Sustatu.eus - Aktualitatea

Waze euskaraz dago orain (kontuz: aplikazio israeldarra da)

Fri, 16 Oct 2026 10:06:37 +0000

Waze aplikazioa euskaraz dago orain, eta biderako instrukzioak ere euskarazko ahotsez emateko gauza da. Google Maps moduko bat da, nonbait trafikoaren eta unean uneko gorabeherei buruzko datu berriagoak ematen dituena (ez gaude hain seguru hala ote den Euskal Herrian). Gauzatxo bat kontuan hartzeko: Israelgo enpresa teknologikoa da, batzuek boikotatu beharrekoen zerrendan daukate, eta herrialde batzuetan debekatua omen dago, adibidez Iraken joan den asteko erabaki baten ondorioz.

Webgunea euskaraz dagoela ikusi dugu, goiko adibideak erakusten duen bezala.

Eta aplikazioa ere bai, txukun euskaratuta. Bidaia planifikatzeko orduan, ordainsarien informazioa ere bai:

Ezarpenen orri bat:

Ahots/soinu ikonoan klikatuta hizkuntza mintzatuaren zerrendara iristen gara. Hizkuntza zerrendan ez da agertzen euskara, baina bilaketa bidez topatzen ahal duzu, eta agertzen da 'Leire', euskarazko ahotsa, emakumezko batena. Autoan zoazela ondo aritzen da euskaraz. Beste hizkuntza batzuetan ahots aukera gehiago daude, mordo bat ingelesez adibidez, gizonezko zein emakumezkoenak.

Veleia: aurkikuntzak, zalantzak eta eztabaida anonimoak

Thu, 15 Oct 2026 06:51:53 +0000

2006. urtea polemika handi baten piztuera izan zen Euskal Herrian: Veleia afera. Eta Sustatu 25 urte sortan ere merezi lezake agerpena, ustezko euskarazko idazkunen gaineko susmoak agertzen hasi zireneko artikulu honekin adibidez: Veleia, aurkikuntzak eta zalantzak.

Gauza batek atentzioa deitzen du orduko mezu horretan, erantzun sorta nagusiki anonimo bat. Asier da izenpe bat, eta beste bat da Beste Asier bat. Eta hurrengo hilabeteetako mezuetan, berdintsu, gaia agertzen zen eta erantzun kateatu mordoa. Baita lau urteren buruan ere, adibidez, 2010eko honetan, Patxi Huarte Zaldieroak sinatutakoan edo Alberto Barandiaran kazetariak idatzi zuen liburu argigarriari egurra eman zioten honetan.

Erantzun kate haiek desagertu dira Sustatutik. Garaia aldatu da eta iritzi-emate eta eztabaida-erantzunak joan dira nagusiki sare sozialetara. Baina ez da hori arrazoi bakarra erantzunez eta eztabaidaz libre ikusteko Sustatu aspaldi honetan: anonimotasunaren kontrako arauak eta traba teknikoak ezarri ziren hemen 2010eko hamarkadan, eta horrek ere badu eragina.

Lehenago, formularioa bete, Marguerite Yourcenar sinatu, eta bidal zenezakeen artikulu bat. Gero, fase batean, Twitter edo Facebook identitateekin lotu zezakeen erabiltzaileak bere Sustatu profila, eta horrek balio zigun identatitate frogatxotzat. E-E-posta bidez sortu eta baieztatu behar zen bestela identitatea edo izenpea ; eta aski izan da hori eztabaidak kentzeko.

2020ko hamarkadan apenas erantzuten du inork Sustatun. Baina zaborra ebitatzen da, bederen.

Faltan botatzen duenak hori, aurki ditzake beste foro batzuk nahi duena botatzeko erantzunetan. Gazteleraz Vocentoko albisteen erantzun kateak daude edozer irakurtzeko; eta euskaraz kontrol gutxiko erantzunak eta eztabaida intensoak Zuzeun aurki daitezke. Han Veleiarekin dabiltza 2026an ere, adibidez artikulu honetan.

WaterWayMap, ibaien ibilguen mapa

Wed, 14 Oct 2026 14:27:42 +0000

Gauza sinplea da WaterWayMap Ibaien ibilguaren mapa grafiko bat, OpenStreetMap-eko kartografia librearen gainean eraikia. Amanda / Amandasaurus izeneko programatzaile eta kartografo saiatuaren garapen bat da, librea da, hemen dago bere kodea eskuragarria.

~~Luzeraren arabera (ez ur emariaren arabera)~~, ibaia handienak nabarmenago agertzen dira, baina zoom eginez gertu-gertura errekasto ugariren ibilguak agertzen dira (Euskal Herrian, adibidez). Ez dute bide osoa Euskal Herrian egiten, baina ondorioz potoloen ageri diren ibaiak Ebro eta Aturri dira geure herrian. ZUZENKETA, urriak 15: Ibaien marraren lodiera beste faktore batek definitzen duela esan digute, jasotzen dituzten emaileen arabera loditzen doazela, seguruenik Shreve faktoraren arabera edo.

Itsasoratzen den ibai bakoitzak kolore bat dauka, eta haren arroko ibaiadar guztiek kolore berdina dute. Horregatik, Euskal Herriko hego-isurialdeko ibaia guztiak urdin agertzen dira, beren ibilguak Ebrorantz doazelako azken batean. Atlantiar isurialdeko ibaietan kolore gehiago ageri dira. Euskal Herriko uren banalerroaren ondorioz kolore kontu hau, noski.

Gustatu zaigun gauza bat, zoom-a urrunduz gero agertzen den perspektiba 3D hori, Mercator proiekzio bi-dimentsional okerra hausten duena.

Ondo legoke Tagzania jokoan ere gauzatuko bagenu hori!, OpenStreetMap mapetan oinarritzen baita (oraingoz ez da hala). Baina tira, Tagzanian toponimia euskaraz erakusten da behintzat eta WaterWayMap-en ez. [Tagzania eta Sustatu enpresa berak egiten ditu, CodeSyntaxek)

Bisitatu eta esploratu Waterwaymap.org

Iruñaldiak euskarazko kultura garaikidez loratuko du Iruñea azaroaren 5etik 14ra

Wed, 14 Oct 2026 07:55:02 +0000

Iruñeko Udalak eta Loraldiak antolatuta, Iruñaldia jaialdiaren hirugarren edizioak musika, dantza, antzerkia, literatura, bertsolaritza, umorea, gastronomia, erakusketa eta ikus-entzunezko sorkuntza ekarriko ditu hiriko hainbat gunetara, azaroaren 5etik 14ra. Iruñea euskaraz sortutako kultura garaikidearen plaza bihurtuko da, “Euskarak edertzen du Iruñea” lelopean. Mezu horren inguruan, Iruñaldiak hamaika kultur hitzordu proposatzen ditu hiriko erdigunean, euskarazko sormenaren aniztasuna, kalitatea eta gaurkotasuna herritarrengana hurbiltzeko.

Iruñaldia bueltan da. Azaroaren 5etik 14ra, Iruñea euskaraz sortutako kultura garaikidearen plaza bihurtuko da, Iruñeko Udalak eta Loraldiak antolatutako jaialdiaren hirugarren edizioarekin, Euskarabidearen eta Laboral Kutxaren babesarekin.

Aurtengo edizioaren leloak argi adierazten du jaialdiaren espiritua: “Euskarak edertzen du Iruñea”. Mezu horren inguruan, Iruñaldiak hamaika kultur hitzordu proposatzen ditu hiriko erdigunean, euskarazko sormenaren aniztasuna, kalitatea eta gaurkotasuna herritarrengana hurbiltzeko.

Jaialdiak proposamen zabala eta diziplina anitzekoa eskainiko du: musika, dantza, antzerkia, literatura, bertsolaritza, umore bakarrizketa, gastronomia, musika erakusketa eta bideo DJ-mappinga. Artista gazteek eta erreferentziazko sortzaileek hartuko dute parte, tradizioaren eta abangoardiaren arteko elkarrizketa bizia sortuz.

Iruñaldiaren helburua ez da soilik euskarazko kultur programazio bat eskaintzea. Jaialdiak Iruñea euskarazko sormen garaikidearen bidez bizitzeko gonbidapena egin nahi dio herritar orori: euskaldunei, euskaltzaleei eta, baita euskara guztiz menderatu ez arren, euskal kulturaren kalitatezko proposamenak ezagutu eta gozatu nahi dituztenei ere.

Hirigunea zeharkatuko duen kultur egitaraua

Iruñaldia azaroaren 5ean abiatuko da, Euskalerria Irratian, bideo DJ eta bideo mappingaren inguruko solasaldi eta proiekzioekin. Egun berean, Irati Jimenezek Gau-pasa Kluba aurkeztuko du Katakraken, literatura eta ikus-entzunezkoak uztartzen dituen proposamenarekin.

Hurrengo egunetan, jaialdiak askotariko hitzorduak eskainiko ditu: Ane Lindaneren umore bakarrizketa eta dastaketa esperientzia Geltokin; Marie de Jongh konpainiaren Amour antzezlana Pompelo Civivoxen; Galbahe taldearen poesia eta musika proposamena Nafarroako Antzerki Eskolan; Olatz Salvador eta Alaia Martinen 1:1 Eskala Laban; Musika Bulegoaren erakusketaren zabalera Kondestablen; Maddi Etxebarria eta Txomin Hegiren Amaitasuna Karrikirin; Nogen taldearen 10. urteurreneko kontzertua Gayarre Antzokian; Kresala Dantza Taldearen Aztarnak kale-dantza Udal Plazan; eta Maddi Oihenart eta Juantxo Zeberioren Lur kontzertua Pompelo Civivoxen.

Programazioak agerian uzten du Iruñaldiaren nortasuna: diziplina ezberdinak gurutzatzen dituen jaialdia da, euskarazko kultur sorkuntzaren gaurkotasuna erakutsi nahi duena eta publiko mota desberdinentzako ateak irekitzen dituena.

Euskara, oztopo baino gehiago, esperientziaren abiapuntu

Iruñaldiak euskararen presentzia hiriko agenda kulturalean indartu nahi du, baina ikuspegi ireki eta atsegin batetik. Jaialdiaren xedea da euskara kultur esperientzia bizi baten abiapuntu bihurtzea: entzun, ikusi, sentitu eta gozatzeko aukera bat.

Horregatik, programazioan badira hitzik gabeko antzerki proposamenak, musika emanaldiak, dantza, ikus-entzunezko sorkuntza eta diziplina hibridoak. Horiek guztiek aukera ematen dute euskararen inguruko interesa duten herritarrei jaialdira hurbiltzeko, hizkuntza jakite-maila edozein dela ere.

Iruñaldiak, horrela, euskaldunentzako topagune izateaz gain, euskarazko kulturara lehen aldiz edo beste modu batean hurbildu nahi duten herritarrentzako gonbidapen irekia ere izan nahi du.

Programazio artistikoaren zehaztapenak

Iruñaldiaren hirugarren edizioak hamaika hitzordu bilduko ditu azaroaren 5etik 14ra, Iruñeko hainbat gunetan. Programazioak euskaraz sortutako kultura garaikidearen aniztasuna erakutsiko du, diziplina artistiko ezberdinak uztartuz: musika, dantza, teatroa, literatura, bertsolaritza, umore bakarrizketa, gastronomia, erakusketa eta bideo DJ-mappinga.

Azaroak 5, osteguna

DJ festa, musika eta irudia jauzika
Iker Oiz eta Martintxo Etxauri Txo, Ana Ventana Arsenyke eta Adriana Urmeneta
Euskalerria Irratia · 19:00 · Solasaldia, DJak eta proiekzioak · 50 min · Doan
Bideo DJaren eta bideo mappingaren inguruko solasaldi eta zuzeneko erakustaldiak, ikus-entzunezko sorkuntza digitalaren aukerak eta Nafarroako DJ euskaldunen presentzia uztartuz.

Azaroak 5, osteguna

Gau-pasa Kluba
Irati Jimenez
Katakrak · 20:00 · Literatura eta ikus-entzunezkoak · 60 min · Doan
Irati Jimenezen azken lanaren sormen-prozesutik abiatzen den proposamen eszeniko eta literarioa, gauaren, literaturaren eta sormenaren misterioetara hurbiltzeko.

Azaroak 6, ostirala

Ane Lindane
Umore bakarrizketa eta dastaketa esperientzia
Geltoki · 20:30 · Umore-bakarrizketa eta gastronomia · 120 min · 25 €
Ane Lindaneren umore garratz eta zorrotza Geltokiren dastaketa berezi batekin uztartuko duen esperientzia, barrea, kritika soziala, feminismoa eta gastronomia mahai berean jarriz.

Azaroak 7, larunbata

Amour
Marie de Jongh
Pompelo Civivox, Kutxa Sonora / Salón de Actos · 19:00 · Teatro familiarra · 60 min · 10 € / 8 € Lorazainak
Hitzik gabeko eta maskaradun antzerki familiarra, maitasunaren, aurreiritzien eta ezberdinari lekua egitearen inguruko kontakizun poetiko eta saritua.

Azaroak 8, igandea

Ez gara dena ahazteko nahikoa biziko
Galbahe: Gotzon Barandiaran, Lander Bilbao, Marina Blanco, Rafa Rueda, Urdin Baraiazarra eta Uxue Garcia
Nafarroako Antzerki Eskola · 19:00 · Poesia eta musika · 60 min · 10 € / 8 € Lorazainak
Gotzon Barandiaranen Galbahea liburuko poemak musikatzeko sortutako proiektua, hitzaren eta musikaren arteko elkarrizketa intimo eta zaindua proposatuz.

Azaroak 10, asteartea

1:1 Eskala
Olatz Salvador eta Alaia Martin
Laba · 19:30 · Musika eta bertsolaritza · 60 min · 10 € / 8 € Lorazainak
Erruaz, gorputzetan pilatzen den kulpaz eta emakumeen bizitzetan errepikatzen diren mandatu sozialez arituko den musika eta hitzaren arteko emanaldia.

Azaroak 11, asteazkena

Kanthoria eta auto-tunea. Euskaraz egindako musikaren ibilbidea
Musika Bulegoaren erakusketaren irekiera-ekitaldia
Xabier Erkizia, Verde Prato, Julen Goldarazena eta Zaldiko Maldikoko Kantu Tailerra
Kondestablea · 19:00 · Bisitaldi gidatuak eta musika · 90 min · Doan
Musika Bulegoaren hamargarren urteurreneko erakusketa ibiltariaren irekiera, euskaraz egindako musikaren jatorriak, bilakaera eta gaur egungo aniztasuna aztertzeko.

Azaroak 12, osteguna

Amaitasunaren lorratzak
Maddi Etxeberria eta Txomin Hegi
Karrikiri · 19:30 · Musika eta poesia · 90 min · 10 € / 8 € Lorazainak
Bi belaunaldi eta bi sormen-bide elkartuko dituen emanaldia: Txomin Hegiren poesia eta Maddi Etxeberriaren musika, Karrikiriren gertutasunean.

Azaroak 13, ostirala

Nogen. 10. urteurrena
Gayarre Antzokia · 20:00 · Musika · 90 min · 15 € / 12 € Lorazainak
Nøgen talde donostiarrak hamar urteko ibilbidea ospatuko du kontzertu berezi batekin, ahotsen, harmonien eta zuzeneko energiaren indarra Gayarre Antzokira eramanez.

Azaroak 14, larunbata

Aztarnak. Mihise gaineko dantza
Kresala Dantza Taldea
Udal Plaza · 12:30 · Dantza · 45 min · Doan
Dantza eta arte plastikoak uztartzen dituen kale-ekintza performatiboa, euskal dantza garaikidearen bidez memoria kolektiboa mihise baten gainean marrazteko.

Azaroak 14, larunbata

Lur
Maddi Oihenart eta Juantxo Zeberio
Pompelo Civivox · 19:30 · Musika · 90 min · 10 € / 8 € Lorazainak
Maddi Oihenarten ahots berezia eta Juantxo Zeberioren sorkuntza musikala berriz elkartuko dira, tradizioa eta garaikidetasuna uztartzen dituen proiektu intimo eta hunkigarrian.

Sarrerak eta informazioa

Iruñaldiaren egitarau osoa eta sarrerak eskuratzeko informazioa hemen dago:

irunaldia.eus

Jaialdiko zenbait ekitaldi doakoak izango dira, eta ordainpeko ikuskizunetan Lorazainek prezio bereziak izango dituzte.

Iruñaldiaren hirugarren edizioaren sustatzaileak

Esan bezala, Iruñaldia Iruñeko Udalaren eta Loraldiaren lankidetzari esker sortu da. Edizio honetan Nafarroako Gobernuko Euskarabidea – Euskararen Nafar Institutua eta Laboral Kutxa dira babesleak.

Eta, laguntzaile gisa, NAIZ hedabidea eta Iruñean euskalgintzan eta kulturgintzan diharduten lau eragilek ere lagundu dute: Euskalerria irratia, Katakrak, Karrikiri Iruñeko Euskaldunon Topagunea, Laba eta Geltoki.

Zabalik dago Elhuyar Zientzia Azokan izena emateko epea

Tue, 13 Oct 2026 15:05:00 +0000

Azokan parte hartu nahi dutenek webgunean eman behar dute izena.
2027ko maiatzaren 5etik 8ra egingo da azoka, Bilbon.
Ikasturtean zehar egindako zientzia- eta teknologia-proiektuak erakutsiko dituzte 12-18 urte bitarteko gazteek.

Zabalik da Elhuyar Zientzia Azokan izena emateko epea. Parte hartu nahi dutenek Elhuyar Zientzia Azokaren webgunearen bidez egin dezakete izen-ematea.

2027ko edizioa maiatzaren 5etik 8ra egingo da, Bilbon. Lau egunetan zehar, DBH eta Batxilergoko ikasleek ikasturtean zehar garatutako zientzia eta teknologiako proiektuak aurkeztuko dituzte azokan, eta Euskal Herriko ikastetxe guztietako gazteek parte hartu dezakete. Zientzia eta teknologiako proiektuak ezagutarazteaz gain, euskararen erabilera sustatzea ere bada Elhuyar Zientzia Azokaren asmoa.

Ikertzaileen laguntza, gazteen proiektuei bultzada emateko

Elhuyar Zientzia Azokak, beste urte batez, gazteak eta ikertzaileak elkartuko ditu zientzia- eta teknologia-proiektuak garatzeko. Dagoeneko Euskal Zientzia eta Teknologia Sareko 200 ikertzaile baino gehiagok eman dute izena, gazteei beren ideiak garatzen eta proiektuak gauzatzen laguntzeko, eta horietatik % 60 emakumeak dira. Gainera, oraindik ere badute ikertzaileek aurtengo edizioan izena emateko aukera.

Ikertzaileen ekarpena funtsezkoa da gazteek beren jakin-minetik abiatuta ikertu, esperimentatu eta proposamen berriak garatzeko. Hala, Elhuyar Zientzia Azokak ikasleen eta ikerketa-munduko profesionalen arteko zubi-lana egiten jarraitzen du, gazteek lehen eskutik ezagut dezaten zer den ikertzea eta zientzia eta teknologia eguneroko bizitzan aplikatzea.

15 urte zientzia eta teknologia sustatzen

Elhuyar Zientzia Azokak 15 urte beteko ditu aurten. 2013an lehen edizioa egin zenetik, gazteen ideiei eta zientziarako jakin-minari bidea ematen aritu da, eta 9.500 ikaslek baino gehiagok hartu dute parte ekimenean. Guztira, 2.500 ikerketa- eta teknologia-proiektu baino gehiago aurkeztu dituzte.

Urte hauetan, gainera, azokak gero eta parte-hartzaile gehiago eta askotarikoagoak bildu ditu. 2026an Bilbon egindako azken edizioan, 640 gaztek baino gehiagok 160 proiektu aurkeztu zituzten denera, eta nazioarteko parte-hartzaileak ere izan ziren. Zenbakiek erakusten dute Elhuyar Zientzia Azoka erreferente bihurtu dela gazteen artean zientziarekiko eta teknologiarekiko interesa sustatzeko eta haien proiektuak ezagutarazteko.

Aurreko edizioan saria lortu zutenek eta honako honetan saria lortzen dutenek aukera izango dute nazioarteko zenbait azoka bisitatzeko, bai eta Euskal Herriko ikerketa-zentroetara hurbiltzeko ere, benetako profesionalak gertutik ezagutzeko.

Elhuyar Zientzia Azokaren babesleak: Eusko Jaurlaritza, FECYT Zientzia eta Teknologiaren Espainiako Fundazioa - Zientzia, Berrikuntza eta Unibertsitateen Ministerioa, Bilboko Udala, Bizkaiko Foru Aldundia, Nafarroako Gobernua, Euskadiko Parke Teknologikoa eta Erabi.

Wikilasterketa: Wikipediako artikuluen artean bidea aurkitzeko joko berria

Tue, 13 Oct 2026 06:55:24 +0000

Euskal Wikilarien Kultur Elkarteak joko berria aurkeztu digu: Wikilasterketa. Beste hizkuntza batzuetan garatuak zeuden antzeko jokoak, eta orain euskarazko Wikipediarako bertsioa daukagu.

Eguneko erronka bat planteatzen da, eta Txikipediarako beste bat. Baina beste joko modu batzuk ere badaude. Hasi aurretiko parametroetan aukeratu dezakezu nola jokatu:

Goiko adibide honetan, Txikipedia botoia aukeratuta dago, eta eguneko erronka dugu (gaurkoa, urriaren 13koa). Ausazkoa emanez gero, Txikipediako beste bi elementu agertu zaizkigu, eta Neuk aukeratu ere bistan dago.

Erronka zehatza aukeratutakoa, hasi eman, eta bazoaz. Beheko pantaila honetan erakusten duguna ere gaurko erronka da, urriaren 13koa, baina orokorra, ez Txikipediakoa. Lotu behar dira Hemoglobina eta Errekonkista.

Jokatzen duzun bitartean ikusten duzuna Wikipedia da, hain zuzen, baina goian jokoaren datuak dituzu: nola iritsi behar zaren, zenbat denbora daramazu, zenbat urrats... Artikuluan esteketan klik egitea da aurrera egiteko modua.

Amore eman dezakezu, edo helmugara iritsi eta honelako zerbait partekatu:

Jokatu zuk ere: https://wikimedia.eus/wikilasterketa/

Qwen-Image-2.1, irudiak sortu eta editatzeko eredu ireki berria etxeko ordenagailuan dabil

Mon, 12 Oct 2026 07:19:40 +0000

Alibaba Interneteko erraldoi txinatarraren Qwen AA adarrak Qwen-Image-2.1 izeneko pisu irekiko irudi-eredu bat argitaratu du. 2026ko irailaren 20an jarri zituzten modeloaren pisuak eskuragarri, eta modelo bakarra bi gauza egiteko gai da: testutik abiatuta irudiak sortu eta lehendik dagoen argazki bat editatu. Eta onena: Etxean bertan erabil daiteke sareko zerbitzu bati ordaindu beharrik gabe, norberaren ordenagailu indartsu baina eskuragarri batean, eredu handienek baino tamaina askoz txikiagoa baitu. Hemen itsasitako AA irudi guztiak Sustatu egiten duen CodeSyntax-eko lantaldeko Urtzi Odriozolaren ordenagailu pertsonalean sortu dira.

Hitz gutxitan esanda, Qwen-Image-2.1, irudi-eredu bat da, eta bi gauza egiten ditu:

testu batetik abiatuta irudiak sortzen ditu, eta
lehendik dagoen argazki bat aldatzen du, erabiltzaileak esandakoari jarraituz. Berrikuntzarik handiena bigarran gauzatxo hau da, bi zereginak modelo berak egitea: orain arte ohikoena zen bat erabiltzea irudiak sortzeko eta beste bat hura zuzendu eta aldatzeko, eta hemen modelo bakar batek egiten ditu biak.

Bestalde, tamainaz eredu handiek baino askoz arinagoa da, eta horri esker ez du zertan hodeiko zerbitzari bat behar: etxeko ordenagailu batean erabili daiteke. Kalitateari dagokionez, 2K bereizmen arte lan egin dezake (2048 × 2048 pixel) eta formatu edo ratio ezberdinetako irudiak sor ditzake.

Hirugarren ezaugarri nabarmena edizioari dagokio: aldi berean hamar irudi arte har ditzake erreferentzia gisa, eta horiekin elementuak konbinatu, bat bestean txertatu edo irudi bateko piezak aldatu daitezke. Horrez gain, irudi barruan idatzitako testua ere ondo ulertu eta marrazten du, eta bertsio honetan erretratuen eta azalen xehetasunak hobetu dituzte.

Eredua Hugging Facen eta ModelScope-n dago eskuragarri, eta kodea GitHub-en.

Kalitatea: Nano Banana 2.0-ren parean

Argitaratzearekin batera zabaldu den daturik aipatuena Qwen-Image-Bench izeneko probaren emaitza da. Sailkapenean, eredu ireki honek 60,28 puntu lortu zituen; atzetik geratu ziren Nano Banana 2.0 eta Googleren zerbitzu itxia 59,82 punturekin eta GPT Image 1.5 OpenAIren eredua 59,65 punturekin. Hiru ereduak beraz, elkarren parean leudeke kalitateari dagokionez baina Qwen image 2.1 besteen aldean oso txikia da.

Hiru ereduen arteko aldea puntu batetik beherakoa da baina kontuan hartu behar da proba Qwen taldeak berak egina dela, ez hirugarren batek. Beraz, zuhur jokatuta esan daiteke tamaina txikiko eredu ireki bat tamaina handikoen maila bereko emaitzak ematen hasi dela dirudiela, baina honek ez duela esan nahi arlo guztietan besteen gainetik dagoenik. Hori bai, esan dugun moduan, eredu hau norberaren txartel grafiko bakarrean exekutatu daiteke doan eta ia inongo mugarik gabe.

Gainera tamainarekin batera, abiadura hobetzeko bideak ere landu dituzte. Erreferentzia-irudiak eta argibidea ez dira urrats bakoitzean aldatzen, beraz behin prozesatu eta gero emaitza hori aprobetxatzen dute, dena hasieratik berriz kalkulatu beharrean. Bestalde, testua eta irudia ere modu desberdinean prozesatzen dira, bakoitzak bere xehetasun-maila behar baitu. Irabazi nabariena irudi bat baino gehiago sartzen direnean nabaritzen da eta hori funtsezkoa da hamar irudi arte onartzen dituen modelo batean.

ComfyUI-rekin etxeko ordenagailuan

ComfyUI kode irekiko aplikazio bat da eta nodoz osatutako lan-fluxuak eraikiz irudiak sortzeko aukera ematen du. Qwenek argitaratu duen eredu berri honetarako hiru txantiloi ofizial eskeintzen ditu instalatu eta berehala erabiltzeko prest:

Text to Image txantiloia testutik abiatuta irudiak sortzeko da
Image Edit txantiloia argazki bat kargatu eta hura aldatzeko
Remove Background atzealdea kentzeko

Hirurek ezarpen mordoa dituzte irudia gure gustura sortu ahal izateko (xehetasunetan ez gara sartuko), baina ia ezer ukitu gabe ere, irudi sorkuntza prozesua oso sinplea da: prompta idatzi, behar izanez gero erreferentzia-irudiak erantsi eta prozesua exekutatu.

ComfyUI-ren Text to Image (Qwen Image 2.1) nodoa. Eskuineko nodoan sortutako irudia gordetzen da. Ezkerreko panelean modeloarekin batera sortutako lanak pilatzen dira.

Goiko pantaila-argazkian ikusten den promptaren emaitza: Hatz baten gainean dagoen miniaturazko Velociraptor kume baten makro argazki bat.

Zer GPU behar da?

ComfyUI-ren txantiloiek bertsio arin eta kuantizatuekin egiten dute lan eta horiek kaleko jende arruntak erabiltzen dituzten txartelentzat egokituta daude. 8 GB VRAM dituen txartel batekin nahikoa izan daiteke baina ez espero kalitate handiko irudirik, ez eta denbora azkarreko emaitzik ere. Aukera hori minimoa da eta irudiak editatzen hasita gauzak okertu egiten dira eta prozesuak memoria faltagatik huts egitea ohikoa da.

16 GB dituen txartel batean (RTX 5070 Ti bat adibidez) bertsio kuantizatu arruntak sartzen dira eta esperientzia askoz erosoagoa da. 24 GB-rekin modeloaren bertsio osoa sartzen da (RTX 3090, 4090 eta antzekoak) eta hori da erreferentziazko konfigurazioa. Eredu honen kalitate goreneko pisuekin berriz, 30 GB inguru behar dira eta 32 GB edo gehiago izanez gero, lasai ibili eta 2K bereizmeneko irudiak lortzeko tartea ere badago.

Eraduak 2K kalitateko irudiak sortzeko aukera ematen badu ere, kontuz. Tamaina horretako irudia sortzeko memoria izugarri behar baitu. Etxean, 1 megapixel ingururekin hasi eta pixkanaka igotzea da zentzuzkoena, batez ere erreferentzia-irudiak erabili behar ditugunean.

Eta Mac batean? Artikulu honetako irudi guztiak Mac mini M4 Pro batean sortu dira, 24 GB memoria bateratuarekin, ComfyUI erabilita. Funtzionatzen du, baina pazientzia behar da: irudi bakoitzeko 6 eta 10 minutu artean behar izan ditu sortzeak, eta 20 eta 30 minutu artean editatzeak. Apple makinetako txipek memoria bateratua dutenez, motelagoak direlako da hau. Orokorrean AA eredu txiki/ertainak martxan jartzeko arazorik ez da izaten, baina bideojokoetako ohiko txartel grafikoak baino motelagoak dira.

Argazki baten zati bat aldatu, beste guztia ukitu gabe

Testutik sortutako irudiez gain, eredu honek lehendik sortutakoak editatzeko aukera ematen du. Jatorrizko argazkia kargatu, promptean zer aldatu nahi den deskribatu, eta modeloak gainerakoa mantentzen du: argiztapena, perspektiba, aurpegia, testura etabar.

Tokiko edizioa egiteko aukera ematen du, eta ereduari editatu nahi duzuna dekribatuz edo eremu bat "paint" bidez borobil batean inguratuta aldatu nahi dena ulertzeko gai da, argazki edizioetan erabili ohi diren maskara konplexuak erabili beharrean.

Beheko adibidean, argazki bat hartu eta pertsonari arropa aldatzeaz gain, atzealdean dinosauroak sartu zaizkio argi natural eta jatorrizko argiztapena mantenduta. Edo horretan saiatu da behintzat.

Argazki erreal baten edizioa. Aldatu nahi dena deskribatuta, adimen artifizialeko ereduak berak aldatzen du.

Jatorrizko selfieari hainbat elementu aldatu zitzaizkion: dinosauroak dituen atzealde bat eta protagonistaren arropa. Aurpegia, perspektiba eta argiztapena, berriz, bere horretan uzten saiatu zen, naiz eta aurpegiarekin asmatu ez zuen.

Jatorrizko selfiea, hauxe:

Hamar irudi batera konbinatu daitezke

Edizio bakoitzean hamar erreferentzia-irudi arte onartzen ditu modeloak. ComfyUI tresnan irudiak kargatu eta promptean <image1>, <image2> moduko erreferentziak erabiliz irudiak editatzeko jarraibideak eman ahal zaizkio.

Horrek hiru erabilera nagusi ematen ditu, eta praktikan asko erabiltzen dira. Lehenengoa elementuak konbinatzea da: irudi bateko pertsonaiaren aurpegia, beste bateko produktua, hirugarren bateko atzealdea eta laugarren bateko estiloa hartu, eta guztiak irudi bakar batean batzea. Bigarrena elementu bat eszena batean txertatzea: objektu bat beste irudi batetik hartu eta konposizio berri batean jartzea, argiztapenera eta perspektibara egokituta. Eta hirugarrena, agian erabilgarriena: irudi bateko elementuak aldatzea, konposizioa bere horretan utzita eta bertako pieza bat beste bategatik ordezkatuta.

Elementu askotako eszena bat: astronauta, kupula geodesikoa, ibilgailua, dorrea eta atzealdeko mendikatea. Hau bezalako konposizioak erreferentzia-irudiak konbinatuz eraiki daitezke, baina prompt bakar batekin ere ateratzen dira.

Atzealde gardena

Hau da modelo honen berezitasunik nabarmenena. Irudia sortzen duenean, atzealdea zer den bereizten du, eta atzealde gardeneko irudia ematen du zuzenean. Horrela, ez da atzealdea kentzeko aparteko tresnarik behar. Beste inongo eredu ireki nagusi batek ere ez du hau egiten.

Prompt sinple batekin, ereduak berak erabakitzen du noiz atera irudi arrunta eta noiz gardena eta argazki erreal bat emanez gero, bertako subjektua zuzenean atera dezake atzealde gardeneko geruza gisa, ile-ertzak bezalako forma zailak atzealdetik erraztasunez bereizita adibidez.

ComfyUIren Remove Background txantiloia, argazki erreal batekin. Ezkerrean kargatutako irudia dago: etxebizitza bateko landare baten argazkia. Erdian Image Edit nodoa, prompt bakar batekin. Eskuinean emaitza: eta azpian, jatorrizko argazkia eta emaitza alderatzeko aukera ematen du.

Eta hau da aurreko pantaila-argazkiko emaitza: landare baten atzealde gabeko PNG bat.

Eredu irekia da baina ez da guztiz librea

Eredu honen pisuak irekiak dira baina Qwen Research License lizentziapean daude. Beraz, eredu hau ikerketarako eta ebaluaziorako erabil daiteke, baita aldatu eta birbanatu ere baina ezin zaio erabilera komertziala eman Apache 2.0 lizentziak uzten duen moduan adibidez. Horretarako Alibabarekin berariaz hitzartu behar da.

Lizentzia alde batera utzita, badago beste alderdi bat ere ordea. Eredua norberaren ordenagailuan exekutatzen denez, ez dago hornitzaile baten hodeiko iragazkirik tartean eta AEBetako zerbitzu itxi askok ukatuko lituzketen irudiak sortu daitezke (pertsonaia ezagunenak barne).

Noski, irudiak sortzea gauza bat da, baina erantzukizuna erabiltzailearena. Egile-eskubideak eta marka erregistratuak errespetatzea eta norbera bizi den herrialdeko araudia betetzea kontuz begiratu beharrekoa da.

Disneyren Stitch, marrazo baten gainean olatu baten barruan. AEBetako hodeiko zerbitzu itxi gehienek uko egingo liokete halako irudi bat sortzeari

Filme ezagun bateko dragoi bat eta bi haur edizioa erabiliz gerora txertatuta

Zer-nolako irudiak ateratzen dituen

Gaitasun teknikoak alde batera utzita, hauek dira eredu honek sortutako gai eta estilo desberdinetako beste adibide batzuk. Denak Mac mini M4 Pro batean (24 GB) sortu ziren, ComfyUI erabilita.

Paisaia naturalak: goizeko argia, behealdeko laino-itsasoa eta aurrealdeko loreak. Argazki-errealismora hurbiltzen da, eta argiaren tenperatura ondo jasotzen du.

Erretratu fantastikoa: izaki estralurtar bat, xehetasun handiz. Azalaren testura eta begirada ondo ateratzen zaizkio, eta hori izan da 2.1 bertsioan hobetu dutenetako bat.

Eszena zientifikoak: Marteko gainazala orbitatik ikusita, krater handiak eta atmosferaren argi-lerro fina. Ilustrazio zientifikorako baliagarria.

Espazioa: Saturno eta bere eraztunak. Atzealde beltzean, ertz zorrotzak eta itzal zuzenak.

Nola probatu

Kodea GitHuben dago QwenLM/Qwen-Image-2.1 errepositorioan, eta pisuak Hugging Facen: Qwen/Qwen-Image-2.1 bertsio originalean edota Comfy-Org/Qwen-Image-2.1 ComfyUIrako espreski prestatutako bertsio arinagoekin. Argitalpenaren xehetasunak eta egileek emandako argibideak berriz, ComfyUI-ren blogeko oharrean daude azalduta.

Hemen itsatsi ditugun pantaila-irudietan ikusiko duzue prompt edo aginduak ingelesez idatzi ditugula. Hori gomendatzen du Qwenek, baina zehaztasun gutxiagorekin eta geldoago ematen ditu irudiak euskarazko promptak sartuta ere.

Ezer instalatu nahi ez duenarentzat Hugging Faceko Space ofiziala dago eskura: https://huggingface.co/spaces/Qwen/Qwen-Image-2.1

Xuxen online, paradigma aldaketa 2005ean

Sun, 11 Oct 2026 08:18:25 +0000

Sustatu 25 urte sortan, 2005 da urtea, eta hau da albistea: Xuxen on-line kontsulta daiteke. Xuxen.com ireki zen 2005eko maiatzean, eta horretaz informatu genuen. Puntucom hura salgai dago orain, baina Xuxen.eus bizi da oraindik, Elhuyarren hizkuntza zerbitzuetan integratuta.

Paradigma aldaketa baten lekukotasun bat albiste hartakoa: 1990eko hamarkadan jaio zen euskarazko zuzentzailea, Xuxen, eta orduan disketeak banatzen ziren.

Sustatu hasi zenean 2001ean disketeak bizi ziren oraindik, baina beste banaketa bide bat ari zen hedatzen. eta Xuxen III bertsioa ere 2001ekoa da, gure webgunea bezala, baina hura CD-ROM bat zen: Apple ordeganagailuetako eta PC-etako Windows eta Mac sistema eragileetan zebiltzan Microsoften ofimatika paketeetan Word eta Powerpoint-ekin erabiltzeko balio zuen Xuxen hark.

2026an inork ez du disketerik edo CD-ROMik erabiltzen, eta ofimatika bezala mahaigaineko programa asko sareko zerbitzuak ordezkatu dituzte, edo sarearekin batera sinbiosian funtzionatzen dute.

Aldaketa hau pixkanaka gertatu zen, ez bat-batean, eta Xuxen.com-en 2005eko bertsio online hori mugarritzat jotzen dugu euskal esparruari dagokionez.

2026an, Xuxenen CD-Romak historia dira, eta ez nolanahikoa: Euskal Herriko Historia 100 Objekutan proiektuan, euskarazko Wikipediak bultzatutakoan, aukeratutako ehun elementuetako bat dira, eta handik atera dugu argazkia.

Kooperatiben batzarretan euskararen erabilera gora (teknologiari esker ere bai)

Sat, 10 Oct 2026 10:54:58 +0000

Emun kooperatibak beste kooperatiba batzuk aztertu ditu blog sarrera honetan azaldu duten kasuan: euskal kooperatiben urteko batzarretan egin dute azterketa, 36 kooperatibetako lagin batekin, eta datuak ez dira txarrak: Ahozko euskararen erabileraren batez bestekoa %74,8koa da, eta erakundeen %76,5ek %70eko erabilera maila gainditzen dute.

Idatzizko erabileraren batez bestekoa, berriz, %63,2koa da. Horren azalpena da zenbait kooperatibatan ahozko azalpenak euskaraz egin arren, dokumentazioa gaztelaniaz edo ele bitan aurkezten delako.

Datuen goradakan estrategia eta konpromiso zehatzak egotea funtsezkoa da, Emunen ustez: hizkuntza irizpideak adostu dira, arduradun eta hizlariei euskaraz egiteko babesa eman zaie, hitzaldiak prestatzeko trebakuntza eskaini da, dokumentazioa eta terminologia landu dira, eta ulermena bermatzeko baliabideak jarri dira.

Eta teknologia ere bada faktore bat:

Aztertutako 36 kooperatibetatik 23k (%64 inguruk) aldibereko itzulpena, interpretazio sistemak edo xuxurlariak erabili dituzte. Horri esker, hizlariek euskaraz jardun dezakete, eta euskara ulertzen ez dutenek mezua unean bertan jaso.
Beste 10 kooperatibatan (%28 inguruan), ez da aparteko sistemarik erabili, parte hartzaileen hizkuntza ezagutza bermatuta egon delako izan da.

Bilakaeraren pertzepzioak ere joera positiboa erakusten du azterketan: erakundeen %58k euskararen erabilerak hobera egin duela uste du, eta beste %22k erabilera egonkor mantendu dela adierazten du. Aldiz, ia %17ren esanetan erabilerak beheranzko joera izan du.

Irakurri osorik hemen.

Argazkia: Tulankide agerkaritik, non euskararen erabilera sustatzen duen Bikain ziurtagiararekin ikusten ditugun zenbait kooperatibatako ordezkariak (Batz, Fagor Taldea, Leartibai Fundazioa, Erreka, Ikerlan)

"Hasi da matxinada PPren kontra" (Same vibes?)

Fri, 09 Oct 2026 07:12:07 +0000

2004an jarrita begiak Sustaturen 25 urteen artxiboan, orduko gertarera inportante bat: Martxoaren 11ko Madrilgo atentatuak. Martxo hartako artxiboan egun horretatik aurrera harekin lotutako izenburu asko ditugu, baina asteburuan izan behar ziren Espainiako hauteskunde orokorren bezperako artikulu honetan egin dezakezue klik nahi baduzue: "Hasi da matxinada PPren kontra". Azken bi asteetan Madrilen eta Espainiako politikan gertatu direnekin, hauteskunde orokor batzuen bezpetatan berriro, eta Maricarmen Abascalen heriotzarekin... meme-esaldi horretara jotzea otu zaigu: 'Same vibes?"

2001ekoa laburbilduz:

Ia 200 hildako Madrilgo aldirietako trenetan, langilez beteak goizeko bidaietan.
Espainiako PPren gobernuaren mezu berehalakoa: ETA izan da.
ETA barik, Irakeko gerraren partehartzeagatiko mendekuz ari ziren islamistak izan ziren,
ETAren gezur eta hipotesitik, islamisten egitatera ostegunetik larunbatera zabaldu zen ezinegona, eta hauteskundeen egunean, inkesta guztien kontra, PSOE gailendu zen PPren gainetik.
Konspirazioaren teoria: Eskuin erradikalaren argudioa harrezkero: esku beltza egon zela hartan, islamisten gainetik edo atzetik, ezkerra, edo PSOE, edo ETA edo hori guztia izan zela benetako erruduna.

2026an bizi izan duguna:

Etxebizitzaren garestitzearen krisi gero eta larriagoan, kaleratze latz bat bereziki, Maricarmen Abascal 87 urtekoa egotzi zuten indarrez Madrilgo bere etxetik irailaren 23an.
Presioa kalean (akanpatzeak Madrilen eta beste toki batzuetan), eta Gobernuko indarrek etxebizitza eta alokairuen gaian lege dekretuak prestatu zituzten, negoziatuta, eta Espainiako Kongresura eraman zituzten.
Urriaren 2an, gaur 8, bozkatu zen Kongresuan, eta atzera bota zituzten, nahiz eta dekretu batek Junts per Catalunyaren aldez aurreko onespena zuen. Junts, azkenean, Vox eta PPrekin batera izan zen dekretuen kontrako ezezko erabakigarriaren kulpantea.
Urriaren 5, astelehena: hauteskundeak deitu ditu Pedro Sanchez PSOEko gobernuburuak. Azaroaren 27an izango dira.
Urriak 7, asteazkena: Maricarmen hil da ospitalean. Etxean pattal zegoen, baina zaindua; atera zutenetik ospitalean izan da eta gainbehera azkar batean joan da. Kalearen eta iritziaren beste goritze bat.
Konspirazioaren teoria: Goiko irudian Javier Negre delako komunikatzaile-probokatzaile faxistak botatakoa, 2004 eta 2026 lotzen. Orduan atentatuak antolatu zituzten bezala, orain Maricarmenekin egin dutela. Ezker espainiarrak hil duela iradokiz. Beste faxista espainiar batzuek ere iradoki dute hau: Hermann Tertsch eta Vito Quilesek adibidez.

Same vibes? galdetzen dugu beraz. Meme horrek, "bibrazio berdinak" esanahiarekin, zera adierazten du, bi egoeren artean egon daitekeen paralelismo ez beharbada zuzen-zuzena, baina bai nolabait igarri daitekeena.

Oraingoz erantzunik gabe utziko dugu. Bibrazio berdinketa gertatzeko, hauteskundeen pronostikoan ere aldaketa gertatu beharko zen. Inkesta guztiak ultraeskuinaren (PP + Vox) gehiengoa aurrikusten dute, baina Maricarmenen kasua bilakatzen bada 2004an Irakeko gerra bezala, bozketa garaian pizgarri erabakigarria, agian ez du ultraeskuinak irabaziko.

Desberdintasun bat badago, gure aburuz: orduan 4 egunetan izan zen guztia. Orain ia bi hilabete geratzen dira, eta luze gerta daiteke hori zentzu batean edo bestean. Azaroaren 29an dira hauteskundeak Espainian, eta 30ean komentatuko dugu hau berriro Sustatun.

Hautesbehatokia: datu, mapa eta grafiko sorta ikusgarria

Thu, 08 Oct 2026 09:06:29 +0000

Hauteskunde Behatokia izeneko proiektua ireki dute sarean: https://hautesbehatokia.eus/. Ion Ansa politologoaren eta Nora Galparsoro Larraza garatzaile eta diseinatzailearen webgune bisualki oso garatuak Euskal Herri osoko azken urteetako hauteskunde datuen biltegi handi bat eskaintzen du, datu, mapa eta grafikoetan oinarritua.

Hala aurkezten dute proiektua sortzaileek: "Hauteskunde Behatokia Euskal Herriko hauteskunde-emaitzak modu bateratuan ikusteko tresna da: Hegoaldea eta Iparraldea mapa berean, udal hauteskundeetatik hasi eta Europako Parlamenturaino, udalerrika eta sekzio zentsalka edo bulegoka."

Bisitatzen baduzu HautesBehatokia.eus lehen bistadizoan Euskal Herriko mapa monokolorea ikusiko duzu, azken emaitzen ikuspegi bateratu batean, Euskal Herri osoko datu bateratu hori bloke nagusiaren ikuspegitik eskaintzen baita. Baina egin zoom eta kliketan hurbildu ahala, hiri batean bizi bazara, auzo edo hauteskunde-sekzioen marrak agetuko zaizkizu, eta (desberdin bozkatzen bada bederen) kolore desberdinen nagusitasuna ikusiko duzu.

Eskuin aldeko informazio gehigarriko blokean: emaitzak eta eserlekuak datu koantitaiboekin, eta bilakaera dioen fitxan, azken urteetako eboluzioa, goiko Arrangoitzeko adibidean ikusten ahal dugun bezala.

Maparen gainean garatzaileek "euskara eremuak" ere markatu dituzte, eta horien araberako datuak ere ikus daitezke. Hona adibide grafikoa Ion Ansak emana Twitterren:

Hauteskunde emaitzak euskara ezagutzaren arabera. >% 50 edo gehiagoko ezagutza eremua % 30 eta % 50 artekoa < % 30 baino gutxiagokoa: #hautesbeatokia https://t.co/JWyqOngWto
— Ion Ansa Mendizabal (@IonAnsa_) October 7, 2026

Hauteskunde desberdinen arteko alderaketa ere egin daiteke, Twitterreko beste adibide honek erakusten digun bezala:

Espainiako Legebiltzarrerako hauteskundeak. 2023ko emaitzak eta 2019rekiko aldeak Araban, Bizkaian, Gipuzkoan eta Nafarroan. https://t.co/6euXqVEN5h
— Ion Ansa Mendizabal (@IonAnsa_) October 5, 2026

Tira, esploratzeko, HautesBehatokia.eus eta proiektuari buruz informatua egoteko, Ion Ansa Twitterren (ez gomendagarria: Twitter alegia, Ansak gure onespena du).

Argiaren hemeroteka berritua: mende bat baino gehiago

Thu, 08 Oct 2026 08:04:21 +0000

Argia agerkariak bere hemeroteka digitala berritu du eta gaur aurkeztu du. Berritzeaz gain, hedatu ere bai. Orain arte 20 urteko artxiboa zena orain 1919raino luzatzen da, Zeruko Argiaren lehen aleetara. 150.000 orrialdetik gorako ondarea, lizentzia libreekin (CC-by-sa) eskura sarean.

Adibide bat, 5. alea, Zeruko Argia, 1919ko maiatza. PDFa deskargatu daiteke, edo orriz orri ikusi irudiak, eta horietakoren bat hartu.

Bilatzaile indartsu bat ere badu, testu librekoa. Egin dugu aproba bat 1932 arteko Mussoliniren aipuekin, eta 38 emaitza aurkitu ditugu, zaharrena 1922koa.

Zenbait aldizkari daude Argiaren historian, eta hemerotekan ere bai: 1919an Iruñean sorturiko Zeruko Argia, gerra aurreko Donostiako Argia, gerra aurreko ere Txistu komikia, gerraosteko erbestean noizetik noizera kaleratu ziren zenbait Argia, 1950eko hamarkada amaieratik aurrera berriz argitaratu zen Zeruko Argia berritua, eta 1980an langileek euren esku hartu ostean gaur egungo ARGIA.

Aldizkari modernoarekin paraleloan garatu diren proiektu hauek ere badaude hemerotekan: Larrun hilabetekariaren 320 zenbakiak, Bizi Baratzea Orria hiruhilerokoa, urtero kaleratzen den Gakoak aldizkari berezia, TXT komikia, eta Sagarrondotik monografikoa.

Garai berriko hauetara menu nagusiko aukera batetik iristen da. Gainerakoan, urtekako eta hamarkadako sailkapena ere badu hemerotekak.

Kontsultatu hemen: https://www.argia.eus/hemeroteka/argia/

Elhuyar Zientzia hedabide digitalak urtebete egin du

Thu, 08 Oct 2026 07:04:00 +0000

Zientzia eta teknologiako hedabide digitalak urtebete egin du, eta 500.000 erabiltzaile baino gehiago ditu.
Hedabide digitala komunikazio zientifikoko proiektu sendo gisa finkatu da.
Elhuyar Zientzia hedabide digitala euskaraz sortzen da, bertako ahotsekin eta begiradekin, gure teknologiarekin eta mundu zabaleko edukiak ekarrita.

Duela urtebete sortu zen Elhuyar Zientzia hedabide digitala. Hedabideen etengabeko aldaketei eta eraldaketa digitalari egokitzeko beharraren aurrean sortu zen. Zientziaren eta gizartearen arteko elkarrizketak mundua eraldatzeko gaitasuna duela ikusiz eta informazioaren gizartean bizi garela kontuan izanik.

Ordutik, Elhuyar Zientzia hedabide digitala komunikazio zientifikoko proiektu sendo gisa finkatu da. Egun 534.000 erabiltzaile ditu, gazte zein heldu, eta emakumeak gizonak baino gehiago. Edukiei dagokienez, osasuna da gai nagusia, erabiltzaileek gehien kontsultatzen duten gaia; jarraian, giza zientziak, berdintasuna eta biologia. Atalka, berriz, albisteen atalak sortzen du erabiltzaileen artean interes handiena, atzetik dituela bideoak, podcastak, elkarrizketak, iritziak… Eta erabiltzaile gehienak mahai gaineko ordenagailuaz baliatzen dira hedabidea bisitatzeko: % 90.

Aipatzekoa da, era berean, erreferentziazko hainbat zientzialari eta teknologok hartu dutela parte iritziaren atalean, artikulugile izan baitira, besteak beste: Mirene Begiristain Zubillaga, Ekonomian doktorea, EHUko irakaslea eta feminismo- eta agroekologia-gaietan aditua; Arturo Elosegi Irurtia, Ekologian katedraduna, EHUko irakaslea eta ikertzailea; Itziar Laka Mugarza, Hizkuntzalaritzan katedraduna, EHUko irakaslea, Jakiundeko kidea; Itziar Alkorta Idiakez, Zuzenbidean doktorea eta EHUko irakaslea, Jakiundeko kidea, Udako Euskal Unibertsitatearen zuzendari ohia eta Eusko Jaurlaritzako Unibertsitate saileko sailburuordea izandakoa; Xabier Arregi Iparragirre, informatikaria eta EHUko irakaslea, Hitz zentroko zuzendaria gaur egun; Izortze Santin Gomez, Biologian doktorea, EHUko irakaslea eta ikertzailea. BRTA patzuergotik, berriz, Jon Kepa Gerrikagoitiak eta Garbiñe Manterolak parte hartu dute, eta BC3 elkartetik Unai Pascual Gonzalez de Aziluk, Ana Terra Amorínek eta Daniel Cortések. Guztiak begirada kritikoarekin eta auzi sozialak aintzat hartuta aritu dira lehen urte honetan.

Aurrerantzean Elhuyar Zientzia hedabide digitalak zientzia eta teknologiako gaiak eskaintzen jarraituko du, formatu hauetan guztietan: albisteak, elkarrizketak, erreportajeak, bideoak, podcastak, inkestak, argazki-galeriak, iritzi-artikuluak, efemerideak, monografikoak eta dekalogoak. Eta edukiak lasai irakurtzeko aukera ere izango da, Elhuyar aldizkariaren bitartez. Hedabide digitalean argitaratuko diren gai mamitsuak, elkarrizketa sakonak eta zientzia eta teknologiaren aurrerapenak beste erritmo batean irakurtzeko aukera izango da aldizkarian.

Elhuyar Zientzia hedabide digitala euskaraz sortzen da, bertako ahotsekin eta begiradekin, eta mundu zabaleko edukiak ekarrita. Elhuyarren garatutako teknologia aurreratuenak ditu: itzultzaile automatikoa sei hizkuntzatan (euskara, gaztelania, ingelesa, frantsesa, katalana eta galegoa), testua entzuteko ahots automatikoak, eduki-proposamen automatikoak… Eta aurrerantzean berrikuntza teknologiko gehiago izango ditu.

Perbertaurrekoak: Pervert Glasses

Wed, 07 Oct 2026 07:05:05 +0000

Pervert Glasses terminoa ari da hedatzen sarean azken aste hauetan. Meta erraldoiak atera dituen AAz eta kameraz hornitutako betaurreko oro-grabatzaile eta espiatzaileak izendatzeko modu bat da. Euskarazko itzulpena okurritu zaigu: Perbertaurrekoak.

Ray Ban eta Oakley markekin elkarlanean atera ditu merkatura anteojo hauek Metak, Mark Zuckerbergen Interneteko enpresa erraldoiak.

Konexio jarraituarekin, mikrofono eta entzungailuak iontegratuta, ahots aginduz esan diezaiekezu betaurrekoei argazkiak eta bideoak egiteko, edo entzungailuetan zerbait entzun ahal izateko.

Espero zitekeena gertatu da jada: grabaketa anonimoak, eta emakumezkoak biktima. Espiatzeko eta jendeari irudiak lapurtzeko ideala baitira betaurrekoak, pervert edo perbertituentzako tresna ezin hobea, hortik izena, pervert glasses, perbertaurrekoak.

Ondorioz, hainbat erakundetan (eskolak, biltzarrak, ikuskizunak) hasi dira betaurreko hauek debekatzen. Are interesgarriagoa: aplikazio bat garatu diute mugikorrarekin detektatu ahal izateko inor Meta perbertaurrekoekin baldin badabil inguruan. Hemen Nearby Glasses prebentziozko app-aren Android bertsioa, 100.000 deskargatik gora astebetean. Bluetooth seinaleen identifikazioarekin funtzionatzen du.

Metak nonbait ikusi du propaganda txarra sortzen ari zaiola, eta kamerarik gabeko audio soileko bertsioa atera du Ray Banekin. Baina berdin-berdin inguruko edozer etengabe soinuz grabatzeko gaitasunarekin. Horiek ere perbertaurreko kontakatiluak.

Irudia 404media webgunekoa da, irakurri bertan nola jazarpena ari den gertatzen produktu negargarri honekin.

Loraldiak “Narratiba Berriak” jardunaldia antolatuko du urriaren 27an, euskarazko sormenaren aukera transmediak aztertzeko

Tue, 06 Oct 2026 06:34:17 +0000

Loraldiak euskarazko sormenaren aukera digitalak jardunaldia antolatuko du datorren urriaren 27an, Bilbon, Berria-ren lankidetzarekin eta Bizkaiko Foru Aldundiaren babesarekin. Narratiba Berriak izendatutako goiz bateko hitzordu honek euskarazko kultura- eta sormen-industriari galdera estrategiko bat planteatuko dio: zer aukera irekitzen ditu transmedia narratibak gure istorioak, proiektuak eta sormen-unibertsoak formatu eta plataforma berrietara hedatzeko?

Topaketa bereziki zuzenduta dago gidoigileei, dramaturgoei, idazleei, musikariei, antzerki eta dantza konpainiei, ikus-entzunezko sortzaileei, sortzaile digitalei, ekoizleei eta kultur proiektuetako arduradunei. Helburua da profil ezberdinen arteko hizkuntza partekatua sortzea, euskarazko sormenaren proiektuak bestelako euskarri, formatu eta esperientzietara hedatzeko bideak irudikatu eta lantzeko.

Roger Casas-Alatriste: transmedia narratibetan aditua

Jardunaldia Roger Casas-Alatriste egile, hizlari eta aholkulariak gidatuko du. Casas-Alatriste transmedia edukietan, arretaren ekonomian eta adimen artifiziala edukietara aplikatzearen inguruan espezializatua da. El Cañonazo Transmedia enpresaren sortzailea izan zen, transmedia eta branded content ekoizpenean aitzindaria, eta berrogei sari baino gehiago jaso ditu Espainian eta nazioartean.

Halaber, Tu Atención, Por Favor liburuaren egilea eta Su Atención, Por Favor podcastaren gidaria da. Euskal kultur ekosistemarekin duen lotura ere luzea da: Eusko Jaurlaritzaren Egilearen Jardunaldian, Euskadiko Idazleen Elkartearen jardunaldietan, Transfoko programan, Bilboko ikus-entzunezko eta eduki digitalen foroetan eta Seriesland Bilbaon parte hartu izan du.

“Transmedia gara. Beti izan gara”

Jardunaldia masterclass batekin abiatuko da: “Transmedia gara. Beti izan gara”. Saioaren premisa nagusia da transmedia ez dela teknologia, baizik eta istorioak kontatzeko modu bat; istorioak berak bezain zaharra den logika bat. Tresnek anplifikatu egiten dute, baina kontatzen duena istorioa da.

Masterclass-ak bi mugimendu izango ditu. Lehenik, istorioek betidanik formatuen, belaunaldien eta interpretazioen artean bidaiatu dutela aztertuko da. Ondoren, ingurune digitalak gaur egun irekitzen dituen aukeretan sartuko da: lehen pentsaezinak edo oso garestiak ziren garapenak nola bihur daitezkeen gaur egun posible, eta nola heda daitezkeen proiektu eszeniko, musikal eta kulturalak ikuspegi transmedia batetik.

Proiektu errealekin lan egiteko tailer praktikoa

Bigarren zatian, jardunaldiak izaera praktikoa hartuko du “Zure proiektutik transmedia unibertsora” tailerrarekin. Tailerra parte-hartzaileen benetako proiektuetatik abiatuko da. Jardunaldiaren aurretik aukeratutako proiektu batzuk taldeka landuko dira, profil ezberdinak nahastuz.

Talde bakoitzak proiektu bat landuko du erronka sortzaileen bidez: proiektu amatik hedadura berriak sortuko dira (adibidez, antzezlan bat, erakusketa bat, podcast bat, esperientzia digital bat edo bestelako formatu bat), eta ondoren hedadura horiek nola konektatu daitezkeen aztertuko da, proiektu lineal bat unibertso transmedia bihurtzeko.

Helburua ez da goiz bakarrean proiektu amaitu bat sortzea, baizik eta lehen mapa bat egitea: zein den proiektuaren muina, zer formatu berritan zabaldu daitekeen, zer paper izan dezakeen publikoak eta zein izan daitekeen lehen hedapen posiblea.

Euskarazko sormenaren harrobia aktibatzeko urratsa

Loraldia Digitalaren baitan kokatzen den jardunaldi honek euskarazko sormenaren garapenari begiratzen dio, ikuspegi garaikide eta estrategiko batetik. Euskarazko kulturak ingurune digitalean presentzia handiagoa izatea ez da soilik edukiak sarean jartzea; kontakizun berriak, esperientzia berriak eta publikoarekin harreman egiteko modu berriak sortzea ere bada.

Horregatik, jardunaldiaren helburua ez da soilik ezagutza eskaintzea, baizik eta euskarazko proiektu eta sortzaile transmediaren harrobia elikatzea: sormen-industriako eragileak elkartu, erreferentziak partekatu eta proiektu berriak sortzeko baldintzak aktibatzea.

Izen-ematea zabalik

Narratiba Berriak jardunaldia urriaren 27an egingo da, Bilbon, goizez. Parte hartzeko izen-ematea derrigorrezkoa izango da, eta plazak mugatuak izango dira.

Izen-ematean, parte-hartzaileek aukera izango dute beren proiektuaren ideia labur bat aurkezteko. Aukeratutako proiektu batzuk tailer praktikoan landuko dira.

Informazioa eta izen-ematea: https://sarrerak.loraldia.eus/denda/narratiba-berriak-jardunaldia/

TOKI elkarteak bere lehen jokoak aurkeztuko ditu

Mon, 05 Oct 2026 09:48:47 +0000

TOKI elkartea sortu da euskaraz mahai jokoak sustatzeko. Itsulapikoa plataformaren bidez crowdfunding diru-bilketa egin dute, eta horrekin lehen jokoak prest dituzte abiatzeko. Horien aurkezpena bihar urriak 6 asteartearekin egingo dute Donostian, Aquariumean 18.00etatik aurrera.

Ekitaldia Itsulapikoa bidez beren proiektua babestu duten pertsonei eskerrak emateko antolatu dute, baina batez ere TOKIren proiektua aurkezteko, lehen bi jokoak erakusteko eta jendearekin jolasteko izango da.

Lehenengo zatian TOKI zer den, aurten egin duten ibilbidea eta etorkizunerako ditugun proiektuak aurkeztuko dituzte. Ondoren, LATXA, 1901 AZKEN BALEA eta GEZURTI jokoak probatzeko aukera izango da, eta giro lasai batean elkarrekin jolastu eta hitz egiteko tartea ere izango dugu. Aipaturiko lehen biak karta-joko fisikoak dira, eta Gezurti joko digitala. Gainera, zerbait jateko eta edateko ere izango dute. Ekitaldi honetan izena emateko formularioa hemen.

Duela aste batzuk Irutxuloko Hitzan azaldu zutenez, mahai jokoen alorrean merkatuan euskarazko zenbait joko dauden arren, gehienak beste hizkuntza batzuetatik itzulitakoak dira. Horregatik, haien asmoa ez da dagoena euskaratzea, baizik eta hasieratik euskal kulturatik eta euskaraz pentsatutako proposamenak sortzea.

TOKI ezagutzeko: Tokijolasak.eus/

Euskaldunon Egunkariaren itxiera

Sun, 04 Oct 2026 08:04:53 +0000

2003an jarrita gure begirada Sustaturen 25 urteen ariketa memoristiko honetan, urte hartako gertaera batek markatu zuen euskaldunon komunikazioa, kultura, hizkuntza eta nazioaren esparrua: Euskaldunon Egunkariaren itxieran, 2003ko otsailaren 20an. Polizia operazioa itxiera zela jakin baino lehenago argitaratu zuen Sustatuk: "Egunkaria Guardia Zibilak hartuta, eta hainbat lagun atxilotuta". Zurrunbilo bat izan zen hura goiz hartatik aurrera, ordura arte agekari honek izan zuen trafiko eta jarduera handieneko egunean.

Sustatuko artxiboko 2002ko otsail eta martxoari erreparatuta, Egunkariaren itxiera izan zen gai ia monografikoa. Ale batzuk nabarmentzearren:

Egunero kaleratu zela biharamunean.
Torturatu egin zituztela atxilotuak, Martxelo Otamendik berak baieztatua zuzenean.
Bernardo Atxagak gazteleraz argitaratu zuen idazki latz baten itzulpena euskaraz: Bazterrean goxo? Garai baten amaiera.
Pello Zubiriaren egoera larria.
Interneteko ekimenen artean: Egunero.info (hila orain, baina argitaratu genuena hemen)
Elkartasun ekintzak, hemen, han, nonahi.

Orduan gertatu zen beste gauza bat izan zen Fermin Muguruzak nola salatu zuen Madrilen Egunkariaren itxiera 2003ko Espainiako musika sari batzuetan. Sustatuk ez zuen orduan bideo edo irudirik argitaratzen, baina gogorakizuna hemen dago, urte batzuen buruan gordea: Fermin Muguruzak Madrilen Egunkariaren itxiera salatu zuenekoa... eta txistuka hartu zutenekoa.

Urte batzuen buruan, baita ere, kasuaren epaiketa gertatu bezperatan Imanol Murua Uria kazetariak artikulu sorta bat egin zuen, FAQ baten eran, 14 galdera auzi hura azaltzeko.

14. atalean, azpian, daukazue FAQ hori.

“Emakume zientzialarien argitan” solasaldi-zikloa Donostian

Sat, 03 Oct 2026 10:24:20 +0000

“Emakume zientzialarien argitan” solasaldi-zikloa antolatu dute ayurten ere Elhuyarrek eta Donostia Kulturak elkarlanean. Aurtengo edizioan hiru saio eskainiko dituzte urria eta abendua bitartean.

Ez dira hitzaldiak, baizik eta aurrez aurreko elkarrizketa eran garatuko diren saioak, Ana Galarraga Aiestaran Elhuyarreko zientzia-komunikatzailearen eskutik. Eta hauxe da egutegia:

Urriaren 6an: Miren Berasategi Zeberio, “Adimen artifiziala auzitan”.
Azaroaren 3an: Garbiñe Elizegi Narbarte. “Emakume eta genero ez-normatibo euskaldunak osasungintzan”
Abenduaren 1ean: Estitxu Villamor Lomas. “Trantsizio energetikoaz hausnartzen”.

Saioak Ernest Lluch Kultur Etxeko areto nagusian 19:00etan

‘Gladysen haritik’ bideopodcasta, emakume teknologoak lehen planoan

Fri, 02 Oct 2026 14:14:48 +0000

Elene Mendizabal informatikari eta eduki-sortzaileak gidatutako saioa bat da ‘Gladysen haritik’ bideopodcasta, emakume teknologoak lehen planoan jarriko dituena ekoizpena. Lehen atala dagoeneko ikusgai eta entzungai dago EITBko GUAU plataforman zein gainerako audio-kanaletan.

Ikusgai eta entzungai dago ‘Gladysen haritik’ bideopodcast berriaren lehen atala. EITBk, PUNTUEUSek eta EHUko Informatika Fakultateak sustatutako egitasmo honek emakumeek teknologiaren zein ingurune digitalaren esparruan duten funtsezko papera jarri du lehen planoan, protagonisten ahotsetik bertatik. Ikus-entzuneko formatu arin, gertuko eta ikusle ororentzat gozagarria den entretenimendu-produktu gisa aurkezten da saioa.

Curriculumetatik haratago: pertsona poliedrikoak sofa baten bueltan

Gaurtik aurrera gozatu daitekeen saio honek euskal emakume teknologoak aurkezpen formaletatik zein curriculum-zerrendetatik aldenduta erakusteko bokazioa du. Elene Mendizabal, informatikari zumaiarrak gidatutako solasaldiek gonbidatuek zer egiten duten azalduko dute; baina, batez ere, nor diren, zerk mugiarazten dituen, haien zaletasunak eta nola iritsi diren dauden lekura, sofa baten bueltan eta giro gertuko zein entretenigarrian.

Lorea Arakistain PUNTUEUSeko marketin eta komunikazio zuzendariak azaldu duenez, bideopodcastaren hazia ‘Gladys Saria’ bera da: «Gladys sariketak emakume bakarra saritzen du urtero, eta asko dira zer kontatua dutenak». Horiek guztiak gure etxeko egongelan egongo balira bezala ezagutzeko aukera izango dugu, elkarrizketa patxadatsu eta entretenigarrien bidez.

Maite Goñi EITBko irrati eta audio zuzendariaren hitzetan, berriz, saioak «emakumeen presentzia eta aniztasuna ingurune digitalean ikusarazteko eta gizarteari zein gazteei erreferente hurbilak eskaintzeko balio izatea» du helburu.

Lehen atala

EITBren GUAU plataforman eta gainerako audio-kanal nagusietan entzun eta ikus daitekeen lehen ataleko gonbidatua Eire Salegi da. Salegik profil anitz eta aberatsa dakar ‘Gladysen haritik’-en sofara: telekomunikazio-ingeniaria da, kriptografia kuantikoko ikertzailea eta, aldi berean, EIRE musika-talde ezagunaren sortzaileetako bat. Zientzia, sormena eta kultura digitala elkartzen dituen elkarrizketa fresko eta erakargarri batekin irekiko da denboraldia.

Urte amaierara bitartean, 6 izango dira emitituko diren atalak.

Ikusi denbora errealean Flood Hub, uholdeak aurrikusteko Googleren AA sistema

Fri, 02 Oct 2026 06:20:23 +0000

Martxoan iragarri zuen Googlek Flood Hub martxan jarri zuela, uholde eta ekaitz handiak aurrikusteko adimen artifizialeko sistema. Gaur ematen duen irudian Herri Katalanetako kostaldean meterologia agentziak ematen dutenaren berdintsua ematen du.

Hau da duela minutu batzuk AEMET Espainiako eguraldi zerbitzuak zabaldu duena:

Eta hau da Flood Hub-en URL-ean ikusten duguna, euskaraz bide batez.

Ez dirudi muturrekoa markatzen duenik, baina arriskua bai.

Googleren Gemini adimen artifizialean oinarritzen omen da Flood Hub, Groundsource deitu dute eredu baten bidez. Eredu hiru libreki zabaldu duela dio Googlek eta 2.6 milioi gertaera meteorologiko historikoz hornitua dago (martxoan esan zutenez, ikus albistea, getaerak 5 milioi albistetarik atera zituztelarik).

Meteorologia zerbitzuen datu errealak jasotzen dituen arren, Flood Hubek ez omen ditu euri-radar lokalak erabiltzen (AEMETek ez bezala: ikusi zuenean radar hori hemen) eta zehaztasunari dagokionez 20 kilometro koadroko areak dira bere iragarpen unitateak. Hortaz, agian Espainiako Mediterraneoa bezalako eskualde garatu batean ez da meteorologia zerbitzu bat bezain ona, baina munduko eskualde batzuetan oso baliagarria dela diote Googlekoek.

Estekak:

Googleren informazioa, hemen.
Flood Hub: https://sites.research.google/floods/
Flood Hub Euskal Herrian zentratua. Ostiral goiz honetan arazorik ez hemen,