Sustatu.eus - Aktualitatea

Oroimenaren harra eta beharra: memoria historikoa lantzen Gasteizko institutu batean

Fri, 12 Jun 2026 06:48:27 +0000

Oroimenaren Harra Gasteizko Koldo Mitxelena Institutuko irakasleek prestatu duten baliabide interesgarri bat da. Oroimen historikoa eskolara eramateko ahalegin bat da. Gaurko garaien zeinua da, edo horrela entzuten ari gara behintzak, gazteak eta ikasleak ezjakin ageri direla iragan hurbilarekiko, edo are jarrera atzerakoi edo mespretxagarrien biltegi bihurtzen ari direla gazte koadrila zenbait. Ba horri ezagutzaz aurre egiteko ekimena da Oroimenaren Harra.

Hala aurkeztu dute ekimena irakasleek: "Azken bolada honetan irakasleon artean gai honen inguruko kezka nabarmen handitu da, ikasleek gero eta gutxiago ezagutzen baitute gure aurreko belaunaldiek 1936ko gerran eta Francoren diktaduran bizi behar izan zutena. Horretarako egokia iruditu zaigu Euskal Herrian egin diren makina bat lan gune bakar batean biltzea, hain zuzen ere, hezkuntzan lanean gabiltzanok oroimen historikoa eskolara eramatea errazago izan dezagun."

Aurre egiteko, ezagutzaren transmisioa: "transmisioak bermatzen du jakintza belaunaldi batetik bestera pasatzea. Esan liteke garai ezberdinak lotzeko balio duen katea dela transmisioa, garai ezberdinetako katebegiak lotzen dituena."

Eta materialak horretarako:

Unitate didaktikoak, testuen lanketa, sareko baliabideen aurkibideak...

Gai konkretuak landu izan dituztenak, besteak beste:

LGBTIQ+ komunitetaren jazarpena, Martxoaren 3ko gertakariak, euskararen zapalkuntza, Gerra Zibilean erbesteratutako haurrak, Otxandioko edo Gernikako bonbardaketak, genero arrakasla eta emakumeen zapalkuntza...

Ekimen zehatzen zerrenda bat dator, Koldo Mitxelena institutukoak eta baita beste euskal ikastetxe batzuetakoak, ez baitira Gasteizkoak bakarrik ari honetan. Eta hain zuzen ere, webgunearen lehen orrian gonbidapeba dago beste material batzuk landu dituztenentzat, kontaktuan jartzeko.

Duela gutxi izandako Udaltop jardunaldietan, Institutuko Josean Bueno irakasleak hain zuzen Oroimenaren Harra ekimenaren barruan euskararen memoria historikoa nola landu duten azaldu zuen. Hemen daukazue bideoa.

Ikus https://oroimenarenharra.koldomitxelena.net

BanIKAko zerbitzubatutzara, argazki bat haragi-tamainakoa (??)

Thu, 11 Jun 2026 16:24:55 +0000

Gasteizko udal lanpostu batzuetarako oposizioetan, euskarazko azterketetan akats nabarmenak izan direla salatu dute deialdira aurkeztu diten oposagile batzuek, eta kasua dokumentatu du Argiak, adibide erridikuluak agerira ekarriz. Test bateko erantzun posible bat adibidez: Derrigorrezkoa da paperezko argazki bat eramatea, haragi-tamainakoa. (Gaztelaniaz hauxe zen alegia: Una fotografía tamaño carné)

Beste adibide batzuk:

Pertsona gortasun bat (gorra behar luke)
Atezaindegietako sareak (redes de porterías, kirol ekipamenduaz ari dira)

Ulergaitzak diren terminoak, nondik harrapatu ez daudenak:

Zerbitzubatutzara
BanIKAko errolda

Argiak egindako analisian, argibide eta kontrolerako lanpostuko azterketan, adibidez, 100 galderetatik 36 ziren akatsarekin. Oker portzentaia horrekin ez diegu aprobatua emango ezta?

Nonbait Udalak bazekien zerbait oker samar joan zela galderen itzulpenean (horixe baita kontua: gaztelaniaz sortzen da gauza, eta euskarara itzuli egiten da), zeren eta oposizioetara aurkezturikoei gomendioa ere egin zuen Udaleko funtzio publikoko sailak azterketak gaztelaniaz egiteko, arren, "prestaketa berme guztiekin egin ahal izateko" (beste albiste honetan kontatzen da hori). Horren gainetik euskaraz egin nahi izan zutenek aurkitu zituzten disparate horiek galdetegietan.

Argiak lortu ditu Gasteizko Udalaren azalpen batzuk, eta akatsen onarpena, gaztelera bidalitako komunikazioan, albistean bertan diotenez.

Gaur ireki dute Bilboko Euskal Museoa

Wed, 10 Jun 2026 13:56:22 +0000

Lau urtez obretan egon ondoren, gaur ireki ditu berriro ateak Bilboko Euskal Museoak. Bilboko alde zaharrean zenbait eraikinetan kokatutako museoak 4 espazio ditu, eta bat irail-urri artean irekiko dute, baina gainerakoak gaurdanik bisitagarri daude.

Museoaren funtsa 50.000 pieza inguruk osatzen dute, Euskal Herri osoan dutenak jatorria, eta berrirekiera mila inguru egongo dira ikusgai. Miserikordia eta Klaustroa aretoetan euskal lurraldea, ondare historikoa eta antropologia agerrarazten dituzten piezak daude erakusketa "erdi-iraunkorrean" (adierazi dutenez hiru urtean behin edo berrituko dira erakusketa iraunkorreko elementuak). Udazkenean irekiko den Unamuno espazioan Bilboko historia izango da gai nagusia. Beste espazio bat jada irekia dago, Kurtze esan diotena, non ekitaldi-aretoa, liburutegia, eta jardueretarako gela desberdinak dauden.

Museoa bisitatzea ekainaren 21a arte dohainik izango da (astearteetan salbu, itxita dagoelako). Geroago ere, bisita gidatu doakoak izango dira abuztuaren 21a arte: euskarazkoak asteazkenetan 12.00etan eta 18.00etan, eta larunbatetan 11.00etan. Gainera, sarrera ere dohainik izango da asteazkenetan ekainaren 21tik aurrera ere.

Bestalde, atzo jakinarazi Bilbao Bizkaia Museoak erakundeak zuzendari berria duela, Xabier Paya, bertsolaria eta Donostia 2016 Hiriburu Kulturaleko zuzendari izandakoa. Goiko argazkia Bizkaie agerkaritik atera dugu, eta Euskal Museoo Klaustroko espazioko pieza ezagunenaren aurrean dago Paya (Mikeldi idoloa da atzean duena). Bilbao Bizkaia Museoak erakundeak areto eta biltegi zenbait kudeatzen ditu, baina Bilboko Euskal Museoa da bere agertoki eta adierazgarri nagusia.

Kike Amonarrizen webgunea eta bloga (gehi beste blog bat)

Wed, 10 Jun 2026 08:43:23 +0000

Kike Amonarriz (Tolosa, 1961) soziolinguista eta showmanak webgunea eta bloga ireki ditu (!). Harridura zeinua jarri dugu zeren webgune pertsonal bat eta are blog pertsonal bat irekitzea 2026an ekintza ez-ohiko eta agian ausarta ere bada.

Honela aurkeztu ditu webgune edukiak Kike Amonarrizek: "Material berriak eta zaharrak. Artikuluak, audioak, bideoak eta argazkiak. Han-hemenka barreiatuak nituenak apalategi honetan bildu ditut, denon eskura jartzeko asmotan. Baliagarriak bazaizkizue, helburua beteta." Ikus lanen atala webgunean Amonarrizen ekarpen hori apreziatzeko,

Amonarrizen webguneak bloga ere badauka: Bidegurutzetik du izena eta 2025ean datatutako 3 sarrera dauden arren, badirudi orain inauguratzen dela logikoki webgunearekin batera. Liburu iruzkin batekin dator blofa, hizkuntza erresistentziari buruz soziolinguista valentziar batek idatzitakoa komentatuz.

Bide batez, blog batekin aktibo dabilen euskalgintzako beste beterano bat ere ekarriko dugu hona: Mikel Irizarren Ekin eta Ikasi bloga. Erretirotik, bere bizibide eta jardunari errepaso sakon bat egiten ari da Irizar azken asteetan. Besteak beste 2015-2017 tartean Hizkuntza berdintasuneko zuzendari izan zen Gipuzkoako Foru Aldundian, eta kargu horretan bizitakoak blog-artikulu honetan errepasatu ditu.

Bisitatu blogak:

Mikel Irizarrena, Ekin eta Ikasi.
Kike Amonarrizena, Bidegurutzetik, eta webgunea: https://kikeamonarriz.eus/

Gaztetxoen mugikorren erabilera masiboa da, baina moderazio gogo eta zantzuak nabari dira

Wed, 10 Jun 2026 07:20:45 +0000

Unicef España erakundeak 'Haurrak, nerabeak eta ongizate digitala' izeneko txostena garatu du, zeinean beste batzuen artean EHUko talde batek hartu duen parte, EAEko 10 eta 20 urte bitarteko 7.000 gazte inguru kontsultatuta. Beste datu batzuen artean, laburpen azkar bat: Lehen mugikorra 11 urterekin iristen da pre-nerabe eta nerabe horien eskuetara, eta pornoa 12 urterekin (3 kasutik batean ustekabean).

Era berean,10-20 urte arteko Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako gaztetxoen %93 dago sare sozialen batean. Horietarik %77,7 hiru edo gehiagotan dago. Sarbidea ere goiztiarra da sare hauetan: 13 urtetik beherakoen %73,7 sare sozialetan dabil. Gainera gaztetxo hauetariko asko profil bat baino gehiago daukate, bat "zuria" gurasoek ikusi ahal izan dezaten, eta beste bat ezkutuan.

Erabilpen orduen aldetik, %7.1k astegunetan 5 ordu baino gehiago egoten da pantailetara begira, eta asteburuetan bikoiztu baino gehiago egiten da portzentaia ghori (%16). EAEko haur eta nerabee horien % 95,2k mugikor propioa dute (2021eko datu bera da).

Ikerketak 2021eko beste azterketa bat hartzen du erreferentziatzat, eta behintzat parametro batzuetan osasun digitalerako ohitura batzuk hobetu egin dira nolabait. Adibidez, gailua logelan edukita lo egiteko ohiturak (egunero edo ia egunero) beherakada nabarmena izan du, % 55,3tik % 39ra igarota. Era berean, sare sozialetan izena emanda dutenen kopurua pixka bat jaitsi da (% 98,8tik % 93ra), eta plataforma berean profil bat baino gehiago izatea % 62,5etik % 50,9ra igaro da (ikus goiko grafikoa). Kontzientziazio maila bat ere badago: gazteen erdiak baino gehiagok onartzen du neke digitala sentitzen dutela, eta esaten dute deskonexio digitalerako beharra badutela,

Azterketak beste faktore batzuk ere aztertu ditu: jazarpena eta indarkeria digitala, eta bideojokoen erabilera ere bai. Datu horiek eta grafikoak ondo azalduta EITBren Orain.eus agerkarian. Bertatik hartu dugu goiko grafikoaren irudia.

Diotenez, Osasuna taldeak apostu-etxe debekatu batean asegururako apostua egin zuen

Tue, 09 Jun 2026 12:25:57 +0000

Apostuen merkatuak zaintzen dituen webgune baten arabera (Semafor), Espainiako gizonezkoen futboleko Lehen Mailako Ligan maila galtzekotan zen futbol talde batek dirutza bat jarri zuen jokoan, maila galdu zuelakoaren alde apostu eginez. Teknologia gaietan aditu espainiarra den Antonio Ortizen arabera, Osasuna izan daiteke talde hori. Osasunak mailari eutsi zion eta hortaz, apostua galdu egin zuten (!), baina ez zen hori koxka, baizik eta galduz gero, Bigarren Mailara jaitsita, jasan zezaketen diru-galera handiagoa estaltzeko mugimendua zen. Polymarket bezalako webgune batean gertatu zen jokaldia: Kalshin.

Semafor agerkariaren webgunea ordainpekoa da (albiste horri dagokionez), baina beste webgune honetan kopiatu dute muina, iruditu zaigunez.

Apostua Kalshi.com webgunean gertatu zen, Hego Euskal Herritik ezin erabil daitekeen joko-webgune batean. Kalshiren funtzionamendua Polymarket-ena bezalakoa da, eta hori azaldu genuen Sustatun: apostuak egin, baina ez bakarrik kirol emaitza eta halakoekin, baizik eta edozein gertarkarirekin, baita gerra bat noiz hasiko den, lider politiko bat kenduko duten ala ez... Apostuak, teknologia eta geopolitika modu arriskutsuan nahastuta.

Espainiako Ligako albisteari dagokionez, taldeak berak jarri zuen apostua, baietz jaitsi, eta diru kantitate jakin bat jokatu. Semaforren albistearen arabera, lehiako azken partida doi-doi eutsi zion taldeari 1-0 galduta, eta horrela Lehen Mailari eutsi zion talde bakarra egon zen: Osasuna, azken unera arte larri ibili zena. Horixe nabarmendu du kasuari erreparatu dion Antonio Ortizek (duela gutxi Donostian izana dugu AA mintegi batean).

Osasunak dirua galdu zuen, baina konpentsatuko zaio Lehen Mailan jarraituta. Bigarren Mailara jaitsita, galera estrukturalak larriak izango ziren (telebista eskubideak eta abar), baina apostuarekin dirua irabaziko zuen.

Nonbait, Osasunaren apostuari beste aldetik eutsi ziona inbertsio-funts bat izan zen, Susquehanna izeneko nazioarteko enpresa marrazo moduko bat. Semaforren albistearen arabera milioi bat dolar pasa irabaziko zuten.

Albisteak dio halaber gertaturikoa legala dela. Bizitza edo istripu aseguru baten parekoa dela apostuak horrela egitea... Auskalo, bitartean, kontuan izan, Kalshi debekatua dago Iruñean, Osasunaren egoitzan.

Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa, Nafarroa Arenara bidean

Tue, 09 Jun 2026 10:35:50 +0000

Gaur aurkeztu du Bertsozale Elkarteak 2026ko Bertsolari Txapelketa Nagusia... barka: Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa, izena aldatu baitiote 4 urtean behin jokatzen den txapelketa honi. Irailaren 19tik abenduaren 20ra izango da txapelketa, 15 saiorekin, eta abenduaren 20an izango da finala, iragarri zen bezala eszenatokia aldatuz: Nafarroa Arenan (eta ez BEC-en, non Maialen Lujanbiok jantzi zuen txapela 2022an, bere bigarrena).

15 saio izango ditu txapelketak, aurrekoak baino bat gehiago, eta bertsolari partehartzaileak ere gehiago dira, 50 non eta aurrekoan 44 izan ziren. Bina bertsolari gehiago sailkatu dituzte aurtengorako Arabako, Nafarroako eta Xilaba txapelketetatik.

Saioei dagokienez, lehen sailkapeneko zazpiak zazpi herrialdeetan izango dira, Hazparnen hasita irailaren 19an.

Ikus bertsolari parte-hartzaileen zerrenda, eta saioen egutegia: bakoitzaren kartelak prest daude, hutsuneekin noski lehen fasetik aurrera.

Txapelketako saio guztietarako sarrerak ekainaren 17an jarriko dira salgai BertsoSarrerak.eus zerbitzuan. Bertsozale Elkartearen bazkide direnek finalerako sarrera erreserbatuta izango dute ekainaren 17tik 24ra. "Aste horretan sarrera erosteko aukera bermatuta izango dute honela", gaur prentsaurrekoan Elkarteak jakinarazi duenez. Horrez gain, bazkideek txapelketa osoko bonoa erosteko aukera ere izango dute, eta saio guztietarako beherapena ere bai.

Gogoratu, ez BTN baizik eta Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa (hona txapelketaren webgune berezia).

Gotzon Garate beka, idazle berrien lanari laguntza emateko

Sun, 07 Jun 2026 08:05:18 +0000

Elgoibarko Udalak Gotzon Garate Bekaren bosgarren deialdia egin du. Aurtengo beka deialdiaren helburu nagusia da euskarazko literatura sorkuntza sustatzea eta idazle berrien lanari laguntza ematea. Udalaren laguntzaileak dira bekan Danobat eta Elkar: Danobatek dirulaguntza emango du beka ondo bideratzeko, eta Elkar argitaletxea prest agertu da saridun gertatzen den eleberria argitaratzeko.

Elgoibarko Udalak Gotzon Garate izeneko beka sortu zuen 2009an, euskararen arloko lanak sustatu, eta aldi berean, idazle eta euskaralari elgoibartarra omentzeko asmotan.

Aurtengo beka deialdiaren helburu nagusia da euskarazko literatura sorkuntza sustatzea eta idazle berrien lanari laguntza ematea. Horiek horrela, deialdi honetara, eleberriak idazteko proiektuak aurkeztu ahal izango dira, jatorrizkoak eta euskaraz sortuak, zatika edo osorik inon argitaratu gabeak, sarituak izan ez direnak eta beste inondik moldatu gabeak.

Deialdian hala nahi duten norbanako guztiek parte hartu ahal izango dute, eta eskatzaile bakoitzak nahi adina proiektu aurkeztu ahal izango ditu, ezinbestean, euskaraz. Hala ere, kontuan izan behar da beka egile berrientzat dela eta, horrexegatik, ezin izango dela libururik argitaratuta eduki edo, gehienez, liburu bat argitaratuta eduki ahal izango dela eskaerak aurkezteko epea bukatu arte, hau da, 2026ko uztailaren 30era arte.

Bekaren xede den eleberria egiteko epea, gehienez ere, 12 hilabetekoa izango da, eta zenbatekoa, berriz, 8.000 eurokoa. Bekaren lana euskaraz egingo da, eta originala eta argitaratu gabea izan beharko da. Lana Udalaren ardurapean burutuko da, Jasone Osoro idazlearen mentoretza literarioarekin. Epaimahaia Uxue Alberdi, Danele Sarriugarte eta Mikel Ayllon idazleek osatuko dute.

Deialdiaren esku-orria ikus, eta arretaz irakurri oinarriak.

Fermin Muguruzaren protesta: "175.000 euro 47 taldeentzat versus 300.000 euro talde bakar batentzat"

Fri, 05 Jun 2026 08:56:22 +0000

Fermin Muguruzak protesta egin du duela aste batzuetako albistea dela eta: ETSk 300.000 euro jaso zituela Bihotzen Konkista birako Bartzelona eta Madrilgo kontzertuengatik. Musika biretarako hainbat euskal musikarik jasotako AT! Musika programaren laguntzak alderatu ditu ETSrenarekin. Iaz 175.000 euroko aurrekontuarekin 47 proiektuk jaso zuten laguntza, tartean Muguruzak berak 12.500 €. "175.000 euro 47 taldeentzat versus 300.000 euro talde bakar batentzat. Hau ez da magia, hau pribilegioa da."

Astean Musika Bulegoaren sariak eman dituzte, eta horien artean bat egokitu zitzaion Fermin Muguruzari, Etxepare Euskal Institutua Musika Saria, euskal musika nazioartean hedatzen eta ezagutzera ematen laguntzen duten artisten lana aitortzen duen saria.

Saria jasotzeko, testu bat prestatu zuen Muguruzak, eta ez dakigu ekitaldian osorik irakurriko zuen, baina bai zabaldu du bere edukia Lanarteak, sortzaileen eta Euskararen Langile Profesionalen Elkarteak. Fermin Muguruzak ez du En Tol Sarmiento (ETS) aipatzen testuan, baina argiki 300.000 euroko proiektua haiei emandako laguntza da.

Testua Etxepare Institutuari eskerrak emanez hasten da, eta eskertza gehigarri batzuk daude tartean, anaia zenari, Iñigo Muguruzari, gomuta tarteko. Baina gero erreibindikazio edo protestara doa Irungo artista:

".Mugikortasunerako laguntzen garrantzia azpimarratu nahi dut: AT! Musika programaren bidez, talde askok nazioartean aritzeko aukera izan dutelako. Kasu! Musika-biretarako laguntzak gehienez 5.000, 10.000 edo 15.000 eurokoak izan daitezke, biraren distantzia eta emanaldi kopurua kontuan hartuta. Eta iaz 175.000 euroko aurrekontuarekin 47 proiektuk jaso zuten laguntza hori. Ni neu ere onuradunetako bat izan nintzen, 12.500 € jasoz.

Horregatik, zaila egiten zait magia-trikimailu hau harrapatzea: Eusko Jauralaritzak bere xixteratik nola atera duen untxia, barkatu, "untxi gaiztoa", barkatu, "untxi gaiztoaren etxetxoa", barkatu... 300.000 euro, zuzenean talde bakar bati emateko bi kontzertu eskaintzeagatik Madril eta Bartzelonan. (...) Mesedez: Dirulaguntza publikoek ez lukete Bad Bunnyren etxetxoaren antzik izan behar: publikoa denak plaza ireki bat bezala funtzionatu beharko luke, ez erreserbatua bezala, non bakarrik sartzen den "hatzamarrez" hautatzen dena.

175.000 euro 47 taldeentzat versus 300.000 euro talde bakar batentzat. Hau ez da magia, hau pribilegioa da, exklusibotasuna. Zinez uste dut baliabide horiek gardentasunez, irizpide profesionalekin eta aukera-berdintasuna bermatuz banatu beharko liratekeela Etxepare Institutuaren bidez.

Zaindu dezagun euskal musikaren ekosistema eta atera gaitezen mundurat! Ruper Ordorika maisuak esango lukeen bezala: Zaindu maite duzun hori."

Informazio osatzeko:

Fermin Muguruzaren agiri osoa Lanartearen Twitter kontuan, hemen.
ETSrentzako 300.000 euroen albistea.
Etxepare Insitutuaren orrian, Fermin Muguruzari emandako sariaren berri (argazkia hortik hartu dugu).
Musika Bulegoaren asteko sarien kronika Berrian.

Matx Podcasta berriz abian, goi mailako euskal kirolarien beste aldea erakusten

Fri, 05 Jun 2026 06:30:32 +0000

Matx tokiko kirolaren sare sozialak podkast bat hasi zuen iaz, eta orain abiatu da bere bigarren denboraldia, joan den igandean argitaratu zen lehen atalarekin. Goi mailako euskal kirolarien beste aldea erakusten jarraituko du Matx Podcastak. Iazko denboraldiak izandako harrera ikusirik, bigarren bat egitea erabaki dute. Eta oraingo honetan ere, Basque Team fundazioarekin elkarlanean ekoiztutako saioa izango da. Kirol minoritarioetan gorenean dauden euskal kirolariak izango dira gonbidatuak eta Nahia Zudaire igerilari zubietarra izan da aurtengo lehen protagonista (igandean argitaratua, hemen duzue entzungai eta ikusgai, bideopodkastak baitira Matxenak).

Nahia Zudaire igerilariarena bezala, hurrengoak ere ez dira ohiko kirol elkarrizketak izango; kirolaz hitz egingo bada ere, kirolarien beste aldea ezagutzeko helburua izango du saioak. Berriketaldiaz gain, galdera intimoak edo jolas dibertigarriak ere proposatuko dira. “Ohiko kirol elkarrizketak alde batetara utzi eta kirolariekin ondo pasatzea nahi dugu. Kirol entretenimenduzko saio bat da gurea”, adierazi digu saioko aurkezle Aratz Losadak.

Matx podcastaren bigarren denboraldiak sei kapitulu izango ditu eta hileko azken igandetan estreinatuko dira. Abuztuan eta abenduan izan ezik, gainontzeko hilabete guztietan elkarrizketa berri bat entzuteko edo ikusteko aukera izango dugu.

Kapitulu guztiak Matx sare sozialean egongo dira inon baino lehen, tag edo etiketa honen bidez aurki daitezke. Era berean, Basque Team-en plataforma digitalek, Matx.eus berak eta Tokikom taldeko hainbat toki komunikabidek ere eskainiko dute saioa euren webguneetan, telebistetan eta irratietan.

Ekaitz Santaziliaren 'Euskargazki' ekimenaren emaitza Wikipediara igo dute

Thu, 04 Jun 2026 09:40:55 +0000

Ekaitz Santaziliaren hainbat urtetako proiektua, Euskargazki, Wikipedian dago orain, Wikimedia Commons artxibo biltegian. Hogei urteko ibilbide bat izan da Santaziliak egina, euskararen historia eta euskalarien bizitzak dokumentatuz. Urte batzuez Blogak.eus zerbitzuan ere egon zen Euskargazki, baina orain beste etxe bat aurkitu du Commons-en, 700 argazkirekin.

Euskal filologoa eta hizkuntzalaria da Santazilia, Nafarroako Unibertsitate Publikoko irakasle eta ikertzailea. Gainera, Fontes Linguae Vasconum aldizkariaren zuzendaria da.

Euskargazkirekin egin duena mapa kolektiboa da, Euskal Herriko bazter askotan euskarak historian zehar utzitako aztarnen gure hizkuntzaren presentziaren lekuktza. Azken hogei urteotan, euskararen historiari buruzko ehunka lekukotasun grafiko bildu ditu: hilarriak, inskripzioak, plaka zaharrak, eraikinetako idazkunak eta gure hizkuntzaren presentzia erakusten duten beste hainbat aztarna.

Ondare hori ezagutzeko eta zabaltzeko helburuarekin, Santaziliak bildutako materiala antolatu eta gizarteratzeko urrats garrantzitsua eman da orain. Horretan Euskal Wikilarien Kultur Elkarteak (EWKE) lagundu du, eta Nafarroako Gobernuko hezkuntza saileko lankide batek ere, Uxue Cardenasek. Azken honen ekarpena izan da irudiak sailkatu, geolokalizatu eta lizentzia libreekin argitaratzea, ondare hori mundu osoko erabiltzaileen eskura jarriz.

EWKEk bere oharrean dioenez, lan honi esker, "euskararen historiaren lekukotasun baliotsu hauek ez dira soilik kontserbatuko; ikertzaile, irakasle, ikasle eta herritar ororen eskura ere egongo dira, berrerabili eta zabaltzeko aukera emanez. Ekimen honek erakusten du memoria eta teknologia uztartuz posible dela gure hizkuntza-ondarea zaindu eta mundu osora zabaltzea. Euskargazkiren 700 irudi hauek, azken finean, euskararen historiaren leiho txikiak dira, denon eskura daudenak eta etorkizunerako gordeta geratuko direnak."

Hona Euskargazki bilduma Commons-en. Adibiderako argazkia goian, Inazio Eizmendi Basarriren jaiotetxeko oroigarria, cc-by-sa Ekaitz Santazilia.

Antzoki-TTS: euskarazko ahots sintesi aurreratu eta teatrala

Wed, 03 Jun 2026 10:13:14 +0000

Xabi Ezpeleta programatzaile nekaezinaren beste ekarpen bat (astean bertan Evaleu aurkeztu dizuegu). Kasu honetan garatu duen Antzoki-TTS esperimentua dakarkizuegu hona. TTS bat edo Text-To-Speech testu bat idatzizko testua irakurtzen duen ahots automatikoen sistema bat da. Duela urte batzuk garatzen direla TTSak euskaraz, eta baita praktikan erabili ere, adibidez hedabide askok duten "entzun albiste hau" funtzioan. Sakatu botoi horiek, eta testuak entzuten ahal dira euskaraz, txukun eta ulergarri, baina doinu robotiko bereizgarri batekin. Ezpeletaren esperimentuak haratago joan nahi du: hiztunaren izaera, ezaugarri emozionalak eta paralinguistikoak definituz, naturaltasun gehiago eman TTS euskarazkoari.

Artikulu honetan azaldu du bere prozesua Ezpeletak. Alderdi teknikotik, honakoa irakurri diogu: DramaBox ereduan oinarrituta dagoela Antzoki-TTS, "zeina aldi berean LTX-2 bideo ereduan oinarritua izan den". Jatorrizko ereduaren gainean LoRA moldaketa bat entrenatu du Ezpeletak, euskararen ahoskera eta prosodia hobetzeko asmoz. Saltsa hauekin beharbada zaila da ulertzea nondik nora dabilen teknika, baina alderdi praktikotik, lehen emaitzak lortu ditu Ezpeletak, eta ikusgarriak iruditu zaizkigu.

Ulertu dugunez, bi elementurekin lan egiten du Antzerki-TTS-k:

Erreferentziazko audio bat, apenas 10 segundu, sistemak ahotsaren tinbrea eta estiloa kopiatzen saiatzeko.
"Zuzendari gidoia" deitzen dena, proposatutako irakurketaz gain, testua irakurtzeko instrukzioak ematen dituena, interpretazioa deskribatuz (emozioak, pausak, arnasketak).

Zuzendari gidoi horrek efektu teatralak lortzen ditu sortutako ahotsean, eta hortik jarriko zion izena inbentoari Ezpeletak: Antzerki TTS. Gidoiaren agindu hauek hobeto dabiltza oraingoz ingelesez idatziz gero.

Onena, adibideak irakurri eta entzutea:

A shadowy villain speaks with cold menace, “Nire lurretan sartu zara, morroi” He chuckles darkly, “Erruz ordainduko duzu.” His voice rises with fury, “Belaunikatu, edo suntsituko zaitut!!”

A bright-eyed girl spins in a field of wildflowers, her voice bubbling with pure, breathless wonder: “Aizu, aitona! Entzun duzu?!” She laughs, a sound as clear as a mountain stream. “Makina batek hitz egiten duela dirudi, baina hain da erreala!” She spreads her arms wide, looking up at the sky in disbelief. “Sinestezina da… adimen artifizialak nire ahotsa sortu du!!”

Atera kontuak. Azalpen gehiago, hemen; eta sistema bera euskal AA garapenetara dedikatua dagoen Itzune taldearen biltegian.

"Makusi plataformaz gain, Makusi katea behar dugu"

Wed, 03 Jun 2026 07:48:27 +0000

EITBren euskarazko jarduna bultzatzeko Aldatu Gidoia plataforma eragileak oharra kaleratu du nabarmenduz ETB3ren itxieraren ondoren, aire-bidezko telebistan ETB1 ON-en bidez haurrentzako programaziia jartzeko erabakia ez dela nahikoa: "behin behineko adabaki bat da, ez nahikoa eta bermerik gabea". Horren ordez telebistak konbentzionalean zein plataformetan marka propioa zainduta eta indartuta ikusi nahi du Aldatu Gidoiak. Horrela bakarrik "izango gara gai haurrak EITBren orbitara eta euskarara erakartzeko". Makusi plataformaz gain, Makusi katea 24 orduz eta 7 egunez; hori eskatzen dute oharrean.

Aldatu Gidoiak dioenez, "telebista linealetik haurren eskaintza erabat kentzeko arriskuak hor jarraitzen du. Horregatik, talde euskaltzaleak EITBko buruei eskatzen die «euren asmoak zein diren publikoki argitzeko". Aldatu Gidoiak dio "eragileek erakutsitako batasunari eta herritarren aktibazioari esker" lortu dela, "behin behinean eta partzialki" bada ere, "EITBren erabakia baldintzatzea eta ETBren kateetan haurrei zuzendutako eskaintza-tarte bat mantentzea". Baina zera ohartarazten du: "Hau hasi besterik ez da egin. ETBren telebista linealetik haurren eskaintza erabat kentzeko arriskuak hor jarraitzen du. EITBko buruek ez dute eten haurren kate eta eskaintzaren desegite-prozesua".

Hori esateko, EITBko arduradunek "apirilaren 1eko bileran esandakoetan" oinarritzen da talde euskaltzalea: "argi adierazi ziguten erabakia irmoa dela, eta epe motzean erabateko trantsizioa egitera doazela Makusi plataformara". Hala, ekimeneko kideek "kezkaz" ikusten dute egoera, eta "EITBko buruei eskatzen die euren asmoak zein diren publikoki argitzeko".

Halaber, Aldatu Gidoiak bestelakoan dio "herritarren eskariaren aurrean", EITBko buruek ez dutela "ez sakoneko zuzenketarik egin ezta konpromiso argirik hartu ere". Izan ere, haren ustez, "EITBko zuzendaritzak abian jarritako neurria behin behineko adabaki bat da, ez nahikoa eta bermerik gabea". Ildo horretatik, zera adierazten dute: "apirilaren 13tik, haurren marrazki bizidunak eta edukiak telebistaz emititzeko, seinale berezitu bat sortu ordez, ETB1 On-en seinalea lurreko telebista digitalerako duplikatzea erabaki dute. Hori, esanguratsua izateaz gain, ez da jasangarria denboran".

Aldatu Gidoiak zera aldarrikatzen du: "telebistan haur eta gaztetxoei beren-beregi zuzendutako seinale eta marka propio bat behar dugu. EITBn, aurrerantzean, Makusi izango bada haurren erreferentziazko marka, marka horrek konbentzionalean ere bere isla izan behar du". Eta gehitzen du: "datuek adierazten dute telebista konbentzionalak oraindik adin tarte guztietan indarra duela, eta bere bukaera oso urruti dagoela. Horrenbestez, ez zaigu onargarria iruditzen haurren euskarazko eskaintzari dagokionez, garrantzia esanguratsua duen arloa abandonatzeko asmoa izatea".

Eskaera hauxe da: "Makusi plataformaz gain, Makusi katea behar dugu, 24 orduz eta 7 egunez haur eta gaztetxoentzat irekian euskaraz emitituko duen katea, alegia. Bietan, konbentzionalean zein plataformetan, haurren marka propioa zainduta eta indartuta soilik izango gara gai haurrak EITBren orbitara eta euskarara erakartzeko. EITBk telebista konbentzionaletik haurrei zuzendutako eskaintza ezabatzen badu, ez du zerbitzu publiko gisa dagokion eginkizuna beteko, hots, ez die haur eta gaztetxoei euskarazko ikus-entzunezko edukietarako sarbide unibertsala bermatuko".

Are, Aldatu Gidoiak zera defendatzen du: "Ohiko telebistan haurrentzako berariazko erdarazko kateak dauden bitartean, euskarazkoak ere hor egon behar du, iraganekoa baino zainduagoa eta erakargarriagoa gainera". Eta galdera luzatzen du: "nola liteke auzo-hizkuntza handiek haur eta gaztetxoen kate linealari eustea, eta euskaldunok "lehenak" izatea "geure kabuz" euskarazko haurren katea ixten? Euskara minorizazio gorrian dagoen hizkuntza izanik eta euskararen biziberritzeak inork eta ezerk baino gehiago behar dituenean baliabideak. Euskalgintzako eragileok ezin dugu haurren erreferentzia nagusietako bat hustea eta desegitea ontzat hartu, are gutxiago inolako bermerik gabe. Euskaldun komunitatearen hizkuntza-eskubideei buruz ari gara. Hortaz, ez zaigu ez bidezko ez zilegi iruditzen EITBko buruek ikusle-datuak eta kontsumoa euskarazko eskaintza murrizteko erabiltzea. EITBren zerbitzu publikoak, orain arte, euskaldunon hizkuntza-eskubideei dagokienez, defizit ukaezina izan du. Bada, epe motzean, konbentzionaletik haurren eskaintza kenduz gero, defizit handiagoa izango du, ez baititu haurren eskubideak bermatuko".

Bukatzeko, Aldatu Gidoiak dio datozen asteetan "ahalegin berezia" egingo duela "haurren berariazko katea berrezartzeko aldarrikapenaren bueltan eragile euskaltzaleak biltzeko": "herritarrek argi adierazi dute haurrei zuzendutako berariazko euskarazko katea nahi dutela; beraz, 30.000 sinadurek ematen duten legitimazio eta indarrarekin, arduraz jokatzea dagokigu, eta aldarrikapen horri tinko eustea".

Udaltopeko ponentzien bideoak webgunean ikusgai

Tue, 02 Jun 2026 13:41:23 +0000

Udaltopen hemezortzigarren edizioa amaituta, webgunean ikusgai daude Justizia linguistikoa: diskurtsoak, praktikak eta oinarriak berdintasuna helburu izenburupean Euskal Hirigune Elkargoak; Eusko Jaurlaritzak; Nafarroako Gobernuak; Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Foru Aldundiek eta Lasarte-Oriako Udalak antolatutako jardunaldian izan diren ponentzien bideoak.

Bideo guztiak ikusgai dituzue Multimedia atalean. Era berean,Dokumentuak atalean hizlarien ponentziak (txostenak) dituzue. Aipatu euskarrietan, Lasarte-Oriako Manuel Lekuonak Kultur Etxean maiatzaren 21ean eta 22an eskainitako topaketa jasotzen da.

Bideoetan bat aipagarria, Vicenta Tasa Fuster Valentziako Unibertsitateko Càtedra de Drets LiIngüístics-eko zuzendariak emandako hitzaldia.

Udaltop jarraitzeko aukera izan zenutenentzat, bi egunetan esandako guztiak gogorarazteko baliagarria izango zaizue. Besteok, material interesgarria izango duzue esku artean, zuen egunerokotasunean aplikagarria izan daitekeena.

Sormenaldia 2026: Lekeition eta Markina-Xemeinen euskal kulturaren adierazpide ezberdinak ikusgai

Tue, 02 Jun 2026 07:50:07 +0000

Lau urtez Loraldiak antolatuta Lekeition burutu izan den euskal kulturaren emanaldien zikloa, aurten Sormenaldia bilakatu da eta Markina-Xemein batu da ekimenera. Bi herri, bi aste, olatu bera: Lekeition ekainaren 24tik 26ra eta Markina-Xemeinen uztailaren 1etik 3ra, musika, literatura, bertsolaritza, zinema eta performanceak uztartuz, programazio anitza eskainiko da. Markina-Xemein gehitzen da beraz: hiru eguneko programazio propioarekin, Ipar haizea/Zuberoa ardatz, Mixel Etxekopar eta Maddi Oihenart bezalako proposamenekin. Loraldia Plaza lerroaren apustua: sorkuntza garaikidea arnasguneetan errotu, transmisioa eta komunitatea indartu, eta “olatu berri bat” kultur eremuan utzi.

Sormenaldia 2026 Loraldia Plazaren baitan kokatzen den proposamena da, eta aurten jauzi kualitatiboa emango du: Lekeition errotutako ibilbideari Markina-Xemein gehituta, bi herrietan sei eguneko kultur-programazio trinkoa eskainiko da.

Duela lau urte Loraldiak antolatutako Lekeitioko Sormen Astea errotu zen, eta ordutik “alez ale, hostoz hosto” ari da sorkuntza sustatzen kostaldeko herrian; arnasgune bat da itsaso ondoko plaza horretan. 2026ko edizioak ideia hori indartzen du: euskal kulturaren eragile askok “olatu berri bat” eskatzen duten garaian, Loraldiak kultur eremuan lorratza utzi nahi du, bere balioen inguruan: plaza-formatuak, transmisioa eta publiko berriak. Sormenaldia 2026k argi erakusten du Loraldia Plazaren estrategia: euskal kultura garaikidea tokiko arnasguneetan errotu, diziplinen arteko zubiak eraiki, eta publikoari esperientzia hurbilak eskaintzea. Lekeitioko “olatu berria” eta Markina-Xemeingo “ipar haizeak” irudiek norabide bera markatzen dute: sorkuntza garaikidea, transmisioa eta komunitatea.

Ekainaren 24tik 26ra bitartean burutuko da Lekeition; eta uztailaren 1etik 3ra Markina-Xemeinera egingo du jauzia. Aurten lehen aldiz Markina-Xemein: hiru egun, Ipar haizeak eta Zuberoa iparrorratz.

Sormenaldia 2026ren berritasun estrategiko nagusia da Markina-Xemein programazioan sartzen dela, uztailaren 1etik 3ra bitarteko hiru kultur proposamenekin. Lekeitiotik Markina-Xemeinera mugitzean “Ipar haizeak” joko du, eta Zuberoa izango da iparrorratza: dantza, musika eta sorkuntza garaikidearen bidez. Sormenaldia 2026k diziplina ugari bilduko ditu: musika, teatroa, bertsolaritza, literatura, zinema, performancea eta dantza tailerra.

Egitaraua: Lekeitio (ekainak 24-26)

Ekainak 24 (asteazkena) - HEZUR BERRIAK (Ikusgarri Aretoa, 20:00): bertsolaritza eta musika (70 min). Ane Labakaren poema-testuen irakurketa musikatuak eta bat-bateko bertsoaldiak tartekatuko dira; musikaz Ines Osinaga, eta bertsoetan Uxue Alberdi eta Onintza Enbeita. Emanaldiaren ostean solasaldia sortzaileekin.
Ekainak 25 (osteguna) - IPUIN BAT KANTATUA (Azkue Aretoa, 19:00): musika eta literatura (60 min). Eider Rodriguezek aukeratutako ipuin baten irakurraldia eta Anariren kanten hautaketa, narrazioaren barrutik kantatuta. Emanaldiaren ostean solasaldia sortzaileekin.
Ekainak 26 (ostirala) - ANTON ABADIA. Dublinetik Hendaiara (Ikusgarri Aretoa, 20:00): musika eta teatroa (60 min). Anton Abadiaren bizitza “ezinezko”aren kontaketa; bakarrizketa (Anje Oregiren eskutik) eta zuzeneko soinu-banda (Xabi Zeberio eta Mixel Ducau), eta Alaia Phillipsen ahotsa. Loraldiaren produkzioa da. Emanaldian solasaldi laburra sortzailearekin.

Egitaraua: Markina-Xemein (uztailak 1-3)

Uztailak 1 (asteazkena) - ZUBEROAKO DANTZA TAILERRA (Mixel Etxekopar) (Uhagon Kulturgunea, 18:30): transmisio tailerra (120 min). Zuberoako jauziak eta melodiak ezagutzeko eta lantzeko saioa.
Uztailak 2 (osteguna) - “XIBEROA KANTUZ LORATURIK. TXORIEKIN HIZKETAN” film laburra (Uhagon Kulturgunea, 19:30): zinema eta solasaldia (30 min + 15 min). Sormen prozesuaren ikus-entzunezko begirada eta lekukotza gisa aurkeztuta.
Uztailak 2 (osteguna) - MIXEL ETXEKOPAR performance musikatua (Uhagon Kulturgunea, 20:30): performance musikatua (50 min). Sorkuntza “mugarik gabea”, inprobisazioa eta esplorazioa ardatz.
Uztailak 3 (ostirala) - LUR. Maddi Oihenart eta Juantxo Zeberio (Uhagon Kulturgunea, 20:00): musika (80 min). Proiektu intimo eta hunkigarria, kantu berriekin eta testu/poesia loturekin.

Sarrerak

Programazio anitza honetan badaude hamaika aukera. Ekintza batzuen sarrera doakoa da eta beste zenbaitetan aurretiaz sarrera atera behar da. Lorazainek, Loraldiaren komunitateko kideek, deskontuak izango dituzte sarreren erosketan.

Sarrerek 5€ eta 10€ arteko kostua daukate eta dagoeneko badaude loraldia.eus webgunean salmentan.

Loraldiak antolatutako ekimena da, Lekeitioko Udalaren, Markina-Xemeingo Udalaren eta Bizkaiko Foru Aldundiaren babesletzarekin, eta NAIZ eta DANOBAT direla laguntzaile.

Laburbilduz:

Egitasmoa: Loraldia Plaza - Sormenaldia 2026

Datak: Lekeitio (ekainak 24tik 26ra) + Markina-Xemein (uztailaren 1etik 3ra)

Diziplinak: musika, teatroa, bertsolaritza, literatura, zinema, performancea, dantza tailerra

Sarrerak / informazioa: https://loraldia.eus/plaza/sormenaldia-2026-lekeitio-markina-xemein

Evaleu, AA ereduen euskal konparatzailea

Mon, 01 Jun 2026 07:04:44 +0000

Programatzaile euskaldun independenteekin osatutako AA lantzeko Itzune taldearen baitan, Xabier Ezpeleta informatikariak tresna interesgarri bat garatu duela jakinarazi du: Evaleu. Adimen artfizialeko eredu euskaldunak (eta euskara ulertzen duten atzerrikoak) parametro desberdinen arabera neurtzeko sistema bat. Informatikan (eta beste alor korporatibo batzuetan) benchmark esaten zaie konparazio-sistemei, eta AA alorrean badaude halakoak ere, Euskal Herrian propio garatuak ere bai; baina Evaleuk konparatzaileen bilduma egin du, meta-konparatzaile bat nolabait esateko, eta ereduak benchmark desberdinekin neurtzen hasi da. Neurtutakoen artean onena, oraingoz, txinatar bat: Deepseek.

Hemen Ezpeletaren proiektuaren azalpena, eta hemen Evaleuk orain ematen dituen datuak.

Taula, zenbaki eta sailkapen dexente daude hor... Laburbilduz, gehiegi sakondu gabe (okertzeko aukera handia), halako osagarriekin egin du menua Ezpeletak:

Benchmark edo konparazio tresnak. Eta horien artean dauden itzulpen-zorroztasuna neurtzeko garatuak, gaitasun matematikoei zuzendutakoak, eta euskararen ezagutza espezifikoari buruzkoak. Euskal ikertegien tresnak ere badaude tartean, Orai enpresarenak eta Hitz zentroarenak.
Hizkuntza eredu handiak (LLMak). Kategoria honetan ere, euskal ereduak daude, hala nola Kimu eta Latxa bertsio desberdinak, baina baita Txinako eredu "hutsak" (hau da, Euskal Herrian finketa extra izan ez dutenak), hala nola Deepseek V4 edo Qwen 3.6

Batzuk besteekin erkatuta... puntuaketak aztergai desberdinetan, eta sailkapen orokor bat. Lehen 3 kokapenei begiratuta: Deepseek da nagusi, Latxa bertsio biren gainetik:

Taula horretan BertaQA ebaluazioaren zutabeari begiratuta ikusten dugu halaber urdinez eta nagusi Latxa 70B dela, kasu horretan benchmark horrek euskal ezagutza espezifikoa tratatzea baitu helburu (euskal kulturako galderak, adibidez).

Euskal ereduen artean Kimu bertsioak beherago badaude, ez da inpugnazio bat bere funtzionamenduari: tamaina txikiko eredu erabilgarriak egitea baita Kimuren asmoa.

Azterketaren beste puntu bati begiratuta (itzultzeko gaitasuna), honetan ere Deepseek V4 Pro da nagusi.

Evaleu tresna dinamikoa da, eta benchmarkak zein ereduak gehitu ahala, sailkapenak eta puntuaketak aldatuko dira. Gainera, sareko sistema komertzialetan ere ebaluazioa egiteko modua aztertzen ari dira Itzunekoak, ea ChatGPT, Claude eta horiek ere sar ote daitezkeen ebaluazioetan.

Zer etorriko ere, arretaz begiratzeko erraminta Evaleu.

Jauzia Gara EJren prozesuan hiru ildo eta entzuketa-prozesu bat

Sun, 31 May 2026 07:59:58 +0000

Iaz Jauzia Gara izeneko prozesu estrategikoaren berri eman zuen Eusko Jaurlaritzak, 2027an Euskararen Erabilera Biziberritzeko Biltzarra antolatuko zela iragarriz. Aste honetan, Imanol Pradales lehendakariak prozesuaren berri gehiago eman ditu Euskararen Aholku Batzordearen aurrean egindako agerraldi batean. Hori norabidetan lan egiteko bide-orri bat proposatu zuen Pradalesek, eta Euskararen Ahotsak deituko den entzuketa-prozesu bat izanfo dela ere iragarri zuen.

Jauzia Gara "euskararen biziberritzeak behar duen paradigma gaurkotua elkarrekin eraikitzeko markoa da", nabarmendu zuen Pradalesek, eta azken urtebetean hainbat ekimen eta prozesuren bidez bide berriak urratzen ari direla gehitu zuen, mugimendua martxan dagoela. Hurrengo urratsa hori zabaltzea dela gehitu zuen: euskararen erabilera handitzea, komunitatea indartzea eta euskararekiko lotura berriak sortzea.

Horretarako, Jauzia Garak hiru norabide osagarri planteatzen ditu.

Politika publikoak eguneratu eta gaur egungo errealitateetara egokitzea; testuinguru horretan kokatu ditu migrazioari, aniztasunari eta gizartearen eraldaketei lotutako erronkak, eta kohesio soziala indartzeko beharra.
Euskararen erabilera naturala ahalbidetuko duten baldintzak eta aliantzak indartzea, erakundeen, enpresen, hezkuntza komunitatearen, kultur eragileen eta gizartearen arteko lankidetza berriak aktibatuz.
Euskararekiko lotura emozionalak sendotzea, hizkuntzarekiko motibazioa, atxikimendua eta komunitate sentimendua indartuz.

Pradalesek euskararen erabileran egin beharko den jauzia "bereziki lan-eremuan, aisialdian, ingurune digitaletan, udalerrietan eta eguneroko harremanetan" jokatuko dela esan zuen. Era berean, bilkuran Euskararen Ahotsak deitu duten entzute-prozesu baten berri eman zuren, herritarrek hizkuntzari buruz dituzten pertzepzioak, jarrerak eta esperientziak ulertzera bideratutako ekimena. Berriki irten da lizitazioa prozesu hori abiatzeko, hemen kontratuaren berri.

Argazkia eta informazio gehiago: Irekia.

Elhuyarrek prest dauka eguzki-eklipseari eskainitako eduki-sorta

Sat, 30 May 2026 08:14:16 +0000

2026ko abuztuaren 12ko eguzki-eklipsea azken urteotako gertaera astronomiko garrantzitsuenetako bat izango da: azken 100 urteetan Euskal Herrian ikusgai izango den eguzki-eklipse oso bakarra. Artikotik eta Groenlandiatik barrena etorriko den eklipsea da; mendebaldean hasi, eta ekialderantz urrunduko da. Gertakariari begira, Elhuyar Zientzia hedabide digitalak eguzki-eklipseaz gozatzeko edukia jarri du gizartearen eskura: Fenomeno astronomikoaren gakoak hainbat formatutan daude eskuragarri: bideoak, audioak, elkarrizketak, hitzaldia...

Elhuyar Zientziak, gertaeraren garrantziaz jakitun, eduki-sorta aberatsa jarri du gizartearen eskura: “Eklipse-tantak” audio-pilulak, idatzizko baliabideak, ikus-entzunezkoak eta beste hainbat eduki daude berariaz sortutako banda monografiko batean.

Besteak beste, Elhuyar aldizkariaren ekaineko zenbakiak eguzki-eklipseari monografiko bat eskainiko dio. Erreportajeen bidez, eguzki-eklipseen alderdi zientifikoaren, bizidunongan sortzen duen eraginaren eta Eguzkiari berari buruzko azken ikerketen berri emango du Elhuyar aldizkariak, baita paperean ere. Horretaz gain, harpidedun berriek eklipsea ikusteko betaurrekoak jasoko dituzte opari.

Baliabideak gehituz joango da modu dinamikoan abuztura bitarte; esate baterako, Euskadi Irratiko Norteko Ferrokarrilaren eta Euskal Telebistako Teknopolis saioaren programa bereziak gehituko dira. Horiek guztiak banda monografikoan egongo dira ikusgai.

Norteko Ferrokarrila irratsaioa

Norteko Ferrokarrila irratsaioan, Euskadi Irratian, eklipseari buruzko programa bat emitituko da zenbait astronomorekin. Denboraldiaren bukaeran izango da, ekainaren 26an, eta, bereziki abuztuan izango den eguzki-eklipse osoaz hitz egingo den arren, fenomenoa bera aztertuko dute zientziaren ikuspuntutik.

Teknopolis telebista saioa

Ekainaren 20ko asteburuan, denboraldi honetako azken saioa abuztuaren 12ko eklipseari eskainiko diote. Fenomeno astronomiko horren atzean dagoen zientziaz hitz egingo dute, eta bat-batean iluntzeak agerian utz ditzakeen sekretu kosmikoez arituko dira. Izan ere, eklipse bat momentu paregabea da eguzkiaren inguruko ikerketa egiteko, edo aurretik egindako ikerketak baliozkotzeko.

Tailerrak eta hitzaldiak

Aurrez aipatutako baliabideez gain, Elhuyarrek gazteentzako tailerrak eta helduentzako hitzaldiak prestatu ditu, fenomenoak gizartean sortzen duen interesari erantzuteko. Alde batetik, eklipsea ulertzeko, modu seguruan ikusteko eta zientziarekiko jakin-mina pizteko tailerrak izango dira. Eta, bestetik, “Eklipsea, zorioneko itzala” dibulgazio-hitzaldian, eklipsearen ikusgarritasunaz gain, gertaerak zer inplikazio dituen azalduko da, bai historikoa, baita zientifikoa ere.

'Pizkunderako Erronka 2036’ aurkeztu du Kontseiluak

Fri, 29 May 2026 17:47:07 +0000

Pizkundea deitu duten ekimenaren barruan, Euskaltzaleon Martxaren bezperetan (ekainaren 13an Iruñean), Euskalgintzaren Kontseiluak hamar urterako erronka bat proposatu du, erakundeei ez ezik, gizarte osoari zuzenduta, «Pizkunderako Erronka» izenburuarekin. Eman beharreko jauzi hau da erronka horren ardatza Kontseiluarentzat: Hamar urteko epean, urtero 30.000 euskaldun oso irabaztea, 300.000 beraz 2036rako. Bost alor estrategikotan eragin behar da horretarako, Kontseiluaren ustez.

Zenbakiak prestatu ditu Kontseiluak. Euskal Autonomia Erkidegoan gaur egun urtero sortzen diren 13.000 euskaldunen kopurua 25.000 izatera pasa beharko litzateke; Nafarroan, egungo 1.500etatik 3.700era; eta Ipar Euskal Herrian, 440etatik 1.300era.

Eta helburu hori lortzeko, bost arlo estrategikotan jardutea planteatzen du Kontseiluak:

Hezkuntza arautua. Helburua urtean 180.000 euskaldun oso gehiago lortzeko desafioari heltzea. EAEn horretarako tresna euskarazko ikasteredua orokortzea da, gaur egungo ereduen sistema gaindituz, eta euskara gutxien dutenek euskara gehiago jaso dezaten baliabide eta lanabesak eskainiz. Nafarroan, giltza murgiltze eredua % 40era hedatzea litzateke, eta horrekin batera, ikasle guztiek jasotzea, gutxienez, euskara ikasgai gisa. Ipar Euskal Herrian ere, Nafarroan bezala, euskarazko murgiltze ikastetxeen hedatzean dago gakoetako bat, eta, halaber, ikasle denen curriculumetan euskarazko ikasgaia txertatzean. Jakina, Iparraldeko kasuan ezin ahaztu ibilbide akademiko osoa, Batxoa azterketa barne, euskaraz egiteko bermea eskuratzearen garrantzia.
Helduen euskalduntze-alfabetatzea. Hamarkada batean 120.000 euskaldun oso gehiago sortzea da erronka: 100.000 EAEn, 14.800 Nafarroan eta 5.200 Ipar Euskal Herrian. Helburua lortzeko, ezinbestekoa izango da euskara-ikasketen doakotasuna, erakundeen eta gizarte-eragileen jarduna koordinatuko duen agentzia berri baten sorrera, pertsona migratuen harrera linguistikorako baliabide eta erraztasunak handitzea, eta lan munduan euskararen presentzia areagotzeko araudia eta plangintzak sustatzea.
Baliabideak. Euskararen normalizaziorako hizkuntza-politiketara bideratzen diren diruetan ere jauzi bat ezinbestekoa da, larrialditik indarraldirako bidea egingo bada. Egun, Euskal Herriko hiru administrazioetako gobernuek, batez beste, aurrekontuaren % 0,45 bideratzen dute hizkuntza-politikara. Hala, eta hizkuntza politikaren ardura maila guztietako erakunde publikoetara zabaldu asmoz, bai gobernu, aldundi, udal zein bestelako organismoetara, inbertsioa Euskal Herriko aurrekontu kontsolidatuaren % 2ra igotzea da proposamena.
Arkitektura juridikoa. Arlo honetan beharrezkoa da jauzia. Normalizazio eta biziberritze zikloa abiatuko duten hizkuntza-politikak bermez eta iraunkortasunez egin ahal izateko, euskarak ofizialtasun osoa behar du Euskal Herri guztian. EAEn egungo oldarraldi desofizializatzailea etetea ezinbestekoa da, eta arkitektura juridiko berriak saiatzea. Nafarroan, zonifikazioa gainditu eta euskara ofiziala eremu osoan izatea, eta Ipar Euskal Herrian ofizialtasun estatusa eskuratzea. Erronka handia dudarik gabe, baina euskaltzaletasun indartsu batek ekar dezakeena.
Euskarazko ekosistema oso bat. Euskaraz bizitzeko behar diren baldintza errealak modu integral eta zeharkakoz eratzea. Kulturan, aisialdian, ingurune digitalean, ehundura sozial osoan…Horretarako politika publikoez gaindi ezinbestekoa izango da euskaltzaletasun aktibo, indartsu eta antolatua; ezinbestekoa izango da euskaltzale bakoitza jabetzea, ahalduntzea eta antolatzea. Azken batean, euskaltzaletasun aktibo eta antolatu hori izango da erronka gauzatu ahal izateko funtsa.

Informazio gehiago, Kontseiluaren webgunean.

AA bidezko euskara errazagoko testuak Tokikom sareko agerkarietan

Fri, 29 May 2026 12:34:53 +0000

Testuak euskara errazagoan irakurtzeko sistema gehitu dute Tokikom elkarteko hainbat hedabidek beren webguneetan, Erraztu deitu duten funtzio bat, adimen artifizialean (AA) oinarritua. Helburu nagusia testuak sinplifikatzea da, baina, beti ere, informazioa galdu gabe. Martxan ikus daiteke jada Goiena edo Alea bezalako hedabideetan: azken honetan, elkarrizketa garapena egin duten teknologoekin, Vicometch enpresakoekin.

Besteak beste, euskara ikasten ari direnentzat edo irakurtzeko zailtasuna dutenei begira egindako tresna da, baina, garatzaileek ohartarazi duenez, aintzat hartu behar da sinplifikazio automatizatua dela eskaintzen den testua, gizaki baten gainbegiradarik gabekoa. Erraztu botoia sakatuta, irakurritakoaren balorazioa egin dezake irakurleak, eta feedbacka eskertuko du Tokikomek.

Hona pantaila irudi bat albiste jakin batena, eta beherago, erraztutako bertsioa.

Tresnak esaldi laburragoa ateratzen ditu oro har, iruditu zaigunez. Irakurketa erraz bat geratzen da horrela.

Klikatzen baduzu hedabide hauetako baten estekan, Erraztu aukera beste aukera automatizatu batzuen ondoan geratzen da:

Entzun; ahots sintesiaren bidezko irakurketa.
Itzuli, euskaratik bost helburu hizkuntzara aukera ematen duen tresna.

Aukera horiek ere automatizatuak dira.