Sustatu.eus - Aktualitatea

Wikikasi ikas-egoerak lantzeko aukera ikasgelentzat Durangoko Azokan

Sat, 05 Sep 2026 09:14:20 +0000

Durangoko Azokarako falta da pixkat, baina hasi dira gauzak prestatzen. Aukera polita ondu dute Badalab-ek, Talaios enpresak eta Euskal Wikilarien Kultur Elkarteak bi ikasgelak jolasaren bidez gailu digitalen bizitza-zikloa esploratzeko, Wikikasi ikas-egoerekin jarduteko. Orain izena eman ahal izango da eta ikastetxeetako ikasgelak dira behar direnak.

Wikikasi Proiektuan oinarritutako lantegia izango da. Saioetan arte-hartzaileek digitalizazioa ikuspuntu kritiko batetik landuko dute, euskaraz eta libreak diren edukiak baliatuta. Zehazki, digitalizazioaren inpaktu ekologikoa landuko da: nondik datoz gailu digitalak? Ze arrasto uzten dute funtzionatzen duten bitartean? Non amaitzen dute?

Jolasaren bidez, gailu digitalen bizitza-zikloa esploratuko da. Hiru geruza edo ataletan banatuko dira edukiak:

1. Aplikazioak, komunikazio azpiegiturak eta energia kontsumoa 2. Osagai fisikoak eta mineralak 3. Zabor teknologikoa Amaieran, erronka digital honen aurrean ekintzara nola pasa aztertuko dugu.

Lantegi honetan, material fisiko nahiz digitalak erabiliko dira, guztiak Wikipedian eskuragarri daudenak edonorentzat. Curriculumari dagokionez “Teknologia eta digitalizazioa” eta “Pentsamendu autonomoaren eta kritikoaren garapena” irakasgaiekin lotuta dago. Ikastetxean ez da aurretik ezer prestatu beharko.

Izena emateko epea izango da irailaren 14tik urriaren 5era, hemen.

Xabier Mendiguren Elizegiren aurre-erretiro oparoa

Fri, 04 Sep 2026 08:53:18 +0000

Elkar argitaletxeak jakinarazi du Xabier Mendiguren Elizegi editoreak erreleboa izango duela. Erretiroa hartu gabe oraindik, Mendigurenek (Beasain, 1964) murriztuko du jarduna eta Itzea Urkizu Arsuagak (Orio, 1988) hartuko du editoretza lana. Idazlea ere bada Mendiguren, eta hor ez da erretirorik, aste honetan aurkeztu baitu bere eleberri, kronika edo erreportaia nobelatu berria: Morlans.

Morlans-en gaia da Donostian izen hori duen auzoan 1991eko abuztuan gertatu zen sarraskia, poliziak hiru ETAkide hil zituenekoa. Fikziorik gabeko kontakizun egin du Mendigurenek gertaera haiez eta liburu laburra ondu du, 100 bat orrialdekoa. "Gertaerekin batera, gogoeta batzuk plazaratu ditut, eta baita bertan hil zirenen profil laburrak eman ere", kontatu zuen autoreak aurkezpenean.

Duela hiru urte Oso latza izan da liburuaren ildoa jarraitzen du Morlansek, bestalde. Gura ere kontakizun ez-fikzionatua, 1981ean torturapean hil zuren Joxe Arregiren kasua.

Ildo horretatik jarraitzen badu bere aurre-erretiro eta erretiroan, ekarpen oparoa du oraindik egiteko Xabier Mendiguren Elizegik, kontatzeko kasuak badaude-eta gure historian, idazle honen bizialdian.

Elkar argitaletxean izango duen erreleboaz, hemen Berriako albistea. Editoretza lan hori funtsezkoa izan da euskal literaturaren azken hamarkadetako historian. Itzea Urkizu bere ordezkoa bada denbora bat Elkar argitaletxean langile dela: Elkar-Hizkuntzak atalean hasi zen lanean, eta gerora Ttarttalo argitaletxearen editorea izan da. Onena opa diegu biei Sustatutik.

Argazkia: Xabier Mendiguren aurtengo abuztuan (cc-by-sa Wikimedia Commons).

Aura da(u)kazu? Erakutsi!

Wed, 02 Sep 2026 14:45:05 +0000

Espainolezko sare sozietaletako inbento edo memea izan da uda honetan "aura farmeatzeko" borrokena. Euskal Herrira ere iritsi omen da, eta larunbatean Donostian hilaren bostean Zuloaga plazan egina dago deialdia, 18:07etan, nahi duenak agertu eta bertan lehiatzeko. Kartela gazteleraz dago, baina bada esaldi bat euskaraz: "Aura dakazu? Erakutsi".

Irutxuloko Hitzak atera du albistea eta "aura farming" deitu diote han gauza honi. Farming uzta biltzea litzateke, bideojokoetako terminoa, non objektu jakin batzuk biltzeak eta pilatzeak indarrak eta trebeziak ematen dizkizuten kasu batzuetan pantailak egitea. Eta aura gaztelaniazko litzateke estiloa, telegenia, sex-appeal delakoa edo erakarpen gaitasuna.

Hala nola rap oilarren lehian, edo breakdance desafio batean, zirkulu ireki batean jartzen dira bi lagun: imintzioekin, hitzekin eta abarrekin, elkarren aurrean, txandaka desafio egiten aurrekoari, eta nork aura gehien, publikoak edo epaile batzuek erabakiko dute. Kanporaketa eran antolatzen da koadro bat, eta finaleraino, bi lagun lehiatu arte.

Argentinako bideo batean ikusteagatik, lehia ez oso handu bat, kaleko lagunen artekoa (seguruenik gertatzekotan Donostian ikus daitekeenaren modukoa):

Aura lehia hasten da ohikoan Sei Zazpi keinuarekin. Hortik dator Donostiako hitzorduaren ordu berezia, 18:07 edo sei-zazpi PM esan genezake.

Kartelaren arabera, bi epailek erabakiko dute lehia.

Hor duzue bada, hitzordua, nahi izanez gero: Irailak 5, Donostia, larunbatarekin, Zuloaga plazan (San Telmo parean), 18:07etan.

Fagor Herrigintza programaren 2026ko deialdia

Tue, 01 Sep 2026 08:28:14 +0000

Abiatu da Fagor Herrigintza programaren deialdi berri bat. "Euskal Herri hobe bat eraikitzeko lanean ari diren gizarte egitasmoak" lagunduko ditu Fagor Taldeak eta hiru proiektu lagunduko dituzte honako laguntzekin: 60.000 €., 40.000 €. eta 20.000 €.

Gizartegintzan diharduten Euskal Herriko irabazi asmorik gabeko eragileei zuzenduriko ekinbidea da Fagor Herrigintza. Fagor Taldeak bere iraunkortasun estrategian definitutako "Garapen Iraunkorrerako Helburuekin" loturiko proiektuak lehenesten dira deialdian, eta aurtengoan, zehazki, honakoak:

Genero berdintasuna
Energia eskuragarri eta ez kutsatzailea
Herri eta komunitate jasangarriak
Ekoizpen eta kontsumo arduratsuak
Klimaren aldeko ekintzak
Helburuak lortzeko itunak

Aurreko urteetan bultzatu dituzten proiektuak dira:

2022an: Zaporeak (60.000 euro), Itsas Salbamendu Humanitarioa (40.000 euro) eta Seaska ikastolen federazioa (20.000 euro).
2023an: Biolur (60.000 euro), Gipuzkoako Kirol Egokituen Federazioa (40.000 euro) eta Iñurri (20.000 euro).
2024an: Hiruatx (60.000 euro), Txintxirri ikastola (40.000 euro) eta Ihitten (20.000 euro).
2025ean: Arizari, Arrasateko Arizmendi ikastolaren proiektua, (60.000 euro), Haize Berri Aisaldi Elkartearen ekimen bat (40.000 euro) eta Shifa elkaerearen ekimen bat, osasun kooperazioa Sahararako errefuxiatuen kanpamentuetan, (20.000 euro).

Aurkezteko epea, irail amaierara arte. Oinarriak, eskabidea aurkeztu modua eta informazio gehiago, hemen.

Techno soinua sortzeko makina birtuala nabigatzailean

Mon, 31 Aug 2026 07:44:00 +0000

Rack‑02 by SSX360 "sormenezko" techno makina bat da, online jo daitekeena. Hau da, Rack-02 berez da termino bat, sistema bat, soinu elektronikoen sorkuntzarako erabiltzen dena, baina kasu honetan honako hau guztiz birtuala da. Konektatu eta eman Run entzuteko eta ulertzeko.

Erabat nabigatzailearen bidez funtzionatzen du tresna honek: techno musikako loop edo begiztak eta abarrak bere kabuz egiten dituen makina birtual txiki bat da. Sakatu RUN botoia eta jotzen hasiko da ausaz aukeratzen dituen parametroekin.

Ez zaizu gustatzen entzuten duzuna? aldatu parametroak. Technolariek edo DJ disko-jartzaileek akaso hobeto ulertuko dituzte botoi saltsa hori, pista sekuentziatzaileak, kateatu daitezkeen eszenak Fill, Drop, Stutter, Graib edo Freeze funtzioak... Ez dakienak nekez ulertuko ditu, baina ez bazaizu gustatzen sortu dena, sakatu REROLL botoia eta tekno soinu erabat berria lortuko duzu. Emaitza MIDIra esportatzeko aukera ere badu.

Parametroen artean, ikusi VOX jartzen duena interfazean beherantz egiten baduzu scroll. Hor sakatuta zure ahotsa sar dezakezu, abestera, rapeatzera, zerbait esatera edo beatbox egitera ausartzen bazara.

Tresna hau egin duena SSX360 izeneko garatzailea da. Itxura batean, Interneteko segurtasuna da pertsona horren berezitasuna edo lana, baina nonbait techno musika ere gogoko du.

Probatu Rack 02 hemen.

Prezio algoritmiko "dinamikoen" garaian bizi gara jada

Fri, 28 Aug 2026 09:56:27 +0000

Prezio algoritmikoen garaia iritsi da eta "dinamismoa" deitzen diote honi saltzaileek, "prezio dinamikoak" aipatzen dituztelarik. Lehen zantzuak Uber bezalako plataformek eman ziguten, segun nork eskatzen duen eta noiz, auto bidaia egitea desberdin ordaindu daiteke. Baina kontua hedatzen ari da txartel erosketara (eskariaren araberako prezioak) edo hedabide harpidetzetara ere (erabiltzailearen profil ekonomikoaren arabera).

Hedabideen adibidea albiste honetan aurki dugu. Wall Street Journal agerkaria ari da urtebeteko harpidetza saltzen, segun eta nori, batzuei 923 dolar urteko, beste batzuei 845 dolar... Orain arte eskaintza hauek izan zezaketen balorazio puntu objektibo batzuk, bereziki harpidetza berritzeko orduan antzinatasuna kontuan hartuta. Baina gaur egunean, adimen artifizialeko (AA) ebaluazioak profil bat marraztu dezakete klik egiten duen erabiltzauilearen gainean, eta diruduna dela erabakiz gero, gehiago kobratzen saiatu. WSJk ez du jada harpidetza informazioan prezio zehatzuk aipatzen.

Aipaturiko albistean, beste hedabide batzuetako harpidedun batzuek jaso duten oharra ere jarri dute. Honako hau:

Ingelesez irakurtzen dugunez, halako zerbait esaten digute: "Zure harpidetza aurten halakoa izango da, eta datorren urtean, auskalo, ikusiko dugu".

Beste adibide batzuk txartel salmentan gertatzen dira, baina ez bakarrik sold out efektuko makro-gertakarietan, jarduera arruntetan ere bai. Sustatuko editoreak abuztu honetan ikusi du eta ordaindu du prezio dinamiko bat, Bartzelonan Gaudiren diseinuzko eraikin bat bisitatzeko orduan. La Pedrerako bisitek prezio aldakorra dute, irudiak erakusten duen bezala (atzo ostegunez ateratako pantaila irudia, igande honetarako erreserba egiteko):

Ikusten den bezala, 11.00etako bisitak 29 euro balio du, baina 11:15etakoak 31 euro. Zergatik? Ez dugu uste AA kontu konplexurik dagoenik hemen, baizik eta algoritmo sinple bat. Segun zenbat jende apuntatzen den ordu bakoitzean, ordu desiratuenak garestitzen dira (marra horiak 11.15etan esan nahi du toki gutxiago geratzen direla). Jendea orduetan banatzeko metodo bat izan daiteke... eta euro batzuk zurrupatzeko aldi berean, jakina.

Ontario lakuari Lake America jarri dio Donald Trumpek (eta guk Urederra)

Fri, 28 Aug 2026 06:30:07 +0000

Donald Trump AEBetako presidentearen azken txorakeria eta burutazioa: agindu bat esateko Ontario lakuari izena aldatzen zaiola eta aurrerantzean Lake America izango dela. Estatu Batuen eta Kanada arteko Laku Handietako bat da Ontario, eta gainera izena ematen dio Kanadako probintzia handienari (hiriburua: Toronto). Nola Kanadarekin muga-zergen kontuan eta espantsionismo mehatxuekin haserre dagoen Trump, hortik izena aldaketarena. Mexikoko Golkoarekin egin zuen duela hilabete batzuk, hura ere 'of America' bilakatuta.

Irudian jarri duguna Mapquest sareko mapen konpainiak jarri duen baliabide bati esker sortu dugu. "Eman zuk ere nahi diozun izena Ontario lakuari". Tira, ez du uzten nahi duzuna benetan, beti Lake gehitzen baitio Mapquestek: Lake Urederra irten zaigu beraz. Nolanahi ere, hor duzue tresna zuen aprobak egiteko. (Bide batez, inor gogoratzen zen Mapquest esistitzen zenik oraindik?)

Txantxa dirudi baina adi, mapak sarean egiten dituztenek aldatzen dituzte gauzak Trumpen gurariz... Euskaraz kontsultatuz gero Google Maps, Mexikoko Golkoa izen bikoitzarekin agertzen da Mexikoko Golkoa orain: Gulf of Mexico (Gulf of América), Sustatun bere garaian informatu genuenez.

Susmatzen dugu Lake America berria ere irits daitekeela Google Mapsera, beraz. Bitartean. AEBetan bertan seinaletika eta izendapen ofizialetan aldaketa ezartzea kontu garestia ere izan daiteke.

Goragoko irudirako aukeratu dugun izenari dagokionez (Urederra), ez da ausaz okurritu zaigula. Mark Carney Kanadako lehen ministroak mezua zabaldu du sareetan esateko Ontariok ez duela izenik aldatuko, eta izen zaharra dela, Wendat hizkuntza amerindiarrean Ontari'io izenak esan nahi duela "laku ederra, laku handia". Hortik bururatu zaigu Urederra.

Metak murrizketak ezarriko ditu nerabeen erabilpenean bere produktu toxikoetan

Thu, 27 Aug 2026 07:15:13 +0000

Meta erraldoi teknologikoak 11.8 miliar dolar ordainduko ditu nerabeei egindako kalteengatik. Erabilpeneko neurri murriztaileak ere hartuko ditu, eta beste 5.3 miliar gehigarri ere ordainduko ditu baldin eta TikTok-ek eta Youtubek kopuru bera eta neurri bertsuak hartzen badituzte. Epaiketa bidean zegoen Meta (Facebook, Instagram, Threads eta Whatsapp-en jabea), baina neurri hauek ez dira epaiaren ondorioa, aldez aurretiko akordio itundu bategatik baizik.

Auzia AEBetako hainbat estatutako fiskaltzek planteatu zuten, eta epaiketa hasi aurretik ebatzi da. Diru ordainketa 17.1 miliarrekoa izango dela irakurri dugu hortik, baina baieztatua 11.8 milioi dira, hamar urtetan ordaintzen joateko (fiskaltza bakoitzak ikusi beharko du kaltetuei nola helarazi). Beste 5.3 milioi baldintzazkoak dira, Youtube eta TikTok berdintsu inplikatzekotan. Hau Metak berak azaldu du idazki honetan, izenburuan esaldi ezin hipokritago hau aipatuz: "Calling on TikTok and YouTube to Join Us in Supporting Teens", Dei egiten diegu TikTok eta Youtuberi gurekin bat egiteko, nerabeen alde egiteko. Aurpegia behar da, toxizitatearen negozioan egonda, "nerabeen alde" zaudela esateko.

Ze hain zuzen ere, toxizitatea da dirua egiteko makina sare hauetan. Sustatun azaldu genuen txosten honetan TikTok eta Youtube aztertu dituzte bereziki, baina Facebook eta Instagram gauza bera dira, akordioaren neurriek azaltzen dutenez. Eta Metaren kasuan, gainera, Trumpen bigarren agintalditik, espreski transfobiari eta beste bazterkeria batzuei bidea erraztuz, gainera. Lehenagora bilduz begirada, 2021eko albiste bat, Metaren funtzionamendu toxikoa azaltzen zuena.

Oraingoari dagokionez, diru ordainketaz aparte, beste neurri hauek ezarriko omen ditu Metak (albiste honetatik aterata puntuak):

Adin egiaztapena indartuko da, eta kanpoko agente batek kontrolatuko du. 16-17 urtekoen kasuan, adina egiaztatzen gerta daitezkeen positibo faltsuen gehieneko portzentaia %10ekoa izango da. 13-15 urte artekoentzat, %3koa.
Nerabeek feed pertsonalizatuak eteteko aukera izango dute; hau da, algoritmoak erakusten diena kendu ahal izango dute, bakarrik jarraitzen dituzten kontuak ikusteko. Bitxia iruditzen zaigu 18 urtetik gorakoek ezingo dutela algoritmoa eten, baina bai nerabeek.
Jakinarazpen bidalketa etengo da 22.00etatik goizeko 7.00etara, eta eskola orduetan ere etena (gurasoek salbuespena ezar dezakete).
App erabilpena eguneko bi ordura murriztuko da, baina denbora kontaketatik mezularitza eta eduki luzeak (longform content esaten diotena) salbuetsita egongo da.
Erabilpen jarraitua etengo da, 2 orduko mugara iritsi aurretik, 60 minutu egonez gero jarraian konektatuta. Eta gero berriz 90. minutuan. Lehenago, 15 minutuz egonez gero konektatuta, oharra jasoko dute nerabeek gehitxo ari direla.
Arau hauen gainetik pasatzeko neurri batzuk zainduko dituzte, bereziki kontu asko dituzten erabiltzaileen kasua.
18 urtetik gora esaten duten eraibiltzaileek ez badute adin egiaztapena gainditzen, ezingo dute 18 urtetik beherakoekin kontaktatu.
Irudi filtroetan prozedura kosmetikoak imitatzen dituztenak kenduko dituzte nerabeentzako aukeretatik.

Ulertu behar duguna zera da: Metak ere badaki produktu toxikoak kudeatzen dituela, eta akordioan TikTok eta Youtube aipatzen direlarik, horiek ere toxikoak direla nerabeentzat. Erabilpen murrizketa adostuek horixe bera azpimarratzen dute. Toxikoa dela saltzen dutena. Kontua da ea denok konturatzen garen hori hala dela, erabiltzaileak, eta gurpila elikatzen duten / dugun eduki sortzaileak. Sustatun aipatu izan den bezala, euskaldunen eta Euskal Herriko hedabide nagusia, 2026 honetan, Instagram da, Metaren produktu bat, eta hortaz jakin behar genuke hemen zerekin ari garen jokatzen.

Iruzurrezko inbertsioen mehatxua goraka doa

Wed, 26 Aug 2026 07:32:03 +0000

Laboral Kutxak abisua zabaldu du, ohartarazteko nabarmen hazi direla inbertsio-produktuetan, batez ere kriptodiruan, interesa duten pertsonei zuzendutako iruzurrak, onlineko inbertsio-plataforma faltsuen bidez gauzatzen direnak.

Sofistikazio teknologiko handia atzeman du Laboral Kutxak iruzur saiakeretan, eta ingeniaritza soziala ere bai: hau da, benetakotasun itxurak eginez bezeroen konfiantza lortzeko saiakerak.

Online kripto-inbertsioak eskaintzen dituztenean, hiru aholku oinarrizko Laboral Kutxaren aldetik:

Ez fidatu arriskuaren berri eman gabe epe laburrean irabaziak bermatzen dituzten promesez.
Egiaztatu enpresa benetakoa dela, inbertitu aurretik.
Ez fidatu telefonoz erakarri nahi zaituztenekin eta pertsonaia publikoak dituzten iragarkiekin.

Azken puntu hori beharrezkoa bihurtu da AAz egindako bideoetan benetako pertsonaien irudi eta ahotsak berregiten dituztelako, ingeniaritza sozialaren amarru horietako bat eginez.

Kasu hauei buruzko aholku/ohar dokumentu bat kaleratu du bankuak, hemen.

Zumaiako Udalaren app mugikor berria garatu du CodeSyntaxek

Mon, 24 Aug 2026 10:01:11 +0000

Duela egun batzuetatik martxan du Zumaiako Udalak CodeSyntax-ek prestatu dion udal zerbitzuen aplikazioa. Herriko informazioa eta udal zerbitzuak modu erraz, azkar eta erosoan eskuratzeko aplikazioa da, eta kexka eta iradokizunak bideratzekoa ere bai.

Albisteen atalean udaleko oharrak, proiektuak, kanpainak eta interes orokorreko informazioa argitaratuko dira, herritarrek unean uneko berritasunen berri izan dezaten. Era berean, Agenda atalak herrian antolatzen diren ekitaldi, kultura jarduera, kirol ekimen eta bestelako hitzorduen informazioa jasoko du, herritarren parte-hartzea eta informaziorako sarbidea erraztuz.

Horrez gain, aplikazioak herritarren parte-hartzea eta Udalarekiko komunikazioa errazteko tresna berri bat ere eskaintzen du: Kexak eta iradokizunak zerbitzua. Atal horren bidez, herritarrek kalean edo udal espazioetan antzematen dituzten mantentze-lan txikiak eta bestelako gorabeherak zuzenean jakinarazi ahal izango dituzte. Besteak beste, hondatutako bankuak, argirik gabeko farolak, zuloak edo garbiketa-beharrak modu erraz eta azkarrean helarazi ahal izango dizkiote Udalari.

Jakinarazpen horiek ez dira aplikazioaren bidez bakarrik egin ahal izango; Zumaiako Udalaren webgunearen bidez ere bidali ahal izango dira, hori ere CodeSyntaxek garatutakoa. Hemen kexa eta iradokizunetarako bidea webgunean, Herritarren Arreta Zerbitzua atalaren bidez.

Adi, zeren eta Zumaiako Udalak bertan behera utzi du WhatsApp bidezko arreta-zerbitzua. Hori dela eta, hemendik aurrera kexak eta iradokizunak online aurkezteko bide bakarrak aplikazioa eta udal webgunea izango dira.

Zumaiako Udalaren aplikazioa eskuratzeko:

Android
iOS

Euskarazko unibertsitate-liburuen sorkuntza sustatzeko diru-poltsa

Sat, 22 Aug 2026 11:09:13 +0000

Udako Euskal Unibertsitateak (UEU), Bizkaiko Foru Aldundiaren laguntzarekin, euskarazko unibertsitate-liburuen sorkuntza sustatzeko hiru diru-poltsaren deialdia zabaldu du. Proposamenak aurkezteko epea irekita dago, 2026ko urriaren 12a arte.

12 hilabeteko iraupena izango dute diru-poltsek eta bakoitzaren diru-zenbatekoa 3.000 eurotakoa izango da.

Ikasmaterialen esparrua unibertsitateko edozein jakintza-arlotakoa izan daiteke. Pista bat izateko, honako hauek dira UEUren sailak: antropologia, antzerkilaritza, arkitektura, artea, bertsolaritza, ekonomia, filosofia, fisika, glotodidaktika, historia, hizkuntzalaritza, ikasketa klasikoak, informatika, itzulpengintza, kazetaritza eta komunikazioa, kimika, fisika, klimatologia eta meteorologia, literatura, matematika, musika, natur zientziak, osasuna, pedagogia, psikologia, sexualitatea, soziologia, soziolinguistika, zuzenbidea, kultura-gaiak, folklorea eta gastronomia. Baina beste unibertsitate-arlo batzuk ere onartuko dira (ingeniaritza, filologia, geografia...).

Sustatuko den liburuak honako ezaugarri hauek izango ditu:

- 150 eta 300 orrialde bitarteko luzera, orrialdeko 30 lerroz eta lerroko 60 karakterez, grafikoak, argazkiak eta antzekoak dituzten orrialdeen kasuan izan ezik. Lanerako erabilitako erreferentziak aipatzea beharrezkoa da (UEUren argitalpenetarako irizpideei jarraiki).

- Testua ez den elementu oro orrialdeetan zehar edo tokirik ez balego lanaren bukaeran, eranskin gisa, txertaturik. Era horretako elementu bakoitzak oinarrian bere azalpena izan beharko du. Edozein kasutan, lanak gutxienez testuko 100 orrialderen baliokidea izan behar du. Eranskinetako orrialdeak ez dira kontuan hartuko puntu honetan eta aurrekoan zehaztutako gutxienekoak betetzeko.

Informazio gehiago UEUren webgunean. Irakurri oinarri zehatzak hemen.

Irudia, UEUren liburu argitalpen zerbitzuaren webgunekoa.

'Arnasguneak hizkuntza gutxituetan': liburua eskuragarri

Thu, 20 Aug 2026 12:06:56 +0000

Iazko urrian 'Arnasguneak hizkuntza gutxituetan' nazioarteko biltzarra antolatu zuten UEMAk eta beste zenbait eragilek. Orain, euskaraz eta ingelesez liburua argitaratu du Udalerri Euskaldunen Mankomunitateak orduko ekarpen nagusiak bilduz.

Liburua Mikel Zalbideren lanetik abiatzen da. Zalbidek arnasguneen kontzeptua, ezaugarriak eta euskararen indarberritzean duten garrantzia azaltzen ditu. Liburuan jasotakoa Bat Soziolinguistika Aldizkariaren 110. zenbakian argitaratutako «Arnasguneak. Etorkizuneko erronkak» artikulutik hautatutako pasarteak dira. Arnasguneak hizkuntza gutxitua sozialki nagusi den eremuak dira, eta bertan hizkuntzaren erabilera eta belaunaldiz belaunaldiko transmisioa beste ingurune batzuetan baino modu naturalagoan garatzen dira.

Conchúr Ó Giollagáinek hizkuntza gutxituen komunitate bernakularren biziraupena aztertzen du, gizarte-dinamika eta bizindar etnolinguistikoa erdigunean jarriz. Étienne Lemyrek, berriz, Kanadako eta Quebeceko datuak baliatzen ditu frantses-hiztunen tokiko dentsitateak hizkuntzaren erabileran, transmisioan eta ezagutzan duen eragina azaltzeko.

Elin Haf Gruffydd Jonesek Galesko hiztun-dentsitate altuko, ertaineko eta baxuko komunitateen arteko loturak eta kodependentzia aztertzen ditu, hizkuntza-politikaren eta lurralde-antolaketaren ikuspegitik. Artikuluak Galesko eta Euskal Herriko egoerak elkarrizketan jartzen ditu, eta dentsitate desberdineko eremuen arteko harremanak kontuan hartzeko beharra azpimarratzen du.

Euskal Herriari buruzko bi ikerlanek osatzen dute bilduma. Asier Basurto Arrutik eta Iñaki Iurrebaso Biterik hiztunen bizileku-mugikortasunak eta dentsitate soziolinguistiko desberdineko lurraldeen arteko joan-etorriek euskararen erabileran dituzten ondorioak aztertu dituzte. Iñaki Iurrebasok, bestalde, euskalduntzeak lurraldearen ezaugarri soziolinguistikoen arabera duen inpaktua aztertzen du, eta euskararen indarberritzerako lurralde-estrategia baten beharra proposatzen du.

Informazio gehiago, UEMAren webgunean, eta liburua osorik hemen PDF eran lor daiteke.

Mendiak aplikazioan, Laboral Kutxarekin erronka elkarlanean

Wed, 19 Aug 2026 09:59:50 +0000

Mendiak aplikazioa Euskal Mendizale Federazioaren (EMF) app ofizial bilakatu denetik, erronka berriak ari dira agertzen bertan. Horietako bat, CodeSyntaxek, EMFk eta Laboral Kutxak izenpetu berri duten lankidetza-hitzarmenaren emaitza da: LABORAL erronka egitea; 2026 amaitu bitartean, zazpi mendi igoz gero, sari zozketan parte hartzeko aukerarekin.

Honakoa proposatzen zaie euskal mendizaleei, zehazki federatutakoei: L.A.B.O.R.A.L. hitza osatzen duten hizkiekin hasten diren mendiak igotzea, LABORAL osatu arte. Euskal Mendizale Federazioaren katalogoan dauden mendiek bakarrik balioko dute erronka honetarako, hau da, 100 mendien lehiaketarako balio duten 600 gailurrek.

Esate baterako, Larrunarri, Anboto, Baigura, Oiz, Ranero, Akondia eta Larhun igo ditzakegu, edo hizki horiekin hasten diren beste edozein mendi, eta nahi den ordenean. Salbuespen bakarra R letrarekin egingo dugu: kasu horretan, R hizkia daukan edozein mendik balioko du, R hori edozein posiziotan duela ere (PaRdarri, GanekogoRta, SeRantes...). Horren arrazoia da Euskal Herriko mendien katalogoan oso mendi gutxi direla R hizkiarekin hasten direnak: Ranero (Bizkaian) eta beste bospasei Araba eta Burgosko mugan.

Urte amaieran erronka gainditu duten mendizaleen artean Laboral Kutxak sariak banatuko ditu. Erronkan parte hartu eta sariak jaso ahal izateko, federatuta egon beharko da.

EMF Mendiak aplikazioa instalatzeko:

Android
iOS

Torrealdai beka: Euskara adierazkorra lantzeko bide berriak

Mon, 17 Aug 2026 07:42:49 +0000

Joan Mari Torrealdai bekaren hirugarren edizioaren deialdia irekia dago, aurreko urteetan bezala, Jakinek antolatuta. 'Euskara adierazkorra lantzeko bide berriak' da gaia, eta horren inguruko kultur ikerketa edo egitasmoa sustatzea da xede aurtengo edizioan.

Gaia lantzeko norabideak azaldu zituen Haritz Azurmendi Jakineko kideak deialdiaren aurkezpenean. Adierazkortasuna euskaraz trebatzeko bide gaurkotuak eskaintzea da aukera bat (baliabidetegiak, estrategiak, lan-tresnak) edo, bestela, gaur egungo behar komunikatibo askotarikoetarako ereduak entseatzea. "Bereziki sustatu nahi da aurkeztutako proiektuek adierazkortasunari buruzko egiturazko gogoetak izatea abiapuntu, eta proposatutako emaitzek gizartean eta hiztunengan modu eraginkorrean hedatzeko forma izatea".

Deialdira banaka edo taldean aurkez litezke proposamenak, eta irabazleak 14.000 euro eskuratuko ditu 18 hilabeteko epean ikerketa garatzeko. Proposamena jmtbeka (a bildua) jakin.eus helbidera bidali beharko da urriaren 26a baino lehen.

2022an abiatu zen beka deialdi honen epaimahaia aldatu da edizio honetarako, eta honakoek osatuko dute: Ainara Lasa, Ibai Iztueta, Miren Amuriza eta Gorka Bereziartua. Hilabete izango dute proposamenak aztertzeko, eta abenduan jakinaraziko da irabazlea.

Oinariak osotasunean detailez irakurri hemen.

LaLiga: iazko sufrikario berdina ote Interneten aurten?

Sat, 15 Aug 2026 11:22:20 +0000

Gaur hasiko da LaLiga, Espainiako gizonezkoen futbol ligako lehen mailaren lehiaketa, eta gauzek iaz bezalatsu jarraitzen badute, partiden orduetan Interneteko blokeo masiboak gertatuko dira Espainiako Estatutko milaka webgunetan. Kontua 2025eko udaberrian hasi zen, eta jarraitu zuen 2025-2026 denboraldian. Egoera ikusirik, aurtengo lehen seijilekoko blokeo eta kalteen txosten bat argitaratu d nazioarteko erakunde batek (OONI, Open Observatory of Network Interference, "sareetako interferentzien behatoki irekia"), eta horren datu batzuk dakartzagu hona.

OONIren ikuskaritzaren datuen arabera, Espainiako webgune erabilien artean, %5.8 blokeatzen zituen LaLiga erakundearen politikak (Espainiako konektibitate enpresek inposatua epaile-aginduak tarteko). OONIk 9.2 milioi domeinu testatu zituen, eta 554.000 baino gehiagotan blokeoa gertatu zela ikusi zuten. Erabilienen artean ez egonik ere, Amnesty International edo Greenpeace egon dira blokeatuen artean. Sustatun jaso izan genuen bezala, euskarazko webguneak ere biktima izan dira blokeo indiskriminatu horietan (lehen kasua, Egunean Behin aplikazioari lotua; gero beste hainbatek ere pairatzen zutela Euskaltel tarteko, eta baita PuntuEusen analisia).

OONIk eskainitako goiko grafikoak erakusten du nola joan zen konektibitatea hainbat zerbitzurentzat: egun normaletan ondo doa, partidaren orduetan, hori jartzen dira, funtzionatzeari uzten diote.

Partida bakoitzean desberdinak gertatu izan dira blekoak. Partiden orduetan, ordubeteko tarteak azterturik, 4 eta 20 IP helbide multzo blokeatzen zituzten: partida bakoitzeko 400.000 domeinu konektibitarik gabe uztea zekarren horrek ohikoan.

Blokeatutako domeinuen artean, azpiegitura eta ostatatze zerbitziak ere baziren, eta horrek kaltea hedatzen zuen. Hau da, Sustatu.eus ez blokeatu arren (adibide bat da), baldin eta domeinu honek edo beste batek irudiak edo beste baliabide batzuk beste nonbait ostatatuak baditu, horrek ere huts egiten zuen. Zerbitzu-emaile blokeatuak ez dira nolanahikoak gainera; horien artean egon ziren: Amazon, Cloudflare, Alibaba Cloud, Akamai, Meta eta Microsoft. Zerbitzu hauen blokeoak hedatzen du Internet mozketa web ingurunetik haratago, aplikazioen esparrura ere bai.

Blokeoa, noski, ez da gertatzen LaLigak botoi bati sakatzen dionean. Konektibitate-emaile bakoitzak inplementatzen du nork bere sarean, eta hor "txintxoena", hau da, blokeoa gehien zabaldu duena, Telefonica izan da OONIren arabera. Baina gainerakoak ere horrela portatzen dira (Euskaltelek ere egiten du), gehienek partida orduetan bakarrik, dena dela.

Txosten osoa, hemen, mamitsua eta dokumentatua.

Noiz izango dugu hurrengo eguzki eklipse osoa?

Thu, 13 Aug 2026 07:30:03 +0000

Igaro da bizialdi baterako Euskal Herrian eguzki eklipse total edo osoa ikusteko aukera. Bart izan genuenaren ondoren, hurrengo eguzki eklipse osoa 2183. urtean izango dugu, Aranzadi elkarteko Virginia Garcia Peñak elkarrizketa honetan esandakoaren arabera. Falta da zerbait, beraz. Baina gertu samar bat beste bat ikusteko aukera izango da datorren urtean, eta hori eta beste aukera partzial batzuk ere izango ditugu.

Hain zuzen ere, 2027ko abuztuaren 2an Iberiar penintsulako hegoaldean izango da eguzki eklipse osoa. Cadiz aldean, iluntasunaren luzapena aste honetako eklipsekoa baino luzeagoa izango da, 4 minutu pasa, eta goiz erdian izanda (goizeko 11ak laurden gutxi aldera igaroko da Cadiztik) efektua ere nabarmena izan daiteke.

Euskal Herrian, oro har, %75eko estalpena izango du eguzkiak 2027ko abuztuko horretan.

Jarraian, 2028ko urtarrilaren 26an eguzki eklipse anularra edo eraztun eklipsea egongo da Iberiar penintsulan berriro, eta Euskal Herri inguruan %77ko ezkutatzea izango du eguzkiak. Eraztun eklipsean, distantzia orbitalak desberdinak izanik, ilargiaren biribilak ez du eguzkia guztiz estaltzen, ertzak geratzen dira puntu gorenean eraztun bat osatuz eguzkibegian, eta iluntasuna ere ez da erabatekoa.

Oskarbi egongo da Euskal Herrian eklipsearen unean, baina hodeiak ere izan daitezke

Wed, 12 Aug 2026 06:31:57 +0000

Euskalmet-en eguraldi aurrikuspenaren arabera, efuzki eklipsearen unean, zerua garbi egongo da. Baina baliteke behe-hodeiren bat agertzea Bizkaia mendebaldeko kostaldean, eta bero-hodeiren bat Araba eta Nafarroa hegoaldean, baina ikuspena ona izatea espero da. Aurrikuspenak aipaturiko hiru inguru horiek dira hain zuzen itzal osoak hartuko dituenak, beraz, zalantza hor geratzen da. Hemen itsasten dugun mapa Euskalmet-ekoa da, ez da oso zehatza noski.

Noilanahi ere, AEMET agentzia espainiarren pronostikoa optimista da, baina ez da hain zehatza geografikoki. Zorte txarra opa die, ordea, Galiziako kostaldean egon daitezkeenei (itzal osoaren gunean).

Non egon gaur? Agian planifikatuta duzue gaur baina hemen duzue webgune praktiko bat (TimeAndDate.com) emango dizuena informazio zeharza puntu bakoitzean klikatuz, ze ordutan eta noiz hasiko den eklipsea, eta puntu gorena noiz izango den; hori iluntasun osokoa bada, une horrek zenbat iraungo duen adierazten dizu sistemak. Bilbon, adibidez, 33 segundu iraungo ditu eklipseak, eta Gasteizen minutua eta lau segundu.

Hona TimeAndDate.com-ek Corellan klikatuta ematen diguna, eta itzal osoaren bidea Iberiar penintsulan:

Iluntasun osoaren bidearen beste ikuspegi bat, iraupena adierazita, euskarazko Wikipediarako prestaturiko mapan (honen genesia Sustatun kontatua diela egun batzuk):

Tira bat, ondo igaro eklipsea, zorte on hodeiekin!

Ezkoze, Lixoze, Jeztaze eta Eskiula: herri hauek Tagzanian kokatzeko zalantzak

Sat, 08 Aug 2026 07:53:04 +0000

Duela egun batzuk CodeSyntax-ek kudeatzen duen Tagzania jokoan kexua jaso genuen erabiltzaile batena, Euskal Herriko toki bat asmatzeko orduan, Ezkoze tokatu zitzaiola, eta mapan, izatez Euskal Herritik kanpo kokatzen zela... Kontu geografiko interesgarri bat dago hemen, eta azaltzen saiatuko gara.

Uztail amaieran, Tagzania aplikazioko tokiak proposatzeko aukera baliatuz, Xabier izeneko erabiltzaile batek txangoa egin zuen Euskal Herriaren ipar-ekialdeko mugan, Bearnorekin dugun muga horretan, zenbait herritan geldiunea eginez eta argazkiak kargatuz. Tagzania Creative Commons / Wikipediarekin lotuta dagoenez orain, erabiltzaile horren wiki-ekarpenen orriak mapa bista bat ere badu, eta zenbait herriren kokapena ikus dezakegu itsatsi dugun mapa bista honetan.

Inguru horretako herri batzuk, kulturaz eta politikaz, kokatu izan dira historikoki zein 21. mende honetan batean edo bestean, Euskal Herrian eta Bearnon, segun ze parametrotan edo nork ikusia. Hizkuntzaz ere, gaskoieraren eta euskararen arteko ukipen guneak dira. Topomimiaren aldetik, Bearnoko herri askok euskarazko izena ere badute, eta hala ageri dira Tagzanian (Bastidaxarra eta Salbaterra adibidez).

Tagzaniako uztaileko bisitariaren lau herritan (Ezkoze, Lixoze,Jeztaze, eta Eskiula), zalantza legitimoak egon daitezke jokalarien artean, mapan non kokatu jada jokoaren parte diren herri hauekin.

Lau herri horietarik, Tagzanian erakusten dugun mapak bi kanpoan uzten ditu: Ezkoze eta Lixoze. Biak Euskal Herrian kokatzen ditu Wikipediak, lehena Nafarroa Beherean eta bigarrena Zuberoan. Lixozeren kasuan, gainera, herriak erabaki zuen 2012an Zuberoako Elkargokoa bilakatzea eta Euskal Hirigune Elkargoko kide izatea 2017an. Tagzaniara igotako irudien artean, Lixozeren kasuan, bide-seinale elebiduna ere ageri da. Euskaltzaindiaren arabera, 2011ko izendegiek Jeztaze eta Eskiula Euskal Herrikotzat dituzte, baina Lixoze eta Ezkoze exotopomimotzat joak daude (kontuan hartu Lixozeren erabaki politikoak izendegi horiek argitaratu ondorengoak direla).

Guri dagokigynez, zergatik daude Lixoze eta Ezkoze Tagzaniak erakusten duen mapatik kanpo? Tira, Euskal Herriaren muga malgu edo likido horretan interpretazio desberdinak daude, eta CodeSyntax-ek Tagzaniarako darabilena, Badihardugu elkarteak sortu zuen Ahotsak proiekturako. Ahotsak.eus webgunea, Tagzania bezala, CodeSyntax-ek egin zuen, eta baliatu genuen aukera euskal mapen/maparen datu hauek libreki partekatzeko: GitHub software biltegian dugu eduki bektoriala (eta azalpenak). Ahotsak proiektuan jatorria duen mapa da, beraz, grafikoki erakusten dena Tagzanian.

Mapa horren barruan daude beste bi herriei dagokienez, Jeztaze da Bearnon kokatutako zuberotar esklabea, Wikipediaren arabera, eta Eskiula da bestea, Wikipediak gaur gaurkoz Bearnon jartzen diguna. Bi herriok ez dira Euskal Elkargokoak, baina bien artean Eskiulan bereziki, euskara eta euskal ikurrak agerikoak dira, Tagzaniara egindako kargan ikusten diren ikurrinak, lauburuak eta seinale euskaldunak erakusten diguten bezala. Tagzaniako mapan Euskal Herri barruan daude biak.

Azken batean, erabaki behar da, eta maparen mugak egokitu bitartean, oraingoz, lau herriak Euskal Herrian daude kokatuak jokoan.

Jarraian, herri hauek nola agertzen diren Tagzanian. Lehenbizikoan nola Jeztaze esklabe gisa ageri den, eta hegoalderago Lixoze, aldiz, Zuberoatik kanpo, Sarrikotapera itsatsia.

Ekitaldiak programatzeko UEMAren hizkuntza irizpideak eta gida

Wed, 05 Aug 2026 10:52:34 +0000

Udalerri euskaldunetan kultur ekitaldiak eta gainerakoak programatzeko hizkuntza irizpideak gida batean bildu ditu Udalerri Euskaldunen Mankomunitateak (UEMA). Dokumentu batean, irizpideak, eta beste batean euskaraz programatzeko gida osagarria.

Gidalerro hauek prestatzeko, hausnarketa hau egin du UEMAk: Kultur programazioa egitea ez dela soilik ekitaldiak antolatzea, ardura instituzionala betetzea baizik. Eta eantzukizunez programatzeak zera dakarela nabarmentzen dute:

Euskal sormenaren ziklo osoa zaintzea: Sorkuntza lagundu eta bultzatu.
Sortzaileen baldintzak duintzea: Euskal sortzaileen profesionalizazioa bermatuko duten bidezko kontratazioak eta ikusgarritasuna ziurtatzea, bai eta euskal sortzaileak zaintzea ere.
Transmisioa bermatzea: Herritarrek, euskaldun izan ala ez, euskaraz sortzen denaren berri izateko bideak jartzea, ezagutzatik etorriko baitira emanaldiak eta publiko berriak.

Era berean, hizkuntza irizpideak enfoke desberdinarekin egitea proposatzen dute, segun eta antolakuntza nola den:

Udalak zuzenean kontratatu edo programatutako ekitaldiak eta jarduerak.
Udalak diruz lagundutako ekitaldiak eta jarduerak.
Espazio publikoan egitea baimentzen diren ekitaldiak.

Hona dokumentuak:

Hizkuntza irizpideak.
Euskaraz programatzeko gida osagarria.

Gure Monetaren billeteen diseinua ere aukeratu behar da

Tue, 04 Aug 2026 10:12:50 +0000

Ez bakarrik aukeratu behar dira Euro berrien billeteak, baita ere Gure Moneta ekimenak Hego Euskal Herrian urte amaieran zirkulazioan jarriko duen tokiko monetaren billeteen gaia. Lehen fase batean, irailaren 15a bitartean, gaiak aukeratu behar dira 6 billeteko 3 sorta garatzeko.

2026aren amaieran Gure Moneta, hasteko, Oarsoaldean eta Baztanen erabili ahal izango da, Gipuzkoan eta Nafarroa Garaian, baina asmoa dute etorkizunean Euskal Herri osoan erabili ahal izatekoa. Billeteak diseinatzeari ekin diote, eta hortik eskaera.

Galdetegi honetan izena eman ondoren, bost aukera bete behar dituzu:

Zein pertsona edo pertsonaia agertzea nahiko zenuke?
Zein animalia agertzea nahiko zenuke?
Zein zuhaitz, lore edo landare agertzea nahiko zenuke?
Zein leku edo paisaia agertzea nahiko zenuke?
Zein sinbolo agertzea nahiko zenuke?

Proposamen guztietatik sei aukeratuko dituzte Baztanerako, sei Oiartzualderako eta beste sei Euskal Herriko beste lekuetarako. Billeteek bat, bi, bost, hamar, hogei eta 50eko balioa izango dute (non euskal moneta bat = euro bat, monetaren beraren izena erabaki gabe dagoelarik).

Pentsatu pixkat erantzun posibleak. Gomendatzen dute galdera bakoitzean 2-5 proposamen artean egitea, kontuan harturik ikuspegi geografiko hori: Baztan, Oiartzualdea, Euskal Herri osoa. Hausnartu ondoren, zoaz Guremoneta.eus/billeteak galdetegira erantzunak ematera.