streng: “Volgende keer absoluut een verklaring meenemen van de rechtbank!”

In de rij hongerige mensen die hun avondmaaltijd net bij elkaar hebben gesprokkeld, sta ik achter een heer met een kaal hoofd. Zijn overhemd laat hij bij de stomerij strijken en in zijn kast heeft hij vier dezelfde broeken liggen (omdat ze zo goed passen). De vijfde heeft hij aan.

Hij is attent als een ouderwetse heer. Als de kassa het scannen van de telefoonkaart van de man voor hem weigert, geeft hij behulpzaam een andere aan, zonder dat iemand daar om hoeft te vragen.

Wanneer hij zelf aan de beurt is stalt hij, naast twee flessen rode wijn, een gigantische bak kant en klare bami uit, aangevuld met een doosje diepvriessaté. Later vanavond eet hij zo te zien in plakjes voorgesneden worst.

In zijn hand houdt de heer een dossiertas, waaruit hij een portemonnee opdiept met drie creditcards.

De kassa zegt bliep-bliep. Bliep-bliep. “Heeft u een bonuskaart?” Bliep. (Enzovoort.)

En terwijl de kassa-ambtenaar de kilo bami wegschuift richting de overige boodschappen die duiden op een hardwerkende vrijgezel: “Wilt u Disney-figuurtjes?”

Kaarsrecht staat hij. “Nee, dank u”. En hij knikt minzaam.

De Syrische vrachtwagenchauffeur die opweg naar Spaans Gibraltar in het 1600 kilometer verderop gelegen Engelse Gibraltar belandde had inderdaad beter wat basale topografische kennis kunnen hebben, dan op aanraden van zijn TomTom de verkeerde windrichting op te rijden.

Maar is een kind dat het leven doorbrengt in de stegen van tuindorpen, onder de grillige schaduwen van schotelantennes, met een leerplicht die eindigt in het schooljaar waarin het zestien wordt, geholpen met de kennis dat Deurne zich bevindt onder de rook van Eindhoven en niet tussen de Hunebedden? Met de wetenschap dat er überhaupt Hunebedden bestaan?

De Rotterdamse PvdA-wethouder Dominic Schrijer van Werk, Sociale Zaken en Grote stedenbeleid meent van niet. In het recent door NRC Handelsbladgeorganiseerde debat over de rol van cultuur in het creëren van een gemeenschappelijke identiteit, bracht hij trots het voorbeeld van de openbare basisschool Bloemhof. Daar waren dit soort onderdelen van het basiscurriculum ingeruild door voor de betreffende kinderen nuttiger bevonden dingen. In plaats van de hoofdsteden van de twaalf provincies leren de leerlingen er wanneer je naar de huisarts moet en andere praktische tips.

De blanke studenten in het publiek wisten hun verontwaardiging nauwelijks te bedwingen: ook hen zou het een zorg zijn dat Lobith de grens is en god verhoede dat ze ooit een stap in Deurne hoefden te zetten. Waarom hadden zij dan wel altijd gedwongen moeten zwoegen in door de snijmachine gehalveerde schriftjes, omringd met blinde kaarten waar vooral de zilvervisjes dol op waren?

Het voorbeeld kan worden doorgetrokken. Naar MBO scholen waar het bestuur leerlingen, ondanks herhaalde overtreding van regels, onvoldoende punten en ongewenst gedrag, toch binnen de muren houdt en een aan stevige inflatie onderhevig diploma uitkeert. Omdat ‘de leerlingen anders op straat staan’.

Kennelijk zijn er mensen die we op school graag bepaalde kennis toevoegen, en mensen waarvoor we dat te hoog gegrepen achten. Nutteloos, gezien de paar jaar dat zij slechts in het onderwijssysteem blijven. Het onderwijs lijkt daarmee niet langer een instituut tot verheffing van de massa. Eerder dient het ertoe de toch-al-elite te voorzien van fascinerende feitjes. Voor wie straks volgens de statistieken geen deel van Nederland Kennisland zal zijn, is de school zo bezien hoogstens een instituut dat hen conditioneert tot zo braaf mogelijke burgers (en tot het zo ver is de potentiële overlast probeert te beperken door als opvangplaats te fungeren).

Wat betekent dat voor de samenleving die wij zijn, voor het gevoel dat Nederland een gemeenschap, zij het een losse, vormt? De discussie over de nationale identiteit gaat gelukkig niet langer over de vraag of echte Nederlanders zich verenigd zien in hun voorkeur voor spruitjes of toch liever voor boerenkool. De – zinvollere – vraag is inmiddels hoe we het gevoel kunnen hebben allen tot één natie te behoren. Die vraag betreft niet alleen het verenigen van autochtonen en allochtonen, maar bijvoorbeeld ook van randstedelingen en dorpsbewoners, laag- en hoog-opgeleiden.

Het lijkt mij sterk dat Nederlanders die elkaar in den vreemde ontmoeten verheugd een raakvlak constateren wanneer ze allemaal blijken te weten dat Brabant zandgrond heeft en Zeeland klei. Wie weet is het voor jongeren op basisschool Bloemhof maar goed dat ze zich daar niet vergeefs mee bezighouden en op zijn minst een paar jaar van de straat zijn.

De cijfers laten niettemin ook iets anders zien. Van MBO-studenten die een diploma halen stroomt volgens het CBS 25% het volgende jaar door naar het hoger onderwijs. Van álle studenten aan het MBO, is het volgende jaar 5% te vinden in het HBO of WO. Dat zijn jaarlijks ruim 20.000 leerlingen die zich via OBS Bloemhof, het VMBO en het MBO in de collegezalen van het hoger onderwijs vervoegen. Die ondanks hun van bovenaf opgelegde extra achterstand hun potentieel waar gaan maken. En die daarbij keihard aan gaan lopen tegen het feit dat zij tussen hun klasgenoten havisten en gymnasiasten en kinderen van de witte Jenaplanschool niet dommer zijn, maar wel een ander soort burger: herkenbaar anders, want behorend tot die groep die ontspeend is van wat wethouder Schrijer en de zijnen voor hen zinloze kennis achtten.

De beschreven differentiatie is daarmee funest voor het gevoel gelijke burgers te zijn. De gemiddelde leerling op OBS Bloemhof is misschien chronisch hyperactief en gehandicapt door onoverbrugbare taalachterstand (misschien ook niet), dat zal nooit gelden voor elke individuele leerling op de school. Als er érgens sprake is van een glazen plafond dat iedereen noodgedwongen het hoofd tot diep tussen de schouders doet intrekken, moet het zijn in de klaslokalen van dit soort scholen. Laat (basis)scholen liever vasthouden aan een ideaal van verheffing.  Laat ze zeker de mogelijkheid voor zelfverheffing niet bij voorbaat vernietigen.

Als bepaalde feitenkennis strikt onzinnig is, dan zou niemand het moeten leren. Maar laat voor de rest de school aan iedereen dezelfde zaken onderwijzen. Zaken als de betekenis van woorden, de namen van schrijvers, en de ligging van Deurne. Die verenigen ons niet bewust, maar het gebrek eraan sluit wel buiten.