37signals zegt over de startupcultuur in de VS:

It’s a place where expenses are somebody else’s problem. It’s a place where that pesky thing called revenue is never an issue. It’s a place where you can spend other people’s money until you figure out a way to make your own. It’s a place where the laws of business physics don’t apply. (Jason Fried & David Heinemeier Hansson – Rework, p. 56)

Die kritiek geldt net zo goed voor non-profits.

Vraag de gemiddelde journalist om een nieuw journalistiek project te starten, en hetgeen hij mee naar voor komt is een hoop dromen, en de hoop dat een zakelijk genie die dromen kan omtoveren tot een businessplan. Dat werkt niet. Zoals Allan Mutter zegt:

I fear a good many journalistic entrepreneurs are doomed to fail because they are not objectively confronting the steep odds they face – or putting nearly enough thought and effort into giving themselves a fighting chance to succeed. [...] Instead of trying to build a business, they are trying to give themselves the job they always wanted.

Je moet vanaf dag één denken aan hoe je geld wil verdienen, omdat dat ook je eindproduct en je strategie zal beïnvloeden. Het project IS het businessplan.

Al vanaf de eerste brainstormsessies over je project moet er een wisselwerking bestaan tussen “wat willen we” en “wat rendeert er”.

• Een goed idee dat teveel geld kost? Ofwel doen we het niet, ofwel gaat het terug naar de tekentafel tot er een manier is gevonden om het te monetiseren.
• Kunnen we 90% doen met 50% van het geld?
• Kunnen we hetzelfde resultaat op een heel andere manier bereiken die kostenefficiënt is?
• Voeren we een idee uit omdat we het leuk vinden, of omdat het iets opbrengt?

De noodzaak om geld te verdienen is het beste middeltje om je geest te focussen op wat belangrijk is en er toe doet. Zoals ze bij GitHub weten:

Really, not accepting funding has been huge for us. Would you pay out of your own pocket for Feature X? No? Shelve it. If I’m not going to love a feature, I’m not going to spend my time (and therefor money) implementing it. Money is quite powerful, and so is its absence.

Seth Godin zegt aan mensen die een zaak willen opstarten dat ze niet tegen windmolens moeten vechten:

My best advice: win little battles. Get in the habit of winning, of shipping, of having customers that can’t live without you. Once you’ve demonstrated you know how to do the art, then go after the windmills.

Godin heeft het over startups die het against all odds willen maken. De nieuwe Google worden, of de wereld veroveren, zelfs al heb je geen businessmodel, zoals Twitter doet. Maar volgens mij geldt zijn advies ook voor mensen — journalisten of gelijk wie — die overwegen om een non-profit op te starten. Vzw’s zijn broodnodig, maar keihard om goed te beheren.

Daag jezelf uit. Leer jezelf de vaardigheden die nodig zijn om een winstgevende zaak draaiende te houden. Wil je daarna een non-profit oprichten? By all means, ga ervoor. Als je weet hoe je een for-profit runt, heb je alle inzicht in huis om een non-profit een succes te maken. Zo heeft John Thornton van de Texas Tribune het gedaan, en zo doet Joel Kramer van de Minneapolis Post het. En daarom zijn hun projecten zo sterk.

Dat werkt niet meer. Online haal ik mijn wetenschapsberichtgeving van de New Scientist, mijn muzieknieuws van You Ain’t No Picasso, nieuws en opinies over media van het Nieman Journalism Lab, spraakmakende long-form features van de New York Times en al de rest vanover héél het web. En plots zou ik, op papier, tevreden moeten zijn met tweederangsberichtgeving over alles dat geen binnenland is?

Mijn vraag is dus eigenlijk: waarom probeert een krant eens niet de strategie uit die The Huffington Post online groot maakte: wij brengen je al het nieuws, soms door een eigen reporter, maar net zo goed van twintig andere plaatsen, als we niet kunnen tippen aan de coverage van elders. Een krant als De Standaard zou

• een overeenkomst kunnen aangaan met New Scientist of zelfs nog maar Natuurwetenschap & Techniek voor haar wetenschapsberichtgeving.
• het web kunnen afschuimen naar goede opinies van minor celebrities of van gelijk wie met een mening. Mensen die graag in de krant staan en daar, in tegenstelling tot een gevestigde columnist, geen geld voor hoeven.
• stukken over de economische crisis kunnen overkopen van andere publicaties met een enorme expertise op dat vlak. Nicheberichtgeving moet komen van mensen die opstaan en gaan slapen met de materie en van niemand anders.

Syndicatiekosten? Vertalingskosten? Ja, maar je krijgt dan wel het beste van het beste. Je loopt steeds achter, je brengt oud nieuws? Niet bij goeie partnerschappen met een sterke onderlinge communicatie. Blogs zijn niet professioneel genoeg? Veel journalisten kunnen ook niet schrijven.

Waarom dubbel werk doen? Waarom vandaag de dag tevreden zijn met iets dat niet de absolute top is?

Zijn de praktische besognes voor meer kruisbestuiving tussen publicaties groter dan ik ze inschat? Of draait het om misplaatste trots? Zijn we te bang om bij de concurrentie aan te kloppen?

Dat is een halve droom en een halve voorspelling.

Een droom, omdat het aantal bloggers hier in Vlaanderen toch maar een héél kleine bende is. Op super draaiende stadsblogs na (Gent, Antwerpen, Brussel, Hasselt, Leuven, Kortrijk, Mechelen enzovoort) horen we niet veel van ‘t volk dat echt de journalistieke kant opgaat. Dus dat moeten we koesteren en aanmoedigen en ondersteunen.

Een voorspelling, en zelfs niet eens een heel interessante, omdat je met je ogen toe kan zien dat het aantal mensen die berichten over vanalles en nog wat, aan het stijgen is.

Je ziet nu al dat NGO’s buitenland- en sociale berichtgeving overnemen waar de traditionele media tekortschiet. Zelfs De Wereld Morgen kan je in die optiek bekijken.

Een half jaar geleden kwam Futurity in het nieuws, als een samenwerking tussen universiteiten om meer mensen warm te krijgen voor en te informeren over wetenschap. In België hebben we Ik heb een vraag. Geen journalistiek als je met journalistiek reportages bedoelt, maar wel een project met als doel om lezers te informeren, dus hetzelfde vaarwater.

Wetenschap is, naast buitenlandberichtgeving, nog zoiets waar veel kranten tekort schieten. Geen enkele krant in Vlaanderen heeft een wetenschapskatern die naam waardig, punt. Terwijl uniefs aan de bron zitten. Tuurlijk, misschien dat universiteiten en hogescholen zichzelf af en toe wel eens graag in de kijker zetten en hun verdiensten opkloppen, maar dat is nog altijd minder vervelend dan kranten die wetenschappelijk nieuws ten allen koste sexy proberen maken, en daarbij voortdurend flaters begaan.

En nu recentelijk hoor je decanen van journalistieke opleidingen luidop nadenken of zijzelf en hun studenten misschien niet actiever moeten gaan bijdragen aan de berichtgeving over de lokale gemeenschappen rond hun campus.

Meer mensen maken media, en ze maken media vanuit meer verschillende perspectieven. Perspectieven die vested interests met zich meebrengen. Maar tegelijk ook perspectieven die genuanceerder en beter geïnformeerd zijn dan de snel in elkaar gebokste reportage van een parachutejournalist. De schooldirecteur of ambtenaar of medewerker van een NGO kan soms net door haar betrokkenheid betere, écht meeslepende verhalen brengen.

Mensen zijn stilaan gewoon dat ze kritisch moeten nadenken over wat ze lezen. Lezers weten dat ze in de gaten moeten houden wie wat schrijft en waarom. Dat is tricky, maar een hele hoop stemmen met een eigen mening vertellen ons misschien meer dan een krant die ten allen koste haar stem verbergt.

Stewart Kirkpatrick zegt: “This is a great time to do journalism. It’s just not a great time to earn your living as a journalist.” Een aantal kranten en andere traditionele media zullen moeten opdoeken, of zullen inkrimpen. Uitgevers zullen hun aandacht moeten verleggen naar de dingen waar ze wel nog winst mee kunnen maken.

De jobs in de media die nu verdwijnen komen niet terug. Maar dat is ok. De goeie journalisten zullen wel leren leven met het nieuwe landschap. Er zich aan aanpassen. Dat we binnen tien jaar de prutsers en de middelmatige managers kwijt zijn, daar zal niemand om rouwen.

Ik geloof niet dat mensen slechter geïnformeerd zullen zijn als kranten en nieuwsmagazines moeten inkrimpen. Lezers zullen het nieuws wél op een andere manier moeten lezen. En het nieuws op een andere manier leren lezen. Mensen zullen misschien zèlf een beetje waakhond moeten worden en evenveel moeten vertrouwen op de argusogen van hun medeburgers dan op professionele journalisten. En ook dat is ok.

Eind 2009 waren er gesprekken tussen Apache en Knack. Knack zag wel iets in onze stukken en wou er graag op regelmatige basis een aantal van overnemen. Het voorstel:

1. Knack koopt onze stukken aan het gebruikelijke tarief
2. ‘s woensdags bij het verschijnen van een nieuwe editie komen de gekochte stukken in het nieuwsmagazine
3. ‘s avonds publiceren we ze zelf op Apache

We zouden niet de enige publicatie zijn die zo werkt. De Chicago News Cooperative publiceert in de New York Times en het laatst opgestarte Follow the Money in Nederland profileert zichzelf naar kranten toe als freelancersgezelschap: “Wij leveren straks betaalbare onderzoeksproducties, on demand” lezen we. Maar vergis je niet: beide initiatieven hebben een mooie, uitgebreide eigen website.

Maar hoewel Apache de verkoop van stukken wel zag zitten, was er één voorwaarde: elk artikel moest eerst bij ons verschijnen. Primeurs geef je niet weg.

Schrijverscollectief

Elke paar weken probeerde wel iemand anders ons te overtuigen dat we beter een schrijverscollectief zouden starten, met een eigen website als uithangsbord en als aanvulling op de berichtgeving die in de krant terechtkomt. Maar hoezeer mensen als Jan Vangrinsven die aanpak prezen, ‘t was niks voor ons. De Morgen zou toch niks van ons publiceren want Christian Van Thillo is een haatdragende klojo. De Standaard zou misschien sommige stukken willen overnemen, maar andere niet. Het soort journalistiek die wij wilden brengen, daar was immers — zo ging de redenering — geen plaats meer voor in de media. Quod non, zo toonde de interesse van Roularta. Alleen: zonder eerste publicatie op onze website én een verwijzing in Knack naar apache.be was er voor ons geen deal. En voor hen ook niet. Waarom zouden zij immers betalen voor een tweedehands stuk?

En nu denk ik terug aan die gesprekken, en ik denk: wat zijn wij toch dom geweest!

Scoops zijn marketing

Waarom wil je als journalist of als blad een scoop? Ha, omdat je op die manier het publiek op de hoogte kan brengen van iets dat ze nog niet wisten maar wel moeten weten. Een lekkere scoop over pakweg financieel gesjoemel bij het Vlaams Belang, daar doe je ‘t toch voor?

Primeurs, die tonen dat journalistiek de vierde macht is. Publiek goed, weet je. Klopt, klopt volledig, maar dat is niet de waarde van de eerste te zijn, dat is de waarde van nieuws brengen. De waarde van een scoop is het cachet dat het je geeft als nieuwsmedium. Mensen associëren je naam met slimme journalistiek. “Die mannen weten wat ze doen.” Scoops zijn marketing.

Georges Timmerman zei me ooit: “Als journalist kan je nieuws dat je hebt niet laten vallen, je kan het niet weggeven.” Maar een journalist zou daar eigenlijk geen zeg over mogen hebben. Als een scoop dient om je merk te versterken, dan is de beslissing of je een scoop zelf runt dan wel verkoopt, een marketingbeslissing. De verkoop van je stukken kan voor een onafhankelijk nieuwsmedium op het internet een cruciale inkomstenbron zijn.

Een nieuw soort medium: als volgt!

En ik pleit ervoor om die inkomstenbron aan te spreken. Want als je als journalist écht gelooft dat je schrijft voor de glorie van de natie, dan werk je als volgt.

Je hebt een geweldig verhaal over katholiek lobbywerk. Prachtig.

1. Je hangt aan de lijn met een mediapartner, luistert naar hoe ze het stuk van jou willen krijgen (hoeveel tekens, welk formaat, zijn er foto’s nodig) en je schrijft dat.
2. Je spreekt af dat er een sperperiode is: het staat ‘s ochtendsvroeg in de krant, en om 13u ‘s middags mag je het zelf publiceren.
3. Hup, stuk afgewerkt. Ondertussen begin je voor te bereiden hoe je het nieuws wil brengen op Twitter en Facebook.
4. Je begint ondertussen ook te schrijven aan een kleine update voor de wikipagina over het Vaticaan, om dit nieuws in te werken.
5. Je denkt na of je geen achtergrondstuk kan schrijven, voor lezers die meer willen weten nadat ze het nieuws vernemen (in de krant, in een magazine of op je eigen website)

De krant heeft een goed verhaal, en lezers zijn er tuk op. Ze zijn tevreden. Jij hebt eventjes met je duimen moeten draaien: de mediapartner heeft verdorie al je trafiek afgepakt. Maar, ho, kijk!

1. Tegen ‘s avonds stromen de reacties binnen op je artikel, dat ondertussen ook al bij jou online staat.
2. De volgende dagen, zo merk je in Google Analytics, komen heel wat mensen terecht op je site met zoektermen als ‘Vaticaan holebi’, omdat ze toch wat meer willen weten over de hele affaire.
3. Na een week sterft die trafiek, maar dan moet de long tail nog komen: heel het volgende jaar komt iedereen die iets wil weten over die affaire of de betrokken personen, via Google bij jou terecht. Jij hebt er immers de beste informatie over, omdat je zoveel werk hebt gestoken in je achtergrondverhaal en je wikipagina’s. Jij krijgt die trafiek, niet bij de krant die het papieren stuk publiceerde.

En omdat je natuurlijk een pak meer weet over de kwestie en over de actoren dan er plaats beschikbaar was in het artikel, schrijven die achtergrondstukken en wikipagina’s eigenlijk zichzelf. ‘t Is gewoon een kwestie je kennis neer te pennen. En als een krant of magazine later een retrospectieve wil, of een breder stuk, dan komen ze weer bij jou aankloppen en dan verdien je er nog een tweede keer en een derde keer aan.

Je levert belangrijk werk en je bereikt het grootst mogelijke aantal lezers. Je hebt een eigen website met een geëngageerd nichepubliek. Je maakt naam. Je verdient geld aan die website, maar ‘t is okee als dat niet voldoende is om van te leven: de helft van je inkomsten komt uit copyrights.

‘t Leven kan mooi zijn.

Dus win het verhaal, niet de primeur.

De trouwzaal in Het Sieraad — de main conference room; (c) Ton Zijlstra

Open data

Het is essentieel dat de samenleving eigenaarschap heeft van haar overheid, zo lees je in het eindrapport van de Vlaamse Commissie Efficiënte en Effectieve overheid. Alleen: hier in Vlaanderen verstoppen ze dat ergens in een rapport, daar in Nederland zijn ze d’r echt mee bezig.

Gespreksonderwerp bij uitstek was data, data, data. Om nog even terug te grijpen naar ons eigen Vlaanderen voor ik verder vertel over HDO: wij lezen in een beleidsnota overheidscommunicatie van 2 december 2009:

Zo moet de informatie die de afdeling Contactpunt Vlaamse Infolijn verzamelt en ontsluit via haar eigen overheidskanalen bijvoorbeeld bestaan uit open data, die ook gebruikt kunnen worden voor en door burgers. Op die manier kan een burger een meerwaarde bieden aan de informatie en gegevens van de overheid (door feedback of signalen te geven of door eigen data toe te voegen).

Onze overheid wil naar eigen zeggen een “open en transparante overheid zijn”. Alleen zo jammer dat we daar weinig van zien. Bart Van Herreweghe registreerde op 22 januari 2010 in naam van de overheid de domeinnaam opendata.be:

Domain:      opendata
Status:      REGISTERED
Registered:  Fri Jan 22 2010
Agent Technical Contacts:
First Name:    Bart
Last Name:     Van Herreweghe
Company Name:  Kanselarij van de Eerste Minister

…maar ze zijn daar zo open dat Bart het niet eens nodig achtte om te reageren op mijn mailtje, waarin ik vroeg wat precies de plannen zijn van de overheid rond open data. (Reageer op m’n post, Bart, en ‘t is je allemaal vergeven!)

Zo gaat het vaak: als je een open overheid wil moet je ‘t zelf op gang trekken. En dat doen ze dus momenteel bij onze noorderburen in Nederland. Het is de moeite.

Geen gezeik

Studenten, mensen van de rijksoverheid, iemand van het ICTU, mensen van privébedrijven die regelmatig samenwerken met de overheid zoals Siemens, onderzoekers… een heel boeltje. En ze luisterden naar elkaar, zonder hiërarchische bullshit. En met verbazend veel enthousiasme bij de ambtenaren, die zonder probleem hun zaterdag opofferden voor Hack De Overheid.

(c) Ton Zijlstra

Na een paar inleidende presentaties kreeg iedereen post-its in z’n hand geduwd, met de mededeling: “schrijf hier eens op waar jij over wil praten, wat jou interesseert”. De regel wat immers: als je niet meedoet, dan hoor je hier niet thuis. Geen passieve toekijkers. En uiteindelijk hebben we twee grote borden volgekleefd met een ad-hoc agenda op basis van al onze talking points.

Ik begeleidde een sessie over lobbywerk (hoe overtuig je de overheid om met je samen te werken en data vrij te geven?), Henk van Ess gaf een meer praktische sessie over hoe je als journalist verborgen databanken kan weten te vinden in het donkere web, en Ton Zijlstra leidde op verzoek van het BZK een soortement barcamp-binnen-de-barcamp waarbij verschillende groepen aan het brainstormen sloegen over hoe data.overheid.nl er zou moeten uitzien. De Amerikaanse aanpak, de Engelse aanpak, veel of weinig standardisering, be agile and get started of doe het goed zodat iedereen meteen overtuigd is van het nut en je geen half-af portaal presenteert… héél belangrijke vragen waar niemand zo meteen een antwoord op had, maar waar op 90 minuten tijd een shitload aan inzichten zijn komen bovendrijven. Een barcamp op z’n best, eigenlijk.

De barcamp bestond uit twee tracks. Ik zat in de publieke dienstverleningstrack, vooral met de praters (ach ja!) maar daarnaast was er ook nog een politieke datatrack, waar veel deelnemers aan het coden sloegen en prototypes uitdachten voor open data apps. Hack De Overheid kreeg immers onlangs vijventwintigduust euro van het Stimuleringsfonds voor de Pers en die willen de HDO’ers weggeven aan slimme knapen met een goed project. Dit event was iedereen z’n kans om ter plekke een idee uit te denken, in kleine groepjes een prototype uit te denken, en dat te pitchen.

Demo’s

De wedstrijd leek voor mij op iets dat de organisatoren op het allerlaatste aan de conferentie gekleefd hadden — niet echt van groot belang, om de boel nog wat op te leuken. Maar voor de Nederlanders in de zaal — toch het gros van de aanwezigen, vanzelfsprekend — was dat waarschijnlijk wel anders: ‘t is hun overheid en hun land, en zij konden met het geld gaan lopen.

De demo’s dus. Sommige mensen hadden op een paar uurtjes tijd al een applicatie bij elkaar weten te hacken, waarvoor chapeau, want de programmeersessies begonnen pas om 14 uur na een late lunch. Andere deelnemers hadden niet meer dan een paar schetsen, maar zo goed als iedereen wist mooi hun idee en hun applicatie te presenteren en te verdedigen.

Even een overzichtje van de apps die ik het leukst vond.

waaromnietopenbaar.nl wil WOB-aanvragen semi-automatisch laten verlopen, en zo het aantal beschikbare documenten en datasets de hoogte in jagen. Stel je voor: een vectorkaart van Nederland (of België for that matter), daar betaal je tienduizenden euro’s voor, maar zulke kaarten worden opgebouwd op basis van het kadaster van elke gemeente. En die gemeentes gebruiken diezelfde gegevens ook om waterleidingen te plannen, bouwaanvragen te evalueren en wat nog allemaal. Die kaarten dienen dus om het beleid te ondersteunen en daar zou je dus eigenlijk via een WOB-aanvraag toegang tot moeten krijgen. Doe dat in elke gemeente, puzzel de kaarten tesamen, en presto, weg licensingkosten. Het vraagt heel wat dromen en er zijn waarschijnlijk juridische of praktische obstakels die roet in het eten gooien, maar so what. Vindingrijk voorstel.

Politwoops wil alle verwijderde tweets van politici bijhouden en weergeven op een website met naast elk twitterberichtje een grote retweet-knop. Schadenfreude ten top.

Thomas Markus, een NLP-wizard en onderzoeker aan de universiteit van Utrecht, wou wel eens weten hoe media en politiek zich tot elkaar verhouden. Door persberichten van partijen te crossreffen met wat de media schrijft, zou je met de nodige magie te weten kunnen komen of de media de politiek bepaalde maatschappelijke thema’s opdringt, dan wel of de media louter braaf bericht over waar politici mee bezig zijn. En welke partij zou het meest mediagevoelig zijn? Boeiend.

Tussen de presentaties riep iemand nog vlug de zaal in “Henk vroeg deze morgen naar wat data mining op de vermiste personen-databank, om die boel te correleren met land van oorsprong, dus dat heb ik dan maar lekker even gedaan.” Dat zegt wel iets over de sfeer die er hing in Amsterdam. Zoveel leuke dingen gemaakt en zoveel bijgeleerd op een kleine namiddag.

Ze doen hun best, daar in Nederland. Er is openkvk.nl en ikregeer.nl. data.overheid.nl ìs er nog niet maar zit in de verkennende fase. Burgerlink van de ICT Uitvoeringsorganisatie en Digitale Pioniers van Kennisland.

Het is misschien nog vooral praten, en de overheid moedigt wel aan maar doet (nog) niet veel, maar ik voel het begin van iets moois.

Het is te zeggen. Ik heb nog gebabbeld met Matthieu Van Steenkiste, de grootvizier van Goddeau, die zonder daar een rotte frank aan te verdienen heel zijn ziel steekt in dat project. En die mens kan beter schrijven dan mij. Héél dat schrijversroster van Goddeau kan beter schrijven en heeft een betere smaak dan mij. En dat maakt het net zo jammer: ze kunnen beter maar ze doen het niet. Ik ben die slappe, bijna universele stijl van recenseren beu.

• Je plaatst de band in een bredere context — van waar zijn ze, welk genre, welk vorig album.
• Je haalt een korte anekdote boven of een andere opmerking die wat sfeer in je bespreking brengt.
• Je bespreekt een aantal van de nummers op het album, hoe ze ongeveer klinken en aan welke andere artiesten ze je doen denken. Pluspunten voor elk bijvoeglijk naamwoord.
• Terwijl maak je duidelijk hoe eclectisch je muzieksmaak is en dat je wel het één en ander kent van de grote westerse pop- en rockmuziekgeschiedenis.

Dat heb ik dus al duizend keer gelezen, en het is altijd in diezelfde bekakte taal.

De invloed van Beck als producer is duidelijk hoorbaar op Compass en doet zelfs regelmatig denken aan Odelay of Mellow Gold, twee meesterwerken van Beck zelf. Met een rockgitaar hier en wat geflipte percussie daar loopt Compass over van het muzikaal geflirt. Je krijgt een stortvloed aan geluiden geserveerd, maar de typische soul touch van Lidell is steeds prominent aanwezig. (CJP)

Daar krijg je nu toch spontaan diarree van? Spreekt iemand ooit echt zo? Nee? Waarom schrijf je dan zo? Het soort muziekbesprekingen die ik wil lezen, en eigenlijk gewoon het soort journalistiek die ik wil lezen tout court, zijn de verhalen waarbij de schrijver zich niet probeert weg te stoppen achter zijn woorden, maar durft te vertellen wat hij of zij echt denkt:

Last night Janelle Monae brought her fantastic new song “Tightrope” to Letterman. It feels like an eternity since I saw her last year at Bonnaroo, but this fantastic performance helps ease the pain until I can experience her live show again. And of course her new album came out this week, so that helps too.

Oh, and does anyone else think she should bring Sam Rockwell on tour so they can dance together? Now that I’d pay to see. (YANP)

Dat is waarom What Would Tyler Durden Do werkt, zelfs bij mensen die celebritynieuws worst zal wezen. Het is waarom zonder ook maar één uitzondering iedereen in mijn vriendenkring naar Jon Stewart kijkt, maar ook waarom The Huffington Post het zo goed doet.

Op een gegeven moment zijn onze journalistieke genres zodanig gaan vastroesten dat de meeste journalisten van vandaag de dag als robots klinken. Niet enkel in de muziekjournalistiek, al valt het daar nogal op, maar overal. En waarom eigenlijk? Wat brengt dat op? Zoals Matt Thompson zegt: “Just consider yourself unshackled. And start playing around.”

De journalistiek is onmisbaar in een democratie. Dat vinden journalisten zelf uiteraard, maar de meeste politici, ook degenen die afgeven op de pers, denken er niet anders over. Ik vermoed dat ook het publiek in ruime meerderheid gelooft dat het land beter af is mét dan zonder journalisten. De pers, concludeer ik, is een “publiek goed” en moet, als het echt niet anders meer kan, ook uit publieke middelen worden gefinancierd.

Het onderscheid dat Henk helaas niet weet te maken: we moeten de journalistiek redden, niet de kranten, niet de journalisten die weigeren om zich aan te passen aan de 21ste eeuw. Ik verwed er m’n kop op, als Corelio ooit failliet zou gaan, dat er binnen het jaar tien nieuwe initiatieven op poten staan, en dat we beter, niet minder goed geïnformeerd zouden zijn.

Gewoon willekeurig subsidies geven aan de media in de hoop dat ze zullen innoveren, is zo ongeveer het domste dat je kan doen. Er is geen betere aanmoediging om nieuwe dingen te gaan uitproberen dan dat effectief te moeten doen omdat je anders kopje onder gaat. De media in deze “moeilijke tijden” financieel ondersteunen zorgt er alleen maar voor dat ze nog wat langer in hun bubbel kunnen leven zonder zich al te veel aan te trekken van het feit dat de 21ste eeuw nu eenmaal om héél nieuwe businessmodellen vraagt, en dat veel mensen het product dat ze nu te zien krijgen eenvoudigweg niet goed genoeg vinden om voor te betalen.

Dat ze verdorie eens Robert Pickard lezen in plaats van zichzelf te hullen in gewichtigheid. Ja-haa, we weten het ondertussen al, jullie zijn het enige dat onze frêle democratie rechthoudt, wat zouden we toch zonder je.

Ik ben er van overtuigd dat een land beter af is mèt dan zonder journalisten, maar als burger heb ik geen zin om te gaan betalen voor het geklungel van oude logge media. Eigenlijk heb ik zelfs geen zin om te betalen voor het heropleiden van journalisten, zoals Blanken voorstelt: dat ze maar zorgen dat ze meezijn met hun tijd, en als dat niet lukt staat er genoeg jong volk te popelen om hun plaats in te nemen.

Zowel journalisten als uitgevers moeten dringend eens hun verantwoordelijkheid opnemen, en ophouden met gratuit te benadrukken hoe belangrijk ze wel niet zijn voor het publieke goed. See me care.

De uitspraak van Christian Van Thillo dat bloggers de vuilnisbak van het internet zijn doet al lang de ronde, en weinig journalisten hier in Vlaanderen denken dat ze echt iets moeten vrezen van bloggers. Daarvoor zijn ze eenvoudigweg niet goed genoeg. Eén probleem met die redenering:

Those in the print media who dismiss the writing online because of its low average quality are missing an important point: no one reads the average blog. In the old world of channels, it meant something to talk about average quality, because that’s what you were getting whether you liked it or not. But now you can read any writer you want. So the average quality of writing online isn’t what the print media are competing against. They’re competing against the best writing online. (Paul Graham)

Kranten en nieuwsmagazines zien zichzelf nog te veel als een eiland los van de rest van de maatschappij, en klampen zich vast, zo hard ze kunnen, aan het broadcast-model: wij praten niet met de lezer, wij zeggen de lezer wat interessant is zodat hij zijn kleine brein niet moet vermoeien. Crowdsourcen? We hebben onze eigen rolodex, dankuzeer. Linken naar ander nieuws op het web? We schrijven het liever zelf. De discussie aangaan met lezers? Onze lezers zijn dom, kijk maar naar de commentaren op hln.be.

Hoe de gemiddelde krant kijkt naar het journalistieke landschap. (c) Lauren Rabaino

Op een gegeven moment zal die arrogante houding en dat eilanddenken de mainstream media zuur opbreken.

Je hoort nu al met de regelmaat van de klok dat alweer een onderzoek heeft uitgewezen dat mensen geen vertrouwen hebben in de pers. De grootste krantenlezers zijn tussen de 50 en 60 jaar oud. De jongere generatie vertrouwt er op dat Facebook en Twitter hen naar het nieuws zal leiden, en op een veel aangenamere manier dan de minutieus samengestelde voorpagina van een krant of een nieuwswebsite.

Journalisten moeten niet alleen wedijveren met bloggers, ze moeten ook beseffen dat ze op veel vlakken in het nadeel zijn tegenover experts die écht weten waarover ze spreken. Experts die niet uit een paar telefoontjes en e-mails plots jaren aan inzicht moeten proberen destilleren om zo een reportage rond te krijgen. Wees maar bang van die experts.

En wees niet te trots over de kwaliteit van de gemiddelde krant:

Occasionally – or you could even say often – blogs are a source of tedious repetition, infantilism, ranting and poo-chucking; but that’s not to say that, in being so, they’re any much worse than what you might read from certain columnists. (Anton Vowl)

Bram Souffreau schreef een tijdje geleden op zijn blog dat de fascinatie met burgerjournalistiek in bepaalde kringen blijkbaar ten einde is:

De burgerjournalisten zijn de voorbije maanden naar de achtergrond weggedeemsterd. De hype is voorbij en de media leggen zich nu toe op Twitter en Facebook. Maar intussen blijven ze wel bestaan. Idem dito voor de ‘dood verklaarde’ weblogs. (Bram Souffreau)

Dat is waar en dat is niet waar. Het probleem is dat kranten, in hun wil om ook een graantje mee te pikken, de focus hebben proberen verleggen naar ‘user-generated content’. Inhoud die je gratis van lezers krijgt, en waar jij dan als krantenman winst op kan maken. Alsof lezers melkkoeien zijn waar je gratis content kan uitzuigen. Dat gaat samen met het idee dat je communities moet bouwen, eerder dan als krant je verdomse plicht op te nemen om bestaande gemeenschappen te versterken.

Citizen journalism is niet dood, in tegendeel, ze krijgt net haar tweede adem. De toekomst van de journalistiek is er niet één waarin de lezer, als hij braaf is, ook een beetje inhoud mag leveren waar een ander dan geld mee kan verdienen. De toekomst is er één waarbij de media een ecosysteem wordt, met een heleboel evenwaardige partners:

there’s a problem with categorizing journalists into any form of hierarchy; you imply that there are journalists who are more valuable or credible than others. This is an entirely false assumption. (Lauren Rabaino)

Journalistiek wordt een gesprek.

Waar het journalistieke landschap nu stilaan naartoe evolueert. (c) Lauren Rabaino

Zoals Matt Thompson zegt: “The responsibility for gathering information and evaluating it has spread throughout the citizenry.”

We zien nu het begin van een nieuw journalistiek landschap waar iedereen zijn steentje bijdraagt aan de conversatie en waar journalisten niet langer broadcasters zullen zijn, maar facilitators. Thompson zegt dat het nu tijd is om uit te dokteren hoe we dat landschap ten volle tot haar recht kunnen laten komen. Hij is overtuigd dat het ons zal lukken om journalistiek om te toveren tot een gesprek, en dat het resultaat de moeite waard zal zijn. Ik ook.

Nieuwswebsites en hun uitgevers leven in het verleden. Ze weten niet wat gedaan, dus ze proberen om de boel te redden met speciale projecten hier en daar. Hippe infographics voor de verkiezingen elke zoveel jaar, een news app over de lokale criminaliteit. Dat lukt. Je kan dat doen. Of je kan de taak serieus nemen en jezelf écht heruitvinden. Een informatie-centrische manier van denken moet het fundament worden van elke journalistieke operatie. Zoals ik een paar weken geleden schreef:

Let’s not kid ourselves. A new way of doing journalism requires new technology to support and foster that innovation. That technology should reach right into the core of our journalistic endeavors, not just touch the periphery like yet another infographic or mashup.

We moeten nadenken over betere manieren om het nieuws te brengen. De kwaliteit en het niveau moet een serieus pak naar omhoog worden gekrikt. De rest van het web is ons vijf jaar voor. Tijd om in te halen.

Het gaat me ook helemaal niet om wilde droomscenario’s. Informatie centraal stellen is geen sci-fi. Veranderen hoe we een nieuwswebsite structureren en opbouwen draait net om meer doen met minder. Je laat je inhoud niet éénmaal renderen (op de dag van publicatie) maar drie of vijf of tien keer, als deel van databanken, van tijdslijnen, van interactieve kaarten, van achtergrondverhalen en topic pages.

Een goed opgebouwde informatie-architectuur zorgt ervoor dat je jezelf niet inmetselt in gemaakte beslissingen, maar op elk moment kan experimenteren en andere, nieuwe dingen uitproberen. Heel het web beseft dat, behalve de makers van nieuwswebsites.

Wat ik graag zou zien?

• Een nieuwswebsite die de verbanden duidelijk maakt tussen berichtgeving en links legt naar personen, organisaties, gebeurtenissen en locaties. Zodat je écht kan begrijpen waarover het nieuws gaat, eerder dan die zoveelste update te lezen over een thema waar je toch geen snars van begrijpt.
• Een nieuwswebsite die zich niet focust op wat heet van de naald is, maar op de context, de brede informatiestroom, het overzicht dat nodig is om je echt te informeren over onderwerpen die voor jou als lezer belangrijk zijn. Don’t win the morning, win the story zoals Matt Thompson zegt.
• Een website die me toelaat om een breed overzicht te krijgen van een verhaal, maar ook om de kleinste details te bestuderen.
• Een nieuwswebsite die me toelaat om het nieuws te verkennen op gelijk welke manier dat ik dat wil, en me Wikipedia-gewijs prikkelt om klik per klik iets bij te leren.

Een nieuwswebsite moet meer zijn dan een publicatiesysteem om lappen tekst op het internet te krijgen. Het moet een informatiecentrum zijn. En niet gewoon een informatiecentrum voor “nieuws”, maar voor het nieuws dat jij brengt in jouw gemeenschap.

Aan zo’n nieuwssite zou ik graag meewerken.

Tom en Georges zijn onbetwistbare klassejournalisten. Tim is één van de enige journalisten in Vlaanderen die weet hoe échte human interest er moet uitzien. En ik ben vooral blij dat ik Bram heb leren kennen en samen met hem heb kunnen nadenken over de toekomst van de journalistiek. Ik wens ze het beste.

En toch verlaat ik ze. Er was nooit voldoende plaats om echt na te denken over de toekomst van de journalistiek, nooit voldoende aandacht voor de zakelijke uitdagingen eigen aan een nieuw medium.

Ik ga op zoek naar een andere uitdaging.