Sustatu.eus - Aktualitatea

Emakumezkoen 30.000 biografia Wikipedian, WikiEmakumeok taldeen merituz

Wed, 13 May 2026 07:19:13 +0000

Joan den apirilean, euskarazko Wikipediak 2024-2027 eperako markatu zituen helburuetako bat lortu zuen: emakumezkoen 30.000 biografiako marka erdiestea. 2027 amaitzetik urrun gaudela, hortik gora doa kontua orain. Boluntarioen ekarpenez lortutako marka da, eta bereziki, boluntario talde antolatu batzuena: WikiEmakumeok taldeen lana dago hor.

Gasteiz inguruan nagusiki gaztelaniaz aritzen ziren wikilari batzuek 2015ean sortu zuten Wikiemakumeok talde originala, baina 2020a, batik bat euskarazko Wikipedia lantzeko Euskal Wikiemakumeok sortu zen, Durangoko talde baten inguruan. Durangoko nukleo horrek beste batzuen eraketa sustatu du, eta jada aurten Euskal WikiEmakumeon I. Topaketa antolatu zuten, elkarren artean lotzeko.

Zenbait talde ari dira gaur egunean: Durango, Arratia, Beasain, Lekeitio, Oiartzun, Ondarroa, Sestao, eta erakundeetara lotuak ere bai UPNAn, Gasteizko Iralen edo EHUn. Herri jakin batekoak baino, eskualde asmo batekin ari dira, eta esate baterako, Oiartzun edo Oarso-Bidasoako taldetik Nafarroa Iparraldera begira ari dira lanean: Nafarroa Garaiko eta Lapurdiko eskualdeetako biografiei begira jarri dira dagoen arrakala txikitzeko asmoz, eta grafiko honek erakusten duen desoreka gainditu nahi dute (artikulua Erran.eus agerkarian):

Eta bai, desoreka txikitzen ari da. Ez da bakarrik 30.000 biografiatik gora egitea, baizik eta proportzioan gizonezkoek duten nagusitasuna txikitzea. 2017an euskarazko Wikipedian % 13koa zen emakumeen presentzia eta 2026an % 36koa da. Azken datu hori ere 2024-2027 plangintzan aurrikusi zena gainditzea izan da, %33 edo herena markatu baitzen helburu gisa. Hona datuen koadroa, apirilaren 20an Wikipediak zabaldu zuen moduan:

Bestalde, hizkuntza guztien artean, emakumeen biografia kopurua absolutuari erreparatuz gero, euskarazko Wikipedia 23. postuan dago.

Gehiago jakiteko eta kontaktatzeko: WikiEmakumeok

Internet Archive harribitxiaren 30 urteak

Tue, 12 May 2026 10:15:06 +0000

Internet Archive webgune eta proiektuak (Archive.org) 30 urte bete zituen joan den igandean, maiatzaren 10ean. Bere lehen funtzioa izan zen Interneteko webgune eta orrien hemeroteka bat osatzea, une jakinetan "argazki" modukoak artxibatuz. Hori egiten jarraitzen dute, baina beste artxibatze / dokumentatze aukera askoren artean bat gehiago da orain eta zehazki Wayback Machine deritzo tresnari orain, "Atzera-begirako Makina". 30 urteak 1996ko atzera-begirako blog sarrera batekin ospatu dute, baina era berean beraien funtzio eta etorkizuna zalantzan dago, Interneteko argitaratzaile batzuek ateak itxi nahi dizkiotelako Internet Archiveri.

Milaka milioi orrialde gorde ditu Internet Archivek urteotan, eta kasu askotan URLak, artxiboak eta webgune osoak desagertu ahala, haien Internet Archiveko orri-kopia da geratzen den bakarra. Wikipedian bertan milioi bat baino erreferentzia gehiago daude Internet Archiveko orrietara, non URL originala desagertu den, baina oraindik testua eta informazioa berreskuratu daitekeen.

Baina etorkizunera begira hemeroteka horren jarraipena zalantzan dago. Azterketa baten arabera 243 albiste-argitaratzaile global ari dira blokeatzen Internet Archive bere orrietara sartzen. Aitzakia gisa adimen artifizialeko bot-en kontrako borroka da kasu gehienetan, trafiko eta gainkarga hori gainetik kentzekoa, baina bot horien funtzioa eta Internet Archiverena oso desberdinak dira. Batzuek dena kopiatzen dute beren AA sistemekin negozioa egiteko, eta Internet Archivek irabazi asmorik gabeko hemeroteka bat egiten du, ez edukia ber-prozesatu, baizik eta informazioa geroratu. Blokeoa egiten duten erakundeen artean The New York Times, Le Monde edo The Guardian bezalako hedabide inportanteak daude.

Internet Archiveren kontrako blokeo horren aurrean, erreakzio bat piztu da: mundu anglosaxoiko 200 kazetarik eta sortzailek baino gehiagok, izen inportanteak tarteko, ekimena jarri dute abian: Save The Archive. Albisteen eta historiaren kontserbazioari funtsezkoa irizten diote (baita guk ere Sustatun): hona ingelesezko gutunaren testua.

Urtebeetzearen ospakizunera itzulita, ikus hemen nolako argazkiak berreskuratu dituzten 1996ko Internetetik. Artxibo anglosaxoi bat da, ale gutxi batzuetako argazkiekin, zeunetan dauden oraindik bizirik dauden proiektuak (The Onion, adibidez), edo beste batzuk desagertu direnak (Ask Jeeves bilatzaile originala, Spice Girls taldearen zaletuen webgunea, SpiceGirls.com). Selekzioan denak dira ingelesezkoak, baina artxibo originalean ba ote dago euskarazko edo euskal edukirik? Ez dakigu. Kaixo.com webgune beteranoaren lehen artxibo-irudia 1998koa aurkitu dugu guk.

Euskal entitateek .eus domeinuaren balioa berretsi dute

Tue, 12 May 2026 08:20:58 +0000

PUNTUEUSek .eus domeinuaren eta euskal Interneten errepaso sakona aurkeztu du; horretarako, elkarren artean osagarri diren bi ikerketatren emaitzak zabaldu ditu: CIESek egindako merkatu-pertzepzioaren azterketa eta PUNTUEUS Behatokiaren urteroko txostena. CIESen azterketaren arabera, Euskal Herriko erakundeen % 78k ezagutzen du .eus domeinua, eta identitatearekin (8/10) eta komunitatearekiko konpromisoarekin (7,6/10) lotzen dute. PUNTUEUS Behatokiak inoizko datu zehatzenak lortu ditu: Euskal Herriko webguneen % 20k du edukiren bat euskaraz, % 74k .EUS webguneetan .eus domeinua % 4,6 hazi da 2025ean, 16.393 izen lortuta; mundu mailako domeinuen hazkundea (% 1,2) ia laukoiztu du.

CIESen txostenak, 2025 amaieran Euskal Herri osoko enpresa, elkarte eta administrazio publikoen artean egindako 422 telefono-elkarrizketetan oinarrituta, 137.032 entitateko unibertsoaren pertzepzioa aztertu du. Ikerketa honen arabera, entitateen % 56k du gaur egun webgune propioa (77.000 inguru), baina jarduera eremua lokala denean webgunea izateko probabilitatea txikiagoa da. Testuinguru horretan, .eus domeinuaren ezagutza maila oso altua da, inkestatuen % 78k ezagutzen baitu, eta % 59k haren existentzia beharrezkotzat edo oso beharrezkotzat jotzen du.

MERKATUKO PERTZEPZIOA: IDENTITATEA ETA KONFIANTZA

CIESek egindako ikerketaren arabera, .eus oso modu sendoan lotzen da euskal identitatearekin (% 51), euskararekin (% 9) eta erakunde publikoekin (% 4). Hamar puntuko eskalan, entitateek identitate-zigilu gisa baloratzen dute (8 puntu), baita komunitatearekiko konpromisoagatik (7,6) eta ematen duen konfiantzagatik ere (7,3). Kontratazio ohiturei dagokionez, domeinu bat aukeratzeko arrazoi nagusiak xede-publikoaren identitatea (% 19) eta gomendioak (% 16) dira, eta .eus-en kasuan, hautu hori beste domeinuetan baino modu hausnartuagoan egiten da.

Erabiltzailek kontratazio-esperientzia oso positiboa nabarmendu dute; inkestatuek adierazi dute prozesua erraza izan dela eta webguneek ongi funtzionatzen dutela. .eus-ek kontratazio-esperientzian % 82ko asebetetzea lortu du, sektoreko % 70eko batez besteko orokorraren oso gainetik. Asebetetzea ez ezik, fideltasuna ere oso altua da: leialtasun hori sakonago neurtzeko, Net Promoter Score (NPS) metrika erabili da; tresna honek bezeroek produktu edo zerbitzu bat gomendatzeko duten joera neurtzen du. .EUSen kasuan, emaitzak oso adierazgarriak dira: % 49 sustatzaileak dira. Horrek esan nahi du entitateen ia erdiek aktiboki eta zabal gomendatzen dutela .eus domeinua.

Begirada hurrengo urtean jarrita, 25.000 entitatek domeinu berria erregistratzeko asmoa adierazi dute, eta horietatik 5.400ek .eus-en aldeko apustua egingo dutela adierazi dute.

EUSKARA EUSKAL INTERNETEN

PUNTUEUS Behatokiaren 2025eko azterketak, berriz, euskal interneten inoizko argazkirik zehatzena eman du.Izan ere, Bright Data-k bultzatutako The Bright Initiative-rekin egindako elkarlanari esker neurketa-metodologia hobetu da; haien teknologia txertatzeak orain arte detektatu ezin ziren milaka webgune aztertzea ahalbidetu du, eta horrek datu are eta errealagoa azaleratu du:Euskal Herriko webgune aktiboen % 20k du edukiren bat euskaraz. Orain arte, uste genuen, % 15 zirela euskaradun webguneak, baina gehiago direla jakiteko gai izan gara. goera hori ezkutuan zeuden edukien ikusgarritasuna azaleratzeko egindako hobekuntza teknikoari dagokio.

Euskararen presentzia digitalean joera positibo nagusia erabiltzaileen ohituretan dago (% 0,6ko igoera), datua apala izan arren nabigatzailea euskaraz konfiguratuta dutenen kopuruak gora egiten jarraitzen baitu. Nabigatzaileen hizkuntza-ezarpena funtsezko seinale digitala da, edukien eskaintzan zuzeneko eragina duena eta euskal komunitatearen kontzientzia digitala islatzen duena.

Beste behin, emaitzek erakusten dute domeinu baten edo beste baten aldeko hautuak eragina duelka hizkuntzaren erabileran. Horrela, .EUS domeinua da euskararen arnasgune nagusia, webguneen % 74k darabailte euskara. Aldiz, .COM edo .ES bezalako domeinu generikoetan euskararen erabilera askoz apalagoa da, % 15,3 eta % 9,8 hurrenez hurren. Hala, bistakoa da .EUS domeinuak euskararen bizitasun digitala bermatzeko duen garrantzia.

.EUS DOMEINUAREN EBOLUZIOA

.EUS domeinuak hazkunde bide sendoari eutsi dio 2025ean eta 16.393 domeinu-izen metatu ditu. Hazkunde tasa hau (% 4,6) mundu mailako gTLD nagusien batez bestekoa (% 1,2) baino ia lau aldiz handiagoa da, eta euskal identitate digitalak duen indarra eta dinamismoa berresten ditu. Gainera, erabiltzaile bereziki fidelak ditu .EUSek eta nabarmen gainditzen ditu merkatuko joerak, komunitate oso egonkorra dela erakutsiz: .EUS domeinuen kasuan 10etik ia 9k berritzen dute urtero; beste TLD edo domeinu generikoetan, aldiz, 10etik 7 inguruk soilik berritzen dute domeinua.

Domeinuaren erabilera gizarteko esparru guztietara zabaldu da. Banaketa tipologikoari begiratuta, enpresak dira nagusi, baina elkarteek, erakunde publikoek eta hezkuntza zein euskara arloko proiektuek ere pisu garrantzitsua dute.

Geografikoki ere, .EUSek Euskal Herri osoa egituratzen du. Gipuzkoak (% 40,3) eta Bizkaiak (% 32,3) pisu handiagoa izan arren, Araba, Nafarroa eta Ipar Euskal Herriko presentzia aintzat hartzekoa da.

Elhuyar Zientzia Azokako sariak banatu dira

Tue, 12 May 2026 07:12:48 +0000

Bilboko Areatzan egin den sari-banaketarekin amaitu da 2026ko Elhuyar Zientzia Azoka.
Sarituek Espainiako eta nazioarteko azoketarako bidaiak eta ikasketa-bekak jaso dituzte.

Bilboko Areatzan egin den sari-banaketarekin amaitu da 2026ko Elhuyar Zientzia Azoka. Ekitaldia 13:00etan egin da, eta Eleder Iglesias Perez kazetari eta eduki sortzaileak eta Arantza Muguruza Montero irakasle eta ikertzaileak gidatu dute. Elhuyar Zientzia Azokaren babesleek eta Elhuyarreko kideek eman dituzte sariak.

Hauek izan dira proiektu sarituak:

• Beasaingo La Salle ikastetxeko “Biomasa: Praka Bakeroek Sortzen Duten Kutsadurari Aurre Egiteko Aukera” proiektuaren Miren Pelaez irakasleak jaso du Ciencia en Acción azokan parte hartzeko aukera.

• Bizilabe Esperanza taldeko “Konbutxazko larrua” proiektuak jaso du Exporecerca Jove azokan parte hartzeko aukera.

Sariak Amaia Esquisabel Alegriak eman ditu, Eusko Jaurlaritzako Zientzia Politikako zuzendariak.

• Beasaingo La Salle ikastetxeko “Biomasa: Praka Bakeroek Sortzen Duten Kutsadurari Aurre Egiteko Aukera” proiektuak jaso du Feria del conocimiento Blólab azokan parte hartzeko aukera.

• Colegio Plurilingüe San José-Josefinas Ourense ikastetxeko “Barreras biodegradables: soluciones sostenibles contra los incendios forestales” proiektuak jaso du Open Science azokan parte hartzeko aukera.

Sariak Begoña Pacheco Delgadok eman ditu, Bizkaiko Foru Aldundiko Enpresen eta Enpleguaren Sustapena zerbitzuko burua.

• Eguzkibegi ikastetxeko “Kristalen Presiotik Elektrizitatera, Piezoelektrizitate Plaka” proiektuak jaso du Ciencia en la calle azokan parte hartzeko aukera.

• Coruñako IES Isaac Díaz Pardo de Sada ikastetxeko “Luz y Agua” proiektuak jaso du Vila-ciencia azokan parte hartzeko aukera.

• Bilboko La Salle ikastetxeko “Gogoan” proiektuak jaso du Feria de Sevilla azokan parte hartzeko aukera.

Sariak Javier Garcinuño Zabalak eman ditu, Bilbao Ekintzako zuzendari nagusiak.

• Lauaxeta ikastetxeko “Farola berriztagarria eta iraunkorra” proiektuak jaso du Feria de la Ciencia y la Innovación de Asturias azokan parte hartzeko aukera.

• Miguel de Unamuno BHI ikastetxeko “Kirolak Loan Duen Eraginari Buruzko Ikerketa Miguel De Unamuno BHIn” proiektuak jaso du Exporecerca Jove azokan parte hartzeko aukera.

• Amazabal BHI ikastetxeko “Eraginkortasunez Garbitzen Dugu Ahoa” proiektuak jaso du Oportoko Mostra Nacional de Ciência Portuguesa azokan parte hartzeko aukera.

Sariak Edurne Gaston Estangak eman ditu, Elhuyarreko Zientzia Unitateko Koordinatzaileak.

Elhuyar Zientzia Azoka

Aurtengo Elhuyar Zientzia Azokak lau egun iraun du, maiatzaren 6tik 9ra, eta Bilboko Areatzan egin da. Bertan, 183 proiektu egon dira ikusgai eta 60 ikastetxetako 660 gaztek hartu dute parte. Euskal Herriko ikastetxeetako gazteez gain, Espainiako eta nazioarteko azoketako sarituak ere izan dira gurean: 9 talde etorri dira Bilbora.

Elhuyar Zientzia Azokaren helburua da gazteei zientzia-bizipenak eskaintzea eta kultura zientifikoa bultzatzea eta zabaltzea, ez bakarrik Areatzan egiten den azoka honetan, baizik eta urte osoan. Ikasle gazteek ez ezik, Euskal Herriko ikerketa-zentroek eta unibertsitateek ere parte hartzen dute Azokan. Azpimarratzekoa da, gainera, haiek guztiek proiektu honekiko urtero erakusten duten konpromisoa: ikasturte-hasieran, unibertsitateetako eta zentro teknologikoetako 80 ikertzailek (haien artean, 48 emakume) eman zuten izena ikasleekin lan egiteko, eta beste horrenbeste aritu dira azoka-egunetan ebaluatzaile-lanak egiten.

Elhuyarrek antolatutako Elhuyar Zientzia Azoka ekimenak Eusko Jaurlaritzako Zientzia, Unibertsitateak eta Berrikuntza Sailaren, FECYTen (Fundación Española para la Ciencia y la Tecnología), Bilboko Udalaren, Bizkaiko Foru Aldundiaren, Nafarroako Gobernuaren eta Erabiren laguntza jasotzen du.

Udalerri Euskaldunen Eguna, maiatzaren 16an Otxandion

Sat, 09 May 2026 06:47:41 +0000

Bi urtetik behin antolatzen du UEMAk Udalerri Euskaldunen Eguna, udalerri euskaldunen ekarpena festa giroan ikusarazteko eta aurrera begira dituzten erronkak nabarmentzeko. Aurten tokatzen da, eta gaur zortzi egingo da, datorren maiatzaren 16an, Otxandion.

UEMAko kide 120 udalerri dira, baina Udalerri Euskaldunen Eguna zabalago hedatzen da, UEMAkide ez direnentzat ere. "Udalerri euskaldun guztien eguna da, ez UEMAko kide direnena soilik. Aspaldi erabaki zen egun hau udalerri euskaldun guztion bilgune izatea, UEMAko kide izan ala ez. Gaur egun, guztira, 175 udalerri inguru dira Euskal Herriaren luze-zabalean udalerri euskaldunak. Biztanleen %70etik gora euskalduna dutenak. Udalerri hauek egundoko ekarpena egiten diete euskararen normalizazioari", iritzi dio UEMAk.

Aurten, Otxandioko Udala eta UEMA elkarlanean hasi ziren eguna antolatzen, eta berehala elkartu zitzaizkien Otxandioko hainbat talde eta elkarte. Guztien artean honako egitaraua osatu dute maiatzaren 16rako.

Otxandioko euskara zinegotzi Maider Arejolaleibak nabarmendu duenez, “Otxandio udalerri euskalduna da, eta harro gaude otxandiarron izaeraren eta nortasunaren ezaugarri nagusienetakoa euskara izateaz, euskaldunak izateaz. Horregatik, pozgarria da Udalerri Euskaldunen Eguna herrian izatea. Ilusioz aritu gara lanean azken hilabeteotan, eta maiatzaren 16an ilusio horretara batzeko deialdia egin nahi diegu herritar guztiei. Hasieratik, gainera, argi izan dugu honek ezin zuela izan UEMAren eta Udalaren arteko kontua soilik, ekimen herrikoia baizik. Herriko elkarte eta eragileei dei egin diegu elkarlanean eguna antolatzeko, eta bikain erantzun dute”.

Udalerri Euskaldunen Eguna baliatuko du UEMAk bere urteko Batzar Nagusi egiteko ere.

Informazio gehiago, hemen.

Commonseko urteko argazkiak: Gaza suntsituta, foka kumea, tximista ionosferikoa

Fri, 08 May 2026 08:33:30 +0000

Wikipediaren irudi eta fitxategi bildumak, Wikimedia Commons-ek, bere urteko argazki onenen lehiaketaren emaitzak jakinarazi ditu. Hilabete batzuetako hautaketa prozesuaren ondoren (ikusi proposamenak, ikusgarriak dira), hiru hautatu dituzte.

2025. urteari dagokion lehiaketa izan da orain ebatzitakoa, baina garaiaren testigantza gisa, lehen saria Gazako suntsipenarena da, eta izatez 2023an egin zen argazkia. Rimal auzunea da Gazako zerrendangoian ikusten dena, aire eraso baten ondoren. Argazkilariaren izena anonimoa da, WAFA albiste agentzia palestinarraren autoretza du.

Bigarren saria, hondartzan lo geratu den foka kumea, Namibian. Arctocephalus pusillus espeziekoa da eta Giles Laurent da egilea.

Hirugarren saria espaziotik egina da. Nazioarteko Espazio Estazio edo ISS-tik Nichole Ayers astronautak egin zuen. Argitasun batzuk iluntasunean, eta lurraren esfera igartzen da gauez... baina erakusten duena fenomeno harrigarri bat da.

Zoom eginda ikusiko dugu hobeto dena delakoa: tximista gain-atmosferiko bat, oinaztarri ionosferikoa... Gauzak oraindik ez du artikulurik euskarazko Wikipedian (ingelesez hemen daukazue). Coahuila (Mexiko) gainean gertatu zen hori 2025eko uztailean.

Argazki hauek, Commonseko guztiak bezala, irudi askeak, libreki berrerabilgarriak (aitortza eginez gero kasu batzuetan).

Euspazioak martxan maiatzak 17 bitartean, guraso eta haurrentzako Eusfera ekimenarekin

Fri, 08 May 2026 07:09:34 +0000

Taupa euskaltzale mugimenduaren ekimenez antolatu da Eusfera ekimena aurten, eta bere aplikazio praktikoa, Euspazioak deitu izan dituztenak antolatzea, atzo hasi zen, eta maiatzaren 17a arte luzatuko da. Zera dira espazio hauek: Euskaraz gozatzeko familientzako elkarguneak sorrzea. Euskaraz jakin ala ez, 0-12 urte bitarteko haurren gurasoei (edo guraso rola betetzen duten helduei) daude zuzenduak.

Taupak sortu duen ekimenaren egitekoa zera da: Haurren ingurua, unibertsoa, euskaldunagoa izatea nahi duten familientzako laguntza bat eskaintzea.

Prestakuntza fase baten ondoren, herri mordo batean antolatu dire Euspazio esan dieten horiek. Egun edo herriaren arabera, hemen duzue bilatzaile bat, Eusferaren webgunean.

Euspazio hauek herriko haurren eta gurasoen elkarguneak dira, ekintza zehatzen bueltan antolaturikoak. Mota ezberdinatakoak izan daitezke (irteerak, sukaldaritza edo pintaketa tailerrak, ibilaldiak… aisialdiko elementu ezberdinei lotutako proposamen dibertigarriak eta gozagarriak…), baina guztiek hiru elementu komun dituzte:

Haurrak eta gurasoak elkarrekin parte hartzea proposatzen dute.
Parte-hartze aktiboa sustatuko dute. Inork ez du aspertzeko betarik izango.
Euskara izango ekimenaren erdigunean, eta euskarara hurbiltzeko aukera eskainiko dute modu atseginean, euskaraz ez dakiten edo gutxi dakiten gurasoei ere espazio hauetan parte hartzeko aukera zabalduz.

Informazio gehiago, hemen.

Egunean Behin jokoaren 21. denboraldian, Tokikom Liga jokatuko da astelehenetik aurrera

Thu, 07 May 2026 08:05:15 +0000

Egunean Behin jokoaren 21. denboraldia maiatzaren 11ren eta uztailaren 12aren artean jokatuko da, 9 asteko lehian. Ohiko asteko babesletzak eta sariak izango dira, eta denboraldikoak ere bai, kasu honetan Tokikom toki komunikabideen bateraguneak babestuta.Tokikom eta bere hedabideen partaidetza beste ekimen batean ere gauzatuko da: 10 hedabidek eta beren eskualdeetako partaideek elkarren arteko lehiaketa propioan arituko dira. Tokikom Liga izango da hori.

Tokikom Liga ez da banakako lehia bat izango, baizik eta puntuaketa ertainen bitartez, zein eskualde nagusitzen den (kiroltasunezko lehia jatorrean, besterik gabe), horixe izango da jokoan egongo dena. Aldi berean, eskualde eta hedabide bakoitzaren inguruko lehia sustatzeko, talde hauetako bakoitzean ere sariak izango dira.

Tokikom Ligan parte hartuko duten hedabide eta eskualdeak izango dira:

GUKA (Urola Kosta)
Anboto (Durangaldea)
Goiena (Debagoiena)
Aiurri (Beterri – Buruntza)
Barrena (Debabarrena)
Arabako Alea (Arabar guztiei irekia)
GiTB (Goierri)
28 Kanala (Tolosaldea)
Hiruka (Uribe Kosta)
Guaixe (Sakana)

Talde hauetariko bakoitza Egunean Behin jokoko talde bat gehiago izango da, baina berezitasun batzuk izango ditu. Bertan parte hartzeko, erabiltzaile bakoitzak bere profila osatu egin beharko du parte-hartzeko gogoa adieraziz, eta sustapenean parte hartzeko baldintzak onartuz (Tokikom eta hedabide bakoitzak sustapenerako kontaktatu ahal izatea, funtsean). Egunean Behineko jokalari guztiei dago berez irekia aukera, baina profila espezifikoki betetzea ezinbestekoa izango da, eta 10 taldeen artean bat bakarra aukeratzea ere (ezin du batek bi tokitan parte hartu, baina bai Egunean Behineko gainerako ohiko taldeetan).

Inportantea azpimarratzeko: Tokikom Ligako talde batean sartzeko, norberaren profileko ezarpenetatik, aplikazioaren goiko menuan ezkerrean zeure abatarrean klikatu, eta hortxe duzu aukera.

Talde bakoitzeko sari-zozketetan parte hartzeko, era berean, zozketak egingo dira profila osatzen dutenen artean: profila aurpegi-argazkia, izen-deiturak, adina eta herria adieraziz betetzen dutenek izango dute aukera sarietarako.

Ligako hedabide/eskualdeen arteko lehiari dagokionez, hemen argitaratuko da sailkapena aste bakoitza amaitzean. Kiroltasunezko lehia jatorra besterik ez dago hor jokoan, jokalari guztien ekarpena da eskertzekoa, aurretik ala behetik aritu. Hori bai, talde bakoitzaren puntuaketa ertaina aterako da 7 egunetan talde bakoitzean jokatzen dutenen artean, eta hortaz, talde batean 20 lagun izan, eta bestea 104, berdintasun faktore hori sartuko da.

Bederatzi asteko lehian, Tokikomek berak babestuko duen asteez gain, beste babesle hauek ere izango dira:

Mihiluze telebista saioa.
EHUko Informatika Fakultatea, bere 50. urteurrenean.
Azpilur, azpiegitura eta ekipamendu publikoen kudeatzailea.
Euskaber, eusko labeleko arrautza ekologikoak.
Latxa, Hitz Zentroak sortutako adimen artifizial (AA) euskalduna.
Xiba, denborapasen joko / aplikazio berria.
Tagzania, joko gegrafikoa.

Denboraldi amaierako sariak, Tokikomek jarriak, izango dira:

Denboraldi irabazlearentzat, TOKIKOM mertxandisin gauzekin pack bat eta barruan Zumaiako Zelai talasoterapiarako sarrera.
Zozketaz, hiru sari: Bati, TOKIKOM pack hori, talasoteratia eta guzti; eta beste bik haririk gabeko aurikularrak jasoko dituzte.

Panoramax: Google Streetview libre bat

Wed, 06 May 2026 06:41:03 +0000

Panoramax da Google Street View libre bat, hau da, errepide eta kale jakinetako bista/argazki mugikor, panoramiko horiek bildu eta erakusteko toki bat. Oso estaldura txikia du konparatuta Googleren zerbitzuarekin, baina Ipar Euskal Herrian dexentekoa da Baiona eta Angelu aldean bereziki. Probatu hemen, adibidez.

Iparraldeko estaldura hori da tresna Frantzian garatu dutelako originalki, eta bereziki agintaritza baten babesa jaso duelako, Frantziako IGN (Institut Géographique National) erakunde ofizialarena.

Toki jakin batean zaudela, irudien lizentzia librea konprobatu daiteke, gehienetan Creative Commons Aitortu Partekatu, baina IGN frantsesarenak Etalab markarekin agertzen dira. Hala ere Etalab markatuak ere berdin dira irudi libreak, License Ouverte lizentzia irekia delakora egiten baita erreferentzia, eta lizentzia hori Creative Commons irekien parekidetzat hartzen du Wikipediako irudi biltegiak, Wikimedia Commons delakoak, hemen irakurri dezakegunez.

Euskal Herriko datu guztiak ez dira IGNrenak. Jendeak egindako ekarpenak ere badaudela ematen, baita gutxi batzuk Hego Euskal Herriko toki batzuetan. Esate baterako, N-634 errepide ezagunak pasarteak ditu beteta Gipuzkoako kostan Getaria eta Zarautz artean (irudia itsatsita) eta Bizkaiko Durangaldean ere bai Bilboraino.

Irudi hauek jendearen ekarpenez ere osatu daiteke, Panoramax Android aplikazioarekin.

Panoramax frantsesez eta ingelesez dago, baina tokien izenak OpenStreetMap bidez datozela uste dugu, eta horregatik Angelu edo Gipuzkoako errepide horretako irudi horiek, hemen itsatsi ditugunak, eta ondorioz euskaraz agertzen dira,

Carlos Garaikoetxea lehendakaria hil da

Mon, 04 May 2026 15:40:21 +0000

Carlos Garaikoetxea, frankismoaren ondorengo lehen lehendaria, eta Eusko Alkartasunaren sortzailea, 87 urterekin hil da gaur bihotzeko baten ondorioz Iruñeko bere etxean.

Carlos Garaikoetxea Iruñean jaio zen 1938an. Zuzenbide eta ekonomiako ikasketak egin zituen Deustuko unibertsitatean, eta Londres eta Parisen segitu. Euskara ama hizkuntza ez bazuen ere, ikasi egin zuen. 1975ean Eusko Alderdi Jeltzaleko kide egin zen eta 1977an alderdiko buru, Euskadi Buru Batzarreko lehendakari, izendatu zuten.

1978an Euskadiko Autonomia Estatutua (hiru probintziatarako pentsatua) moldatu zuen batzordeko kide izendatu zuten eta Nafarroako parlamentuko kide aukeratu zuten 1979ko apirileko hauteskundeetan. 1980 eta 1984ko legegintzaldietan Euskal Autonomia Erkidegoko Lehendakari hautatu zuten. Urte hartatik EAJren barruan liskarra pizten hasi zen: batetik EAEko agintaritzaren ikuspegi zentralizatuago bat eta beharbada abertzaleagoa ere bai bultzatu zuen Garaikoetxeak, non alderdiaren nagusigoak hiru foru aldundietan botere gehiago banatu nahi zuen. Krisiaren ondorio izan zen 1986an alderdia zein lehendakaritza utzi zituela Garaikoetxeak. Urte berean, Eusko Alkartasuna alderdia sortu zuen. EAEko lehendakari izandakoek legez kargu izena erabiltzeko eskubidea dutenez, Carlos Garaikoetxea lehendakari izenez tratatua izan zen harrezkero.

1987 eta 1991 bitartean, Europar Parlamentuko diputatu izan zen. 1994ko europar hauteskundeetan, berriz zerrendaburu izan zen ERCrekiko koalizioan, baina porrotaren ondorioz, dimisioa aurkeztu zuen Eusko Alkartasunako lehendakari gisa eta, 1999ko azaroan, politika aktiboa utzi.

Iaz, 2025eko ekainean, Garaikoetxea buru izan zuen lehen Jaurlaritzari omenaldia egin zion egungo Eusko Jaurlaritzak, Imanol Pradales egungo lehendakaria buru zela. Pradalesek goraipatu zuen gobernu hartan egindakoa, eta Garaikoetxea "Euskadiren arkitekto aparta" izan zela gehitu zuen. Carlos Garaikoetxeak berak ere hitza hartu zuen omenaldi hartan: “Etorkizuneko erronkak handiak dira, baina horiek gainditzeko gaitasun handiagoa dugu. Nazio ausarta eta langilea gara. Lankidetza leialetik eta pluraltasunarekiko errespetua oinarri, Euskadi hobea, oparoagoa eta iraunkorragoa eraikiko dugu elkarrekin", adierazi zuen.

Ekaineko ekitaldi hori baino egun batzuk lehenago, harrera egin zion Pradalesek Garaikoetxeari Ajuria Enean, eta ordukoa da argazki hura, Irekia zerbitzuak libreki publiko egina.

Kale-arte tailer tailerra X10ekin (ostegunean Azpeitian)

Sun, 03 May 2026 06:36:13 +0000

Proposamen batekin dator X10 kale-artista euskalduna: maiatzaren 7an, Azpeitiko Dinamoan, kale-arte tailer bat emango du. Bere ibilbideko adibide batzuk ikusi ostean kalera irtengo dira artistagaiak, begirada apur bat landu eta kaleak eskeintzen duenarekin jolastera. Bi ordu arratsaldea aprobetxatzeko, ez da aurretiko esperientziarik behar.

Izena emateko, hemendik. Osteguna 7, 18:00etatik aurrera bi ordu, Azpeitian.

X10 abilezia eta sormen handiko euskal artista anonimo-moduko bat da, gure Banksy. Hor goian itsatsita dagoen irudia, Gatzaga pilotalekuan markatu zuen Pi koadroa, frontoia berriztutakoan ere mantendu zuena Udalak. Jarri dugu irudia ze lan horren beste argazki bat aukeratu dute Dinamoak eta X10ek tailerrarena ilustratzeko.

Lehenago ere agertu izan da Sustatun X10. Artikulu honetan stencil edo txantiloiekin egindako batzuk eta bere iritzi batzuk atera genituen.

Beste aipu honetan, berriz, mikro-pertsonaiak kalean utziak, lan tridimentsionalagoa edo "eskulturala", eskala txikian bada ere.

"Euskaraz bizitzeko behar den dena" eskatzeko Euskaltzaleon Martxa egingo da ekainean

Sat, 02 May 2026 10:11:16 +0000

Kontseiluak abenduan antolatutako Pizkundea ekimenean iragarri zuten euskaltzaleon aktibaziorako beste urrats / ekitaldi publiko bat ekainean antolatuko zutela. Aste honetan jakinarazi dute zer izango den datorren hilerako deitutako Euskaltzaleon Martxak zer forma hartuko duen: Hiru aldarriren inguruan gauzatuko den ekitaldi bat, hiru zutabeko martxa bat, "euskaraz bizitzeko behar den dena" eskatzeko. Ekainaren 13an da hitzordua Iruñean.

"Euskaraz bizitzeko behar den dena" eskatuko du euskalgintzak ekainaren 13an. Abenduan Bilbon egindako ekitaldiak larrialdi linguistikotik indarraldia igarotzeko premia gizarteratzeko ayolatu zuten, eta "ekaineko hitzordua Pizkunde berri baterako behar ditugun baldintzen aldarrikapenerako gunea izango da", Kontseiluaren iritziz. "Euskaltzaleok antolatzeko beste urrats bat, euskaraz bizitzeko behar den dena eskuratzeko bultzada. Ekainaren 13a larunbata da, eta Iruñeko mobilizazioa arratsaldez egingo da. 17:00etan. Hiru puntu ezberdinetatik hiru zutabe abiatuko dira Gazteluko Plazaraino, hiru aldarrirekin: ofizialtasun osoa, jauzia hizkuntza politiketan eta euskaltzaletasuna.

Ofizialtasun osoa: Ipar Euskal Herrian koofizialtasuna, Nafarroako euskararen zonifikazioa gainditu eta ofizialtasuna lurralde osora hedatzea, eta Euskal Autonomia Erkidegoan oldarraldiaren ondorioz eragiten ari den desofizializazioaren aurrean euskararen normalizazioa blindatuko duen arkitektura juridiko berri bat.
Hizkuntza politiketan jauzia eragiteko interpelazioa erakunde, alderdi eta eragile sozialei, euskararen ezagutza orokortuko duten politiken eta erabilera normalerako baldintzak sortuko dituzten neurrien alde.
Euskaltzaletasunaren ekarpena aldarrikatu, azpimarratu egunerokoan euskaltzale gisa jokatzearen garrantzia eta euskaltzaleak elkarrekin antolatzearen premia.

Euskaltzaleon Martxa prestatzeko eta sustatzeko, materiala eta gidalerroak zabaldu ditu Kontseiluak bere webgunean, hemen.

Zenbateraino eragiten diote pantailek gazteen buru osasunari?

Fri, 01 May 2026 10:38:07 +0000

Berriak mahai inguru bat antolatu du maiatzaren 5erako, Donostiako San Telmo museoan (18:30etan), izenburu honekin: "Pantailetara lotuak / zenbateraino eragiten diote pantailek gazteen buru osasunari?"

Mahai inguru honetan pantailek gazteen buru osasunari nola eta zenbateraino eragiten dieten aztertuko dute.

Parthartzaileak izango dira:

Maitane Ormazabal, nerabe eta gazteen osasun emozional eta digitalean espezializatutako psikologoa.
Iñigo Martinez irakasle eta filosofoa.
Mirene Beriain Osakidetzako lehen mailako arretako pediatra
Moderatzaile, Jakes Goikoetxea Berriako editorea.

Berria egunkarika gizartea zeharkatzen duten gaiei tokia egin nahian zenbait aditurekin antolatutako mahai inguru honek Eusko Jaurlaritzaren Osasun Saila, Osakidetza eta Laboral Kutxa ditu babesle.

Adimen Artifizialeko (AA) tresnen kontsumoan aldaketak

Thu, 30 Apr 2026 08:27:59 +0000

Adimen artifizialekio (AA) laguntzaileekin, aldaketak ari dira gertatzen. GitHub Copilot, Anthropic, Cursor... enpresa erabilpenean gora doaz, baina lehen proba eta sarkuntza fase baten ondoren, kontsolidazio garaian AA "merkearen" edo doakoaren aroa amaitzen ari dela dirudi.

Hona hemen aldaketa nagusiak:

Muga zorrotzagoak: Doako planek muga handiagoak dituzte eta errendimendu txikiagoa eskaintzen dute.
Kostu handiagoa: Eredu berriek (adibidez, GPT 5.5) kreditu gehiago kontsumitzen dituzte. Horregatik, doako eskaerak oso azkar agortzen dira. Horrez gain, harpidetza planak (tarifa plana) desagertzen ari dira, eta badirudi kontsumitu ahala ordaintzea izango dela aurrerantzeko funtzionatzeko bidea.
Zerbitzua gelditu egiten da: Kredituak agortzean, zerbitzua erabat gelditzen da. Esate baterako, Copiloten kasuan, ez dago eredu merkeagoekin lanean jarraitzeko aukerarik.
Muga-murrizketak beste tresna batzuetan: Copiloten lehiakide batzuen kasuan (Claude, Cursor, Windsurf...) muga gogorragoak ezartzen ari dira. Googleren Gemini 3 Pro-ren prezioak igotzen ari dira.

Zergatik gertatzen da hau? Orain arte, enpresa hauek dirua galtzen zuten erabiltzaileak lortzeko eta nolabaiteko behar bat sortzeko. Orain, konputazio-kostuak oso altuak direnez, haientzat bideragarriagoak diren prezioak jartzen dituzte.

Sam Altman OpenAI (ChatGPT) enpresako buruak esan zuen duela gutxi: utility edo hornidura-zerbitzu baten eran funtzionatu dutela; hornikuntza oinarrizkoen zerbitzuetan bezala. Nola ura, gasa, argia edo konektibitatea hileroko kuota baten truke banatzen eta kobratzen duten, "adimena" ere horrela salduko zaigula.

Gainera, beste hornikuntza horiekin alderaketa, hurbiltasun handiena ez da konektibitatearekin (Internet zuntzezkoa edo 5G bat, giga kontsumo zabal batean finkatu samar dago etxe eta enpresa gehienetan) baizik eta energia elementuekin, non kontsumoa unitate zehatzetan neurtu daitekeen, kontadorearekin, kilowatioak argiaren kasuan, token direlakoak AAren kontsumoan.

Sortu dugun irudi horren bezalako zerbait ote dator?

Sei zazpi, six seven, 6 7

Wed, 29 Apr 2026 13:48:59 +0000

Googlen bilatzen baduzue "6 7", hau da, sei-zazpi, edo ingelesez six-seven, emaitzez gain ezker eskuin gora-behera mugitzen den pantaila batekin egingo duzue topo, bai mugikorretik eta bai webgunean. Egin aproba hemen klikatuz. Eta zer da sei zazpi hau? Ba gazteen gauza bat.

Sei zazpi esaten da, edo six seven, edo bideo honetan bi mutil hauek diotena, gauza bera hizkuntza desberdinetan (euskaraz ez, tamalez).

@saifshawaf 6 7 in 20 languages #makemeimpressed ♬ original sound - Saif Shawaf

Eta bideoan bezala, ezkerreko mutikoaren eskuen mugimendu horrekin, gora behera, ezkerra eskuma, horrekin laguntzen da esaldia. Mugimenduaren kopia modukoa da Googlek bilaketarekin egin duena.

Zer esan nahi du? Duela hilabete batzuk azaldu zuen artikulu batean Gaztezulok: "Zer den ez badakizu, onar ezazu, ez zara gaztea". Eta esanahia ez dago argi, ez bada azpimarratzea esaten zaionari, horixe bera, "zu ez zara gaztea". Definizio zehatzik ere ez dute ematen gazteek Gaztezuloren arabera: "Batzuek aipatu dute "gutxi gorabehera" esan nahi duela, eta beste zenbaitek "agian hau, agian bestea" adierazi nahi duela, batez ere esku-keinuekin batera badoa."

Ba horra misterioa, sei zazpi.

Latxak itzultzailea dauka orain, eta dokumentuak kudeatzeko gaitasuna

Wed, 29 Apr 2026 06:37:02 +0000

Adimen artifizialeko (AA) Latxa euskal eredua publikatu zutela denbora da jada, eta oraindik ere eskala handian ez dute publiko orokorrarentzat martxan jarri, baina txataren webgunean kontua sortuz gero eta baimena eskatuta erabili daiteke, eta proiektua aurrera doa, apiril honetan gehitutako funtzio inportanteekin (dokumentu karga eta itzultzailea) eta interfaz berrikuntzarekin.

Apirileko gehikuntza hauetan itxuraz gain bi funtzio hauek nabarmendu daitezke, Latxaren sortzaile Hitz zentroak jakinarazi duenez:

Itzultzaile espezifikoa. Lehen ere testu bat sartu eta esan zeniezaiokeen, "itzulidazu hau A-tik B-ra" baina orain orain errazagoa da. Hizkuntza detekzio automatikoa input-aren kasuan, eta output edo irteeran zenbait aukerarekin (euskaratik alemanera). Hau da, goiko irudian sartu dugu armenierazko testu bat (bere alfabeto berezia nabarituko duzue), eta euskarazko itzulpena eman digu, uste dugunez txukuna. Baina armenieratik alemanera itzultzeko esan geniezaiokeen, eta Latxak badaki!
Dokumentu elkarrizketak, beste txat adimentsu batzuetan bezalatsu. Igo PDF bat eta eskatu laburpena, eta gero egin galderak edukiaz. PDFez gain beste fitxategi mota hauek ere igo ditzakezu: PDF, TXT, MD, CSV, DOC(X), XLS(X), PPT(X) eta OpenOffice. Sarean aurkitu dugun Excel XLS honekin egin dugu aproba, munduko populazioaren eboluzioaren datu batzuk dira Nazio Batuek publiko eguneak, eta lehen laburpen baten ondoren, galde erantzun hau izan dugu Latxarekin:

gu: Zein zen munduaren populazioa 1000. urtean eta 1400.ean?

Latxa: Dokumentuaren arabera, munduko biztanleria honako hau izan zen:

1000. urtean: 0,31 bilioi pertsona (310 milioi pertsona)
1400. urtean: ez dago datu zehatzik dokumentuan, baina 1250. urtean 0,40 bilioi pertsona (400 milioi pertsona) eta 1500. urtean 0,50 bilioi pertsona (500 milioi pertsona) zirela ikusita, estimazio bat egin dezakegu. Beraz, 1400. urtean munduko biztanleria gutxi gorabehera 0,45 bilioi pertsona (450 milioi pertsona) izan zitekeen.

Hitz zentroak esandako bi puntu horiez gain, jolas-jolasean beste pare bat gauza ere ikusi ditugu:

Dokumentuen karga itzultzailearen aldean ere badabil. PDF bat kargatuz gero erdaraz, emaitza ez da euskarazko PDF bat, baina bai testuaren itzulpena, eta hau praktikoa da noski.
Testu erako kode formatuekin itzulpenak txukun dabiltzala dirudi. Hau da, SRT azpidatzien formatu azken batean TXT bat da, eta testu hori pegatuz gero, itzultzailean, emaitzaren aldea formatua errespetatzen du euskarazko baliokideak. Era berean, Wikipediako wikitestu ingelesezkoa sartuta input gisa, itzulpena txukuna izateaz gain, emaitza ere neurri handi batean wikitestu balekoa dela ikusi dugu.

Latxa probatzeko, behin izena eman eta baimena lortuta:

Eklipsearen "egun ispilua" izango dugu etzi, hilak 30

Tue, 28 Apr 2026 07:15:18 +0000

Elhuyarrek informazio puska interesgarri baten berri eman du hemen, abuztuaren 12ko eguzki eklipse totalari begira. Udako egun haren "egun ispilua" aste honetan dugu, apirilaren 30ean, ostegunarekin. Hau da, apirilaren 30en eguzkia abuztuaren 12an sartuko den leku eta ordu berean ezkutatuko da iluntzean, eklipsearen orduan, 20.30ak inguruan. Hau da, aukera duzu puntu jakin batean kokatzeko, ikusteko abuztuan posizio horretan ondo tokatuko ote zaizun eklipsea. Eguraldia lagun, noski.

Lehenengo eta behin, errepasatu dezagun eklipse totala nondik ikusiko den Euskal Herrian, mapa honetan, Oion inguruan markatuta, Araba hegoaldean:

Euskal Herrian hego-ekialdeko ibilbidea egingo du iluntasunak abuztuaren 12an, eta hortaz mapa horretako inguru gorrixketara mugitu beharko zinateke ostegun iluntzean efektua ikusteko. Toki zehatz baten iraupena eta ordua jakiteko (abuztuaren 12rako), hemen duzu tresna praktiko bat klik egiteko eta jakiteko. Orain, ze eguraldi aurrikuspen dago etzirako? gaur gaurkoz (asteartea), Euskalmet-en arabera, hau:

Hortxe, bada. Zeru argiaren eta lainoen artean eklipsearen parte hegoaldetar horietan... Elhuyarrek oroitarazten digu konprobazio hau egitera joatekotan, ez zaiola zuzenean begiratu behar Eguzkiari, begiak babesteko iragazki homologaturik gabe.

Apirilaren 30eko hau gertatzen da Lurraren orbitaren simetrigatik. Apirilaren 30ean eta abuztuaren 12an Eguzkiak arku bera egiten du zeruan. Data horiek puntu simetrikoak dira udako solstizioarekiko, esaten digu Elhuyarrek, zeinak bere webgunean atala ireki duen eklipseari buruzko albisteekin. Bihar asteazkena (29) eta etzidamu ostiralez (maiatzak 1), egoera oso antzekoa izango da halaber, konprobazioa egin nahi duenarentzat.

Bestalde konprobazio hau egin daiteke beste edozein momentutan, Stellarium Mobile aplikazioarekin. Artikulu honetan azaldu genuen nola Stellarium erabili daitekeen, astroen posizioa ikuskatzeko etorkizuneko une jakin batean. Hau da, errealitate hedatuko kapa bat agertzen da mugikorreko pantailan esango dizuna nola ikusiko den eklipsea egun hartan. Hori bai, posizio geografiko zehatz batean egon behar duzu, han nola izango den zehazteko. Berdin dio noiz (abuztua baino lehenago bada), baina funtsezkoa da non, Stellariumen funtzio horretarako.

Justizia linguistikoa Udaltop jardunaldiaren erdigunean

Mon, 27 Apr 2026 09:17:19 +0000

Udaltop, Udaletako Euskara Zerbitzuen Topaketa, maiatzaren 21ean eta 22an egingo da Lasarte-Oriako Manuel Lekuona Kultur Etxean. Justizia linguistikoa izango da aurtengo edizioan hizpide, eta, bi egunetan, justizia linguistikoa ikuspegi filosofiko eta politikotik lantzeko ahalegina egiteaz gaiz, hizkuntza gutxituak indarberritzeko oinarriez hitz egingo da.

Justizia linguistikoa: diskurtsoak, praktikak eta oinarriak berdintasuna helburu izenburupean, justizia linguistikoa izango da aurtengo jardunaldian ardatz. Bi egunetan zehar, justizia linguistikoa ikuspegi filosofiko eta politikotik lantzeko ahalegina egingo da, eta, besteak beste, hizkuntza gutxituak indarberritzeko oinarri etiko eta politikoak azalduko dira; oinarri horiek hizkuntza-politiken marko teoriko eta praktikoetara nola ekarri; araubideetan nola islatu…

Hitzaldi sorta zabaltzeko, Vicenta Tasa Fuster (Oliva, 1974) gonbidatu dugu, berea izango da XVIII. edizioa zabaltzeko ardura. Valentziarra Konstituzio Zuzenbideko irakaslea da Valentziako Unibertsitatean eta bere hitzartzean, justizia linguistikoaren ikuspegi filosofiko eta politikoa eskainiko du eta egoera minorizatuan dauden hizkuntzak indarberritzeko oinarri etiko eta politikoak azaltzen ahaleginduko da.

Gainerako gonbidatuen artean, besteak beste, Xabier Arzoz Santesteban, UNEDeko Zuzenbide Administratiboko katedraduna; Iñigo Urrutia Libarona, EHUko Justizia Soziolinguistikoaren Katedrako zuzendaria; edota, berdintasun soziolinguistikorako Equiling izeneko ekintza-ikerketan aritu den Soziolinguistika Klusterreko Miren Otxotorena Aranguren.

Egitarauak badu berrikuntza nagusi bat. Izan ere, aurten ez da ohiko talde-lanik egingo. Bere ordez, Gure plaza, lekukotasunak eta eztabaidak izeneko dinamika egingo da bigarren egunean, ostiralean. Justizia linguistikoarekin lotura duten lau errealitate azalduko dira, euskararen lurralde guztiak ordezkatuz (Nafarroa, Iparraldea, Araba eta Bizkaia-Gipuzkoa). Eta jarraian, eztabaida-plaza sustatuko da. Bertan, dinamika ezberdinak baliatuz, parte-hartzaileek beren iritziak plazaratzeko aukera izango dute.

Izen-ematea, zabalik

Maiatzaren 21ean eta 22an egingo den topaketarako izen-ematea zabalik da, maiatzaren 13ra arte. Matrikulazioa www.udaltop.eus webgunean egin behar da; bi aukera izango dira jardunaldia jarraitzeko, aurrez aurre edo online. Prezioa, berriz, aukeratutako formatuaren araberakoa izango da: aurrez aurre, 70 €, eta, online, 30 €. Lehenengo aukerak osteguneko bazkaria, bi egunetako hamaiketakoa eta Udaltopen materiala barneratzen ditu. Online aukeratzen dutenek jardunaldia jarraitzeko lotura jasoko dute jardunaldia hasi baino aste bete lehenago.

Antolatzaile lanetan euskararen lurralde guztietako erakundeak ariko dira: Euskal Hirigune Elkargoa; Eusko Jaurlaritza; Nafarroako Gobernua; Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako foru aldundiak; eta Lasarte-Oriako Udala. Laguntzaile gisa, berriz, EUDEL, UEMA eta Kataluniako Consorci per a la Normalització Lingüística (CPLN) erakundea bidelagun izango dira.

'Adi! Filmak euskaraz' ekimenarekin euskarazko film gehiago aretoetan, "ekoizpen handiak" barne

Sat, 25 Apr 2026 17:42:29 +0000

Eisko Jaurlaritzak 'Adi! Filmak euskaraz' ekimena aurkeztu zuen atzo, "euskara ikus-entzunezko aisialdiaren bihotzera eramateko", prentsa-ohar ofizialaren arabera. Urtean 24 film ikusi ahal izango dira euskaraz zinema-aretoetan, orain artekoaren bikoitza, eta euskarazko filmen eskaintza handitu nahi dute plataforma digitaletan ere.

Proiektuaren asmoa da zinema-aretoetan euskarazko filmen kopurua bikoiztea. Urtean 24 estreinaldi izango dira euskaraz, horien artean nazioarteko 12 ekoizpen handi. Programazioak animazioa, familiako zinema eta nazioarteko frankiziak uztartuko ditu, eta zinema-aretoetan dagoen euskarazko eskaintza nabarmen handitu.

Plataforma digitalei dagokienez, Jaurlaritzak kalkulatu du dagoeneko 1.000 titulu inguru daude eskuragarri euskaraz zenbait plataformatan, besteak beste, Netflix, Amazon Prime Video eta Movistarren, EITBko edukiez gain. 'Adi! Filmak euskaraz' proiektuak eskaintza hori zabaltzen jarraitu nahi du eta ikusgarritasuna hobetu, herritarrek errazago eskuratu ahal izan ditzaten.

Irismen hori errazteko, gune espezifikoa prestatuko da Kulturklik webgunean, eta bertan erraz kontsultatu ahal izango dira:

Zer film eta eduki dauden euskaraz eskuragarri.
Zer zinema-aretotan edo plataformatan ikus daitezkeen-
Zer datatan izango diren eskuragarri.

Oraingoz, uste dugu atal hau dagoela Kulturkliken, eta plataformen berri ez dago oraingoz, bai EAEko zinema aretoetako euskarazko hurrengo emanaldien karteldegia.

Arriskua: katuak eta biodibertsitatea

Sat, 25 Apr 2026 07:15:16 +0000

Lagun batek helarazi digu oharra, "Katuak eta biodibertsitatea", arriskua direla katu etxekotuak, libre ibiltzea ahalbidetzeko egoera batean badaude, etxetik irteteko libre badira katazuloetatik edo... munduko espezie inbaditzaile kaltegarrienetakoa da katua. Katuak libre uztea ez dela soilik maskoten kudeaketa kontua, mundu mailako krisi ekologiko bati eragiten dion arazo politiko eta soziala baizik.

Katuak eta Biodibertsitatea

Gure etxeetako lagun maitagarri eta purrustariak izan arren, katuak (Felis catus) munduko espezie inbaditzaile kaltegarrienen zerrendan daude. Arazoaren muina katuen ehiza-instintu asegaitzean datza: "ehiztari oportunistak" dira, eta horrek esan nahi du harrapakinak hiltzen dituztela nahiz eta gose izan ez edo jabeek ondo elikatu. Solte bizi diren katuek, dela etxekoak kanpora irteten direnean, dela kale-katuen koloniak, desoreka izugarria sortzen dute bertako elikadura-kateetan.

Alde batetik, zuzeneko harrapakaritza dago; katuak gai dira txoriak, ugaztun txikiak, narrastiak eta anfibioak ehizatzeko, askotan espezie horiek defendatzeko mekanismorik garatu ez duten guneetan. Bestetik, lehia-arazoa dago: katuak kokatzen diren inguruneetan, bertako harrapari naturalak (ipurtatsak, gabiraiak edo amuarrainak, kasuan kasu) janaririk gabe geratzen dira.

Horrez gain, katuak toxoplasmosia bezalako gaixotasun zoonotikoen bektore nagusiak dira, fauna basatia kutsatu eta populazio osoak ahuldu ditzaketenak, gizakien eta animalien osasuna arriskuan jarriz.

Datu estatistikoei begiratuz gero, egoeraren larritasuna ukaezina da eta zientzialari askok "apokalipsi isila" deitzen diote prozesu honi. Kalkuluen arabera, mundu mailan solte bizi diren katuek urtean milioika ornodun hiltzen dituzte; AEBetako azterketa ospetsu batek zifra harrigarriak eman zituen 2013an: urtean 1.300 eta 4.000 milioi txori artean eta 6.300 eta 22.300 milioi ugaztun artean hiltzen dituzte katuen erruz herrialde horretan bakarrik. Mundu mailako inpaktua estrapolatuz gero, ornodun txikien sarraskia astronomikoa da.

Biodibertsitatearen galerari dagokionez, azken 200 urteetan katuak gutxienez 63 espezie (hegaztiak, ugaztunak eta narrastiak) betiko desagertzearen erantzule zuzen edo laguntzaile garrantzitsuak izan dira. Gaur egun, ehunka espezie gehiago —batez ere irletako ekosistema isolatuetan eta gune sentikorretan— desagertzeko zorian daude felino hauen presioagatik. Datu hauek argi uzten dute katuak libre uztea ez dela soilik maskoten kudeaketa kontua, mundu mailako krisi ekologiko bati eragiten dion arazo politiko eta soziala baizik.

Argazkia: Usurbilgo katu bat, Joxemai, cc-by-sa, Wikipedia.