...tak na marginesie

Czego mnie nauczył łysy staruszek Rossmann?

noreply@blogger.com (Unknown) — Sun, 30 May 2021 15:52:00 +0200

„Jeśli chcesz zrobić coś dobrze, musisz pozwolić działać dziecku, które masz w sobie. Moje życiowe motto brzmi: rób wszystko z lekkością. Bo kto jest zachłanny i zawzięty, ten już przegrał. Dziecko w sobie mam do dzisiaj. To, że jestem niepoważnym cielęciem, któremu powaga życia działa na nerwy, jest z pewnością faktem ogólnie znanym.”; Dirk Rossmann.

Lubię słuchać i czytać mądrych ludzi. A prawdziwa, życiowa mądrość przychodzi z wiekiem. Kiedy więc czytam wspomnienia 75-cio latka, który w dodatku z niczego potrafił stworzyć imperium drogeryjne, to każde słowo i zdanie czytam bardzo uważnie. Niektóre czytam kilkakrotnie. I jestem bardzo wdzięczny autorowi, że zechciał ze mną, przypadkowym czytelnikiem, podzielić się swoją historią.

Czuję też od pierwszej strony, że jest to autentyczne, a nie pisane np. na potrzeby self PR.

Jednocześnie jest to gatunek literacki, za którym przepadam: swobodna gawęda, gładko snująca się opowieść pełna anegdot, przypadkowych impresji, refleksji, zadumy czy intymnych wyznań – takie „confession” – otwarte „spowiadanie-Się”.

„SIĘ” podkreśliłem celowo, ponieważ Rossman jest głęboko świadomy siebie i własnej jaźni. Być może w jakimś stopniu przyczyniła się do tego psychoterapia indywidualna i terapia grupowa, w jakich brał udział i o czym wiele pisze – być może przyspieszyło to proces kształtowania się jego osobowości i integracji. Bo nawet śledząc zapis wątków autobiograficznych można ten proces śledzić.

Rossman dokonuje tu więc ciekawego zabiegu (nie zakładam, że jest to zabieg świadomy). Jest z jednej strony uwodzącym gawędą-narratorem, który uczy i bawi „publiczność” sztuką storytellingu, z drugiej zaś jest meta-analitykiem – podmiotem uważnie słuchającym opowieści i wyciągającym z niej wioski i naukę. W tym celu „meta-analityk” zatrzymuje się co pewien czas na chwilę, dokonuje syntezy i wglądu i dopiero bogatszy mądrością tego doświadczenia zezwala „gawędziarzowi-narratorowi” aby dalej snuł przerwany wątek. No i to jest niezła sztuczka!:-) Taki „trick”, mało kto potrafi wykonać. Do tego potrzebna jest wiedza, doświadczenie i to „coś”, pewien irracjonalny, wręcz magiczny składnik. Notabene Rossmann uwielbia magię – bo „magia łączy ludzi” – jak pisze. Sponsoruje też magię – przez lata wspierał finansową słynną dziś grupę prestidigitatorów Die Ehrlih Brothers (podczas pokazów na imprezach integracyjnych dał się nawet przepiłować na pół i wystrzelić z armaty).

Można by wiec na pozór sądzić, że Rossman-autor jest trochę takim archetypicznym „Magiem”. No ale trzymając się istoty jungowskich rozważań takiego archetypu przecież nie ma – jest po prostu Trickster. Trickster zna sekrety magii („alchemii” przemian), ale w sposób błazeńsko-poważny dokonuje czegoś więcej – zmieniając błyskawicznie perspektywy pokazuje jak faktycznie wygląda całość – wyższy porządek. Poprzez głęboki wgląd pozwala wznieść się wyżej, by odsłonić pełny obraz rzeczywistości. Tej, w której nie ma już „ja”, „ona” „on”, „to” – rzeczywistości, w której jaźń utożsamia się z bytem.

W tym sensie „wyznania” Rossmana to książka prawdziwie filozoficzna. Jest tu introspekcja, jest fenomenologia i próby heterofenomenologii. Choć autor „zawodowo” filozofią się nie zajmuje (ukończył jedynie szkołę powszechną) to na tym polu jest w zasadzie erudytą. W książce opowiada zresztą o swoich fascynacjach literaturą Goethego, Schopenhauera i Nietzschego czy o zainteresowaniach psychologią – o tym jak duży wpływ wywarły na nim dzieła Ericha Fromma, Irvina Yaloma, Ruth Cohn czy Schulza von Thuna.

Pod względem gawędziarskiej szczerości, w sposobie i formie pisania Rosssman przypomina mi nieco innego Trickstera – twórcę terapii prowokatywnej – Franka Farelly (mam tu na myśli autobiograficzną książeczkę Farelly’ego „Ja i Bóg”) Podobną zresztą formułę, jeśli chodzi o sam tytuł i pewne elementy zastosował legendarny szczwany lis i „Mag” reklamy David Ogilvy („Wyznania człowieka reklamy”).

„…I wtedy wspiąłem się na drzewo” to bez wątpienia także przykład literatury pięknej. A ponieważ zakładam, że wielu czytelników tego wpisu w tym momencie puka się pewnie w czoło (może nawet po raz kolejny) np. z niedowierzaniem albo z zażenowaniem, wyjaśniam od razu co mam na myśli. W definiowaniu piękna zupełnie wystarczająca wydaje mi się definicja Arystotelesa – piękne (estetyczne) jest, to co sprawia nam przyjemność. A książkę Rossmana czyta się z wielką lekkością i przyjemnością – jest więc miłym doświadczeniem – zarówno dla „jaźni doznającej” (experiencing self), jak i dla „jaźni wspominającej” (nie pamiętam jak się tłumaczy „remembering self”, możliwe, że inaczej…).

Reasumując – gatunek literacki, którego przykładem jest książka Rossmana, to moim zdaniem najbardziej wartościowa – a jednocześnie najtrudniejsza forma pisania. Autor musi bowiem spełniać w tym przypadku kilka warunków:

1. Bogate doświadczenie życiowe (różnorodność i intensywność przeżyć).

2. Dojrzałość emocjonalna i wysoki stopień wewnętrznej integracji osobowości.

3. Świadomość siebie i wgląd.

4. Odwaga odsłonięcia się (takie „The power of vulnerability” wg Brene Brown)

5. Łatwość operowania „dialogiem wewnętrznym”.

6. Empatia, życzliwość i poczucie humoru.

Dopiero dzięki temu krótkie formy – nawet te lapidarne, zawierają łatwo podaną syntezę głębszej mądrości i lekcje płynące z życiowego doświadczenia.

Patrząc na tą listę pomyślałem właśnie, że najważniejszy i najtrudniejszy zarazem jest chyba warunek nr 4 – odwaga i umiejętność pokazania swojej słabości – obnażenie „słabego punktu”, metaforycznej „pięty Achillesa”, którą każdy posiada płycej lub głębiej skrywaną.

Być może to sprawia, że najlepsi komicy i stand-uperzy („Błazen” to przecież inna twarz Trickstera) to ci, którzy szczerze śmieją się z samych siebie – własnych słabości, traum, „blizn” czy lęków (rozpaczliwie i skrajnie tragiczną postać clowna ilustruje z kolei np. filmowy „Joker”). To dzięki wglądowej auto-ironii publiczność otrzymuje dar w postaci katharsis – oczyszczającego śmiechu. Ze śmiechu można się nawet popłakać – może dlatego, że skrywa, a zarazem odsłania wylane łzy? Te dwie skrajności (uśmiechnięta i płacząca maska symbolizujące teatr antyczny) figura Trickstera ukazuje jednocześnie. Podobną w istocie twarz: ufnego i krotochwilnego dziecka, a jednocześnie dojrzałego mędrca, takie radośnie-współczujące oblicze ma figura każdego wielkiego nauczyciela: np. ikona Buddy, postać Dalajlamy czy nieżyjącego Jana Pawła II.

Jaką lekcję wyniosłem z tej lektury dla siebie?

Czytając Rossmana uzmysłowiłem sobie, co jest dla mnie największą blokadą w pisaniu. Bo pisać lubię, ale czuję, że wciąż jest to mocno nieudolne. Przeglądając zresztą książki, jakie udało mi się opublikować mam więcej niż mieszane uczucia.

Zdarzały mi się jakieś sensowne akapity, ale generalnie to jakieś wodolejstwo. Nie udało mi się też dotychczas odnaleźć odpowiedniej formy. Z jednej strony ciągnęły mnie teoretyczne rozważania nt. marketingu, marek i komunikacji (a na polu akademickiej teorii jestem wciąż zbyt słaby i nie miałem nawet determinacji, by po studiach doktoranckich otworzyć przewód i zrobić doktorat). Z drugiej strony, pociąga mnie filozofująca introspekcja. Nie potrafię jednak nadać jej właściwego kształtu. Być może dlatego, że albo próbowałem ją skrywać pod pozorem wspomnianych dywagacji, albo maskowałem pseudoliteracką metaforą (to ostatnie skończyło się porażką, gdy próbowałem pisać niby-powieści). Wdzięczny więc jestem wszystkim wydawnictwom, które odrzuciły moje dwie ostatnie książki, bo upewnia mnie to w stwierdzeniu, że nie tędy droga.

Najbardziej więc blokują mnie dwa punkty z powyższej listy: 4 i 6 (pozostałe mam wrażenie spełniam w jakimś stopniu – tak o tym przynajmniej myślę; nawet pkt. 6 czasem mi się zdarza).

Co do pkt. 2 każdego dnia staram się nad tym pracować i mam też coraz większe przeświadczenie, że to właśnie czas może być wielkim sprzymierzeńcem. Być może za 15 albo 25 lat w naturalny sposób dojrzeję do tego kim jestem, czym i w jaki sposób mogę się podzielić – bo intuicja podpowiada mi, że wciąż mógłbym coś sensowego, albo inspirującego przekazać. W tym sensie cieszy mnie i pociąga własne starzenie się.

Co do pkt. 4. to jednak chyba właśnie: „da liegt der Hund begraben”, jakby mógł powiedzieć Rossmann. Chyba po prostu wciąż nie potrafię się autentycznie „odsłaniać”. To zaś wiąże się zapewne z pkt. 2 – wymaga emocjonalnej dojrzałości, samoświadomości i integracji. I tu pewnie długa jeszcze droga przede mną. Ale lubię podróżować, więc już to bycie w drodze mnie cieszy.

Być może bywam też wciąż zbyt niecierpliwy i surowy dla „dziecka, które mam w sobie” cytując Rossmanna? Dziś pewnie mniej niż kiedyś, ale wciąż mi się to zdarza. Może czas by w końcu przestać mu włazić na ambicję i poganiać by np. napisało kolejną książkę, a pozwolić się po prostu bawić – z lekkością.

I tak oto działa (przynajmniej na mnie) ten specyficzny gatunek literacki, którego przykład znalazłem przypadkowo przy kasie w pobliskim „rossmanie” za jedyne 36,99 zł. Usiadłem do laptopa by napisać kilka słów o charyzmatycznym twórcy jednej z najsilniejszych marek retail, o tym jak osobowość założyciela kształtuje DNA brandu, o przewadze konkurencyjnej pierwszych drogerii samoobsługowych, o znaczeniu i symbolice logotypu, o roli działań CSR (np. program ubóstwa menstruacyjnego) itd. itp. Kończę zaś na amatorskiej autoanalizie (chciałbym mieć chociaż nadzieję, że bardziej na kozetce Woody Allena, niż Freuda).

Przeglądam akapity powyżej i widzę, że wyszedł z tego rozwodniony bigos. Mój „wewnętrzny krytyk” demonicznie zaczyna szeptać, że „brakuje tu jakiejś tezy”, że „za ciężkie i niestrawne, za dużo tu patosu”, że „narcystyczne i za dużo aroganckiego mądralenie „Się” na tematy, o których się nie ma zielonego pojęcia”, że „nie ma key message”, że „z interpunkcją i gramatyką to waćpan na bakier – sczytuj teraz i poprawiaj wszystko od początku”. Rozpędza się bestia.

Przekorne „dziecko wewnętrzne” śmieje się z niego: „No i co z tego - a mnie się podoba!”, „To była dobra zabawa – fajna żonglerka!” „A daj sobie spokój ze sczytywaniem i korektą – to dobre dla dorosłych, wiesz takich w okularach, a ja twoje tak rano schowałem, że do tej pory nie możesz znaleźć. Ha ha ha!”. No faktycznie nie mogę.

No i komu w tej sytuacji zaufać?:-)

P.S.

Dla zainteresowanych: za napisanie 10 700 znaków peanów pochwalnych (ktoś to przecież może i tak to odczytać) na temat książki i wielokrotnego placementu marki w infuencerskim wpisie nie dostałem nawet złamanego feniga (tak, tak i”nfluencerskim”, – bo zasięgi są co prawda mizerne, ale za to jakich mam czytelników! Wiem doskonale – bo to sami znajomi.) A moim zdaniem powinienem coś dostać (no chociaż jakieś kupony, próbki, sample marek własnych czy coś). Mówię więc otwarcie, że jeśli tak to ma dalej wyglądać, to nie będę w kolejnym wpisie zachwalać zupełnie darmowego magazynu „Skarb” (nr 2/2021), gdzie jest wywiad z Dirkiem Rossmannem na temat jego nowej książki – thrillera katastroficznego pt. „Dziewiąte ramię ośmiornicy”.

Z tego zaś, co można wyczytać między wierszami producenci filmowi już niebawem zrobią z tego serial – może nawet będzie na Netfliksie! Ale o serialu też wtedy nie napisze ani słowa. W końcu czas to pieniądz. Dirk coś o tym wie najlepiej.

List do Jaśnie Wielmożnego Pana Jarosława (trochę współczucia, do diaska!)

noreply@blogger.com (Unknown) — Mon, 2 Nov 2020 14:29:00 +0100

Jaśnie Wielmożny Panie Jarosławie,

w pierwszych słowach mego listu tuszę, żem zastał Waszmość w dobrym zdrowiu. Bo jak mawia moją Babka, która mając dziewięć dziesiątek roków dziarska jest wciąż i żwawa (choć głucha): „Zdrowie jest najważniejsze”. Dodaje też tajemniczo: „Nie za nas się zaczęło i nie za nas się skończy”. Ale niewiasty ponoć lubują się w tajemnicach.

Mamć więc nadzieję, że zdrowie Wielmoży dopisuje, regularnie badają Waspanowi prostatę, ciśnienie i cukra mierzą. Nadzieję mam takoż, że regularnie i jak zwykle umywasz Pan ręce, zakładasz przy tem cocullo i dystansa zachowujesz, jak zalecają doktory. Zresztą samć Pan jest doktor to wie jak jest i być należy.

Pozwoli Waszość, że się przedstawię. Podobnie, jak Pan człekiem jestem majętnym i smak dobry posiadającym. Bogactwem mem i darem jest, że pod rządem Wielmoży żyć mi dane, a gustum żem po Babcem napomkniętej odziedziczył. Nauczyła mnie ona tradycyjnych sztuk kilku. Z wikliny więc koszę wyplatać potrafię, a i Pan jako mniemam pleść umie bo sztuka to zacna i życie ułatwia.

Zapyta Jaśnie Pan zapewne: a pocóżem pióro dziś umoczyć raczył? Otóż słuchy mię doszły coby niepokój w sercu Wielmoży zagościł; niespokojność tumultem tłuszczy powodowana. A poruszony spiritus w naszym wieku (wie Waść co mam na myśli) apopleksyji sprzyja, a i podagry bóle ponoć wywołuje.

Jako wierny poddany i sługa Waćpana uniżony słów kilka otuchy przesyłam więc przez umyślnego o błogosławieństwo i odpust przy okazji się upraszając.

Rozumiemć ja dobrze frasunek Jaśnie Pana. Waść Brata przeca umiłowanego utracił – pokój jego duszy. Bliźniak ci on był, a to jakobyś Pan duszy swej własnej i ciała połówkę utracił. Marna część tedy z człowieka się ostaje i kirem czarnym serce ból przesłania. Mam ci ja brata zrodzonego, niewyskrobanego – na emigracyji on teraz rzemiosło swe dzięki Waszmości uprawiać może. I jakoby pomyślę jeno, że w tragedyji jakowejś Pan Nasz w zastępy powołać by go kazał, to aże mnie pot zimny oblewa i ciało me drętwieje. I ziemskiej sprawiedliwości wszelkiemi dostępnemi mnie maluczkiemu środkami bym szukać ruszył, co by winni śmierci jego przykładnie zawiśli.

Człek więc jak Asan tak ciężko doświadczon żałobne łzy latami lać musi. Pociechą to nijaką być nie może, ale słowa mistrza Jana z trenów ostatnich niechaj jakowąś otuchą marną tu będą:

„Pańska ręka mię dotknęła,

Wszystkę mi radość odjęła.

Ledwie w sobie czuję duszę..."

Na koniec zaś mawia poeta i radzi: „Ludzkie noś; jeden jest Pan smutku i nagrody”.

Ale nie tylko wyrok niezbadany (wciąż) ten niebiański serce Twe Wćmość i rozum psowają. Jakomć w diariuszu heretyków przypadkiem wypatrzał tumult w stolicy nie tylko ciżba ciemna czyni, ale i biesa głosem wiedźmy rozjątrzone. Pan Bóg zachowaj nas od Mefista! Jeślić to prawda i niecne Belzebuba knowania czarownic tłumy pod locum twe wiodą, to modlitwa moja cicha ratunku Waszmości dać nie zdoła.

Językam więc zaciągnął u alchemika wiejskiego, co w Padwie i u jezuitów nauki pobierał. Dumał ci on wielce nad fenomenum owem i remedijum takowe zalecił. Winieneś Asan pale brzozowe zakupić i służbom nakazać co by je naostrzyli łacnie. Wiedźmy co w furyji najbardziej zawzięte niechaj odarte z odzienia i w łańcuch pokutny zakute zostaną, a pale te niechaj traktem ciągną. I krzyże niechaj same z nich wiążą. A jakoż krzyż święty nasz Pański zawiążą, to niechaj borsuczem sadłem, pieprzem i laudanum czubki smarują i nieachaj zlizują pod groźbą łamania kołem. Modlitwę przy tem do Maryji Panny Zawsze Dziewicy Patronki naszej, Obrończyni i Bogarodzicy niech wnoszą. I niechaj później bruszą. A ty poczywaj.

Tyś Waćpan już roków nadto przeżył. Spokoju ci teraz najwięcej trzeba i o przejściu na pensione zasłużone czas myśleć. Czynu wielkiego Tyś jednak człek i do działań skory. Toć rozumiem, że w komnatach zimnych nie spoczniesz, gdzie ino szczur z kotem harcują. Dziad mój Stanislavus – świeć Panie nad jego duszą – kiedy go siły upuszcać poczęły i obowiązki w cechu zaniechać musiał podobne miał naonczas quaestio.

Rybami w stawach się tedy zajął, a i mnie maluczkiego nad wodę zaciągał cobym poza pleceniem z wikliny inne novum zapoznał. Nie w smak mi była ta przygoda, jakoż ryba zimna i śliska. Mękę robactwu i jej samej zadawać nie po myśli mej było. Jakoż nie była ryba symbolem Jezusa Chrysta Zbawiciela naszego?

Tyś człek pobożny i prawy mniemam zatem, że takowoż wędziska nie ułapisz bo herezją i grzeszną torturą się nie parasz – od tego ostatniego masz przeca Asan katów usłużonych.

Inną jednak dziad mój pasyję napotkał. Machine on umyślną od Żyda zakupił – motociclum na to szelmowskie organum mawiają. Całemi dniami potrafiłć on rozbierać to apparatibus i na nowo komponować. Jamci mu jako urwis i pacholęcie jeno instrumenta donosił i sadzę z okopconych części przecierał.

Tyś jest Waćpan wielki analityk i jasny jest wciąż - niczym słowa Chrystusa Pana naszego - Twój intelectus. Tyś w księgach uczony i rozbiór gramatyczny Ci bez trudu idzie. Tyś już nie jedną res chyżo i dokumentnie na części rozebrał.

Takowom myśl zatem sługa Twój wierny i uniżony podsunąć Ci się waży. A i białogłowy okiem pożądliwem z ukradka zerkają na patrona z trybunału, co na oklep ujeżdżać potrafi.

Rzecz insza, że w pamięć mą słabowitą słowa Acana zapadły i dzwonią, słowa com je wyczytał w Merukriuszu Polskim:

„W pierwszym dniu urzędowania powiedziałem mojemu rzecznikowi, żeby nawet nie próbował mnie namawiać, bo nie będę jeździł po kinderbalach, nie będę publicznie jeździł quadem - choć prywatnie to lubię. Ale podkreślam: prywatnie”.

Daruj więc już sobie Wasza Miłość, Podatuj sobie te odrobinum prywaty i luksusu. Jesteś tego wart - ze szechmiar.

Tu zmierza ma epistoła do verbum finitum, bo żołdaków rozochoconych jazgot i szablek pobrzękowania larum nieznośne czynią myśl mą wątłą mieszając srodze.

Bóg niechaj będzie z Tobą Jaśnie Panie i Maryja Matka Boża, której opiece polecam Twą duszę umęczoną i ciało. A ciało, czego raz jeszcze życzę niechaj jak najdłużej zdrowe i krzepkie się pozostawa. Cobyś latek najmniej tyle, co Babka moja użył i po łez ziemskim padole jak najdłużej chodził Ci życzę. Koronkę błagalną na kolanach przed Panną Jasnogórską za Ciebie i bliskich Twoich dziś zaniosę.

Pan z Wami.

Podpisywać się pozwól Waćpan nie będę.

Mam nadzieję, że zgadniesz moje imię.

Post Scriptum.

A na pociechę, kiedyś ciosami fortuny zewsząd doświadczon przesyłam Ci przez gońca pieśń od trubadura wędrownego zasłyszaną. Każ mu jeno niechaj solidnie sprężynę na lirze korbowej naciągnie, jak ci ją nucić pocznie.

Niechaj ból Twój, większy niż mój złagodzą jej słowa. Uważnie się w nie wsłuchaj, gdy spożywać będziesz ostatnią wieczerzę. Ostatnią, bo na tą dzisiejszą list pewnie dotrzeć nie zdoła (zresztą czasy i odmiany przez tą łacinę na ulicach wciąż mi się mieszają).

Chleba i wina niechaj na biesiadzie Ci nie zbraknie. Gońcowim wręczył 30 srebrników, co by jadła dokupił, jak skąpo. Jeśli uznasz, że to gorsząca obraza Uczuć, to każdy Twój wyrok przyjmę twardy, przed mocą Twoją się ukorzę. I chętnie dam się powiesić za nogi na grodzkich murach. Uprzedzam jednak, żem Twój stronnik i konserwatysta - nie golę się zatem pod pachami. Więc, jak członki me połamane luźno już zwisną, to zgorszenie jeszcze większe być może.

Bądź więc wola Twoja.

Efekt torowania, czyli dlaczego nie powinniśmy zakładać czarnych masek.

noreply@blogger.com (Unknown) — Sun, 1 Nov 2020 12:15:00 +0100

Efekt torowania, czyli dlaczego nie powinniśmy zakładać czarnych masek.

W pewnym klasycznym już eksperymencie psychologicznym prowadzonym przez Johna Bargh’a, Marka Chena i Larrę Burrows uczestnicy otrzymali zadanie ułożenia z rozsypanki słownej całego zdania. Jedna grupa badanych otrzymała w zestawie takie słowa jak np.: „niegrzeczny”, „denerwujący”, „intruz”, „agresywny”. W grupie drugiej były to: „honor”, „uprzejmy”, „wrażliwy” czy „grzeczny”. Kiedy badani sądzili, że eksperyment dobiegł końca przechodzili do drugiej sali, gdzie czekało na nich inne zadanie. Osoba prowadząca próbowała wytłumaczyć to zadanie mało rozgarniętemu uczestnikowi (był to podstawiony pomocnik eksperymentatora). I tu następowały najciekawsze reakcje. Otóż cierpliwość szybciej (już po 5,5 min.) kończyła się w grupie, która otrzymała wcześniej „niegrzeczny zestaw” – tu badani szybciej przerywali prowadzącemu pytając co właściwie mają dalej robić. Grupa pracując wcześniej z zestawem „grzecznym” wytrzymywała dłużej (9,3 min).

Jeszcze ciekawsza była druga faza eksperymentu, w której część uczestników pracowała nad zestawem, w którym znajdowały się słowa: „Floryda”, „bingo”, „pradawny”. Badaczy, jak już się można domyślić, nie interesowało to, co ułożą uczestnicy, ale w sposób w jaki będą się zachowywać po opuszczeniu sali. Otóż mierzono czas w jakim uczestnicy przechodzili do wyjścia budynku. Okazało się, że w porównaniu do grupy kontrolnej, grupa pracująca nad słowami związanymi ze starością maszerowała do wyjścia znacznie wolniej.

Eksperymentów tego rodzaju prowadzono wiele i są one dobrą ilustracją zjawiska o nazwie „priming podprogowy / prymowanie podprogowe” lub torowanie. Polega ono na tym, że w skutek powtarzanej ekspozycji jakiegoś bodźca (wizualnego lub słownego) powiązanego afektywnie z daną kategorią poznawczą, zwiększa się prawdopodobieństwo zmiany struktur mentalnych przejawiające się np. w wystąpieniu określonych zachowań. Jest to zjawisko odbywające się poza naszymi procesami świadomymi – nie możemy zatem w żaden sposób wpłynąć na jego przebieg i nie mamy praktycznie żadnego wpływu ani kontroli nad utorowaną reakcją. W przypadku tzw. „torowania strategicznego” efekty ekspozycji na bodziec mogą się pojawiać nawet po długim czasie – np. po kilku miesiącach.

Zjawisko primingu wykorzystywane bywa celowo np. poprzez aranżowanie środowiska i otoczenia poprzez umieszczanie w nim bodźców mających „zaprogramować” jednostki - wywołać zamierzony sposób reagowania: myślenie, odczuwanie czy zachowanie. Wielu wiec badaczy i przedstawicieli służb więziennych zaobserwowało związek pomiędzy tym, że jeśli ściany pomieszczenia zatłoczonej celi, w którym np. przebywać ma grupa pijanych mężczyzn pomalowane zostaną różową farbą, to wśród osadzonych spada skłonność do przemocy. Jeśli z kolei chcemy np. podnieść kreatywność pracowników, to służyć temu będzie otoczenie, w którym znajduje się wiele elementów niebieskich lub zielonych (czerwonego należy unikać), a dodatkowo… ekspozycja logo Apple. Z kolei, jeśli podajemy komuś kubek z ciepłym napojem – np. z kawą lub herbatą, to tym samym zwiększamy prawdopodobieństwo, że człowiek ten będzie nas odbierać jako osobę bardziej ciepłą, serdeczną i generalnie bardziej sympatyczną.

Torowanie możliwe jest m.in. dlatego, że nasze mózgi nieustannie przejawiają aktywność polegającą na „skanowaniu” otoczenia. Wiele bodźców dociera do nas w sposób zupełnie przypadkowy i nieuświadomiony, co nie oznacza, że są one obojętne dla naszego organizmu i jego przetrwania. Mózg rejestruje i przetwarza wszystkie docierające z zewnątrz informacje, aby modulować nasze zachowania. Każdy zatem bodziec nawet jeśli nie jest świadomie przetwarzany może działać na mózg pobudzająco lub hamująco, a często zostanie również umieszczony w naszej pamięci.

Na jaki nowy bodziec wizualny byliśmy najczęściej wystawiani w ostatnim okresie? Bardzo znaczący – była to maska na twarzach ludzi, których mijamy co dzień na ulicach, w sklepach, w biurach, których oglądamy w telewizji i każdym innym miejscu. Pandemia sprawiła, że od wielu miesięcy funkcjonujemy w „zamaskowanym” otoczeniu społecznym, co z punktu widzenia nauk behawioralnych i procesów poznawczych nie mogło być obojętne dla sposobu naszego funkcjonowania.

Co ciekawe zmieniał się również wygląd i charakter zasłon naszych twarzy – śledząc jego ewolucję można zaobserwować, że początkowo były to najczęściej tradycyjne maseczki sanitarne – dokładnie takie, jakie wcześniej widzieliśmy na twarzach chirurgów lub personelu medycznego. Stanowiły one jednocześnie pewien kod kulturowy – sugerowały związaną z zapewnieniem aseptyczności ostrożność, kojarzyły się z medyczną mądrością, pomocą chorym, ratowaniem i ochroną życia – szeroko rozumianym poczuciem bezpieczeństwa.

Z biegiem czasu wygląd osłon coraz szybciej się zmieniał. Pojawiły się nowe kolory i wzory. Kolory „szpitalne” zaczęły znikać, zastępować je zaczęły barwy coraz ciemniejsze – obecnie dominującą stała się czerń. Zmieniać również zaczął się wygląd samych masek – z pierwotnych, „niewinnych” maseczek chirurgicznych zmieniać się zaczęły w coraz bardziej wymyślne osłony z elementami zaczerpniętymi z masek przeciwgazowych (filtry, usztywnienia, specjalne wyloty itp.). Tego rodzaju maski p-gaz konotują wysoki stopień zagrożenia i charakter działań wojennych. Kojarzyć się mogą z gazem bojowym w okopach, bronią biologiczną i ostrzeżeniami „biohazard”.

Obok samych masek na popularności zyskiwać zaczęły również „przyłbice”. Już samo słowo „przyłbica” pochodzi z nieco innego porządku „semantyczno-afektywnego”. Przyłbica to część zbroi kojarzonej z zaciekłą i krwawą walką. Przyłbice opuszczali średniowieczni rycerze, współcześnie zaś używają ich uzbrojone służby, takie jak policja czy wojsko. Zasłonięcie twarzy przyłbicą oznacza gotowość do konfrontacji - podjęcia walki. Kojarzyć się więc może z agresją, przemocą i dominacją.

Bodźce w postaci kodów wizualnych w przyspieszony sposób zmieniły się zatem z tych kojarzonych z altruizmem, pomocą i zachowaniem życia przechodząc w obszar wojny, przemocy i śmierci.

Inna rzecz, że dochodzi do tego długotrwała ekspozycja na obraz (i pojęcia) związane z samymi maskami. Zasłonięcie twarzy (trudność identyfikacji i nieczytelność pełnej mimiki) przy użyciu czarnej maski towarzyszyło wcześniej czynnościom niepożądanym, zakazanym lub wręcz przestępczym. Ciemnymi maskami zasłaniali przestępcy, bandyci rabujący banki, włamywacze czy w końcu terroryści (motyw ten wykorzystano np. w serialu „Dom z papieru”).

Sięgając głębiej sama maska oznacza anonimowość – próbę ukrycia indywidualnej tożsamości i wejścia w określoną rolę – w „personę”. To właśnie maski Guya Fawkes’a były symbolem ruchu aktywistów „Anonymous” i innych „oburzonych” (lub też, jak sami siebie określali” „wkurwionych” – rok 2011) wyrażających sprzeciw wobec decyzji władz i walkę o prawa wolnościowe (w popkulturze motyw pojawił się m. in. w filmie „V jak Vendetta”).

Maska to również świat teatru (maski w teatrze antycznym) – gry, lub zabawy (klown) – igrania. W kulturach pierwotnych rytualne maski zakładane były przez czarowników, szamanów, uzdrowicieli, których indywidualna tożsamość musiała zniknąć (np. w trakcie transu), kiedy łączyli się z nadnaturalną lub boską mocą np. w postaci siły „mana”. W każdym z tych przypadków chodzi o to samo – o roztopienie się „ja” – wyzbycie „ego” na rzecz możliwości partycypacji w wyższym porządku lub ponadjednostkowej energii (w tym nieświadomej energii zbiorowej).

W jaki sposób długotrwałe obcowanie z maskami, z których większość przybrała czarny kolor oraz z przyłbicami mogło mieć wpływ na nasze zachowania? Przede wszystkim zupełnie nieświadomie zaczęliśmy traktować innych ludzi, jako podmioty niosące śmiertelne zagrożenie. W znaczący sposób przyczyniło się również do wzrastającej nieufności wobec innych – niebezpiecznie obcych i jeszcze bardziej anonimowych (zwłaszcza, że oparty na zaufaniu kapitał społeczny nigdy nie był u nas wysoki). Jednocześnie nieświadomie zaczęliśmy identyfikować się z narzuconą rolą – „zamaskowanych” – odczuwać przynależność do zbiorowości tych, którzy mają śmiertelnego wroga, z którym wszelkimi środkami trzeba walczyć. Wszyscy zaczęliśmy się czuć niczym terroryści walczący w zagazowanych okopach z innymi anonimowymi bojownikami.

Zwłaszcza, że „programowani” jesteśmy nie tylko kodem w postaci maski, ale również fizyczną czynnością – utrwalanym nawykiem jej codziennego zakładania. W pewnym sensie każdego dnia musimy narzucać sobie dodatkowe ograniczenie i powodować własny dyskomfort (nie spotkałem nikogo, kto faktycznie uwielbiałby chodzić w masce) – jakiś rodzaj zniewolenia, musimy inaczej oddychać – tu również tracimy swobodę i zaczynamy dosłownie i w przenośni „dusić się” całą zaistniałą sytuacją.

W połączeniu z długotrwałym lękiem, napięciem, niepokojem i frustracją wynikającymi z narastającego poczucia zagrożenia (nasilająca się pandemia, niepewność co do pracy, długotrwała izolacja) stała ekspozycja na powtarzający się kod wizualny i narzucany sobie mechaniczny odruch nakładania maski – wszystko to musiało w jakiś sposób silnie wpłynąć na nasze sposoby zachowania i reagowania na inne bodźce. A co za tym idzie na zachowania w praktycznie każdej sferze naszego życia.

Nie chcę wysuwać zbyt daleko idącego wniosku i twierdzić, że np. obecny „bunt” społeczny (abstrahując od samego strajku kobiet, ponieważ jest to bunt i protest znacznie większej grupy i dotyczy nie tylko praw kobiet) wynika w dużej mierze z długotrwałego noszenia masek, ale jestem przekonany, że odegrały one niebagatelną rolę w jego natężeniu i sile eksplozji (inna rzecz, że jednym z symboli obecnej rewolucji jest czarna maska z czerwoną błyskawicą). Felieton ten jest głównie amatorską gawendą, ale zachęcam tych, którzy cenią paradygmat standardów naukowych do systematycznej analizy korelacji pomiędzy charakterem i rodzajem niepokojów społecznych w poszczególnych krajach (lub regionach) w ciągu ostatniego roku, a regulacjami związanymi ze sposobem profilaktyki covidowej – szczególnie zalecanego, lub narzucanego sposobu zasłania twarzy (czynnik: „zalecany” vs „prawnie nakazany” również wydaje się tu niebagatelny). Sama korelacja o niczym rzecz jasna świadczyć nie musi.

Ale może.

Można więc zadać sobie pytanie: co stanie się w niedalekiej przyszłości, kiedy nadal będziemy zmuszani okolicznościami (i jednocześnie przepisami) do zasłaniania twarzy maską lub przyłbicą? Moim zdaniem nic dobrego z tego nie wyniknie. Bo choć na pewno w jakiejś mierze zżyliśmy się i będziemy nadal z tym oswajać, to jednak jest to wciąż nowy i silny bodziec torujący nieoczekiwane zachowania. Przy tego rodzaju bodźcowym warunkowaniu stopień wzajemnej nieufności i agresji wyrażanej przemocą będzie tylko narastał.

Co może być rozwiązaniem?

Być może popularyzowanie noszenia błękitnych (tudzież różowych?) maseczek higienicznych, odchodzenie od przyłbic i stylizacji na maski p-gaz. Może więcej takich zwykłych – „uspokajających” maseczek powinno być zakładane przez wpływowe osoby w telewizji, komentatorów, a szczególnie polityków (obecnie premier nosi wzór p-gaz, a prezes maskę czarną)? Może producenci powinni w ramach swoistej kampanii społecznej promować nowe wzory – w jasnych barwach, ewentualnie oferować częściej te z motywami radosnymi lub humorystycznymi?

Poza tego rodzaju intuicjami nie mam żadnego sensownego rozwiązania. Jest zresztą wielu znacznie mądrzejszych, którzy mogliby się tym zająć. Ale obawiam się, że nie pochylą się raczej nad tematem, bo mają mnóstwo innych rzeczy na głowie (w tym czarną maskę).

To, co mogę zrobić, to rzecz najprostsza – wychodząc dziś na spacer sięgam po najprostszą, błękitną maseczkę higieniczną. Takim spacerem rzeczywistości nie zmienię, ale przynajmniej spoglądając na sylwetkę odbijającą się w sklepowej witrynie zobaczę kogoś podobnego. I już będzie nas dwóch.

Zawsze to raźniej.

Tak na marginesie: Ktoś może zapytać: a co ze społecznościami, które od dekad używały już masek w „erze przedcovidowej”? Ponieważ miałem okazję zwiedzić w przeszłości wiele państw Wschodu, jedną z pierwszych rzeczy, które rzuciły mi się w oczy było to, co zwracało uwagę każdego turysty: maseczki higieniczne na twarzach ściśniętych jak sardynki pasażerów japońskiego metra, czy też przechodniów na pekińskich ulicach. Jeszcze bardziej zaskakująca mogła się wydać informacja np. wyczytana w przewodniku, że osoby te zauważyły u siebie jakieś symptomy lub zostały zdiagnozowane i po prostu nie chcą zarażać innych – dbają o dobro wspólne.

Jest to jedna z cech silnie zakorzenionych w myśleniu ludzi Dalekiego Wschodu (podobnie jak fakt, że myślą oni bardziej holistycznie, rzeczywistość postrzegają jako proces ciągłej zmiany, mają wyższą tolerancję na sprzeczności, inaczej postrzegają kategorię czasu, mają inny stosunek do władzy itp.). Dobro wspólne wyniesione ponad dobro jednostki jest tu swego rodzaju oczywistością – podobnie jak fakt, że „My” (całość) jest zawsze ważniejszy niż „ja” i całość jest czymś więcej niż suma „części”.

Wschód posiada zatem dużo wyższy tzw. współczynnik kolektywizmu niż indywidualizmu w społeczeństwie. I to był pewnie jedne z powodów, dla którego nie zrzucały się w oczy mocno oryginalne lub „odlotowe” maseczki na twarzach przechodniów – wszyscy nosili identyczne. Żyjąc w społeczeństwach Zachodu nie zauważamy nawet jak ważną i silnie zakorzenioną wartością jest dla nas indywidualizm – na każdym więc kroku staramy się podkreślić odrębność i autonomię własnego „ja” rysując wyraźne granice lub dążąc do wyróżnienia. Nie jest więc w żaden sposób zaskakujące, że od samego początku pandemii nasze maseczki nie mogły być takie, jak „takie same, jak noszą inni”.

A co z kobietami islamu? W tym przypadku myślę, że tam zasłony w rodzaju: kwef, burka, czador stanowią prastary element kulturowy. W przeszłości były również noszone przez mężczyzn. Islam świetnie przyjął się w społecznościach nomadów czy górskich pasterzy zamieszkujących rejony suche i gorące. Osłona twarzy przed piaszczystym pyłem miała w takich warunkach uzasadnienie czysto funkcjonalne. Tradycyjną część stroju wmontowano więc w tradycyjną rolę i wygląd kobiet. Islam jest mocno osadzony w tradycji. Więc np. przesłonięta tradycyjną kefiją (arafatką) twarz także zaczęła być kojarzona z radykalnym fundamentalizmem, który sięga po środki terroru. Intencje mogą być niewinne a powody prozaiczne – lęk jednak pozostaje.

W Czechach ratunek i w igrzyskach

noreply@blogger.com (Unknown) — Fri, 30 Oct 2020 09:51:00 +0100

Co łączy wszystkich Polaków niezależnie od przekonań, światopoglądu itp.?

Odpowiedź jest oczywista: nie co, ale kto.

- Iga Świątek.

- Robert Lewandowski.

- Adam Małysz.

- Agnieszka Radwańska.

- Robert Korzeniowski.

- Kamil Stoch.

Itd. Łączy nas umiłowanie naszych mistrzów sportowych, podziw dla ich osiągnięć, fascynacja i zdrowe emocje, kiedy wspólnie kibicujemy ich wysiłkom. Jednoczymy się wtedy w wielogłowego kibica o jednym sercu bijącym w miarowym, wspólnym rytmie biało-czerwonych tarabanów.

I to jest moja kreatywno-innowacyjna podpowiedź dla rządzących – idźcie za starą, sprawdzoną maksymą cesarską: „panem et circenses”.

Chleba dziś jednak ludziom nie dacie, bo kiesa cesarstwa pusta (na tarcze drewniane wszystko poszło), gastronomia zamknięta, a zresztą przy dzieleniu się chlebem (w każdej postaci) można się czymś zarazić. Dajcie więc pospólstwu igrzyska! Przynajmniej na to lud durny i chmurny zasługuje.

Zwłaszcza, że czas odpowiedni i trzeba by zaraz odpalić znicza. Tu zresztą przychodzą na myśl inne kwestie, które wszystkich łączą – śmierć i podatki.

Przy podatkach na znicze (i nie tylko) cichcem już majstrujecie, a miejsc w kostnicach ubywa (przynajmniej tu ubywa, więc kolejny sukces władzy).

Pospólstwo mocno więc niespokojne i zacznie coraz mocniej wierzgać. Zwłaszcza, że nowy pobór do legionów przez cesarstwo już ogłoszony i matki żegnać będą swych synów. I wszyscy dziś raźno śpiewają: „Ave Casar morituri te salutant!” A Prezes-Cezar ćwiczy lapidarność stylu.

Piszę „pospólstwo”, bo prawdziwa władza i prawdziwi politycy (a nie jakieś tam mięczaki filozofy, co płaczą na yutubach) myśli w takich kategoriach: „pospólstwo”, „masy”, „tłumy” i myśleć tak musi. Dlatego najdłuższe kadencje zawsze zachowują buce o dyktatorskich zapędach – bo wiedzą doskonale jak za ryło trzymać.

Chcecie zatem powstrzymać tumult?

Igrzyska – to jedyny ratunek.

Jak mogłoby to wyglądać?

Oto kilka propozycji:

- Para-olimpiada, bo pasuje idealnie do obecnego dyskursu, ale dla ścisłości – „para” bo przez Zooma. Zresztą para-państwo powinno się tylko parać z rzeczywistością.

- Walki gladiatorów – w studiu komentować będą Zenek Maximus i Russell Crowe Crowe dobrze pasuje, bo jest z antypodów, a tam też wszystko stoi na głowie. Na arenie tradycyjnie (to się sprawdza w wiadomościach) polscy biznesmeni w skarpetkach kontra rydwany biur centralnych anty.

- Maraton, albo ściślej: samotność długodystansowca – tu wiadomo kto chętnie sam się zgłosi i pobiegnie po hipodromie.

A na deser: pankration – antyczna dyscyplina, która idealnie wpasowuje się w naszą mentalność – ujmując rzecz w skrócie: ostra napierdalanka (dziś już pisać tak wypada i wręcz należy), gdzie wszystkie chwyty dozwolone.

Do tego ostatniego wybrać należy pysznie wyglądających młodzieńców, spełniających ideały „kalos kagathos” – „piękny i dobry” (dobry sobie w tym przypadku) – coby plebs ślinić mógł się z zachwytu i pożądliwości patrząc na błyszczące w słońcu, gibkie, naoliwione ciała i sprężyste pośladki.

Antyk pod tym względem był mniej pruderyjny niż sama Margot.

Bo dziś może się to wydać szokujące nawet dla moralnych ruchów wyzwoleńczych, ale antyczni zawodnicy występowali zupełnie nago. Nie tylko jednak dlatego by można było podziwiać ich lędźwie, rzeźbione ramiona i wspomniane pośladki (nawet słowo jest piękne), ale także aby jasne było dla wszystkich, że walczący nie mają nic do ukrycia – np. żadnej dodatkowej broni w zanadrzu. Nadmienić warto, że „zanadrze” to z czeskiego, po naszemu, czyli z ruska byłoby: „za pazuchą”: „pod pachą”, tudzież „w pachwinie”. Więc publika łacno mogła stwierdzić, co jest, a czego nie ma pod pachą.

Szczegół być może drobny, ale niektórym wyda się istotny, ponieważ pytania nasuwają się same: co działo się z przyrodzeniem zawodnika (bywało ono przeca dorodne – jako i sami zawodnicy), kiedy np. dawał on susy, miotał dyskiem i przekleństwem, albo wykonywał inne rącze ruchy?

Otóż samo przyrodzenie, co by się za przeproszeniem (choć to dziś niepotrzebny wtręt) zbytnio nie majtało, przywiązywano rzemykiem lub sznurkiem okręcanym wokół smukłych bioder delikwenta (jeśli ktoś uważa, że kpię w tym momencie, to się może mocno zdziwić).

Określenie „przy-rodzenie” z wiadomych względów może tu brzmieć jak językowe prowokacja i patriarchalno-szowinistyczne łajdactwo, ale niestety takie to były czasy – kobietom nie wolno było walczyć na igrzyskach – mogły sobie tylko popaczać (jak mawiają koty w memach i w domu Prezesa) i powzdychać.

Dziś sytuacja się zmieniła – kobiety noszą spodnie, palą ajkosy, klną jak szewcy (i sam Witkacy) oraz walczą. Więc faceci mogą sobie tylko powzdychać i wciągnąć ten np. dym z ajkosów. Skończyło się panowie Marlboro Country. To se newrati (kolejny ukłon w stronę Czechów i generalnie rodziny pansłowiańskiej bez której, w ostatnio użytym „której” musiałbym napisać u-umlaut, a przyznam, że nie wiem jak klawiaturę przełączyć?).

Na czym to stanęliśmy?

Na przyrodzeniu.

Bolesna to zatem pauza, ale udawajmy, że nic się nie stało i idźmy dalej.

Któż zatem mógłby wystąpić w roli naoliwionych, sprężyście gibkich zawodników?

Filozof polityk, jak wspomniano odpada – bo beksa.

Rafael jest piękny, jak z obrazka i pewnie piękne ma dłuto – ale, jak to Rafael głowa w chmurach i tylko rzeźbi, wiadomo w czym. Ściekami do Vistuli młodzian się musi zajmować i pomniki syrenki albo rzeźbi, albo czyści, albo się tłumaczy, że to nie on, ale jakby co, to on powyciera papierem (towar deficytowy – skąd on to bierze? Do wyjaśnienia przez służby!). Przesrane ma chłopak jednym słowem (w zasadzie dwoma słowami) przez tą rzekę i te ciągle zawodzące na kapitolu syrenki.

Gladiator Kristofus - nomen omen - pięty ma gołe, a wiadomo jak Achilles skończył. I na strzał(ę) się nie wystawi, bo nie głupi - radia słucha, ma rodzinę i ojca musiałby zapytać.

Robertus Eritque Arcus ciało ma do oliwy stworzone i nawet, jak w koszuli stawa na trybunie, to jakby go sam Zeus oburącz namaścił, a poza ciałem serce na dłoni (czyli trochę jak Religa dusz). Poza tym ostre ma pióro a i na Europy salonach bywał (Europa w końcu córą z Krety) – uwielbienie tłumów rozpala. Ale niestety tylko biegać potrafi – na secutora czy nawet andabatesa się nie nada. I machejrą pewnie nie włada.

Dostojnikom z Senatu i samemu Brutusowi nie wypada zaproponować, bo znowu się obrażą. I zasną.

Kto mógłby i chciał się zgodzić? Kto najchętniej pręży muskuły i pcha się na afisz?

Nikt mi już nie przychodzi do głowy.

Bo gdyby na arenie znalazł się np. taki Dura-Lex Zbignievus.

Gdyby obok niego stanął Mateus Gracius.

Gdyby istniał choćby jakiś Andreas Tubus.

Wtedy by ci to były igrzyska!

A tak, co?

Hovno jak mawiają Czesi.

Hezký den miejcie zatem.

Tak na marginesie:

A Czesi to są cwane bestie swoją drogą i dowcipne – wystarczy posłuchać, jak mówią (mają poczucie humoru, więc myślę, że się nie obrażą). Może jakby tak czeski teraz wprowadzić do TVP i na mównicę to by ludziska trochę wyluzowały? Ja tam przykładowo posrałbym się ze śmiechu. Po czesku „posrał” to chyba „do prdele” – brzmi już prawie jak „wypierdalać”. Tak, czy srak szybciej byśmy się może dogadali.

Kurde, fajnie się żyje w takim kraju, gdzie człowiek zewsząd jest zachęcany żeby se w końcu ulżyć! To dobrze robi. Więc jak komuś jeszcze mało, to niech se ulży – tu w komentarzach: mocnym słowem, mięsem niech rzuci – byle na temat!

Storytelling – studium przypadku (ciężkiego)

noreply@blogger.com (Unknown) — Thu, 29 Oct 2020 09:12:00 +0100

Historię piszą zwycięzcy. Dla nich jest ona zamkniętą całością – z perspektywy czasu wszystko układa się w sensowny bieg zdarzeń. Dla przegranych historia się nie kończy, próbują więc przyspieszać jej bieg - bo jak mawiają gesztaltowcy nie lubimy niedomkniętych figur, pozostawiają one pewien niepokój.

Są też historie, w których nie ma wygranych i przegranych. I takie bez morału. Te są najciekawsze – pozostawiają poznawczy niedosyt.

Z czego składa się dobra historia? Elementy struktury narracyjnej dla wciągających narracji są uniwersalne i zawsze te same:

- Bohater i jego cel – protagonista, motor opowieści.

- Konflikt – w każdej postaci.

- Antagonista – zaciekły wróg Bohatera.

- Pomocnik / przewodnik / mentor – ten, który w krytycznych chwilach wspierać będzie bohatera.

- Wezwanie do wyprawy.

- Przeszkody, próby i upadki w drodze Bohatera.

- Dramatyczny zwrot.

- Rozstrzygnięcie (pozytywne – komedia, katastrofalne – tragedia).

Historia pisana przez jedną ze "stron" (popularne dziś określenie, podobnie jak "siły") zdarzeń byłaby w takim ujęciu łatwa do ułożenia. Warto sobie jednak czasem życie skomplikować, choćby, wychodząc z założenia, że to co łatwe, miłe i przyjemne nie musi być interesujące dla odbiorców (widzów, czytelników czy światowej opinii publicznej).

Można więc popatrzeć co też powstanie, jeśli zamiast zajmować się historią jakichś „stron” skupimy się na historii jednego protagonisty – powiedzmy jakiegoś wybranego narodu, albo stosując szyk przestawny: Narodu Wybranego (z punktu widzenia logiki nie powinno to chyba mieć znaczenia?) – dalej będziemy go nazywać po prostu „Bohaterem”.

Bohater ma złożoną osobowość. Odpowiadają za to w dużej mierze jego rodzice. Choć nie do końca wiadomo kim byli. Po polach, na których Bohater postawił swą chatę, grasowały oniegdaj różne hordy – nordyckie, germańskie, scytyjskie, aryjskie itd. Wszystkie na pewno bardzo ruchliwe i wojownicze. Bohater odziedziczył więc po przodkach ognisty temperament, zadziorność, impulsywność i skłonność do brawury. Trudno mu usiedzieć spokojnie w chałupie na dupie. Coś musi się zawsze dziać, bo inaczej zaczyna się nudzić.

Kolejny czynnik, który ukształtował Bohatera, to jego najbliższe otoczenie – sąsiedzi. Zwłaszcza dwie rodzinki. Jedna surowa, zdyscyplinowana i pracowita. Druga szalona, nieprzewidywalna i groźna. Bohater (osierocony dosyć szybko) nie miał więc łatwego dzieciństwa. Sąsiedzi potrafili urządzać np. huczne imprezy – a bywało, że robili je w domu Bohatera, gdzie zdarzało im się pomieszkiwać. Kazali sobie wtedy donosić jadła i napitków, a Bohaterowi nie wolno się było odzywać w języku, do jakiego przywykł.

Wszystko to musiało stanowić silną traumę i odcisnąć się na psyche Bohatera. Albo więc popadał w religijne uniesienie i szukał wsparcia w domowej kapliczce, albo zakładając kontusz i czapę z pawim piórem urządzał radujące serce biesiady – wydając przy okazji cały majątek. Ponieważ kończyły się one zazwyczaj tym, że opity wzmocnionym miodem wskakiwał na oklep na starą chabetę i gnał z szabelką po lesie sąsiedzi mówili mu w ramach złośliwego komplementu, że ma ułańską fantazję.

No ale to już przeszłość.

Dziś Bohater zmądrzał i dojrzał. Zaczął nawet być zapraszany na obiady do UE, ONZ i innych ważnych klubów dla dorosłych. Co prawda wszędzie potrafił zepsuć atmosferę zionąc oparem wódy na kacu i i krzycząc „veto!” (jako katolik uwielbiał łacinę - szczególnie fonetyczny urok słowa "zakręt"). Wszyscy już jednak do tego przywykli i puszczali mu to płazem (dosłownie płazem, bo ułan w końcu). Zwłaszcza, że ładnie grał na fortepianie mazurki i pisał wiersze. Za co dostawał pochwały i upominki, z których bardzo był dumny. Po wielu mozołach nauczył się nawet odbijać piłkę i latać na nartach. Dostawał za to brawa i kolejne upominki, które skrzętnie gromadził w kredensie, by każdy gość widział z kim ma do czynienia (choć goście i bez tego widzieli).

Pewnego dnia Bohater – podobnie jak sąsiedzi złapał katar. Prawdopodobnie puszczając chińskie latawce. Ale w tym momencie żarty się kończą. Lekarz zmierzył mu temperaturę, przypisał dwie pigułki (niebieską i czerwoną) i kazał siedzieć w domu, aż wydobrzeje. Ponieważ Bohater bardziej ufał medycynie ludowej niż „dohtorom” (lata okupacji chałupy przez imprezowiczów nauczyły go nie ufać nikomu i niczemu), schował pigułki do szuflady i zaczął się leczyć na własną rękę. Stwierdził, że skoro jest ciepło, to wirusy są niegroźne. Wskoczył rączo na chabetę i jeździł po łąkach i polach. Wołał też do innych: „Wirus w odwrocie! Nie ma się czego bać!”. Nikt z sąsiadów go jednak, jak zwykle nie słuchał – „Wariat, jak to wariat” – mówili pukając się w czoło i spluwając pogardliwie spod maseczki.

Wirus się niestety nie chciał odwrócić – a gorączka rosła. Bohater wrócił więc do chałupy i owinął się baranicą. Włączył telewizję, patrzy i gada sam do siebie: „No, nic się nie dzieje, proszę pana. Nic. Taka, proszę pana… Dialogi niedobre… Bardzo niedobre dialogi są. W ogóle brak akcji jest. Nic się nie dzieje”.

Włączył komputer – to samo: nuda. Sąsiedzi zapraszają go na imprezę na skypie, ale co to za impreza, jak na nartach nie da się polatać?

Książkę otworzył – nuda. Zwłaszcza, że jedna tylko w biblioteczce stoi i już na pamięć się całej nauczył (tytuł” Potop”).

Wstaje więc i łazi od okna, do okna. Bije się z myślami i toczy wewnętrzny dialog:

- Może by do lasu?

- Nie, doktor ci zabronił.

- A może tak po cichu, to nie zobaczy?

- Daj spokój, siedź w chałupie…

Wędruje tak od okna do okna i sam ze sobą gada.

Otwiera z nudów szufladę – patrzy, a tam dwie pigułki. „Cholera” – myśli – „Receptę zapodziałem, szlag by to!”.

Niebieska miała być od gorączki, a czerwona jak zasłabnie? A może odwrotnie – czerwona na zbicie temperatury, a niebieska, jak dech straci? Nie pamięta. Bo nie może – gorączka rośnie.

„Wezmę se czerwoną” – myśli – „Taka bardziej atrakcyjna i błyszcząca”. I jak pomyślał (?), tak zrobił popijać medykament kubkiem samogonu.

„Wtem gdy wódkę pił z kielicha. Kielich zaświstał, zazgrzytał; Patrzy na dno: Co u licha? Po coś tu, kumie, zawitał? Diablik to był w wódce na dnie, Istny Niemiec, sztuczka kusa…”

Bohater z niedowierzaniem przeciera oczy i patrzy na „patrona z TRYBUNAŁU, co milczkiem wypróżniał rondel, zadzwonił kieską pomału, z patrona robi się kondel…”

„No” – myśli Bohater – „Skoro trybunał w kundla mogę zmienić, to już mi lepiej i wszystko mi teraz wolno!” (niczego nie miłował Bohater tak bardzo, jak wolności właśnie).

Pędzi zatem by osiodłać chabetę, ale biegnąc przez sień zerka przypadkiem w lustro. Patrzy i oczom (czerwonym już od gorączki) nie wierzy. Stoi tam jakoby on sam, ale obcy: „nos jak haczyk, kurzą nogę i krogulcze ma paznokcie!” (gorączka rośnie).

Niewiele myśląc Bohater sięga po naftową lampę (sam ją kiedyś wymyślił, o czym sąsiedzi nie raczą pamiętać, bo postawili na odnawialne, a nie kopalne) i ciska nią w lustro słysząc „jak zgrzyt żelaza po szkle - przejął wszystkich dreszczem i wesołość pomięszał przeczuciem złowieszczem”. Bohater uznaje bowiem, że podzielił się na dwie połówki, więc musi walczyć sam ze sobą – choć przy tak wysokiej gorączce nie do końca już wie kto z kim w nim walczy.

Rozpełzła się płonąca nafta po podłodze – „niczym olej rozlany przez Anuszkę na turnikiecie” – myśli Bohater.

„Anuszka!” – to słowo dźwięczy mu w uszach niczym cygański romans. Zwłaszcza, że jesienna melancholia nastraja do muzyki. Odwraca się więc na pięcie i biegnie do patefonu. Dmucha na starą płytę i ostrożnie opuszcza na nią igłę nie przejmując się płomieniami, które pełzają mu już po stopach i liżą stary szlafrok. Z patefonu rozlegają się słowa niesione radosną muzyką:

„Od gorąca twych promieni zapłonęły liście drzew, od zieleni do czerwieni krążył lata senny lew, mała chmurka nad jej czołem, mała łezka słony smak Pociemniało, poszarzało - jesień jak to tak Jesień, jesień - jak to tak!

Jesień, jesień, jesień - jak to tak?”

I Bohater puszcza się w samotny tan. Wiruje w izbie starej chałupy (o której myśli zwykle czule: ”mój mały dworek”) i wyrzuca w górę ręce w chasydzkim uniesieniu (Bohater w przeszłości często zapraszał na kolację Żydów, Cyganów, Ormian i bardzo polubił ich pierogi, muzykę i tańce) .

A za oknem złote liście, nabrzmiałe dynie, nabrzmiałe chmury i nagle: błyskawica!

W tym momencie Bohater staje jak wryty – oto iluminacja!

„To już jesień! Połączę się z Anuszką i jednocześnie urządzimy Hellowen! Cukiereczek mój i psikus!” – krzyczy sam do siebie.

„Zrobię tu zaraz „Wesele” i „Dziady” – a niech sąsiedzi patrzą, niech się uczą co to jest „creative tension”, jak to nazwał Welly Ollins!”

Zakaz gastronomii, wesel i pogrzebów? – a Wypierdalać!

Chałupa stoi już cała w ogniu, ale „Niech się stopi, niech się spali,

byle ładnie grajcy grali!” – śpiewa Bohater przywdziewając słomianą spódnicę, pozłacanym rogiem wypróżnia dynię i zakłada ją sobie na głowę. No ale gdy tylko ją zakłada, robi się „ciemno wszędzie, głucho wszędzie”.

Kamera w tym momencie robi odjazd. Z wysoka i z oddali widać płonące zgliszcza, wokół których biega przerażona chabeta i jakiś bezpański pies. Miniaturowa postać podryguje jeszcze w ostatnich spazmach, ale cały obraz znika z wolna przesłaniany przez gęsty, ciemny dym….

Pojawiają się napisy końcowe:

Scenariusz: Prezes i Sp. z. o.o.

Reżyseria: Matka (nota bene Courage) i jej dzieci.

W rolach głównych: Polak mały.

Jaki znak twój: Grom Dojrzały.

Oświetlenie: Mefistofeles, tudzież Lucyfer („niosący światło”).

Muzyka: F. Chopin, M. Grechuta, Jankiel, szum brzóz.

Montaż: brak (nastąpił demontaż).

Tłumaczenie: z polskiego na nasze.

Oscara wręczą: sami swoi.

Data premiery: trudno ustalić.

Ktoś może powiedzieć: to nie jest dobry moment na robienie sobie głupich żartów. Zgadzam się. Nie jest. Więc na sieriozno: czego zabrakło w tej historii? W zasadzie wszystko jest. Na pewno dzieci będą miały co sobie opowiadać siedząc na obozie (pewnie już dla uchodźców) przy ognisku.

Nie, przepraszam – jedna postać się zawieruszyła! Zabrakło przecież Mentora – Przewodnika – tego, który udzieli wskazówek i ogarnie Bohatera, pokazując co i jak.

Kiedyś Bohater znając swoje sceniczne ograniczenia potrafił kogoś szybko obsadzić w tej roli – Józefa, marszałka z wąsem (na koniu i z szabelką rzecz jasna) albo dobrego Pasterza Jana Pawła, albo brał kogoś z ekipy oświetleniowej – choćby Lecha, elektryka. Później zaczął się gubić. Bo uznał, że sam da radę bo już jest duży chłopak i czegoś się w życiu nauczył. Nie daje jednak jak widać. I raczej nic nie wskazuje na to by mu się udało.

Historia zaczyna mu się rozłazić – jej wątki się rozplatają coraz prędzej. Może więc potrzebny nie jest Mentor, ale Mentorka – ta, która zna się na splataniu i snuciu wątków – taka powiedzmy Prząśniczka.

No ale prząśniczki działają nieśpiesznie, cierpliwie, z uważnością – a to nie jest w stylu Bohatera. Z ballady wybrać więc może teraz tylko jeden wers:

„Czyja dłuższa nić!?”

- No czyja?

- Mojsza jest dłuższa niż twojsza!

c.d.n.

Tak na marginesie: na ewentualne pytanie: „A dlaczego właściwie Bohater, a nie Bohaterka?” nie znam żadnej sensownej odpowiedzi. Bohater pewnie też nie zna.

Semiotyka elektryka – kto rozładuje napięcie?

noreply@blogger.com (Unknown) — Wed, 28 Oct 2020 10:00:00 +0100

Pewne symbole przyjmują się dziś BŁYSKAWICZNIE. Bo najlepiej trafiają w „zeitgeist”, albo nastrój chwili niosąc jednocześnie ważne przesłanie.

Jednym z najsilniejszych, samoreplikujących się „memów”, który szybko stał się znakiem wkurwu, niezgody i słusznego protestu stała się czerwona (lub czarna) błyskawica. Pojawiła się na naklejkach FB, transparentach, maseczkach, na chodnikach i murach. Zasługuje więc na chwilę refleksji i oglądu. Choć refleksja jest dziś niewygodna - uznawana jest za zdradę ideałów, ponieważ nie wynika z niej działanie. Zdradzę jednak na chwilę ideały, ale też postaram się zdradzić dlaczego.

Wspomniany symbol spełnia wszystkie warunki logo, czy też emblematu protestujących. Jest więc łatwo dekodowany – istniał już w przestrzeni publicznej (np. na transformatorach elektrycznych lub znakach ostrzegawczych), zawiera wyraźne znaczenie, ale wciąż jest otwarty na interpretacje i nasycanie nowymi znaczeniami dodatkowymi. No i co jest istotne w kontekście ulicy: jest łatwy w powielaniu – np. poprzez wykonanie prostych szablonów do szybkiego tworzenia graffiti, czy umieszczania na wszelkich materiałach.

Jest też poprzez powszechność wykorzystania w przeszłości bardzo kontrowersyjny. Jedni więc mogą w nim widzieć nawiązanie do znaku Grup Szturmowych – drużyn powstańczych Szarych Szeregów (na ilustracji zielony), inni mogą dostrzegać analogię ze znakiem działającej w latach 30-te ub. w, polskiej Narodowo-Socjalistycznej Partii Robotniczej, na której bazie powstała m. in. Polska Partia Faszystowska (na ilustracji brązowy) – niektórzy nawet porównują znak do runicznej stylistyki Schutzstaffel – SS. Po symbol błyskawicy często sięgali narodowcy, skinheadzi ale też sataniści. 

Odniesień można wskazać wiele ponieważ błyskawica to znak uniwersalny i prastary – piorun w mitologiach był uważany za broń – strzałę dzierżoną przez bogów. Broni też używał m. in. Zeus, Thor, Indra itd. Bronią tą bogowie karali ludzi za grzechy lub walczyli z siłami ciemności. W tym sensie błyskawica jest symbolem archetypicznym – wyraża nieświadomy wzorzec tajemnej niszczycielskiej mocy, która zostaje nagle uwolniona.

Kolorystyka obecnie stosowana w znaku to czerwień (krew, życie - płodność, energia, władza) i czerń (ziemia, śmierć, autorytet i również władza).

Kolorów tych często używali rewolucjoniści oraz wiele ruchów o radykalnym charakterze – także partyzanckich. 

Po barwy te sięgają również chętnie radykalne ruchy alternatywne (różnych zresztą nurtów) oraz aktywistów performerów – zestawienia tego używa często np. Banksy.

Jak to się ma do elektryczności?

Banalnie - sam znak nawiązuje przecież do zjawiska wyładowania elektrycznego, jako metafory opisywanej i jednocześnie wartościowanej rzeczywistości. Poza funkcją referencyjną i tą związaną z ujawnianiem emocji nadawcy posiada również funkcję apelacyjną – nawołuje do działania. Może też być odczytany jako rodzaj rozkazu czy groźby. 

Metafora zjawiska elektrycznego wykorzystana została nieprzypadkowo, ale być może również z ważnych nieświadomych powodów. 

Napięcie pojawia się bowiem wtedy, gdy istnieje duża różnica potencjałów (tyle jeszcze pamiętam z technikum elektronicznego). I właśnie wtedy, przy polaryzacji może popłynąć prąd (albo technicznie rzecz ujmując napięcie zamieni się w pracę). A jeśli prąd jest silny i ma odpowiednie natężenie, to można też popłynąć z prądem...

Może też nastąpić wyładowanie: przeskok iskry (wyładowanie atmosferyczne, piorun i błyskawica to w zasadzie taka większa iskra). Odbywa się ono gwałtownie i w sposób nieoczekiwany: oto coś nagle spada jak przysłowiowy „grom z jasnego nieba”. Często następuje wtedy rozładowanie, ale też przy okazji wybuch – eksplozja. 

Błyskawica to jednocześnie coś olśniewającego – nagle, przez moment wszystko widać wyraziście i w ostrym kontraście. Zbyt silna jasność może być jednak oślepiająca – pewne kwestie przestają być widoczne i schodzą na dalszy plan. 

Poza metaforą błyskawicy, pojawił się również inny, konkurencyjny element wizualny obecnych protestów. Jest to sylwetka uzbrojonej kobiety, stojącej w dumnej, pewnej siebie pozie na tle słowa „Wypierdalać!” napisanego solidarycą.

Odniesienie i cytat dobitne i nie pozostawiające najmniejszej wątpliwości. 

Kluczowa różnica, która rzuca się w oczy to mowa ciała. Gary Cooper na plakacie Solidarności jest pewny siebie, ale rozluźniony. Dłonie ma opuszczone choć gotowe by sięgnąć po broń. Zamiast niej trzyma kartę wyborczą. Kobieta w obecnych wersjach krzyżuje ramiona, co zazwyczaj komunikuje utrzymanie dystansu, otaczanie się murem, postawę zamkniętą. Tu nie ma już miejsca na żaden dialog i kompromis. Pozostała „wojna”. Odnosząc się do rewolucyjnej kolorystyki może to oznaczać każdy rodzaj walki – np. tej partyzanckiej, a jeśli to lub konieczne zejście do podziemia lub tworzenie ruch oporu.

No właśnie – ruch oporu. Tym w dużej mierze była Solidarność. I co ciekawe jednym z symboli ówczesnego oporu wobec władzy były właśnie elementy elektryczne - oporniki (rezystory) wpinane w klapy marynarki, swetra czy płaszcza. Bo na tym polegała i w zasadzie mogła wówczas polegać manifestacja niezgody na stan rzeczy – mniej lub bardziej czynnym oporze wobec władzy. Zresztą np. idee Jacka Kuronia przypominały w dużej mierze idee Gandhiego – wiarę, że poprzez bierność na prowokacje i ataki agresora i brak uczestnictwa w systemie, system też można osłabić pracując jednocześnie u podstaw nad alternatywą do tego, co chce się zastąpić. Co ciekawe tak właśnie działa opornik – jest biernym elementem, który redukuje napięcie. I w dodatku prąd zamienia w ciepło. W tym też urzeczywistniały się idee Solidarności –protestujących łączyło wzajemne ciepło, serdeczność, wsparcie, życzliwość, poczucie jedności – czyli po prostu solidarność (ciepło wzmacniane dodatkowo charyzmą Jana Pawła II). I właśnie w to, w dużej mierze zamieniana była silna społeczna energia.

Ciągnąc te dywagacje pseudoelektryczne trudno nie wspomnieć, że nawet liderem ówczesnego ruchu oporu stał się Lech Wałęsa. Wałęsa jako elektryk pewnie zdawał sobie sprawę, że jeśli obcujemy z wysokim napięciem (także z piorunami i błyskawicami), to zawsze trzeba zadbać o tzw. „uziemienie”, które wszystkim zapewni bezpieczeństwo. W przeciwnym razie nastąpić może śmiertelne „porażenie”. Jako przywódca cieszący się społecznym poparciem Wałęsa mógł bez problemu zadbać o to by zaiskrzyło jeszcze bardziej i doprowadzić do konfrontacji (nawet pomimo ryzyka wejścia sowietów). Jako elektryk dbał jednak o bezpieczeństwo i stał się współtwórcą porozumień Okrągłego Stołu. Postępując więc zgodnie ze sztuką fachu wyniesioną z zawodówki został później laureatem pokojowej nagrody Nobla. No i dla równowagi jako „Bolek” stał się dla wielu tylko i wyłącznie "kablem" (ale to też elektryka).

Nie wiem czym zakończy się dzisiejszy strajk i w jakim kierunku potoczą się nasze wspólne losy (jeśłi słowo "wspólne" ma dziś jakikolwiek sens). Polaryzacja i napięcie jednak rośnie. Narodowcy i faszyzujące grupy szturmowe, zachęceni wezwaniem Prezesa (który uznaje jedyną zasadę: „divide et impera”) ostrzą już noże – bynajmniej nie po to by strugać krzyże (niektórzy już noża użyli). Anarchizujący lewacy rozpowszechniają w internecie przepisy na koktajle mołotowa. Z każda chwilą znika „środek” – tłum domaga się by każdy zajął wyraźną pozycję konfrontacyjną. Kobiety i ich prawa zeszły na dalszy plan – za chwilę, w amoku i szale ulicy nikt nie będzie pamiętał o co toczy się ta cała walka. Wojna staje się celem samym w sobie.

I najgorsze w tej sytuacji jest to, że na scenie brakuje Wielkiego Elektryka, tudzież Wielkiej Elektryczki. Tego, kto potrafi rozładować napięcie i zamienić energię w sensowną pracę nad szukaniem kompromisowych rozwiązań. Samo słowo „kompromis” stało się dziś jednak obelgą. Może dlatego, że to przecież od łac. „compromissum” czyli od: "przyrzekać wspólnie". A na co dziś można się wspólnie powołać jako na wartość wyższą lub obiektywną?

Elektryk by powiedział – może na obowiązujące powszechnie prawo Ohma (dla przypomnienia: U=I*R, napięcie = iloczyn natężenia i oporu)? No ale ktoś zaraz zauważy, że Ohma wywalili z uczelni za głoszenie „herezji”, a innowierców dziś aż nadto.

Więc co pozostaje? Sprawdzony paradygmat „wiernych” i „heretyków”. No ale w zasadzie płonące stosy w czasach zarazy, na których smażą się heretycy, to w końcu nic nowego. Tak jak i to, że rewolucja pożera własne dzieci. Robespierre skończył zatem na gilotynie, a Joanna d’Arc na grillu.

Nie ma więc żadnej nadziei?

Nie mam pojęcia. Nic mi już więcej do głowy nie przychodzi.

Idę na spacer…

Się spowiadam...

noreply@blogger.com (Unknown) — Tue, 27 Oct 2020 10:21:00 +0100

Nie jestem wierzącym katolikiem. Zostałem ochrzczony wbrew mojej wiedzy i woli, jak większość osób w tym kraju, w momencie gry robiłem w pieluchę i mogłem się tylko bezradnie ślinić gapiąc na kropidło. Zostałem włączony do wspólnoty, która jednak nie zmusza mnie abym w niej tkwił. Nie dawała mi też powodów bym przy niej pozostał. Zrażała mnie od początku. Jako dziecko chodziłem na religię na plebanię (wtedy tak to działało), gdzie ksiądz bez powodu nie raz przyłożył nam po łapach linijką do tablicy i straszył, że diabły w piekle będą grać naszymi łbami w piłkę, jak nie będziemy chodzić do kościoła (koniec cytatu).

Myślałem sobie wtedy: „Wypierdalać”. Prędzej twoją łepetyną pograją pajacu ty w sukience, jeśli twój bóg patrzy na to, jaki jesteś i co wyprawiasz (za myślenie nie mógł mnie ukarać, więc taki byłem chojrak!).

Katolicyzm mnie zatem nie wciągnął.

Ale przyznaję jednocześnie, że jestem cholernym hipokrytą. Kiedy rodzina zapraszam mnie na chrzty, komunie, śluby albo pogrzeby, to brudzę sobie kolana, schylam głowę, przekazuję znak pokoju i czynię publicznie znak krzyża nad grobem bliskiej osoby. Patrząc później w lustro zastanawiam się jak mogę być taki podły i zakłamany? No cóż, widocznie mogę. Marny jestem i słaby. Ale pewnie tylko ja tak mam.

Nie znoszę więc kościelnej pychy, buty i zakłamania – sam będąc zakłamany. Być może nie znoszę więc po prostu tego, co siedzi we mnie.

I boję się kościoła. Nie tylko przez tego księdza od piłki, ale dlatego, że kościół ma długą historię, którą udowodnił do czego jest zdolny. Wyprawy krzyżowe, inkwizycja, tortury, współpraca z faszystami, pedofilia itd. itp. – historia długa i barwna. Pamiętam też niektóre szkolne lektury – np. „Quo vadis”, które pokazują, że kościół to instytucja „antykrucha”. Każdy atak zewnętrzny, każdy kryzys zamieni w swoją siłę. To przecież religia, której centralną kategorią jest OFIARA. Bez ofiary i męczeństwa, bez krzyża i ciernia ten kościół nie potrafi istnieć.

Pochlapane farbą mury kościoła, które oglądam dziś w telewizji, przerywanie mszy, ataki na katolików itd. umocnią więc jedynie fanatyzm. Być może kościół przyciągać będzie coraz mniej młodych, ale zmieniać się będzie w katakumby dla tych najbardziej radykalnych. Kościół osaczany i atakowany będzie się jedynie radykalizował. Wykluczani także potrafią pokazywać swój lęk zamieniony we wściekłość i agresję. Dziś jeszcze nie zakładają pasów szahida i nie wysadzają się w metrze, ale nie wiem co zrobią jutro. Jako zakłamany Polak, katolik - hipokryta, który nie miał wyboru bo go ochrzcili modlę się zatem aby tak się nie stało. Amen.

A ciebie Matko duchowna narodzonych i nienarodzonych proszę o rozgrzeszenie i naznaczenie pokuty

Archetypy na ulicach

noreply@blogger.com (Unknown) — Mon, 26 Oct 2020 19:12:00 +0100

Archetypy to wzorce nieuświadamianej energii psychofizycznej, które aktywizują się wyraźnie m.in. w sytuacjach skrajnych. Duże i długotrwałe napięcie i nagromadzenie tej energii sprawia, że w pewnym momencie siła nagromadzonych emocji musi wybić na powierzchnię.

Stąd też pewnie nieprzypadkowo cały konflikt wybucha teraz – w sytuacji nerwowej, nabrzmiałej, pełnej napięcia – na powierzchnię wydobywa się wyrazisty wzorzec archetypiczny. Pandemia sprawiła, że nieświadomy lęk i poczucie zagrożenia, które narastały miesiącami muszą w końcu znaleźć swe ujście.

Rząd początkowo celowo, a czasem zupełnie nieświadomie próbował przyjmować wzorzec Starego Mędrca, który płynnie przechodził w figurę Ojca – patriarchy, strażnika ładu, który czerpiąc z energii Animusa przy pomocy intelektu, słowa - logosu i struktury chciał pokazać, że potrafi zapanować nad sytuacją. Nie potrafił.

Obecne nasilenie pandemii wzmogło podskórne napięcie społeczne. Nagle pojawił się dodatkowy czynnik w postaci decyzji TK – iskra, która podpala beczkę z prochem. Bo surowy Ojciec pokazał swój Cień – oblicze bezwzględnego Autokraty.

I oto do głosu dochodzi archetyp pełnego pasji do działania Wojownika – buntownika i jednocześnie męczennika, tego, który nie godzi się na status quo. Tu kumuluje się rewolucyjny gniew, a jednocześnie nieokiełznana, płynna siła Animy, która działa chaotycznie, bez struktury, niesiona emocjami i w każdej chwili może zmienić swój kierunek działania – znaleźć inny obiekt do ataku. Bo na ulicach protestują nie tylko kobiety i nie tylko ci, dla których kluczowa jest aborcja. Tu skupia się cała wściekłość na rządzących i reprezentowany przez nich porządek.

Konflikt ma wymiar symboliczny. Oto scenka z TVN 24: katedra (przestrzeń sacrum) i jej zamknięte wrota otoczona kordonem policji, wokół wściekły tłum z transparentami i okrzykami „Wypierdalać” (profanum). To nie jest gniew wymierzony jedynie we władzę, przepisy, porządek polityczny czy instytucję kościoła. To gniew celujący w fundament, na którym te instytucje się opierają. Gniew na patriarchalnego, surowego boga, który odpowiada za plagę, którą zesłał. Taki bóg musi zostać ukarany – zgodnie z tezą Frazera jego dni dobiegły kresu – zestarzał się i „zużył”, powinien więc być teraz rozszarpany, ukrzyżowany by zrobić miejsce na nowy Ład.

Ale akcja wywołuje reakcję. Ten bóg wciąż ma swoich zwolenników – także radykalnych – w tym nacjonalistów i element faszyzujący. Atak na ich boga dodaje im jedynie wiary i animuszu (bo wzmacnia animusa). Teraz role niczym w trójkącie dramatycznym Karpmana zaczną się błyskawicznie zmieniać: Ofiara zmieni się Oprawcę i Agresora by zająć pozycję Wybawiciela. Archetypiczny taniec wirującej energii przybierać będzie na sile.

Bo z dużym prawdopodobieństwem pandemia może przyjąć nie tylko scenariusz czarny, ale nawet najczarniejszy. Jeśli liczba zarażonych wzrośnie do dziesiątek, albo nawet setek tysięcy dziennie (hipotetycznie należy brać taką opcję pod uwagę), jeśli liczba zgonów przekroczy pewien próg, gdy zabraknie łóżek i szpitali oraz sprzętu pojawią się kolejne dylematy: kogo ratować?

Czy dać respirator i opiekę osiemdziesięcioletniej babci, czy może pięciolatkowi? Czy wysłać anestezjologa do chorych na COVID, czy może na salę operacyjną do przeszczepu serca? Gdzie kopać pospiesznie masowe mogiły? Kto będzie wówczas podejmował wszelkie decyzje tego rodzaju i na jakiej zasadzie? Jak będzie oceniane kto ma prawo do życia, a kto nie? Jak mroczny obszar chaosu, anarchii i przemocy może się wówczas pojawić i jak gwałtownie będzie się powiększać, kiedy osłabną nadwyrężone już struktury.

Archetypiczna energia będzie się więc nadal kumulować na skrajnych pozycjach z coraz większym nasileniem. Jest to energia psychofizyczna więc może być rozładowana poprzez działanie w świecie materii (walka, zamieszki, brutalne starcia). Może też być okiełznana w porządku psyche – np. poprzez zapanowanie nad emocjami, dialog i mediację. Na to się na razie nie zanosi. Być może zaś pod wpływem jakiegoś czynnika skonfiguruje się w inny wzorzec.

W jaki?

Skąd ta cała agresja?

noreply@blogger.com (Unknown) — Mon, 18 Jun 2018 14:29:00 +0200

-->

Sięgając po tę książkę zajrzałem najpierw do zakładki z opisem sylwetki autora. „Prof. dr. nauk medycznych, neurobiolog, lekarz, psychiatra i psychoterapeuta” uznany również za jednego z najbardziej wpływowych intelektualistów obszaru niemieckojęzycznego. Ok, pomyślałem – zapowiada się ciekawa lektura. Zwłaszcza, że kilka przekartkowanych stron wskazywało na psychologiczne rozumienie mechanizmów agresji. No i wielka niespodzianka!

Autor jest zapewne specjalistą od mózgu i ludzkiej psyche, ale też jest świetnym antropologiem kulturowym, socjologiem i literatem. Lektura tej pozycji jest więc niezwykłą podróżą zarówno po historii naszego gatunku, jak i po zagadkowych wciąż i tajemniczych terytoriach naszego umysłu.

Najciekawsze tezy jakie stawia Bauer można sprowadzić do kilku wątków:

· Człowiek jest z natury przede wszystkim istotą przyjazną (nie występuje u niego żadna spontaniczna potrzeba przemocy czy brutalności), istotą motywowaną potrzebą społecznej akceptacji – dąży do przynależności, kooperacji, zaufania i sprawiedliwości w grupie (stąd silna awersja do nierówności).

· Agresja nie jest naturalną motywacją (popędem), czy jedną z naszych „potrzeb”, ale neurobiologicznym programem reaktywnym – uruchamianym w sytuacjach zagrożenia i umożliwiającym wzorcowe reakcję na nie by uporać się z niebezpieczeństwem (usunąć zagrożenie).

· Z perspektywy mózgu odmowa akceptacji społecznej powoduje „obniżenie poziomu neromediatorów ważnych dla utrzymania dobrostanu jednostki”. Traktowanie kogoś niesprawiedliwie narusza neurobiologiczną „granicę bólu” i powoduje agresję (aktywowane są wówczas ośrodki wstrętu). Jeśli jednostka nie może zareagować agresją, to zareaguje wycofaniem, autoagresją lub depresją. Łańcuch zależności wygląda tu w uproszczeniu następująco: BÓL lub ZAGROŻENIE --> STRACH i ODRAZA --> STRES, POBUDZENIE --> DZIAŁANIE AGRESYWNE.

· Największy „ból” powodują: DYSKRYMINACJA, ODRZUCENIE, ODTRĄCENIE, UPOKORZENIE, LEKCEWAŻENIE. Zerwanie więzi społecznych ewolucyjnie oznaczało śmierć jednostki. W sytuacjach jak powyżej powstaje najsilniejsza reakcja agresywna.

· Agresja może być sygnałem i pełnić funkcję komunikacyjną (konstruktywną), tam gdzie jednak kończy się komunikacja pojawia się przemoc.

· Poza agresją bezpośrednio przejawianą istnieje agresja przeniesiona i odroczona – często trudno wówczas zidentyfikować jej pierwotne źródło.

· Kultury łowiecko-zbierackie posiadały cechę egalitaryzmu i sprawiedliwego podziału dóbr, ważne cywilizacyjnie przechodzenie do osiadłego trybu życia (ok. 13000-10000 tys. l. pn.e.) wywarło znaczący wpływ na ludzką agresję. Uprawa roli i hodowle zwierząt przyczyniły się do dewastacji natury (szczególnie przez masowe wycinanie drzew), co doprowadzało do coraz ostrzejszych konfliktów społecznych.

· Niedobór zasobów, konieczność pracy na roli, pojawienie się specjalizacji i własności zwiększały zazdrość, zawiść i agresję (pojawiły się też ostra podziały „swoi – obcy” i dehumanizacja tych „innych”). Człowiek powoli zaczynał się stawać „towarem” na rynku pracy. Zwiększała się potrzeba utrzymywania władzy ludzi nad ludźmi. Turbokapitalizm poprzez utrwalanie nierówności (także w dostępie do szans życiowych), uzależnianie wartości jednostki od jej „użyteczności”, czy kult wydajności wzmacnia postawy agresywne.

J. Bauer nie udziela wskazówek, nie przedstawia recept ani gotowych rozwiązań na problem agresji (choć zachęca do zwrócenia uwagi na kwestię edukacji). Przede wszystkich chce ją zdemitologizować – podkreślić, że nie jest to żadna „naturalna skłonność”, która drzemie w człowieku, dyspozycja na jaką nie mamy wpływu i która - w pewnym sensie - może usprawiedliwiać wiele zachowań. Nierówność, Bieda, dyskryminacja, szykanowanie, odrzucenie to jak się okazuje czynniki silnie korelujące z agresją. Redukcja lub minimalizacja każdego z tych czynników wymaga wielu środków i szerokich działań. Zawsze jednak warto rozumieć przyczyny, jeśli chcemy eliminować skutki,

Granica Bólu. O źródłach agresji i przemocy; Joachim Bauer, Wyd. Dobra Literatura, Słupsk 2013

„Zimna wojna” – symetria boleśnie doskonała.

noreply@blogger.com (Unknown) — Sat, 9 Jun 2018 22:20:00 +0200

-->

„Zimna wojna” to, jak sama nazwa wskazuje, chłodna, pozbawiona emocji i wyrachowana walka o uwagę widza.

Główną cechą tego dzieła jest symetria. Symetria dosyć bolesna. No ale czy nie taka jest mityczna (i mistyczna zarazem) miłość? Na to filozoficzne pytanie autorzy scenariusza odpowiadają twierdząco i to w taki sposób, aby u widza nie pozostawić cienia wątpliwości.

Wspomniałem, że jest to pytanie filozoficzne, ponieważ mniej więcej tak, jak w tym scenariuszu opowiadał Platon (ustami autora komedii) o miłości w „Uczcie”.

Oto człowiek, który był na początku kuliście pełną i czteronożną istotą został podzielony przez Zeusa na dwie połówki – męską i żeńską. Od tej pory biegają one po świecie i przyciągane za sprawą Erosa próbują się ponownie złączyć.

Podobnie bohaterowie filmu: za sprawą celowego i świadomego rozdzielenia (bo nie jest ono dziełem przypadku, ale ich własnych decyzji) miotają się po świecie by przyciągane kosmiczną siłą powtórnie się połączyć.

Każda z połówek wykonuje przy tym „taki życiowy es-flores” - jak to śpiewał kiedyś Maleńczuk. Każda też składa osobistą ofiarę z tego, co dla niej najcenniejsze by w końcu dostąpić mistycznych hieros-gamos (w kaplicy, żeby nie było wątpliwości).

Jest to więc historia godna zgrabnej disneyowskiej kreskówki, z czego autorzy filmu zdają sobie doskonale sprawę. Chcąc więc nadać filmowi tzw. ”głębi”, powagi czy też tego, co starożytni Grecy określali mianem Pathos film, który (tu moja fantazja) pierwotnie był kolorowy odbarwili i w kinach zobaczyć można wyłącznie wersję czarno-białą.

Pomimo znakomitej obsady i wysiłków czołówki polskiej sceny ta „kulista” i wewnętrznie pusta opowieść w miarę rozwoju wydarzeń staje się coraz bardziej przezroczysta i wraz z ostatnią sceną pęka niczym mydlana bańka ochlapując nosy widzów ckliwie pachnącymi bąbelkami mydełka Fa.

Dla kogo przeznaczony jest ten film? Moim zdaniem głównie dla zawodowych krytyków filmowych. Bo chyba wyłącznie dzięki magii ich interpretacji w scenariuszu tego „epickiego” (bo dziś wszystko należy tak określać) przedsięwzięcia dostrzec można coś mocniejszego niż wyrwane z ludowej zaśpiewki „łoj joj joj…” (to jeden z kluczowych cytatów parafrazowanych w dziele na różne sposoby).

Film jednak ma prawo się podobać. W kategoriach estetycznych sprawia bowiem tyle samo przyjemności, co rozgniatanie folii bąbelkowej. A jak wiadomo jest to jedna z najfajniejszych rozrywek na coraz krótsze letnie wieczory.

Polecam zatem gorąco!

noreply@blogger.com (Unknown) — Mon, 8 Aug 2016 14:18:00 +0200

Poza wpisami na blogu zapraszam do lektury felietonów na LinkedIn:

BRIEF KREATYWNY JAKO OPOWIEŚĆ I ZAGADKA
W poprzednim wpisie wymieniałem główne błędy, jakie zdarzają się najczęściej w broefach kreatywnych. Spore zainteresowanie banalnym na pozór tematem... (--> czytaj całość)

PATOLOGIA BRIEFU KREATYWNEGO

Kilka lat temu pracując w dużej agencji reklamowej zrobiłem proste badanie wśród osób z działu Kreacji. Kwestionariusz zawierał kilka pytań, których celem było sprawdzenie jak powinien być napisany creative brief, aby był dla nich jak najbardziej użyteczny… (-->czytaj całość)

W TYM SZALEŃSTWIE JEST METODA

Nie interesują nas marki zwykłe, takie które są nudne, rutynowe i przewidywalne (chyba, że chodzi o markę zakładu pogrzebowego). Zarówno jako konsumenci jak i osoby zajmujące się marketingiem czy reklamą nastawiamy nasze radary… (-->czytaj całość)

CO TO WŁAŚCIWIE JEST TA CAŁA HEURISTICA

Pewien mój znajomy, który odwiedziła ostatnio stronę Heuristica.pl zapytała mnie: a czym wy się właściwie zajmujecie? Trochę dla żartu odpowiedziałem: właściwie to wszystkim po trochu – pomagamy rozwiązywać różne problemy. Odpowiedź ta… (-->czytaj całość)

LOJALNOŚĆ CZYLI KREW POT I ŁZY

Lojalność to temat trudny i zazwyczaj nudny (pisałem o tym kiedyś w art. Lojalność wg Archimedesa...) ale czasem, jak się okazuje potrzebny. Zwłaszcza wtedy, gdy nowych klientów nie przybywa, a ci zdobyci przed latami zaczynają coraz szybciej uciekać do konkurencji…(-->czytaj całość)

JAK PRZYWOŁAĆ TWÓRCZĄ WENĘ?

Daryton Bird na swoim blogu opublikował ostatnio krótki film na temat tego w jaki sposób stymulować własną kreatywność czyli jak przywoływać wenę twórczą (wena od Wenus - bogini miłości, ale też fr. veine, z łac. vena - żyła]), kiedy sama nie chce się pojawić. Przywołał na początku słowa Davida Ogilvy …(-->czytaj całość)

NIE MARNUJ PIENIĘDZY I NIE ZAMĘCZAJ LUDZI SŁABĄ REKLAMĄ

ojechałem w końcu do fryzjera. Wybrałem się do tego, co zwykle i jak zwykle przyjechałem za wcześnie, więc musiałem trochę poczekać. Ponieważ fryzjer jest zdecydowanie męski w jego poczekalni wyłożone są wyłącznie magazyny przeznaczone dla kobiet…(-->czytaj całość)

W poszukiwaniu strategii

noreply@blogger.com (Unknown) — Tue, 12 Jul 2016 14:56:00 +0200

Jedną z ciekawszych książek, jakie wpadły mi ostatnio w ręce jest „Człowiek w poszukiwaniu sensu” Viktora E. Frankla. Frankl poza tym, że był twórcą logoterapii (poszukiwanie sensu) i jednym z twórców nurtu humanistycznego w psychoterapii, był bez wątpienia filozofem.

Filozofia życia, która proponuje Frankl opiera się (wiem że to, co poniżej to duże uproszczenie…) na zaakceptowaniu wewnętrznego napięcia – swoistego konfliktu, który nieustannie powinien nam towarzyszyć. Poniższy rysunek jest próbą opowiedzenia w syntetycznej formie tak zdefiniowanej postawy życiowej.

Korzenie filozofii Frankla sięgają freudowskiej psychoanalizy. Jednak drzewo wiedzy (czy też mądrości), które rozwija Frankl stoi w wyraźnej opozycji do „zasady przyjemności”. Konary tego drzewa sięgają „woli sensu”.

Gdzieś obok rosną: Adlerowski „plan życia” (inspiracja nietzscheańską wolą mocy), czy lakanowski symbolizm. Drzew w tym zagajniku rośnie rzecz jasna dużo więcej i być może pojawią się wkrótce na tym blogu. Wróćmy jednak do Frankla i jego życiowych „strategii”. Spróbuję przy okazji szkicowo odnieść tą filozofię do strategii marek.

Podstawowe napięcie rozciąga się tu wzdłuż linii: kim jestem obecnie vs kim mógłbym/powinien się stać. I właśnie to jest często głównym dylematem w zarządzaniu brandem: jaka jest osobowość marki, jej system wartości i propozycja obecnie, a jaka być powinna w przyszłości? Słowem: jaki sens powinien być wypełniany – czeka na wypełnienie działaniem.

Zaraz za tym pytaniem pojawiają się kolejne – ilustrujące inny (ale powiązany z poprzednim) dylemat: co już w życiu osiągnąłem vs co jeszcze mogę osiągnąć? W przypadku marek jest to; z jednej strony cała jej historia, dziedzictwo, dorobek, z drugiej zaś potencjał możliwy do zrealizowania.

To niby proste, dwubiegunowe pole napięć skłania do refleksji na temat strategii działania. Przestrzeń pomiędzy tym co jest a tym, co być powinno/mogłoby się wydarzyć można wypełniać na różne sposoby. Można tu wstawić hipotezy i próbować je weryfikować działaniem, mnożna ją wypełnić gdybaniem i analizą „szans” i „zagrożeń”. Można w końcu uczynić pierwszy krok i po prostu działać.

Tak na marginesie: zainteresowanym polecam Viktor E. Frankl; Człowiek w poszukiwaniu sensu; wyd. Czarna Owca; Wa-wa 2013.

Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska.

Nie marnuj pieniędzy. I nie zamęczaj ludzi słabą reklamą!

noreply@blogger.com (Unknown) — Fri, 17 Jun 2016 13:22:00 +0200

Pojechałem w końcu do fryzjera. Wybrałem się do tego, co zwykle i jak zwykle przyjechałem za wcześnie więc musiałem trochę poczekać. Ponieważ fryzjer jest zdecydowanie męski w jego poczekalni wyłożone są wyłącznie magazyny przeznaczone dla kobiet. Może wychodzi z założenia, że nic tak nie kręci zarośniętych facetów jak kobiece wyobrażenia o własnej kobiecości? A może z innego. Zapomniałem go zapytać... (czytaj cały tekst)

Deficyty, konflikty i… kosmiczny branding międzyplanetarny

noreply@blogger.com (Unknown) — Tue, 19 Apr 2016 18:07:00 +0200

Marki mogą pełnić wiele różnych ról w życiu swoich konsumentów, a wszystkie te role można przypisać do dwóch kluczowych funkcji:

Obniżanie istotnego deficytu w zakresie potrzeb konsumenckich (w tym uzupełnianie lub kompensacja jakiegoś braku, defektu, niemożności czy niedogodności).
Zniesienie lub rozwiązanie istotnego konfliktu potrzeb lub wartości.

Dziś coraz częściej silne marki lokują się w tej drugiej grupie.

Rozpoznanie i świadomość do którego zbioru należy nasza marka i jak w związku z tym zarządzać jej kapitałem może stanowić ważny krok na drodze jej rozwoju.
[cała prezentacja znajduje się tutaj: http://www.slideshare.net/MarekStaniszewski/case-open-notatki]

Tezę, jak powyżej prezentowałem i próbowałem uzasadnić podczas strategicznego forum Case Open 2016 (14.04.16). Punktem wyjścia była pewna refleksja związana ze zmianami, jakie zachodzą w świecie biznesu, myśleniu o strategiach marek czy strategiach komunikowania ich wartości. Kiedy ja sam rozpoczynałem pracę w branży komunikacji marketingowej głównym celem klientów było wzmacnianie marek w celu stymulacji sprzedaży. Rozpoznawalność, unikalność, czy jasno wyrażona korzyść miały stanowić metaforyczny magnes przyciągający klientów niczym opiłki żelaza.

Wiele się od tego czasu zmieniło. Prosprzedażowa funkcja marek („atrakcyjny wizerunek”) jest wciąż istotna, jednak coraz częściej najważniejsza staje się ich rola kulturowa. Marki stopniowo przestawały być traktowane jako produktowe desygnaty znanych nazw i logotypów, obietnice przewidywalnej jakości czy gwarancja przewidywalnych doznań. Będąc symbolami, zanurzone w otaczającej je kulturze, czerpiące z niej, a zarazem wnoszące do niej nowe wartości, marki coraz częściej traktowane są jako znacząca część kultury. Sama zaś kultura rozumiana jest w tym przypadku szeroko: jako całokształt wytworów danego społeczeństwa i związane z tym praktyki, przekonania, idee i wartości.

Przekonujące wydają mi się te idee C. G. Junga, E. Durkheima czy L. Flecka, które sugerują istnienie czegoś, co może być nazywane „zbiorową psychiką”, „umysłem społecznym”, „społeczną jaźnią / świadomością”, „kolektywem myślowym” albo „świadomością kolektywną”. Przyjmując zaś istnienie fenomenu „zbiorowej świadomości” trudno jednocześnie negować fakt istnienia czegoś, co w analogii do psychicznego życia jednostki określane jest jako „zbiorowa nieświadomość”, a czego treścią są np. jungowskie archetypy.

Zbiorowa nieświadomość wypełniona jest instynktownymi impulsami, popędami i pragnieniami (często sprzecznymi), ukrytymi życzeniami i fantazjami, ale też lękami i obawami. To właśnie w niej tętni archaiczna, żywiołowa i nasycona emocjami energia psychiczna – nasza gatunkowa witalność, której reprezentacje i pewne zależności strukturalne (często płynne i dynamiczne) odnaleźć można np. w mitach, przekazach religijnych czy tzw. „wielkich narracjach”. Zbiorowa świadomość to zaś jawne wzory, wyobrażenia, przekonania, opinie, sądy i przesądy charakterystyczne dla danej społeczności.

Nawiązując do freudowskich metafor, można sobie wyobrazić w jaki sposób ten ciągły ruch i parcie nieświadomego wciąż zderza się i konfrontuje z tym co, świadome, uznane, usankcjonowane przez społeczne normy, czy powszechnie akceptowane wzorce. Dążąca do ładu i porządku, racjonalności i postępu zbiorowa świadomość pozostaje w trwałym konflikcie z tym, co nieustannie pulsuje w głębokim rezerwuarze pierwotnych, naturalnych afektów (tym, co starożytni określali mianem dajmoniona). A te są na ogół prymitywne i niezłożone.

Wg S. Freuda jaźń, w celu ochrony własnej konstytucji i spójności, ale też w celu zmniejszenia odczuwanego lęku, frustracji czy poczucia winy radzi sobie z wewnętrznymi konfliktami korzystając z tzw. mechanizmów obronnych. Niepokojący obiekt lub uczucie mogą więc np. zostać wyparte poza obszar świadomego (niewygodny temat nie pojawia się w dyskursie publicznym). Innym razem negatywnie oceniane popędy własne czy złe intencje przypisywać będziemy innym zbiorowościom projektując na jej członków określone wyobrażenia (np. poprzez stereotypy w rodzaju: wszyscy uchodźcy są niebezpieczni i agresywni), formacja reaktywna pozwoli zastąpić niepokojący impuls jego przeciwieństwem (na zasadzie; boję się przedstawicieli grupy X więc będę demonstracyjnie i w sposób przesadny okazywać im szacunek i podziw), zatrzymując się lub cofając do wcześniejszego stadium rozwojowego na zasadzie regresji (np. infantylizacja i dziecięca beztroska znosi odpowiedzialność i redukuje wiele niepokojów).

Marki jako znaczące elementy kulturowej świadomości zbiorowej mogą pełnić funkcje tego rodzaju „obron” rozwiązując dylematy związane z pojawianiem się konfliktowych potrzeb lub próbą realizowania sprzecznych wartości. W prelekcji podczas Case Open zasygnalizowałem kilka przykładów, w których nieświadomy konflikt zostaje rozwiązany przez brand proponujący jak pogodzić przeciwieństwa lub sprzeczne dążenia. Wydaje się, że w ostatnich latach najlepiej radzą sobie właśnie te marki, które potrafią zidentyfikować i rozwiązań najtrudniejsze i najgłębsze konflikty.

W drugiej części prezentacji próbowałem odpowiedzieć na pytanie jak może wyglądać rola marek za kolejne 20 lat. W tym przypadku inspiracją była dla mnie teorie Homo Inquietus prof. Stefana Symotiuka i sformułowane przez niego postulaty związane z najważniejszymi wyzwaniami cywilizacyjnymi (zob. "Kultura, cywilizacja, barbarzyństwo"). Nowy „ekologizm”, nowy „urbanizm”, nowy „progresizm”, nowy „obywatelizm” i nowy „kosmizm” wyznaczać będą nie tylko wyzwania ludzkości w kolejnych dekadach, ale też największe wyzwania dla marek.

Szczególnie interesujący wydaje się nowy KOSMIZM. Kosmos to przecież kolejne, „naturaIne” dla naszego niespokojnego gatunku pole ekspedycji i eksploracji. Budowanie cywilizacji międzyplanetarnej przy obecnym, przyspieszonym rozwoju nauki i technologii nie jest żadną utopią, ale konkretnym celem, który powinniśmy coraz szybciej realizować, angażując w to coraz większe środki.

Zasoby naszej planety są ograniczone a nasze „apetyty” i chęć przekształcania rzeczywistości nieskończone. I wcale nie musimy wyłącznie hamować czy poskramiać naszej gatunkowej niespokojności poprzez idee minimalizmu, wycofania, „zrównoważonego” rozwoju itp. Możemy (i powinniśmy) być ekspansywni i poszukujący kierując wysiłki i starania w rejony dotąd niedostępne. Możemy pokonywać kolejne bariery i ograniczenia przekraczając przy tym nasze własne ograniczenia i próbując doganiać to, co wymyka się naszemu poznaniu, rozumieniu czy doświadczeniu. Poza gatunkową niespokojnością mamy przecież skłonność do transcendencji.

To więc technologie kosmiczne oraz wszystko to, co dzieje się w obszarze space economy powinno być dziś w centrum uwagi marketerów – ponieważ to właśnie z tej dziedziny wyłaniać się będą coraz wyraźniej najważniejsze wyzwania dla marek.

Właściciele największych marek na świecie już od dłuższego czasu inwestują coraz większe zasoby w kosmiczną ekspansję. Kilka dni temu udało się odzyskać rakietę Falcon 9 (firma Space X, Elon Musk), która bezproblemowo wylądowała na platformie unoszącej się na Atlantyku. Jeff Bezos – twórca potęgi Amazon inwestuje z kolei w konkurującą ze Space X firmę Blue Origin. Richard Branson od lat już inwestuje w spółkę Virgin Galactic, która w przyszłości oferować ma ogólnodostępne, komercyjne loty kosmiczne. Scaled Composites wciąż pracuje nad pierwszym, prywatnym załogowym statkiem kosmicznym SpaceShipOne, a jednym z największych inwestorów tego przedsięwzięcia jest współtwórca Microsoft – Paul Allen. Twórcy marki Google chcą z kolei wydobywać w przyszłości minerały i rzadkie metale z asteroid i obcych planet – coraz większe inwestycje lokują więc w kontrolowaną przez Google firmę Planetary Resources. Z kolei ważny ewangelista Google - Vinton Cerf (jeden z twórców proptokołu TCP/IP) od wielu lat promuje wizję internetu międzyplanetarnego wymagającego technik odpornych na duże opóźnienia czasowe.

Prywatni przedsiębiorcy i właściciele największych marek dotują badania i prace nad prototypami komercyjnych habitatów, nowymi modelami rakiet, platform startowych itp. W ostatnich zaś dniach pojawił się news o konferencji prasowej podczas której Stephen Hawking oraz rosyjskie miliardera Jurij Milner przedstawili projekt wysłanie sondy do układu Alfa Centauri.

Wizje z filmów takich jak Avatar czy Marsjanin stają się realnością, w której znaczące marki mogą i powinny uczestniczyć. Podróże kosmiczne to nie tylko paliwo dla wyobraźni, ale też ważne inwestycje w badania i rozwój, nowe rozwiązania i technologie, które coraz szybciej komercjalizują się, upowszechniają i trafiają do naszego codziennego, „ziemskiego” życia. Twórcy największych marek już to zrozumieli i potrafią wykorzystać. A wszyscy inni marketerzy powinni sobie zadać jedno pytanie:

- a co Ty dzisiaj zrobiłeś dla podboju kosmosu?

Tak na marginesie: dziękuję organizatorom i pomysłodawcom Case Open 2016 – szczególnie zaś Dorocie Partyce i Maciejowi Tesławskiemu za zaproszenie do tego wydarzenia. Gratuluję pomysłu i realizacji oraz mocno trzymam kciuki za kolejną edycję.

Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska.

Czy zadbałeś o Brand Experience?

noreply@blogger.com (Unknown) — Fri, 19 Feb 2016 11:57:00 +0100

W ubiegłym tygodniu miałem okazję prowadzić w SKM/SAR warsztat na temat różnych perspektyw zarządzania marką - stąd krótka refleksja. Kwestie związane z tym, co określa się jako 'Brand Experience' są dziś coraz istotniejsze w procesie tworzenia i rozwijania marek. Szeroko rozumiane doświadczanie marki stało się dziś jedną z kluczowych idei marketingowych. ‘Brand experience’ obejmuje całą gamę spostrzeżeń wrażeń, doznań, odczuć i związanych z nimi reakcji i zachowań odbiorcy powstających w wyniku kontaktu z marką.

Bodźce takie, czy stymulanty mogą być związane z różnymi wymiarami obecności marki w środowisku konsumenta. Mogą to być wrażenia wiążąca się np. z odbiorem powstającym podczas korzystania z samego produktu: jego designem – kształtem, kolorystyką, zapachem, fakturą materiału z jakiego został wykonany, czy też innymi cechami sensorycznymi. Innym wymiarem doświadczania marki może być kontakt z opakowaniem, miejscem ekspozycji i sprzedaży produktu. Stykanie się z komunikacją reklamową i sposób jej percepcji również należy do zakresu tego rodzaju doświadczenia. Istotnymi elementami są w tym przypadku charakter i tonacja przekazu oraz osobowość marki, czy też jej specyficzna aura emocjonalna.

Poza biernym przyjmowaniem i odbiorem bodźców wysyłanych przez markę konsument może zajmować postawę bardziej aktywną, polegającą na wchodzeniu w interakcje z nią. Jest to obszar, w którym doświadczenia staję się bardziej intensywne, bogatsze i pełniejsze. Sytuacja idealna to taka, w której wszelkie doświadczenia (np. produktu, komunikacji, serwisu, kontakt to na infolinii) wzajemnie do siebie pasują, wzmacniają się i uzupełniają.

Na doświadczanie marki składa się zarówno wymiar kognitywny, jak i emocjonalny. Konsument poznaje produkt, ocenia i testuje jego funkcjonalność i użyteczność, po czym włącza do swoich codziennych doświadczeń. Towarzyszące temu uczucia i emocje doświadczanie to dopełniają tworząc spójną całość, która może być następnie zapamiętana i przywołana w postaci wspomnień.

Chcąc osiągnąć tego rodzaju integrację doświadczeń celowo należy podchodzić do samego procesu kształtowania strategii marki. Obietnica marki powinna znaleźć właściwą realizację we wszystkich punktach styku (touchpoints) oraz kanałach komunikacji na każdym etapie tzw. ‘Customer Journey’. Pod uwagę należy tu brać aktywności konsumenta związane z poszukiwaniem produktu i gromadzeniem informacji na jego temat, poszczególne sekwencje procesu decyzyjnego, korzystania z produktu / usługi, dzielenie się opiniami na jego temat czy wyrażanie opinii, polecanie lub udzielanie rekomendacji.

‘Brand experience’ to zatem pojęcie obejmujące skumulowane efekty działań i obecności marki na wielu polach doświadczeń konsumenckich. Trudno efekt taki uzyskać bez konsekwencji w integrowania poszczególnych (często przypadkowych i rozproszonych) doznań w spójny proces doświadczania.

Projektowanie doświadczania marki łączy zatem kilka perspektyw: perspektywę marketera (procesów odbywające się wewnątrz organizacji mających na celu dostarczenia obietnicy marki i ludzi w to zaangażowanych), perspektywę dostawców (materiałów komponentów, czy wszelkich zasobów niezbędnych do tworzenia wartości), a w końcu perspektywę samego konsumenta - docelowego odbiorcy i użytkownika.

Ten ostatni wchodząc w kontakt z marką doświadcza więc efektów działania pewnej złożonej i dynamicznej struktury składającej się z wielu połączonych ze sobą elementów i relacji wewnętrznych. Nie jest też świadomy (i w zasadzie być nie musi) co w ogóle składa się na taką strukturę i w jaki sposób została ona ukształtowana. Obcując z marką doświadcza jednak efektów jej funkcjonowania i nawet na podstawie samej wrażeniowości, czy przeczuć odbiera tę strukturę jako mniej lub bardziej harmonijną, wewnętrznie uporządkowaną, funkcjonującą w zgodzie z pewnymi założeniami i celami. Cele te zaś nie są niczym innym jak określonymi uprzednio i realizowanymi w działaniu wartościami marki.

Już zatem na podstawie pierwszego wrażenia i pierwszego kontaktu z marką konsument jest w stanie określić z kim tak naprawdę ma do czynienia. Bazując na osobistych doświadczeniach i ważnej w tym przypadku intuicji potrafi też przewidzieć (a w zasadzie przeczuć) w jaki sposób dana marka może się zachować przyszłości, czego właściwie można się po niej spodziewać i w jaki sposób on sam będzie przez nią traktowany.

Trudno więc zaprojektować spójne i pozytywne doświadczenie konsumenckie bez uprzedniego określenia koherentnej wizji i strategii marki. Strategii rozumianej nie tylko jako elementy możliwe do przełożenia na komunikację, ale również (a może przede wszystkim) jako zasady i reguły porządkujące czynności i operacje - wszelkie działania podejmowane w celu spełniania składanej obietnicy. To właśnie strategia marki określać będzie kształt konsumenckich doświadczeń.

Tak na marginesie: myślenie o marce jako dynamicznej relacji z konsumentem, która (tworzona zwykle w dłuższym czasie) mocno jest uzależniona od spójności wszystkich działań podejmowanych w celu tworzenia wartości dla konsumenta nie jest powszechną praktyką. O ile duży nacisk kładzie się z reguły na to, co widoczne (i w pewnym sensie powierzchowne), czyli na reklamę, komunikację, estetykę opakowań czy jakość obsługi, to holistyczne myślenie o integracji i zgodności wszystkich procesów z wartościami marki, jej ‘osobowością”, ‘esencją’ i obietnicą bardzo często jest zupełnie zarzucane. Wymaga to bowiem zupełnie innego postrzegania roli marki w organizacji.
Ale o tym przy innej okazji.

Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska.

W jaki sposób tworzysz strategię?

noreply@blogger.com (Unknown) — Fri, 5 Feb 2016 22:42:00 +0100

Kształtowanie strategii odbywa się na wiele sposobów. Można też wyróżnić kilka postaw – reprezentowanych przez jednostki, firmy, organizacje – związanych z tworzeniem strategii. Postawy te wynikają z kolei z wielu czynników – np. stopnia otwartości na zmiany, elastyczności, skłonności do podejmowania ryzyka lub poszukiwania bezpieczeństwa, wielkości firmy, stosunku do dyscypliny i konsekwencji, doświadczenia menadżerów, czy postrzegania możliwości lub ograniczeń organizacyjnych.

Kluczowymi wymiarami określającymi model kształtowania strategii jest percepcja relacji otoczenia firmy z jej wewnętrzną organizacją i funkcjonowaniem oraz podejście do określania celów w związku z posiadanymi środkami służącymi do ich realizacji.

W perspektywie „od wewnątrz na zewnątrz” (inside-out) firma skupia się przede wszystkim na rozwoju produktu i podejmuje decyzje w oparciu o posiadane zasoby, kompetencje, wypracowane procesy czy stosowane technologie.

Istniejąca (i często latami niezmienna) struktura oraz zdobyte i potwierdzone doświadczenie pozwalają takim firmom sprawnie funkcjonować pod warunkiem, że otocznie pozostaje w miarę stabilne. W przypadku zwiększonej fluktuacji koniunktury, szybciej zmieniających się mód i preferencji klientów albo sytuacji śmiałych ruchów konkurencji firma jest często bezradna. Brakuje jej wówczas elastyczności i możliwości odpowiedniego reagowania na zmianę. W firmach takich często też można usłyszeć wygłaszane z pełnym przekonaniem opinie w rodzaju: „to nas nie dotyczy”, „pewnie to chwilowa moda i zaraz minie”, „nie jesteśmy jeszcze przygotowani na taką zmianę”.

Często postawę taką (zupełnie nieświadomie) przyjmują małe firmy rodzinne, które uważają, że skoro od lat (lub nawet dekad) tworzą specyficzny produkt i posiadają już grupę przywiązanych do niego nabywców, to nie ma sensu dokonywać większych zmian bo może się okazać, że przyniosą one więcej szkody niż pożytku. Kiedy zaś za oknem rzeczywistość zmienia się coraz szybciej, dzieją się rzeczy ważne i nieodwracalne, menadżerowie większość swojej energii wkładają w doskonalenie istniejących procedur, bardziej szczegółowe raportowanie czy administracyjną biurokrację albo wspominanie „starych dobrych czasów”. Nie tworzą przez to większej przewagi konkurencyjnej, nie poszerzają rynku, zyskują za to poczucie komfortu i bezpieczeństwa (poczucie, jak się okazuje, bardzo złudne).

Zupełnie inaczej funkcjonują firmy, których postawę można określić jako „od zewnątrz do wewnątrz” (outside-in). Tu z kolei dominuje duch prawdziwej przedsiębiorczości i ciągłego poszukiwania nowych szans. Logika całego procesu tworzenia i dostarczania wartości jest w tym przypadku odwrócona. Firma wsłuchuje się w głosy konsumentów, bacznie śledzi ich zmieniające się gusta i preferencje oraz wyłaniające się trendy, a tym samym trzyma rękę na pulsie rynkowych zmian. Próbuje też antycypować kierunki rozwoju przyszłości i dostosowywać się nie do tego, co już istnieje, ale do tego, co dopiero może się wyłonić z za horyzontu przyszłości. W tego rodzaju organizacjach panuje też większa elastyczność – firma posiada więc np. zdolność szybkiej reakcji i zmiany sposobu organizacji prowadzonych działań (czasem nawet zupełnej zmiany kursu). Podejście outside-in skutkuje również innym zaangażowaniem w tworzone produkty. Tu głównie rynek i jego potrzeby oraz wychwytywane czujnie możliwości determinują istotę oraz ostateczny kształt oferty.

Poza perspektywą „zewnętrzne vs wewnętrzne” istnieje inny ważny wymiar określający postawę strategiczną – jest nim sposób wiązania wytyczanych celów z podejmowanymi aktywnościami oraz sposób traktowania posiadanych zasobów. Podejście, w którym punktem wyjścia jest analiza zasobów, na której to postawie określane są możliwe do zrealizowania cele (bottom-up) trudno właściwie nazwać strategicznym. Podejmowane działania wynikają tu na pewno z wewnętrznej racjonalności i systemu organizacji, jednak nie można raczej tym przypadku mówić o wytyczaniu celów – są one po prostu wynikową efektywności operacyjnej. Postawa taka pojawia się jednak nader często w myśleniu wielu firm (dotyczy to nie tylko rozleniwionych dawnym sukcesem korporacji), a na co dzień sprowadza się do wyszukiwania i punktowania wszelkich barier oraz ograniczeń.

Zupełnie odmiennym (i faktycznie strategicznym) jest podejście wychodzące od wytyczania celów (top-down), określania następnie jakie czynności i działania mogą prowadzić do ich osiągnięcia, i jakie z kolei zasoby niezbędne będą dla przeprowadzenia tychże działań Z postawą taką powiązana jest większa akceptacja i tolerancja dla ryzyka, duża otwartość na zmianę, ale też ciekawość i wyobraźnia strategiczna. Ikony współczesnej przedsiębiorczości – postaci takie jak S. Jobs, R. Branson, S. Brin i L. Page, J. Bezos, czy E. Musk – znane są z ze stawiana swoim zespołom zadań „niemożliwych do realizacji” lub też kreślenia śmiałych i radykalnych wizji (fakt, że głównym zagrożeniem w przypadku tej postawy w wersji skrajnej może być zupełne nieliczenie się z zasobami i tzw. „oderwanie się od rzeczywistości”.).

Podejście top-down działa też dużo bardziej motywacyjnie, skupione jest na niewykorzystanym jeszcze potencjale, szansach i możliwościach, a pomimo silnego rysu indywidualistycznego wizjonerstwa bardziej niż postawa bottom-up nakierowane jest na współdziałanie i kooperację. Chcąc osiągać ambitne cele przy ograniczonych zasobach można np. zawierać alianse, zawierać partnerstwa i poszukiwać synergii z działaniami i celami realizowanymi przez innych.

Powyższe modele nie opisują wszystkich możliwych podejść to tworzenia strategii i w żaden raczej sposób nie ułatwiają tego zadania. Jednak już sama świadomość tego jaki model i „styl myślenia” dominuje w danej organizacji może być cenną wskazówką np. co do tego jak propozycje proponowanych zmian będą postrzegane i przyjmowane. Pokazują też gdzie mogą kryć się potencjalne pułapki przy próbie wewnętrznej komunikacji strategicznych decyzji. Inną ich korzyścią może być bardziej świadome podejście do pracy nad własnym „warsztatem” wynikające z wiedzy na temat naturalnych dla nas i stosowanych intuicyjnie sposobów formułowania strategii. Autorefleksja w rodzaju: „Od czego właściwie rozpoczynam zwykle analizę?”, „W jaki sposób traktuję cele w odniesieniu do stanu aktualnego?” itp. pozwala dokładniej zapełniać mapę strategicznych możliwości i uzupełniać na niej przestrzenie mniej oczywiste i mniej chętnie odwiedzane ze względu na indywidualny dla danej osoby styl planowania.

Opisane powyżej postawy należy traktować przede wszystkim jako abstrakcyjne modele i raczej rzadko występują one w stanie skrajnym będąc konsekwentnym podejściem do planowania strategicznego. Obserwując jednak działania konkretnych firm dosyć łatwo można przyporządkować jej ogólną postawę i „ciążenie” w kierunku jednego z wymienionych wzorów. Przejawia się to w ogólnej tendencji działania, podejmowania decyzji, podejściu do rozwiązywania problemów i tego, co składa się na coś, co określić można „duchem organizacji”.
Warto też pamiętać, że nie istnieje jeden uniwersalny przepis, czy algorytm tworzenia strategii (chociaż nęcący i zarazem optymalny wydawać się może model oznaczony na rys. jako III – połączenie podejścia top-down z postawą outside-in). Kształtowanie strategii jest zazwyczaj bardzo dynamicznym, zmiennym i otwartym procesem, w którym następuje ciągły ruch na linii: „zewnętrzne – wewnętrzne” oraz „cele – zasoby”.

Idee muszą się kiedyś spotkać z realnymi możliwościami, rekonfiguracja zasobów może inspirować do podejmowania nowych wyzwań, a cały biznesowy ekosystem to bardzo dynamiczny układ składający się z wielu autonomicznych organizmów.

W jaki więc sposób tworzysz strategię?

Tak na marginesie: inna rzecz, że można doskonale funkcjonować bez żadnych tworów w rodzaju „strategia” (są na to liczne dowody) i zamiast marnować na coś takiego czas i energię po prostu działać. Tyle tylko, że „bez strategii” oznacza najczęściej „zupełnie bez sensu”.

No, ale można i tak…

Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska.

Sensytywność i prostota w nowej odsłonie Coca Coli

noreply@blogger.com (Unknown) — Tue, 26 Jan 2016 12:41:00 +0100

Najnowszą kampanię Coca Coli obejrzałem z dużym zainteresowaniem. Oto ikoniczna, warta już ponad 80 mld USD globalna marka wykonuje tu kolejny manewr strategiczny modyfikując dotychczasowy przekaz i wprowadzając nową ideę kreatywną i platformę komunikacji („Taste the feeling”). Moim zdaniem ideę bardzo dobrą – bo prostą.

Pomimo tego, że kampania jest bardzo świeża doczekała już wielu komentarzy (szczególnie tych związanych z unifikacją komunikacji dla subbrandów). Mnie zainteresował w niej szczególnie jeden aspekt – rola produktu.

Kluczowe pojęcie, które przychodzi mi do głowy, kiedy oglądam nowe produkcje reklamowe Coca Coli to SENSYTYWNOŚĆ. Marka poprzez opowiadane historie udowadnia, że rozumie czym są uczucia i emocjonalność (i związane z tym czucie i odczuwanie) odwołując się równocześnie do zmysłowości czy sensualności i pobudzając je zarazem. W nowej koncepcji udało się jej w naturalny i spójny sposób połączyć wymiar funkcjonalny z ważnym komunikacyjnie wymiarem emocjonalnym. Korzyści funkcjonalne (generyczne dla napojów: gaszenie pragnienia, orzeźwienie, smak) związane bezpośrednio z atrybutami produktowymi wchodzą tu w harmonijną relację z czymś, co nazwałbym szczególną aurą afektywną.

Komunikacja taka ma szansę wywoływać w odbiorcy doznanie całościowe i umożliwia mu pełne odczuwanie tego, co marka próbuje zakomunikować. I dzieje się tak nie za sprawą jakichś szczególnie wyrafinowanych zabiegów perswazyjnych ale prostych opowieści na temat samego produktu. Bo sam historyjki ukazywane w kampanii w warstwie narracyjnej mogą się wydawać wręcz banalne i ckliwe. Oparte zostały na sprawdzonych – nie tylko w reklamie – schematach i kliszach (motywy uwodzenia, spotkania nieznajomych, trudy budowania relacji, szorstka braterska miłość, dyscyplina i samozaparcie jako droga do mistrzostwa itp.). Wydaje się jednak, że reklamowa sprawność tych opowieści nie tyle tkwi w ich prostej dramaturgii, co w jej sprytnym łączeniu z kontekstem konsumpcji produktu i sposobem jego prezentowania.

W kampanii zadbano więc o zmysłową prezentację cech napoju (beauty shots): sugestywne zbliżenia na dobrze schłodzoną, oszronioną butelkę, wpadające do szklanki kawałki kruszonego lodu, podkreślony grą światła ruch syczących bąbelków, odgłosy musującego napoju. Wszystko to działa na wyobraźnię pobudzając i angażując zmysły. I to właśnie te elementy są najważniejsze w kategorii stworzonej przez Coca Cola. Prezentacja produktu odbywa się w adekwatnym kontekście miejsc, okazji, czasu i warunków konsumpcji. Eksponowane są zatem i podkreślane sytuacje związane z ruchem, zabawą, przebywaniem na świeżym powietrzu lub te które kojarzą się z wysiłkiem czy stresem – wszystkie, te które naturalnie pobudzają i wzmagają potrzebę pragnienia czy orzeźwienia. W relacjach z innymi społecznych produkt pozwala rozładować napięcie, dodaje energii, stymuluje kreatywność lub po prostu pełni funkcję towarzyszącą.

Rodolfo Echeverria – wiceprezes firmy ds. kreacji i działań digital – tłumaczy zmianę strategii erozją poprzedniej komunikacji (platforma „Open Hapiness”) i nadużywaniem przez inne marki pojęcia szczęścia. Podaje przy tym nieco kuriozalne argumenty – np. taki, że skoro nawet Pharrell Williams śpiewa, że jest „Happy” a liczba zapytań na hasło „happy” w Google wciąż wzrasta, to generalnie oznacza, że szczęście stało się już przereklamowane, przestaje być wartością unikalną dla Coli i w ogóle przestaje być ważne dla konsumentów – szczególnie zaś dla pokolenia Millennials (!).

Patrząc jednak na nowe spoty Coca Coli widać, że w słowach tych wiele jest typowej w takich sytuacjach marketingowej egzaltacji, która stanowić ma pseudo-uzasadnienie zmiany formatu kreatywnego. Co prawda szczęście czy radosne poczucie szczęśliwości nie jest w nowej odsłonie komunikowane literalnie ale nie oznacza to, że marka zarzuciła zupełnie opowiadanie o tej wartości. Wszystkie nowe spoty w ten czy inny sposób opowiadają o szczęściu. Jest to szczęście każdemu dostępne, coś co znajduje się w zasięgu ręki, szczęście które można osiągnąć tu i teraz, dostępne w ulotnych codziennych chwilach, które mogą być źródłem radości i zadowolenia. Jak zresztą podkreśla sam Echeverria „Zajmujemy teraz terytorium skromniejsze i mniej pretensjonalne. Picie Coca Coli po prostu sprawia, że chwile codzienności stają się bardziej wyjątkowe. To mogę obiecać”. A ponieważ szczęście nie doczekało się i pewnie nigdy nie doczeka jednej, powszechnie przyjętej i uznanej definicji, to podejście marki można chyba traktować jako jedną z kolejnych propozycji.

Tak na marginesie: co zatem robi Coca Cola w najnowszej kampanii? W zasadzie nic nowego. Po raz kolejny odwołuje się do uniwersalnych i ponadczasowych potrzeb. Po raz kolejny łączy produkt z codziennym doświadczeniem tych, którzy po niego sięgają. Po raz kolejny podstawowe cechy produktu zamienia na proste ale ważne dla konsumentów korzyści. Unika też zadęcia, ideologizowania, zbędnego wyrafinowania czy przeintelektualizowanych komunikatów. I mam wrażenie, że właśnie dzięki takiej prostocie i szczerości dobrze rezonuje z aktualnymi oczekiwaniami (często nie wyrażanymi wprost) i trafia w ogólny nastrój społeczny.

Druga edycja Farmy Inwencji

noreply@blogger.com (Unknown) — Sat, 21 Nov 2015 17:54:00 +0100

Kiedy II edycja Farmy Inwencji (19.11.2015) dobiegała już do końca, a grupa wytrwałych pasjonatów uważnie oglądała i słuchała omawiane przez Bartka Chacińskiego jedno z dzieł niejakiego Kutimana, pomyślałem, że zdecydowanie coś ze mną nie tak. Bo zamiast myśleć o czymś użytecznym i konkretnym - np. wrzucaniu brakujących zdjęć, relacji i wpisów na FB, ja sobie myślałem o pewnym wierszu J. Keatsa. I to była moja główna refleksja po całym tym dniu: żal że musi się już skończyć. Szkoda, że tak krótko i że tak mało.

Ckliwe to, wiem. Ale cóż.

II Farma była skromniejsza i bardziej kameralna w porównaniu do pierwszej edycji. Co nie oznacza, że gorsza – była po prostu inna. Miałem wrażenie, że prowadzący i słuchacze szybko stworzyli unikalną atmosferę wymieniając się dobrą energią. Korzystając z farmerskiej metafory można powiedzieć, że na dobrze przygotowanym gruncie dobrze przyjmowały się gęsto padające ziarna inspiracji.

Pierwszym wystąpieniem była prezentacja Grzegorza Wierchowca: „Zmiany na rynku w kontekście zmian kulturowych. Od antropologicznych teorii do marketingowych inspiracji”. Analizując kulturowe trendy i ich wpływ na kształtowanie i rozwój marek Grzegorz pokazał na czym właściwie polega rola „marketingowego meteorologa” potrafiącego wykorzystać obserwację chaotycznych na pozór zjawisk i symptomów do tworzenia użytecznych hipotez i prognoz. Zwrócił też uwagę na rolę kulturowego kontekstu (w tym: norm, oczekiwań i dylematów) przy formułowaniu marketingowych komunikatów.

foto. Przemysław Borys

Zaraz po prezentacji Grzegorza praktycznym i indywidualnym wymiarem komunikacji zajęła się Gabriela Borowczyk, która poprowadziła mocno angażujący warsztat Sketchnotingu. Uczestnicy mogli poznać potencjał myślenia wizualnego i spróbować własnych sił w kreatywnym notowaniu i formułowaniu idei przy pomocy ręcznie tworzonych rysunków. Gabriela udowodniła też, że nie ma tu wielkich ograniczeń i nawet po krótkim treningu każdy potrafi wyrysować wiele elementów. Z tego, co widziałem kilka osób zastosowało od razu zdobyte umiejętności notując kolejne wykłady w formie wizualnej.

Jarek Spychała, który wystąpił w następnej kolejności był prelegentem podczas pierwszej edycji FI. Tym razem swoje wystąpienie poświęcił epifanii jako analogii do marki „objawiającej się” konsumentom. Tajemnicze rogi na przedstawieniach Mojżesza, symbolika menory, historia Anchizesa i Afrodyty, hinduistyczny Hanuman, Justin Biber i Coca Cola – wszystko to połączone w barwnym filozoficznym dyskursie stanowiła opowieść o uniwersalnych i ponadczasowych formach komunikacji – w starożytności pomiędzy bogami i ludźmi, dziś pomiędzy ludźmi i markami.

Kolejnym tematem była jak najbardziej ludzka skala tworzenia (stwarzania?) i wszystkie związane z nim rozterki i dylematy, a przybliżył ją artysta, plastyk –

Sashka Kanavalau. Sashka dokonał rzeczy odważnej – bo bardzo osobistej – odsłaniając i omawiając poszczególne etapy procesu tworzenia na przykładzie prac nad własną kolekcją „The Monsters”. Przeprowadził wszystkich przez całą drogę: od prowokującej pustką, białej kartki poprzez etapy selekcji, odrzucania, żmudnych zmagań i ciężkiej pracy, aż do finalnego dzieła i sytuacji jego odbioru - wernisażu i kolejnych wystaw.

Semiotyczną analizą kreatywności, tworzenia nowego i innowacji zajęła się w kolejnym wykładzie Paulina Goch-Kenawy. Myślę, że główna teza i wniosek tego wystąpienia zawarte były w zacytowanej przez Paulinę myśli Cesara Cruza: „Art should comfort the disturbed and disturb the comfortable”. Innowacja byłaby tu rozumiana jako twórcza reakcja, znacząca odpowiedź na dręczący i pozornie nierozwiązywalny konflikt kulturowy. Paulina przedstawiła konkretne i bardzo ciekawe przykłady działań marek, które kreatywnie rozwiązują kulturowe dylematy tworząc nową wartość właśnie dzięki chęci zrozumienia kultury, w jakiej funkcjonują i którą współtworzą.

Ukryte znaczenia, symbole i mity często pojawiały się podczas Farmy. Jacek Pawlak i Marek Gawdzik (TestMeToo) także poruszyli kwestię pewnego mitu. Mit zaangażowanego konsumenta został przez nich metodycznie i analitycznie rozłożony na przysłowiowe czynniki pierwsze. Oryginalnym i użytecznym, jak się okazało narzędziem analizy były wątki filmu M. Antonioniego „Powiększenie”. Myślę, że po tym wystąpieniu wiele osób na sali inaczej spojrzało na rozumienie pojęcia „zaangażowanie” w odniesieniu do postaw i działań konsumenckich.

Kwestią zaangażowania zajął się w swoim wystąpieniu kolejny prelegent Farmy: Igor Gałązkiewicz. W tym przypadku chodziło o Art Branding, czyli sposoby angażowania się marek w sztukę. Igor omówił wiele przykładów takich związków (m. in.: Fondazione Prada, Porsche Museum, Vitra Campus, BMW Art. Collection) przybliżając rozumienie Art Brandingu jako specyficznej relacji marek do produktów, projektów, komunikacji czy przestrzeni – własnej lub wykorzystywanej czasowo.

Modyfikacji i lekkiej reorganizacji przestrzeni sali, w której odbywała się Farma (dodatkowy ekran i rzutnik) wymagał następny wykład prowadzony przez Martę Smoleń-Sidyk. Temat jej wystąpienia („Visual Storytelling – jak za pomocą obrazu opowiadać historie na odległość?”) stanowił jednocześnie wybraną przez nią formę przekazu. Wykład Marty odbywał się jednocześnie w budynku Agory oraz za pośrednictwem internetu w Academia Electronica - Instytut Filozofii UJ w Second Life World. Słuchanie Marty i jednocześnie oglądanie jej awatara przemawiającego do wirtualnych słuchaczy przycupniętych na stopniach antycznego amfiteatru pozwalało pełniej rozumieć (bo bezpośrednio doświadczać) podawane treści.

Multimedialność jako forma podawania treści wykorzystana była również przez wspomnianego na początku Bartka Chacińskiego (także prelegent I edycji FI). Bartek niczym wytrwany DJ obsługiwał jednocześnie miksery, laptopy i tablety puszczając fragmenty piosenek i filmów snując jednocześnie fascynującą opowieść na temat muzycznych wynalazków. Np. opowieść o wytwórni Sahel Sounds publikującej składanki z nagraniami na kartach pamięci telefonów komórkowych używanych przez mieszkańców regionu Sahel, związki tego fenomenu z losami agentów przemysłu zbrojeniowego i dramatyczną historią pięknej austriackiej aktorki. Albo opowieść o G. Antheilim - amerykańskim pianiście i kompozytorze polskiego pochodzenia, twórcy wyśmianego przez krytykę lat dwudziestych utworu Ballet mécanique, który jak się okazuje miał niebagatelny wpływ na powstanie technologii, z których korzystamy na co dzień w urządzeniach mobilnych.

Słucham więc sobie kolejnego wystąpienia, chłonę ten niezwykły muzyczny storytelling i nagle dociera do mnie, że to już ostatnie minuty Farmy. Że to już koniec. I to teraz?

Jak to? Szkoda.

Zacząłem tę relację trochę ckliwie, więc tak też zakończę. Pamiętacie może jakimi słowami kończy się „Buszujący w zbożu”?

Jeśli nie, to kończy się tak:

„Dziwna rzecz. Lepiej nigdy nikomu nic nie opowiadajcie. Bo jak opowiecie – zaczniecie tęsknić”.

Opowiedziałem.

Do następnej zatem Farmy.

Tak na marginesie: dziękuję wszystkim osobom, które sprawiły, że II Farma doszła do skutku (Arek, Marcin, Andrzej – uściski!). Ukłony dla SKM/SAR, Partnera Głównego: marki Lotto, podziękowania dla partnerów medialnych: INN Poland.pl, Nowy Marketing i partnerów wspierających: Dream Promotion.

HEURISTICA - projektowanie strategii

noreply@blogger.com (Unknown) — Thu, 5 Nov 2015 19:08:00 +0100

Silna marka to efekt przemyślanej sekwencji działań i spójności założeń na poziomie strategii biznesowej, marketingowej i komunikacyjnej. Silna marka powstaje dzięki dogłębnemu zrozumieniu ludzkich potrzeb i kontekstu, w jakim się one realizują.

Każda marka jest inna, wyjątkowa. Przed każdą stoją wyzwania wynikające z jej specyfiki. Każda potrzebuje indywdualnego podejścia, dopasowanego do jej charakteru
i niepowtarzalności.

Dlatego powstała HEURISTICA.

Jesteśmy think tankiem zadaniowym. Każdy z nas jest niezależnym ekspertem w wąskiej dyscyplinie. W zależności od potrzeby projekty prowadzimy zespołowo lub indywidualnie. Działamy prosto: definiujemy problemy, analizujemy możliwości i znajdujemy rozwiązania.

Naszą główną usługą jest projektowanie i nadzór procesów strategicznych. Strategię rozumiemy tradycyjnie: jako najwłaściwszy dobór i wykorzystanie zasobów dla realizacji wyznaczonych celów. Cenimy minimalizm, klarowność i funkcjonalność. Wierzymy, że dobra strategia, to prosta strategia.

Kiedy możemy być potrzebni?

Potrzebujesz lepszej organizacji procesów działań? Stworzymy plan, pomożemy sformułować cele oraz określić miary postępu i efektywności. Zajmiemy się również nadzorem realizacji.
Twoja marka stoi przed dylematem i mnożą się kolejne wątpliwości. co do kierunku działania? Stworzymy hipotezy i alternatywne scenariusze rozwoju zdarzeń. Zawsze łatwiej jest podejmować decyzję posiadając szczegółową mapę terenu, po którym zamierzamy się poruszać.
Chcesz zainspirować swój zespół, podnieść jego kwalifikacje? Zaplanujemy i przeprowadzimy szkolenia lub warsztaty np. jak rozumieć potrzeby konsumentów lub w jaki sposób generować więcej użytecznych pomysłów.
A może po prostu potrzebujesz skonfrontować swój sposób myślenia na temat wizji rozwoju marki lub potrzebujesz inspiracji z zewnątrz?

Zapraszam do współpracy

Marek Staniszewski

HEURISTICA

Darmowa strategia promocji Krakowa?

noreply@blogger.com (Unknown) — Fri, 25 Sep 2015 11:25:00 +0200

Odważną (i kontrowersyjną zarazem jak się już okazało) decyzję podjął krakowski magistrat zapraszając stu freelancerów do stworzenia strategii promocji miasta na lata 2016-2022. Dwanaście zespołów eksperckich wypracować ma założenia co do promocji Krakowa - w tym zaś określić trzy najważniejsze wydarzenia z życia miasta, które będą w przyszłości nagłaśniane oraz dopasować do nich odpowiednie środki komunikacji.

Kraków (jako marka) potwierdził tym samym swoją wyjątkowość. Wybrał inną, własną drogą, która jako rozwiązanie nowatorskie i odmienne od tych stosowanych rutynowo nacechowana jest też większym stopniem ryzyka, towarzyszą jej liczne niewiadome, a w dodatku wywołuje grymas zniesmaczenia na wielu eksperckich twarzach.

Czy jednak podejmowanie ryzyka nie jest jedną z konstytutywnych cech marek uchodzących za wyróżnialne, unikalne, oryginalne i wyraziste? Czy takie marki jak Apple, Virgin, Nike, Red Bull, Google, Uber, Amazon, Fedex nie podejmują ryzyka i zawsze idą przetartym szlakiem? Przecież to właśnie dzięki sięganiu po nowe rozwiązania, eksperymentom i poszukiwaniom udaje im się tworzyć wyjątkową wartość cenioną później przez konsumentów i odbiorców, intrygować i budzić ich pożądanie.

Co będzie efektem decyzji Krakowa na razie nie wiadomo. Zamiast podnoszenia lamentu i bicia piany proponowałbym więc poczekać na rezultat prac powołanych zespołów i ocenić ich dzieło, kiedy już ujrzy światło dzienne - w końcu to po owocach ich poznacie.

W wybranej przez Kraków formule widzę jednak już teraz kilka atutów, z których trzy najważniejsze to:

- interdyscyplinarność – różnorodność wiedzy eksperckiej i wielowymiarowość reprezentowanych przez nich kompetencji stanowi olbrzymi potencjał i zapewnia bogactwo odmiennych spojrzeń na te same kwestie, think tank dysponuje zwykle dużo większą wyobraźnią niż mono-dyscyplinarni profesjonaliści, crowdsourcing i knowledge sharing sprawdza się w wielu dziedzinach dlaczego więc miałby się nie sprawdzić w tej?

- partycypacja obywatelska – lokalne autorytety i specjaliści pracują w tym przypadku pro bono rozwiązując problemy i zadania własnego miasta, są jego mieszkańcami, mogę czynnie w nim uczestniczyć i decydować o jego losach – pracują więc niejako dla własnej korzyści, a trudno raczej zakładać, że sami siebie chcieliby skrzywdzić...

- lokalność – przedstawiciele lokalnych społeczności mierzą się w tym przypadku z kwestiami, które doskonale znają i z którymi na co dzień obcują, ich stopień znajomości wewnętrznych realiów jest dużo wyższy niż w przypadku zewnętrznych ekspertów, którzy zazwyczaj wiele czasu muszą spędzić na dogłębnych analizach (często zresztą prowadzących do banalnych stwierdzeń).

Nie ma jednak róży bez ognia, jak mawiał klasyk więc warto przy okazji wspomnieć o problemach, które mogą się pojawić w zarządzaniu takim modelem działania. Moim zdaniem najważniejsze z nich to:

- dobór i selekcja wolontariuszy – ważne czy w procesie rekrutacji dobrze określono ich motywacje i powody zaangażowania; jeśli ktoś z nich kierował się głównie np. chęcią autopromocji, liczy na przyszłe zatrudnienie, czy oczekuje, że odniesie korzyści finansowe na etapie realizacji konkretnego działania operacyjnego, to taki freelancer będzie raczej mało użytecznym kooperantem,

- motywacja i zaangażowanie w procesie – wiele wskazuje na to, że przy krótkoterminowych „zrywach” i jasno umiejscowionych w czasie pracach dla dobra wspólnoty lokalnej łatwiej jest utrzymać dyscyplinę i zaangażowanie (np. robimy jedną burzę mózgów, malujemy szkołę, organizujemy jakąś zbiórkę itp.); w tym przypadku zakładam, że prace będą trwały dłużej, co wymagać będzie dużej inwestycji czasu i zaangażowania ze strony urzędników zlecających i nadzorujących proces; utrzymanie porządku i dynamiki działań na pewno będzie stanowiło wyzwanie,

- jasna wizja co chcemy osiągnąć – kierowanie takim procesem wymusza przygotowanie konkretnej ramy działań i jasnej odpowiedzi na pytania w rodzaju: co jest naszym celem, jak będziemy mierzyć postęp prac, co ma być wymiernym efektem poszczególnych etapów, jakie są konkretne zadania poszczególnych grup?

- rola liderów – wyznaczanie priorytetów, dokonywanie syntezy, podsumowania, a w końcu decyzyjność okażą się ważnymi elementami całego procesu; osoba kierująca i spinająca prace zespołów na pewno będzie musiała się wykazać z jednej strony pewną dozą charyzmy, merytoryczności i przekonania co do wizji prac zespołu (by właściwie zarządzać w czasie jego energią), z drugie zaś otwartością, zdolnościami koncyliacyjnymi, umiejętnością wypracowania konsensusu i uzgadniania wspólnego stanowiska; utrzymanie motywacji i zaangażowania w dłuższym czasie tak różnorodnej grupy może być nie lada wyzwaniem,

- transparentność – w przeciwieństwie do metod standardowo wykorzystywanych przy pracach nad strategią promocyjną (społeczność dowiaduje się, że odbył się jakiś przetarg, a post factum konfrontowana jest z efektami decyzji urzędników) wybrana procedura posiada cechy dialogu społecznego; warto więc rozważyć dodatkowe mechanizmy partycypacyjne - choćby najprostsze np. wykorzystanie social media dla społecznego wglądu w materiały, dyskusji czy głosowań nad wynikami poszczególnych etapów prac.

Tak na marginesie: Kraków to bardzo silna marka (wciąż jedna z najsilniejszych w Polsce i de facto jedyna polska marka miasta faktycznie rozpoznawalna na świecie – zob. np. wyniki tych badań). Oferta kulturowa i turystyczna Krakowa jest na tyle bogata, że szczerze mówiąc naprawdę trudno tu coś chyba spieprzyć. I tak bez względu na to, co zostanie finalnie wypracowane, żadna strategia promocyjna marce tej raczej krzywdy większej nie zrobi (!).

Mam nadzieję, że pomimo chwilowych kontrowersji i wątpliwości oraz przyszłych trudności (a na pewno takowe się pojawią) wolontariusze stworzą w końcu świetną strategię, czego im niniejszym serdecznie życzę i trzymam kciuki za wynik tego eksperymentu.

Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska.

Eliyahu Goldratt i strategiczne wątpliwości.

noreply@blogger.com (Unknown) — Thu, 9 Jul 2015 20:33:00 +0200

Eliyahu M. Goldratt (1947-2011), izraelski fizyk, twórca stosowanej w zarządzaniu teorii ograniczeń – TOC (theory of constraints) uważał, że najważniejszym jego dziełem była napisana pod koniec życia książka pt. „The Choice” [1] (2008). To właśnie w tej pozycji rozwijaną przez lata teorię TOC przenosi na metapoziom pokazując w jaki sposób może się ona stać czymś więcej niż metodą zwiększania zyskowności przedsiębiorstw, a mianowicie filozofią życia.
Ciekawa jest sama formuła książki. Jest to zapis rozmowy toczonej pomiędzy córką (Efrat Goldratt-Ashlag), która chce zrozumieć geniusz ojca i jednocześnie poznać receptę na wykorzystanie życia w pełni, oraz nim samym. Przypomina to nieco sokratejski dialog, w którym jedna ze stron (w tym przypadku Goldratt) wydobywa mądrość tkwiącą w rozmówcy poprzez szereg pytań i wskazówek - nic nie narzucając, a jedynie wspierając samodzielne dotarcie do prawdy i jej „przyjście na świat” (tzw. majeutyka). Sam wywód jest na tyle klarowny i tak skonstruowany aby czytelnik jak najłatwiej mógł przyswajać kolejne porcje wiedzy. Pod tym względem „The Choice” czyta się równie gładko jak np. „Rozprawę o metodzie” Kartezjusza.

Goldratt pyka więc fajkę, popija z kubka gorącą kawę i pomiędzy kolejnymi spotkaniami z córką podsyła jej raporty z konsultacji prowadzonych dla konkretnych firm. Analizując zastosowane tam przez ojca podejście i sposób rozumowania pozwalający rozwiązywać biznesowe problemy Efrat stopniowo odkrywa założenia całego systemu, który potraktować można jako filozoficzną propozycję odpowiedzi na pytanie: „jak żyć?”.

Goldratt wychodzi z założenia, że aby cieszyć się pełnią życia należy korzystać z wolności wyboru. Ta z kolei powiązana jest z naszą zdolnością do rozpoznawania sytuacji, które mogą być potraktowane jako dające się wykorzystać szanse. Świat wciąż podsuwa nam wiele możliwości i okazji (w czym zresztą możemy mu dopomóc i nie musimy zdawać się wyłącznie na ślepy los), które właściwie rozpoznane i wykorzystane przynosić mogą kolejne znaczące osiągnięcia. Jeśli dodatkowo jesteśmy wystarczająco odporni na porażki i potrafimy współpracować z innymi, to możemy w pełni wykorzystywać pojawiające się możliwości, pokonywać kolejne przeszkody i realizować coraz bardziej ambitne cele. Podstawą jest odpowiednie nastawienie poznawcze i zdolność jasnego myślenia, która w dużej mierze opiera się na ciągłym poszukiwaniu, odkrywaniu i analizie związków przyczynowo-skutkowych.

W pełnym wykorzystaniu potencjału jasnego myślenia najczęściej przeszkadzają nam wg Goldratta cztery kluczowe blokady, które należy sobie uświadomić i pokonać. Są to:

1. Przekonanie o tym, że rzeczywistość jest złożona.

2. Traktowanie konfliktów jako faktów, z którymi należy się pogodzić.

3. Obwinianie innych lub traktowanie okoliczności zewnętrznych jako usprawiedliwienie niepowodzenia.

4. Przekonanie, że „już wiem”, „znalazłem finalne rozwiązanie”.

Rzeczywistość jest złożona?

Postrzeganie rzeczywistości, jako nadmiernie skomplikowanej może stanowić jedną z głównych barier klarownego myślenia i skutecznego działania. Goldratt proponuje aby zwalczać to przekonanie przyjmując założenie Nieodłącznej Prostoty (Inherent Simplicity). Przywołuje tu słowa Newtona, który mawiał, że „Natura valde simplex et sibi consona.” (Natura jest w sobie niezwykle prosta i pełna harmonii). Należy więc odkrywać jej prawa podstawowe wciąż zadając pytanie „dlaczego” i próbując dotrzeć jak najgłębiej, do podstawowych przyczyn tego, co obserwujemy. To właśnie tu ukryte bywają proste odpowiedzi wyjaśniające najbardziej złożone zjawiska.

Skomplikowane sytuacje można zazwyczaj sprowadzić do jednego, najważniejszego problemu, z którym będziesz się mierzyć. Ponieważ wszystko opiera się na związkach przyczynowo-skutkowych twórz mapę rzeczywistości rozpoczynając od skutków i cofając się do kolejnych przyczyn. Na pewnym poziomie zauważysz, że przyczyny konwergują – niewielka ich ilość będzie odpowiadać za dużą ilość efektów. Stopniowo rozszerzaj pole poszukiwań i staraj się znaleźć przyczyny pierwotne. Znajdując je stawiaj hipotezy i poszukuj innych przewidywalnych skutków danej przyczyny dających się potwierdzić obserwacyjnie. Im więcej przewidywalnych skutków możesz zweryfikować, tym wyższa wiarygodność badanych przyczyn (por. zasada falsyfikowalności K. Poppera).

Pogodzić się z konfliktem?

Natura jest pełna harmonii i nie występują w niej sprzeczności. Większość zaś problemów, z którymi się borykamy wynika z jakiegoś rodzaju konfliktu – np. sytuacji, kiedy sami chcemy jednocześnie osiągać wykluczające się wzajemnie cele, różne strony chcą realizować cele wzajemnie sprzeczne, w sytuacji gdy to, czego chcemy jest sprzecznością.

Bardzo często rozwiązujemy konflikt poprzez poszukiwanie akceptowalnego kompromisu. Takie rozwiązanie może jednak stanowić rodzaj rezygnacji, ustępstwa z jakiegoś zamierzenia, zmniejszenie oczekiwań lub redukcję jakiejś potrzeby. Zły kompromis może też powodować niezamierzone, negatywne skutki uboczne. Optymalizacja to zdaniem Goldratta marnowanie czasu na poszukiwanie „najlepszego” kompromisu. Każdy konflikt można rozwiązać – zazwyczaj poprzez zmianę podstawowych założeń.

Zły kompromis przynosi zwykle niepożądane efekty. Rozwiązując problem ustal co jest kluczowym konfliktem (nie marnuj energii – rozwiązywanie małego lub wielkiego problemu pochłania podobną ilość energii). Nie próbuj też czarować rzeczywistości i kamuflować prawdziwych problemów i niedogodności np. nazywając jakimś eufemizmem. Każdy konflikt może być rozwiązany jeśli zidentyfikujesz jakieś fałszywe założenie i spróbujesz je zmienić. Jeśli rozwiązanie istnieje, to ktoś wcześniej czy później musi je znaleźć. Jeśli nikt jeszcze na nie wpadł, to prawdopodobnie istnieje jakieś blokujące założenie, traktowane jako fakt, z którym się nie dyskutuje.

Inni są wszystkiemu winni?

Jeśli coś idzie nie tak i przeszkody w realizacji celów zaczynają się piętrzyć lub ponosisz porażkę, nie należy szukać winnych na zewnątrz. Podobnie jak nie należy tłumaczyć czy usprawiedliwiać własnych niepowodzeń wskazując na czynniki zewnętrzne, niefortunne zbiegi okoliczności itp.

Z założenia o harmonii natury wynika również to, że relacje z innymi (i sobą samym) powinny pozostawać w równowadze. Jest to warunek dobrego współdziałania (zarówno z innymi, jak i z otoczeniem). Harmonia istnieje w relacjach lub można do niej doprowadzić ale najczęściej nie wkładamy odpowiedniego wysiłku aby z tego skorzystać.

Rozwiązywanie konfliktu przez poszukiwanie kompromisu gdy przysłowiowy tort jest mały prowadzi do sytuacji „wygrany-przegrany” (to naturalne, że każdy chce zadbać o własny interes, co jednak nie oznacza, że ma wyłącznie egoistyczne oczekiwania wobec innych). Sztuka polega na tym by w takiej sytuacji pomyśleć jak ten tort powiększyć zamiast szukać sposobu by wyszarpać dla siebie jak największą część.

Ludzie są z natury dobrzy i kierują nimi dobre intencje. W sytuacji kiedy nie możemy znaleźć dobrego kompromisu, nie mamy wiele do stracenia a bardzo dużo do zyskania jeśli wybierzemy strategię „wygrany-wygrany”. Jest to możliwe wyłącznie wtedy, gdy obie strony nie będą ukrywać ani zaniżać swoich prawdziwych oczekiwań i kamuflować własnych problemów. Ważna jest również empatia. Trudno jest zbudować harmonijną relację z tymi, na których ci nie zależy. Pomyśl o korzyściach tej drugiej strony i wygranej, która może być maskowana jako jej nierozwiązany a zakamuflowany problem.

Znalazłeś już rozwiązanie?

Goldratt wielokrotnie udowadnia w „The Choice”, że poszukując rozwiązania problemu nigdy nie należy spoczywać na laurach albo stawać w pół drogi. Jeżeli wydaje nam się, że właśnie znaleźliśmy sposób zwiększenia skuteczności, produktywności czy zyskowność, to nigdy nie powinniśmy na tym poprzestawać i zatrzymywać się w tym miejscu tylko wytrwale posuwać się dalej. Często jednak wolimy zadowolić się pozornym, jak się okazuje rozwiązaniem tylko dlatego, że je w ogóle znaleźliśmy.

Zawsze jest możliwy jakościowy skok w skuteczności działania, ale nigdy nie zaniżaj swoich oczekiwań. Ciągle podnoś sobie poprzeczkę i stawiaj coraz bardziej ambitne cele. Jeśli znalazłeś sposób by rozwiązać jakiś problem albo zrobić coś lepiej, to jest to dopiero początek drogi. Nie zadowalaj się komfortem wynikającym z takiej sytuacji. Dokonaj teraz rewizji swoich założeń w stosunku do tego, co możesz osiągnąć i szukaj dalej.

The Sky is Not the Limit.

W całym procesie Goldratt podkreśla wagę intuicji i emocji wskazując na silne powiązanie w triadzie: EMOCJE – INTUICJA – LOGIKA. Najważniejsze fakty i informacje są w zasięgu ręki, a pierwsze założenia tworzymy posiłkując się intuicją (wspieraną własnym doświadczeniem). Skupienie się na głównym problemie i korzystanie z reguł jasnego myślenia (głównie poprzez poszukiwanie związków przyczynowo-skutkowych) intensyfikuje emocjonalne zaangażowanie i wzmacnia intuicję.

Inną ważną kwestią jest eksperyment i testowanie prototypów rozwiązań (nowa inicjatywa jest w pewnym sensie propozycją rozwiązania problemu) – pozwala to zweryfikować stawiane hipotezy lub wprowadzać kolejne usprawnienia i zwiększać skuteczność.

Myślę, że goldrattowski system może być nie tylko podstawą do refleksji w rodzaju „jak cieszyć się pełnią życia”, ale też stanowi ciekawą inspirację dla strategów i plannerów borykających się na co dzień z problemami strategii marki czy strategii komunikacji. Mam wrażenie, że jest to system na tyle całościowy, a jednocześnie na tyle prosty, że można go bezpośrednio zaadaptować i potraktować jako jedną z metod pracy przy rozwiązywaniu konkretnych problemów.

Może to właśnie ta, nierozpoznana jeszcze szansa?

Tak na marginesie: sposób podchodzenia do rozwiązywania konfliktów (znoszenia sprzeczności) proponowany przez Goldratta warto porównać z metodą opracowaną przez H. Altszullera (zob. wpis „Algorytm sukcesu jest jak zając”). Myślę, że podejście Altszullera i zidentyfikowane przez niego heurystyki (Rozdrobnienie, Separacja, Asymetria, Przesada, Inny wymiar itd.) mogą być ciekawym uzupełnieniem opisanego wyżej procesu.

Zob. rownież wpis: "Chcesz rozwiązać każdy problem? Spójrz na koniec".

[1] Pisząc notatkę korzystałem z wersji „The Choice” na Kindle. Zainteresowani mogą nabyć polskie wydanie – np. „Wolność wyboru”, Eliyahu M. Goldratt, Efrat Goldratt-Ashlag, wyd. Mint Books, 2011.

Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska.

Zdrowy rozsądek - tylko, czy aż?

noreply@blogger.com (Unknown) — Sun, 5 Jul 2015 20:15:00 +0200

Dziękuję organizatorom Forum Brandingu (30.06.15) za zaproszenie do udziału w tym wydarzeniu i możliwość zabrania głosu w temacie (chyba po raz pierwszy udało mi się zmieścić w czasie, a to za sprawą dyskretnego monitorka, który odliczał szybko biegnące minuty).

Nie udało mi się za to uczestniczyć w całości konferencji, ale nawet ta część, na której byłem okazała się inspirująca. Wysłuchałem wypowiedzi Macieja Szczechury (Getin Noble Bank), Anny Jakubowskiej (Coca Cola), Marka Kapuścińskiego (P&G), Krzysztofa Folty (TIM), Wojciecha Mierowskiego (BNA), Michała Kuczyńskiego (KP – Żubr), Małgorzaty Rokity (P&G) oraz Jakuba Tabędzkiego (Redexperts).

Na pewno interesujące było przysłuchiwanie się występującym obok siebie przedstawicielom największych, międzynarodowych korporacji FMCG oraz właścicielom lokalnych przedsiębiorstw usługowych działających w sektorze B2B. Ich podejście do marki w biznesie okazuje się zaskakująco zbieżne pomimo, że pochodzą z tak odległych na pozór światów.

Fot. Wyraz rozdziawienia, gdy przepytywany przez redaktora Krzysztofa Ratnicyna prelegent nagle sobie przypomina, że musi dziś jeszcze kupić kosę i osełkę.

Żadna recepta ani gotowy przepis na budowanie brandów niestety (albo na szczęście) się nie pojawiły (zob. Niezmienne prawa gotowania makaronu). Słuchając jednak poszczególnych wypowiedzi i wymieniając uwagi z uczestnikami w tzw. kuluarach doszedłem do wniosku, że wyłuskując najdobitniejsze stwierdzenia można się pokusić o rekonstrukcję i syntezę tego, co usłyszałem, w praktyczne zalecenia jak silną markę dziś budować. Brzmiałyby one mniej więcej tak:

miej jasną misję i działaj w słusznej sprawie – niezależnie od tego czy dostarczasz na rynek produkty, usługi, czy też idee, rób przede wszystkim to, co dla ludzi ważne, co przynosi społeczny pożytek i ma konkretną wartość –poprawia jakość życia albo pomaga budować lepsze relacje z innymi,
prawdziwie angażuj się w to, co robisz; działaj z pasją – wkładaj w to serce i zarażaj pozytywną energią swoich pracowników, partnerów handlowych, czy w końcu samych konsumentów,
nieustannie (i wręcz maniakalnie) dbaj o jakość tego, co tworzysz – ciągle podnoś sobie poprzeczkę, nie zaniżaj swoich oczekiwań, wciąż poszukuj sposobów i rozwiązań jak coś zrobić lepiej, sprawniej, bardziej efektywnie itp. (zawiera się w tym również ciągła inwencja i innowacja)
składaj tylko te obietnice, których możesz dotrzymać – zaufanie twoich klientów buduje się powoli i bazuje wyłącznie na ich doświadczeniach, a nie twoich deklaracjach
komunikując się z konsumentami/klientami nie zapominaj o słuchaniu ich potrzeb i preferencji, zadbaj o kontakt emocjonalny i bądź tam, gdzie jest to najbardziej adekwatne.
ryzykuj – jeśli w coś mocno wierzysz, to walcz o to i podejmuj działanie pomimo niepewności czy sceptycyzmu innych, eksperymentuj, poszukuj nowych dróg, nie bój się porażek.

Mam wrażenie, że powyższe potwierdza jedynie tezę postawioną we wpisie Niezmienne prawa... Nie ma tu żadnych „praw”, jest natomiast zestaw zdroworozsądkowych zaleceń, na tyle zresztą uniwersalnych, że odnoszą się nie tylko do marek (firm, państw czy miast) ale w ogóle do ludzkiego postępowania. Zasady te niewiele się różnią od wskazówek udzielanych przez trenerów personalnych czy tych od ‘life coachingu’.

Z drugiej strony, czy zalecenia takie muszą być oryginalne i odkrywcze? Czy muszą być skomplikowane i zawinięte w bełkot korporacyjnej nowomowy?

Może wystarczy, że są skuteczne?

Nie wiem. Pójdę sprawdzić jak tam makaron.

Tak na marginesie: czytam właśnie „The Choice” E. M. Goldratta i znajduję tam ciekawą konstatację. Otóż jedną z kluczowych blokad jasnego i logicznego myślenia jest traktowanie rzeczywistości jako nadmiernie złożonej. Tymczasem im bardziej skomplikowane wydają się okoliczności i dana sytuacja, tym prostsze okazuje się rozwiązanie problemu. Wszystkie niezbędne fakty znajdują się zazwyczaj w zasięgu ręki i nie ma potrzeby aby silić się na poszukiwanie skomplikowanych wyjaśnień. Zamierzam wrócić jeszcze do tej lektury przy najbliższej okazji.

Więc to by było na tyle.

Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska.

Krew, zdechłe koty, drony i marketing

noreply@blogger.com (Unknown) — Mon, 15 Jun 2015 11:05:00 +0200

Na temat spodziewanej inwazji dronów pisałem dwa lata temu na blogu HBR. Temat przypomniał mi się niedawno, kiedy siedząc na ławce w parku i wygrzewając w słońcu kości próbowałem coś poczytać. Skończyło się na próbowaniu, bo jakiś gówniarz (przepraszam, przedstawiciel pokolenia milenials) uparł się, żeby poćwiczyć przeloty swoim nowym Parrotem właśnie nad moją głową. Wychodziło mu to coraz sprawniej więc zamiast męczyć kiepską książkę (nic godnego polecenia: branding-śmending coś tam, coś tam w miękkich okładkach) postanowiłem chwilę poguglać i sprawdzić co tam słychać w dronim świecie.

Pierwsze co znalazłem to zdjęcie obryzganego krwią Enrique Iglesiasa, który na własne życzenie pokaleczył palce dronem, który robił mu foty w czasie koncertu. Wypadek niegroźny ale scena idealna na spragnione newsów prasowe czołówki. Incydent miał miejsce w Tijuanie więc nie wykluczone, że był to dron meksykańskich przemytników, którzy używają tych zabawek do przerzucania metaamfetaminy przez granicę z USA. Tamtejsza mafia korzysta również z dronów do przemytu broni i narkotyków na tereny więzienne. Przestępcy jak widać dosyć szybko adoptują nowe gadżety.

To właśnie nielegalne korzystanie z dronów (pomijam zastosowania militarne) przyciąga najczęściej uwagę mediów. W kwietniu b.r. cały świat obiegły zdjęcia drona zabezpieczanego przez policję na dachu rezydencji Shinzo Abe - premiera Japonii. Mały bezzałogowiec wylądował tam z podejrzanym ładunkiem - butelką skażoną pyłem radioaktywnym. Początkowo sądzono, że to zamach, szybko jednak wyszło na jaw, że jest to nowa forma protestu - tym razem przeciwko rządowym planom powrotu do produkcji energii jądrowej.

A co w samym marketingu?
Tutaj, jak się okazuje powoli, ale nieubłagalnie zachodzi "nieziemska" rewolucja. Przynajmniej w świecie reklamy. Jej klimat najlepiej chyba oddaje reklama wprowadzająca 3DR - model solo, określanego jako "pierwszy inteligentny dron". Cała historia zaczęła się w 2007 roku, kiedy Chris Anderson (dziennikarz New York Times i redaktor miesięcznika Wired) zbudował z swoim dzieckiem na kuchennym stole drona korzystając z zestwu Lego Mind Machine. Składając latającą maszynę Anderson pomyślał wtedy, że właśnie uczestniczy w jakiejś ważnej zmianie, która właśnie się rozpoczyna i obejmie swoim zasięgiem wiele dziedzin życia. Postanowił wówczas lepiej zbadać temat i w ten sposób dotarł do Jordi Munoza - meksykańskiego (sic!) dziewiętnastolatka, który zajmował się przerabianiem kontrolerów Wii Ninntendo w wielofunkcyjne piloty. Anderson wspólnie z Munozem zakładają 3D Robotics, gdzie współpracujący na zasadzie crowdsourcingu wolontariusze tworzą uniwersalny kod autopilota APM (ArduPilotMega). Firma nawiązuje następnie współpracę z mieszczącym się w Zurichu instytutem inżynierii - takie połączenie sił pozwala rozwinąć Pixhawk - otwartą platformę dla kontrolerów a następnie technologię "foloow me".

Wszystko wskazuje na to, że 3DR to przedsięwzięcie skazane na sukces. Popyt na drony wykorzystywane w celach rozrywkowych czy komercyjnych rośnie błyskawicznie na całym świecie. Już nie tylko profesjonaliści ale też amatorzy chcący np. robić fotografie "z lotu ptaka" coraz chętniej korzystają z dronów. Wykonywane przy ich użyciu zdjęcia ślubne, filmy czy fotografie okolicznościowych imprez nie wiedzieć kiedy stały się popularnym standardem. Pasjonaci i hobbyści filmują tak m. in. wydarzenia sportowe - szczególną popularnością cieszy się rejestrowanie w ten sposób wyczynów snowboardzistów czy golfistów. Naprzeciw rosnącym oczekiwaniom konsumentów wychodzą również marki - dobrym przykładem może być Akademia Nikona, w ramach której prowadzone są warsztaty fotografowania i filmowania z dronów.

Coraz powszechniejsze drony stają się też powoli ikonami kultury popularnej. Kiedy duński artysta Barta Jansen stwierdził że jego ulubiony kot Orville dokończył właśnie żywota, postanowił twórczo wykorzystać ciało zwierzaka konstruując wraz z Arjenem Beltmanen Orvillecopter. Czworonóg za życia maniakalnie wręcz uwielbiał ptaki - teraz zaś dzięki zamianie w koto-drona pupil artysty sam może sobie z nimi polatać i to bez żadnych życiowych ograniczeń. Pierwszy publiczny lot Orvillecoptera odbył się podczas Kunstrai Art Festival w Amsterdamie wzbudzając w krytykach sztuki mieszana uczucia. Krytycy, jak to krytycy, stwierdzili, że pomysł jest nie tylko dziwaczny ale też niesmaczny i po prostu niedorzeczny. Osobiście idę o zakład, że Orville byłby zupełnie odmiennego zdania.

Ponieważ zdechły kot zamieniony w kotokopter nie każdemu przypadnie do gustu warto dla równowagi przywołać inne zastosowanie drona - na przykład w roli Amora tudzież Kupidyna. Właśnie w takiej funkcji dron został wykorzystany w akcji 'Love is in the air' (#cupidrone) zorganizowanej przez holenderską Izbę Kwiaciarzy w mieście Romea i Julii - Veronie. Popatrzcie zresztą sami:

A tu z kolei Brazylia i wykorzystanie dronów w bardziej tradycyjny sposób. Tradycyjny bo łatwo można sobie wyobrazić, że zamiast dronów fruwają tu napełnione helem baloniki. Sprawcami zamieszania w biznesowej dzielnicy Sao Paulo - takim odpowiedniku stołecznego Mordoru - była marka Camisaria Colombo - sieci sklepów z koszulami. W ten właśnie sposób uwięzionym w biurowcach japiszonom komunikowano w ubiegłym roku zalety oferty z wyprzedażowej kolekcji z okazji Black Friday.

Przyciągający uwagę dron może zastąpić nie tylko balonik ale nawet kelnera. Z takiego założenia wyszli właściciele brytyjskich restauracji sushi o wdzięcznej nazwie YO! Obsłudze pozostało jedynie opanować umiejętność kierowania ruchem latających robotów za pomocą prostej aplikacji na iPadzie. Latający kelner zachęcający przechodniów do próbowania wybranych pozycji z menu ma też nad swoim żywym odpowiednikiem tą zaletę, że nie robi głupich znudzonych min i nie trzeba się martwić o napiwki.

A to już pomysł rzec by można nieco wyższych lotów. Idea stworzona dla marki Dove przez agencję F.biz. Operator namierza na ulicach Rio de Janeiro kobiety w zaawansowanej ciąży lub matki małych dzieci i dostarcza zaskoczonym rodzicom sample produktów dla niemowląt. Słodziutkie, nieprawdaż?

Namierzanie przez drona konsumentów, których chcemy zaskoczyć naszą spektakularną (i rzecz jasna efektywną) akcją marketingową może się odbywać nie tylko poprzez operatora ale także w sposób automatyczny. Nad ciekawym rozwiązaniem tego rodzaju pracuje firma AdNear z Singapuru. Technologia bazuje na prostych założeniach. W niemal każdej kieszeni lub dłoni konsumenta spoczywa dziś smartfon, który chcąc się połączyć z siecią wi-fi wysyła cyklicznie tzw. ‘probe request’ (ramki rozgłoszeniowe) - próbki sygnału szukające najbliższego punktu dostępowego. Próbki te zawierają instalowany fabrycznie unikalny numer (media access control address), który może być wychwytywany przez czujniki bezprzewodowe lokalizujące położenie indywidualnego urządzenia. Umieszczenie takich czujników w dronie pozwala mu identyfikować i ‘targetować’ konsumentów poruszających się po ulicach, jadących samochodem czy przechadzających po centrum handlowym. Namierzonemu w ten sposób użytkownikowi możemy wysyłać personalizowane komunikaty adekwatne do jego położenia i kontekstu, w jakim znajduje się w danej chwili.

Nieco inne możliwe zastosowanie dronów (w dodatku nieco większych) zaproponowała firma Ericsson prezentując niedawno prototyp Drone Bose 3000. Ten designerski bezzałogowiec w zamierzeniu służyć może do przenoszenia całych modułów kontenerowych dzięki czemu być może znajdzie zastosowanie w promocjach i wyprzedażach wykorzystujących model pop-up-retail.

Drony już dziś stanowią dla marketerów wdzięczną inspiracją i wnoszą coraz więcej pozytywnego zamieszania do świata marek. Możliwe sposoby ich wykorzystania i zastosowania to jedynie kwestia wyobraźni, a jak mawiał Edison: "Żeby coś wynaleźć, wystarczy odrobina wyobraźni i sterta złomu".

Ciekawe, że o kocim truchle nic nie wspomniał.

Tak na marginesie: a co do samej wyobraźni, to być może już w najbliższej przyszłości to właśnie dzięki niej sterować będziemy większością domowych urządzeń, w tym również dronami. Julie Smicinski z amerykańskiego Mercyhurts University zaprezentowała w kwietniu tego roku wyniki eksperymentu polegającego na kierowaniu ruchem drona przy pomocy... umysłu. Korzystając z systemu NeuroSky, czyli zestawu czujników biometrycznych do pomiaru aktywności fal mózgowych oraz obsługującej go aplikacji, Smicinska bezproblemowo pokierowała w lotem małego drona.
Ponieważ potrzebny jest do tego nie tylko dron, ale też umiejętność skupienia się i koncentracji rozwiązaniu nie wróżę zbyt różowej przyszłości
Bo kto dziś potrafi się skupić na czymkolwiek. I w zasadzie po co?

Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska.

Niezmienne prawa gotowania makaronu

noreply@blogger.com (Unknown) — Tue, 12 May 2015 21:54:00 +0200

lepiej jest użyć najlepszego makaronu, niż tego gorszej jakości,
nie gotuj makaronu jak inni – ugotuj po swojemu,
jeśli skoncentrujesz się na tym co robisz, to dobrze ugotujesz makaron,
zadbaj o satysfakcję tych, którzy będą jedli gotowany przez ciebie makaron,
czym dłużej zajmujesz się gotowaniem makaronu, tym większe zdobędziesz doświadczenie i ugotujesz go lepiej,
gotując ciągle makaron nabierzesz w końcu chęci by ugotować także coś innego,
musisz zrezygnować z podgrzewania bigosu, jeśli w tym samym czasie i w tym samym garnku chcesz ugotować makaron,
przygotuj się na to, że czasem twój makaron nie wyjdzie tak, jakbyś sobie tego życzył,
nie ugotujesz dobrze makaronu bez wody a już na pewno bez makaronu,
nieważne jak ugotujesz makaron – ważne co ludzie o nim pomyślą i powiedzą.

No i co powiecie znajdując taki tekst na stronie kogoś, kto chciałby prowadzić blog o gotowaniu? Wróżycie mu sukces? A może miałby waszym zdaniem szansę stać się „ekspertem”, z czasem może nawet „guru”, w kwestiach gotowania?

Pytania retoryczne – stwierdzicie. I macie rację.

Bo czym innym jest konkretna umiejętność, wiedza, czy ekspertyza, a czym innym tzw. marketingowe teorie. Powyższe „mądrości” to oczywiście parafraza wybranych „niezmiennych praw marketingu”, które w różnych ilościach i wariantach znaleźć można w niezliczonych książkach, artykułach i opracowaniach na ten temat.

O ile jednak w przypadku tak prostej, zdawałoby się, czynności jak gotowania makaronu „prawa” te brzmią kuriozalnie lub wręcz idiotycznie, o tyle w przypadku marketingu przyjmowane są zupełnie na serio i z pobożnością przynależną wiedzy objawionej.

Dlaczego tak się dzieje? – zapytacie. Nie mam zielonego pojęcia - odpowiem.

Ale tak już jest. I zagadką pozostanie dlaczego ciągle znajduje się tylu naiwnych, którzy nie tylko wierzą w tego rodzaju banialuki, ale też skłonni są za ich słuchanie płacić.

A może się jednak mylę? Może wykazuję jakąś patologiczną arogancję? Sami zresztą spróbujcie oceńcie wartość poznawczą i użyteczność poniższych „praw” (przykładowe myśli wyjęte z poczytnych „klasyków” tzw. teorii marketingu):

- prawo pierwszeństwa – jeśli jesteś w czymś pierwszy, to możesz odnieść sukces,

- prawo percepcji – marketing to nie walka produktów ale wyobrażeń na ich temat,

- prawo koncentracji – dobrze jest się na czymś skoncentrować,

- prawo perspektywy – działania marketingowe działają dopiero po jakimś czasie,

- prawo rezygnacji – należy coś poświęcić, aby coś innego zdobyć,

- prawo nieprzewidywalności – właściwie nic się nie daje przewidzieć…

Itd., itp.

Mocne są te prawa (to był sarkazm). Przyznacie, że „wiedzę” tego rodzaju (zupełnie za darmo) z wielką chęcią przekaże wam wasza babcia. Moja dodałaby do tego kilka innych uniwersalnych i „niezmiennych praw” w rodzaju: „Jak się nie ma miedzi, to się na dupie siedzi” (to byłby np. odpowiednik „prawa zasobów”), „Baba z wozu, koniom lżej” (nowe prawo – powiedzmy: wydajności), „Obiecanki cacanki, a głupiemu radość” (może prawo iluzji?), „Ni pies, ni wydra” (prawo jednoznaczności?), „Przyjdzie koza do woza” (prawo atrakcyjności), „Lepiej z mądrym zgubić niż z głupim znaleźć” (nazwijmy to prawem komfortu), „Łatwiej kijek obcienkować…” (prawo procesów nieodwracalnych? ) i w końcu moje ulubione: „Co ślepemu po oczach?” (prawo zdrowego rozsądku).

Pozdrawiam w tym miejscu serdecznie moją babcię Eugenię!

Cała marketingowa „teoria”, jeśli jej się przyjrzeć przez chwilę, składa się właściwie z trzech kategorii „praw”. Są to aksjomaty, tautologie i toposy.

Aksjomaty, czyli stwierdzenia nie wymagające żadnych dowodów, uznane z góry za prawdziwe i będące podstawą do kolejnych twierdzeń („dobrze jest mieć silną markę”, „trzeba budować własną kategorię”, „silna marka, to skoncentrowana marka”). W przypadku marketingu są najczęściej wynikiem olśnienia albo natchnienia. Kolene pokolenia mają poszukiwać dowodów na ich prawdziwość.

Tautologie, czyli zdania prawdziwe przez to, że objaśniają same siebie, nie poszerzając w żaden sposób naszej wiedzy i/lub oderwane zupełnie od doświadczenia. Słysząc o tzw. „prawie drabiny” (naprawdę jest takie marketingowe prawo i brzmi ono mniej więcej tak: „twoja strategia, zależy od miejsca jakie zajmujesz”). Dowiadujemy się tu tyle, co ze stwierdzenia, że „trójkąt to figura trójkątna”. Samo pojęcie „strategia” zawiera w sobie założenie o relacyjności czy też względność środków w stosunku do zakładanych celów i kontekstu, w jakim mogą być wykorzystane.

Podobnie z „prawem wyłączności” („jedno zawłaszczone pojęcie, skojarzenie nie powinno się w umyśle konsumenta kojarzyć z dwoma różnymi firmami”). Redundancja w najczystszej postaci.
Zdarzają się tu również swoiste pleonazmy („wyróżnialna marka”, „przewaga konkurencyjna”) ale o tym może przy innej okazji.

Toposy – czyli historie, anegdoty, figury, które miewają co prawda jakiś walor rozrywkowy lub mogą stanowić dobrą materię dla różnorodnych (często sprzecznych) interpretacji ale w zasadzie nie wyrażają żadnej konkretnej wiedzy na temat świata, a do tej już posiadanej nie wnoszą nic nowego (w marketingu będzie to np. „mit założycielski”, figura ciągłej „walki z konkurencją” czy nieustannego poszukiwania „trwałej przewagi konkurencyjnej”, motyw „przywiązywania konsumenta do marki” itp.).

Prawa i zalecenia marketingowych teorii – jeśli na chwilę zapomnimy o paraliżującym myślenie autorytecie ich twórców - okazują się zazwyczaj wielkimi banałami, niepraktycznymi ogólnikami lub w najlepszym wypadku trawestacją ludowych mądrości i przysłów lub zdroworozsądkowych heurystyk działania („bycie w czymś pierwszym, lub lepszym pomaga w osiągnięciu sukcesu” – no tak, pomaga, a dlaczego do diabła miałoby przeszkadzać?).

Zgodnie z ich prawdziwością najwięcej zaś zyskali ci, którzy jako pierwsi nazywali je „prawami marketingu” i sprzedawali w kolorowych okładkach (dziś również w e-bookach, audiobookach i podcastach).

Prawa takie miałyby ponoć stanowić konsekwencję jakiejś tajemniczej „metody naukowej” (odwieczny kompleks i roszczenia teorii marketingowych by traktować je jak nauki ścisłe) – przeróżnych obserwacji, badań, dogłębnych analiz, weryfikacji, testowania hipotez itp. W ten sposób miałyby z kolei zyskać walor poważnych, potwierdzonych „naukowym” podejściem zasad, stwierdzeń i zaleceń – idealnych dla głodnych wiedzy studentów marketingu i zarządzania, menadżerów (zazwyczaj średniego szczebla), czy nawet (nie daj Panie Boże!) dla przedsiębiorców.

Jest to oczywiście fantasmagoria – większość opracowań czy prezentacji, które można znaleźć np. na slideshare, w których ukryte są tego rodzaju „mądrości” powstaje wg tej samej metody. Autorzy gromadzą X przykładów firm/marek, które przez jakiś czas odnoszą (lub odniosły) mniejszy lub większy sukces i starają się na siłę znaleźć elementy wspólne, wzory, które można w prosty i jasny sposób opisać w kolejnych bulletach powerpointowych slajdów. Duża część przykładów podawanych jako potwierdzenie opisywanych „praw” już w momencie druku/publikacji okazuje się często nieaktualna.

Ale nic to – bo same prawa pozostają niezmienne!

Inna rzecz, że dobór przykładów bywa ewidentnie stronniczy a opisywane „case studies” dopasować się mają do stworzonej a priori teorii. Nawet jeśli autorzy zadają już sobie trud analizy historii „marek odnoszących sukces”, to mają często skłonność do pewnych, delikatnie mówiąc, nadużyć (często zresztą niecelowych) myląc np. współwystępowanie jakichś zjawisk czy korelację określonych cech z faktycznym powiązaniem przyczynowo-skutkowym.

Co mam na myśli. Otóż przytrzaskując sobie palec w drzwiach zdarza mi się stęknąć, albo krzyknąć „Auuu!”, co nie koniecznie oznacza, że jak wyjęczę „Auuu!”, to tym samym drzwi się zatrzasną. Z drugiej strony przytrzaśnięcie paluchów nie musi wywoływać „Auuu!”, bo czasem wyrwie mi się coś mocno niecenzuralnego.

W marketingowych opracowaniach mało kto zaprząta sobie głowę takimi subtelnościami i faktycznie próbuje ustalić co jest jajkiem, co kurą a co jajecznicą. Tu panuje zasada: jeśli można opisać działanie wybranych marek wspólnym wzorem (np. wszystkie stosowały kolor czerwony, miały w logo symbol zwierzęcia, maskotkę/brand-icon i humor), to oznacza to, że znaleźliśmy właśnie „uniwersalny schemat” odnoszenia sukcesu, który możemy sformułować następująco: „zastosuj żart o czerwonej tchórzofretce, a gwarantujemy, że będziesz zwycięzcą”!

I są tacy, dla których to wcale nie żarty.

‘Last but not least’ (jak mawia młoda, polska emigracja) – podczas konferencji i szkoleń tzw. wiedza marketingowa przekazywana jest nader często nie poprzez praktyków - zdarza się, że małomównych, pozbawionych erudycji i ogłady, ale za to piekielnie skutecznych – bo ci zwykle nie mają na to czasu ani ochoty – tylko poprzez gadatliwych i błyskotliwych mówców. Ci zaś największe doświadczenie zdobywali zazwyczaj we wklejaniu obrazków w powerpointa, pisaniu blogów eksperckich, tudzież cytowaniu Setha Godina, rodziny Ries’ów i oczywiście sprawdzającego się przy każdej okazji Einsteina (tak w ogóle, to nic nie mam do publicystyki Godina czy Ries’ów).

Eksperci tego rodzaju opowiadają więc brand managerom o tym jak skutecznie zarządzać siedmio, ośmio czy w końcu dziewięciocyfrowym budżetem przeznaczonym na budowanie marki bazując na quasi-teoriach zaczerpniętych z poradników w miękkich okładkach i – w domyśle - na osobistym doświadczeniu w prowadzeniu własnych firm. Jakie to są firmy i w jakiej skali odnieśli sukces? Sami ich możecie zapytać przy najbliższej okazji.

Dlaczego o tym piszę?

Po pierwsze dlatego, że sam popełniałem takie błędy. Głównym zaś był błąd nadmiernej ufności do wszelakich autorytetów i ekspertów ds. marketingu (niektórzy wciąż uchodzą za „guru” – to najwyższy rodzaj ekspertyzy). Ufałem im kiedyś wierząc, że np. tytuł doktora, prestiżowa nazwa szkoły czy organizacji lub recytowane gładko formułki i „kejsy” gwarantują dostęp do użytecznej wiedzy.

Mój błąd. Moja wina. Dziś wiem, że nie gwarantują.

Rozmowa z właścicielem funkcjonującej od lat myjni samochodowej, zakładu dentystycznego albo sklepiku osiedlowego da wam dużo więcej praktycznej wiedzy - nie tylko na temat „jak odnieść sukces” czy budować markę ale też na temat tego na czym w ogóle polega przetrwanie w biznesie.

Po drugie dlatego, że jestem coraz mocniej przekonany co do tego, że nie istnieje nic w rodzaju „teorii marketingu” (podobnie jak nie istnieje żadna teoria gotowania makaronu). Samo studiowanie konkretnych przypadków i wyciągnie wniosków z porażek czy sukcesów innych może mieć dużą wartość, jednak nie istnieją żadne zalecenia i wzory uniwersalne. Podobnie „benchmarking” – może być ciekawym doświadczeniem intelektualnym ale nie działa tu metoda „kopiuj i wklej”, Każda firma, każda marka, każdy rynek, produkt itd. to zjawiska indywidualne i niepowtarzalne, podobnie jak konteksty, w których funkcjonują (i podobnie jak ludzie). Nie istnieje tu żaden sprawdzony „model idealny”, który można swobodnie kopiować i aplikować do dowolnych sytuacji czy każdego przypadku.

Jeśli więc już koniecznie upieracie się przy tym, żeby gotować makaron, to ok. Czytajcie sobie o makaronie, podglądajcie mistrzów, eksperymentujcie, uczcie się na błędach i dobrze przy tym bawcie.

Bo makaron może być zabawny.

Po trzecie, wszelkie marketingowe zalecenia to zwykle jeden wielki b****t (wiem, wiem, wiem wykazuję nieuzasadnioną arogancję i bezczelność, ale trudno) ponieważ sprowadzają się najczęściej do mądrości w rodzaju „zadbaj o satysfakcję klienta”, „zadbaj o pozytywne brand experience”, „zadbaj o wyróżnialność” (generalnie jak widać dużo w tym troski i dbałości). Tak jakby istniała w ogóle jakaś opcja do mądrości tych alternatywna.

Nikt o zdrowych zmysłach nie wyskoczy przecież z mantrą typu: „nie dbaj o swoich klientów”, „zapomnij o tym, żeby się wyróżnić”, „zafunduj klientowi negatywne doznania i stres”.

Potoczna wiedza i zdrowy rozsądek zawierają tyle samo marketingowej prawdy, co najgrubsza księga od teoretyzującego guru czy najdłuższa prezka w nieszczęsnym powerpoincie.

Po czwarte, piszę o tym dlatego, że zdarzało się, że mnie samemu przypinano łatkę takiego „eksperta” i niestety popełniałem ten błąd, że się na to godziłem, nie protestowałem, a z czasem zdarzało mi się nawet pomyśleć, że może faktycznie nim jestem? Brrrrrr.

Nigdy nim nie byłem, nie jestem i nie zamierzam. A jeśli będziemy już mieli okazję porozmawiać na takie tematy, jak wyżej, to nie ufajcie mi – zaufajcie swojej intuicji.

Po piąte, piszę to bo zawodowo zajmuję się strategią komunikacji, prywatnie zaś (poza makaronem) lubię marketing i reklamę. Te ostatnie obserwuję jako fascynujące i inspirujące zjawiska kulturowe. To, co moim zdaniem może zaoferować strateg komunikacji to właśnie inspiracja, przypomnienie, że „coś już było”, wskazanie potencjalnych możliwość, zakwestionowanie status quo, czasem prowokacja. I wierzę, że może to mieć większą wartość niż formułowanie aksjomatów i dogmatycznych stwierdzeń w stylu: „co należy zrobić” albo „jak należy działać” żeby marka odniosła sukces.

Eksperci chętnie wam zawsze opowiedzą co należy zrobić. A jeszcze chętniej powiedzą co należało zrobić, kiedy marka już ten sukces odniesie!

Bo post factum każdy potrafi być ekspertem.

Tak na marginesie: OK, przyznaję, piszę też dlatego, żebym sam o tym nie zapomniał, a jak zapomnę, to żebyście mi przypomnieli, co tu nawypisywałem.

Jeśli więc usłyszycie, że zacznę gdzieś bredzić np. o jakichś uniwersalnych zasadach i prawach w marketingu, to kopnijcie mnie w tyłek.

Zadziała przynajmniej prawo grawitacji.

Tak naprawdę to nie wiem skąd mi się przyczepił ten makaron.

Jakieś hipotezy?

Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska.

Swobodne dryfowanie

noreply@blogger.com (Unknown) — Sun, 12 Apr 2015 15:10:00 +0200

Określanie dziś misji czy wizji dla marki staje się coraz mniej potrzebne i zasadne. Przynajmniej w takim kształcie i rozumieniu jak dotychczas. Rynkowa rzeczywistość jest coraz bardziej chaotyczna i nieprzewidywalna więc konstruowanie abstrakcyjnych stanów docelowych w postaci np. spisanej „wizji” samo dziś mija się z celem. Od pytań w rodzaju: „gdzie chcemy być i co chcemy osiągnąć?” istotniejsze stają się kwestie: „dlaczego i po co tu w ogóle jesteśmy?”.

Dużo ważniejsza od strategii marki (i długoterminowego planowania strategicznego) jest dziś tzw. „egzekucja” – działanie i wykonanie. Uwaga i pamięć odbiorców są przestymulowane, przeciążone i przesycone nadmiarem zmieniających się treści. Konsument, ten z „dziś” nie pamięta już co widział i czego doświadczył „wczoraj” (często nawet dosłownie nie pamięta co właściwie wczoraj kupił i gdzie) więc coraz mniejsze znaczenie ma fakt ciągłości i spójności narracji w czasie. Coraz ważniejsze jest to, co tu i teraz – w tej chwili i w danym kontekście. Chwilowa atrakcyjność i intensywność bodźców reklamowych ma więc prawo skutecznie działać pomimo braku spójnej strategii.

Zmienia się również to, co można było dawniej określić ramą konkurencyjności. Chociaż już użycie samego słowa „rama” razi nieadekwatnością bo sugerowałoby identyfikowalną, uporządkowaną strukturę, a tą coraz trudniej wyznaczyć i opisać. Obszar budowania przewagi konkurencyjnej jest ruchomy i płynny, jego granice są nieostre i znajdują się w ciągłym ruchu. Mapy pozycjonowania stają się coraz mniej przydatne także dlatego, że zbyt szybką tracą na aktualności.

Elastyczność, szybkość zdolność reakcji zyskują na znaczeniu. Błyskawiczna odpowiedź na wszelkie rekonfiguracje i zmiany w otoczeniu jest zaś możliwa wyłącznie gdy spełniony jest warunek decyzyjności. Małe organizacje, firmy rodzinne, czy firmy bez przerośniętych struktur i nadmiernej biurokracji radzą sobie w takiej rzeczywistości znacznie lepiej niż nieruchawe i ociężałe korpo-molochy. To, co w długich okresach stabilności i przewidywalności mogło stanowić atut (gwarantujący ład formalizm, sztywne procedury), dziś staje się barierą dla rozwoju lub nawet zagrożeniem dla istnienia.

Mniejsze organizacje nie mają też problemu z podejmowaniem ryzyka i bezpośrednim wiązaniem decyzyjności z osobistą odpowiedzialnością menadżerów. Z jakichś przyczyn gremialność i długo negocjowana (a przez to zawsze kompromisowa) zbiorowa decyzyjność dąży zwykle do zachowania status quo i minimalizacji ryzyka. Śmiałe, podejmowane samodzielnie decyzje (także te błędne) dużo częściej wolne są od kolektywnych obaw i zachowawczości.

Informacyjna i sprzedażowa funkcja komunikacji marketingowej niemal zupełnie straciła na znaczeniu. Racjonalne argumenty i oparta na nich perswazja nie robią dziś na odbiorcy najmniejszego wrażenia. Najważniejsza stała się estetyczno-rozrywkowa strona komunikacji. Liczą się: show, spektakularność, niezwykłość, skrajne emocje, zadziwianie, szokowanie, przerażanie czy wręcz jawna manipulacja (formy w rodzaju prank). Model reklamy uosabianej jako rekomendujący produkt, kompetentny sprzedawca niemal zupełnie zniknął. Zastąpił go cyrkowiec zadziwiający publikę wciąż nowymi sztuczkami.

Do tego, co powyżej dochodzi natychmiastowość. Mobilne aplikacje, e-commerce, media społecznościowe – wszystko to wzmacnia oczekiwanie efektu, który zachodziłby niemal równocześnie z intencją. Wszystko musi być dostępne od ręki, jednym kliknięciem, zaprezentowane lub skomentowane w tej samej chwili, w której się odbywa. Czym większe opóźnienie czy przesunięcie w czasie, tym gorzej dla marki. Odstęp pomiędzy akcją i reakcją dąży do minimum – ideałem jest pełna i płynna synchronizacja pobudek i działań. Jednocześnie nurt strumienia doświadczeń staje się coraz bardziej wartki i rwący.

Tak na marginesie: dużo łatwiej jest dziś ustanawiać i komunikować zupełnie nowe marki niż przekształcać i zarządzać tymi obecnymi na rynku od długiego czasu. Korekty, dopasowania czy naprawianie błędów (wynikających np. z opóźnionej reakcji na rzeczywistość) są niezwykle energochłonne i wciąż dają mniejszą szansę na „sukces” niż start zupełnie od zera i swobodne dryfowanie.