Tarih ve Medeniyet

Yaşayan Tarih – Kız Kulesi

2010-09-03T02:24:22Z

Türk Kahvehane Kültürü – Harvard – Cemal Kafadar

2010-09-02T20:21:04Z

Tarih Konuşmaları – Zaferden İsyana Yeniçeriler

2010-08-29T14:22:56Z

Zaferden İsyana Yeniçeriler (36)

Yaşayan Tarih – İkinci Beyazıt Külliyesi

2010-08-31T12:10:25Z

Yaşayan Tarih – Beyoğlu

2010-08-31T12:10:34Z

Kahve İçin Şiir Şeklinde Fetva Verilmişti

2010-08-24T12:17:15Z

Bundan bir önceki yazımızda kahvenin Osmanlı diyarına gelişine kısa bir şekilde değinmiştik. Yalnız kahvenin bu ziyareti, beraberinde bazı tartışmaları da getirmişti. Nitekim halk, ilk defa gördükleri bu kara-kuru nesne hakkında şüpheye düştü. Önceleri yenilir mi, yutulur mu, içilir mi, kısacası nasıl bir şey olduğunu bilmedikleri kahve hakkında dedikodular dolaşırken, az bir zaman sonra bütün imparatorluğa yayılan kahve, kendisine epey bir tiryaki topladı. Bazı çevreler ise bu durumdan hoşnut değildi. Ve durum dönemin Şeyhülislamına kadar çıkacaktı…

Yaklaşık olarak 1550’li yıllarda İstanbul’a geldi kahve. Dönemin padişahının Kanuni Sultan Süleyman olduğunu hatırlayalım. Bu devirde dünyada süper güç olan Osmanlı Devleti maddî bakımdan son derece rahat ve müreffehti. Bu rahatlık bazı kesimlerce suistimal edilmiş ve devletin uygun görmediği bir siyaseti de tahrik etmeye başlamıştı.Söz konusu durum, içkinin Müslümanlar arasında yayılmaya başlamasıydı. En nihayetinde padişahın kulağına kadar giden bu haber üzerine Sultan Süleyman, şehre fıçılarla içki getiren gemileri tespit ettirerek, İstanbul sularında hepsini yaktırdı. Hiç şüphesiz bu durum içki bağımlılarının şevkini kırdı. Dönemin şairlerinden biri, içkiyi bırakarak artık kahvenin esiri olduklarını şu mısralarla dile getiriyordu:

Humlar şikeste cam tehi yok vücud-ı mey
Kıldın esir-i kahve bizi hey zamane hey!

(Küpler kırık, kadehler boş, şaraptan eser yok!
Hey zaman, bizi kahvenin esiri eyledin.)

Kimi için acı, kimi için tatlı olan kahvenin dînî yönden durumu da merak edilmiş ve dönemin şeyhülislamına kadar çıkılmıştı. İştipli Vâiz Emin Efendi, iki kez şeyhülislamlık yapan Bostan-zâde Mehmed Efendi’ye bir dilekçe sunarak, şiir olarak kahve hakkında fetva istemişti. Hayrete ve takdire şayandır ki, eskiler böyle durumlarda bile sanatı elden bırakmamaktaydılar. 24 mısradan oluşan dilekçenin cevabı da 104 mısralık bir cevaptı. İşte arz-ı halin girişindeki mısralar:

Müfti-yi müşkîl-i savâb u hatâ
Mesned-ârâ-yı mahfel-i fetvâ
Müşkilim var cenâbına geldim
Eylerim hazretinden istiftâ

(Ey doğru ve yanlışlara fetva yolu ile açıklığa kavuşturan,
fetva makamını süsleyen hazret!
Bir müşkil meseleyi sormak için size geldim)

Büyük âlim Bostan-zâde, bu satırlara her birine denk olmak üzere şiir üzerinden cevap vermiştir. Karşılık olarak Emin Efendi’ye iltifattan sonra, kahve hakkında yapılan bütün tartışmaların boş bir vehim olduğunu ve bunun ancak bir riya (gösteriş) vesilesi yapılarak, insanların kafasının karıştırıldığını belirtmiştir. Aslına bakarsak Şeyhülislam, daha ilk mısralarda fetvayı vererek, kahvenin içilmesinde dînen bir mahzur olmadığını belirtmiştir. Daha sonraki satırlarda ise bunun ne sebeple olduğunu açıklayacaktır.

Dinle ey sâil-i savâb u hatâ
Müşkil-endâz-ı mahfel-i ulemâ
Kahve hakkında zikr olan şübehât
Vehdir cümlesi medâr-ı riyâ

O dönem ulemasının, yeterli derecede devrin tıp ilminden de haberdâr oldukları göz önüne alınacak olursa, Şeyhülislam Efendi kahvenin zararı bir tarafa, faydaları olduğunu söylemekteydi. Kahvenin içindeki kafeinin sahip olduğu uyarıcı etkiyi daha o dönemde bilen Şeyhülislam, söz konusu içeceğin faydalı arasında şunları sayarak fetvasına imzasını atmıştır:

Kahve ağrıların azalmasında tesirlidir
İstifrayı (kusmayı) engeller
Göz kısmındaki sivilcelere faydası vardır
Nefes darlığına ve kulunca iyi gelir
Ayrıca gamı def ederek, insana safâ ve rahatlık verir.

Yaşayan Tarih – Maraş Dondurması

2010-08-31T12:10:40Z

İzmir İktisat Kongresi

2010-08-14T20:32:33Z

İktisat Kongresi 1 (84)

İktisat Kongresi 2 (62)

Dosyaları açabilmek için Adobe PDF 9.0 veya üstü gereklidir. İndirmek için tıklayın.

Türk İşleme Sanatı

2010-08-14T20:21:13Z

Türk İşleme Sanatı (56)

Dosyaları açabilmek için Adobe PDF 9.0 veya üstü gereklidir. İndirmek için tıklayın.

Türk Tezhip Sanatı

2010-08-14T20:21:09Z

Türk Tezhip Sanatı (69)

Dosyaları açabilmek için Adobe PDF 9.0 veya üstü gereklidir. İndirmek için tıklayın.

Tarihin Arka Odası: Kılıç Programı -17.07.2010

2010-08-21T12:15:26Z

Geçen haftaki ok programına devam edildiği gibi kılıç, kılıcın tarihi, dünyada ki kılıç türleri, medeniyetler de kılıç kültürü konuşuldu. Türklerde kılıç, kılıcın gelişimi Orta Asya’dan Anadolu’ya kılıcın evrimi anlatıldı. Türk kılıçlarının isimleri türleri üzerinde duruldu. Bunun haricinde kılıç, ok, yay ve silah tarihi üzerine kitaplar ve mevzular da konuşuldu. Japon savaş sanatı, japon ok ve yayı, japon kılıcı özellikleri diğer kültürlerden farkı konu edildi.

Yüklemeye Devam Ediliyor

Sözlükçü Redhouse’u Nasıl “İngiliz Mustafa” Yaptık ?

2010-08-01T20:24:41Z

Redhouse deyince aklımıza meşhur İngilizce-Türkçe sözlük gelir. Bu sözlüklere adını veren James Redhouse kâbus gibi geçen çocukluk yıllarının ardından İstanbul’a gelerek çalışmaya başlamış ve dil konsunda pek çok esere imza atmıştı..

William Redhouse, Biritanya Krallığının en şevketli çağında, 30 Aralık 1811 günü Londra’da doğdu. O devirde Britanya Krallığı hiçbir devlet tarafından üzerine çıkılmaz bir seviyeye erişmiş, büyük bir refah ve sömürgelerden akan servet ile ihtişam çağını yaşıyordu.Fakat böylesine debdebeli bir imparatorluğun çocuğu için hayat kötü başladı.

Disiplinsizlikten Okuldan Kovuldu

Henüz 5 yaşındayken babasını kaybetti. 8 yaşında katı disiplinli bir vakıf okulu olan Crist’s Hospital’a yazdırıldı. 1822’de doğrudan donanma’ya personel yetiştiren Matematik bölümünü seçen James denizcilik üzerine konuda muntazam bir eğitim görürken herşey bir anda altüst oldu.

Birkaç defa okuldan kaçması ve okul haricinde üniformasını çıkarması sebebiyle 1826’da disiplinsizlik suçundan okuldan atıldı. Aynı tarihte Osmanlı tahtında Sultan Mahmud Yeniçeri ocağını söndürüyor, köklü reformlar için kolları sıvıyordu.

Redhouse’a Padişah İhsanı

…

Redhouse 1830’da çalışmalarına başladığı Müntehabât‐ı Lügat‐ı Osmâniyye (Osmanlı lisanından seçmeler) adlı eserini 1853’de yazar adı belirtmeden İstanbul’da bastırır.

…

Osmanlı Arşivindeki bir vesikada adı “Müntehabât‐ı Türkiyye” olarak geçen bu sözlük münasebetiyle Padişah tarafından 10.000 kuruşla okşanır.

…

Hiç de azımsanmayacak bu mükâfat onun gayretini daha da arttırmıştır. Sözlük çalışmalarına zevkle devam eder.

…

1857’ye gelindiğinde “An English and Turkish Dictionary” (İngilizce‐Türkçe sözlük) adlı eserini Londra’da yayınlar. Gemici olduğundan bu sözlüğünde bütün denizcilik tabirlerini özenle izah etmiştir.

…

Dönemim padişahı Sultan Abdülmecid’e de sunulan bu en kapsamlı İngilizce‐Türkçe sözlük çok beğenilir. Redhouse’a bu yolda sarf ettiği hayli emek ve akçe karşılığı 15 Ocak 1857’de dönemin âdeti gereği 10.000 kuruş değerinde akıl almaz değerli taşlarla süslü bir enfiye kutusu hediye edilir.

…

Ayrıca yazarı desteklemek ve İngiltere ile dostluk kurarak ticaretin gelişmesini kolaylaştırmak için sözlükten; Bâbıâli, Bâb‐ı Seraskeri ve Tercüme odalarınca kullanılmak üzere elli nüsha satın alınır.

…

Redhouse gibi Osmanlı devleti ile münasebeti olan hatta zaman zaman patronaj gören bir başka doğu bilimci de Hammer’dir. Almanca tercümesini yaptığı Tezkiretü’ş Şuara, Gülşen-i Râz gibi eserleri saray’a takdim etmiş o da çok değerli mükellef ve müzeyyen bir enfiye kutusu ile mükâfatlandırılmıştır

Okuldan atıldıktan sonra gemilerde miço ve kamarot olarak çalışan genç james bir yandan da teorik eğitimini teknik sahada da görme fırsatı buldu. Çalıştığı gemi Akdeniz’e yaptığı bir seyahat sırasında İstanbul’a uğrayınca bir fırsatını bulup gemiden kaçtı. Böylece Osmanlı İmparatorluğu’ndaki yılları başlamış oldu.

İngiliz İmparatorluğunun çocuğu, Osmanlı topraklarındaki baş döndürücü yaşantısına mütevazı bir şekilde adım attı. Tersanelerde tornacı olarak çalışmaya başladı. İşinde İngiltere’deki eğitiminin faydasını görerek teknik ve denizcilik bilgisiyle işinde öne çıktı ve Türkçeyi öğrenmekteki maharetiyle dikkatleri çekti.

Durmakızın Dil Öğrendi ve Çevre Edindi

Bu sırada Osmanlı reform asrının hararetli dönemlerinden biri yeni başlamıştı. Modern Türk ordusu kuruluyor, donanma ıslah ediliyor, muazzam bir imparatorluk için yeni bir düzene geçiliyordu. Bu dönemde İngilizlerin denizlerdeki üstünlüğü de kabul edildiğinden donanma okullarındaki Fransızca yerini İngilizceye bırakmıştı.

Devletin İngilizce tercüman ihtiyacı James Redhouse için tam bir fırsat oldu. Yetenekleri fark edilen james üst makamlara önerildi ve ilk önce Babıâli tercüme odasına alındı daha sonra teknik alana kaydırılarak Mühendishâne‐i Bahrî‐i Hümâyun’da yani Deniz Mühendishanesi’nde İngilizce dersleri vermeye başladı.

Diğer yandan Redhouse İmparatorluk başkentinin kültür ortamında akıl almaz bir gayretle dil öğreniyordu. Artık Türkçeye tam hakim olmuş, Arapça, Farsça ve dönemin gözde lisanı Fransızcayı öğrenmiş, halkın “Tatlı Su Frengi “ dediği İstanbul’da yerleşik Levantenlerden İtalyancaya aşina olmuştu.Yunancayla Almanca ise yeni yeni başlıyordu.

Redhouse Matematik bilgisi ve lisanlara olan ilgisi sayesinde çevresi günden güne genişleterek Babıâli ve Hariciye mensuplarıyla, Harbiye ve Bahriye mektebi hocalarıyla tanıştı. Bunun ilmi gelişimine faydası olduğu gibi devrin ileri gelen simalarıyla görüşmesine de imkân sağladı.Abdülmecid devrinin eli sopalı sadrazamı Hüsrev Paşa’yla bu dönemde dostluk kurdu. İstanbul’da artık “İngiliz Mustafa” diye anılıyordu.

Redhouse'un Londra'dan Sadrazam Fuat Paşa'ya göderdği mektuplar. Zarfın üzerinde Fransızca "Son altesse Fuat Pasha, ministre des affaires étrangères Le Grand Vezire à Constantinoplé" yazılı

İlk Türkçe Sözlüğünü Rusya’da Yazdı

1830’da Rusça öğrenmek üzere Rusya’ya gitti ve 3 sene kaldı. Müntehabât‐ı Lügat‐ı Osmâniyye (Osmanlı lisanından seçmeler) adlı İlk sözlük çalışmasına burada başladı. 1833’de İstanbul’a döndüyse de az bir süre sonra İngiltere’ye gitmek üzere yola koyuldu. Yolda Malta’ya uğradı ve oradan Londra’ya geçti. Hüsrev Paşa’nın tavsiyesiyle Osmanlı devleti tarafından Redhouse’a İngiltere’deki öğrencileri denetleme vazifesi verilmiş ve İstanbul ile ilişkileri anavatanında da devam etmişti.

1836’da evlendi. 1838’de Osmanlı başkentine dönerek Hüsrev Paşa’nın hizmetine girdi. Paşa, Sultan Abdülmecid’in padişah olması ile zorla Sadareti kapınca pek çok dile vakıf Redhouse’da onun tercümanı oldu. Bitmek tükenmek bilmez enerjisi ile bu vazifede koşturdu. En ikbal çağını yaşıyordu ki ünü imparatorluk ricali arasında iyiden iyiye yayılmış, İngiliz hükümeti nezdinde de tanınmıştı.

Yüzyılın tantanalı olaylarından birisi Osmanlı – Mısır Krizinde Bahriye şûrası (denizcilik komisyonu) üyeliğine tayin edilerek Avrupa devletlerinin Mısır’a müdahalesinde tercüme işlerini yürüttü. Buradaki pek çok cürmü küçük kadri büyük hizmetleri münasebetiyle Sultan Abdülmecid tarafından liyakat ve olağanüstü hizmet mükâfatı olarak, iftihar nişanı ile ödüllendirildi.

Redhouse bundan sonra hariciye nezaretine girdi. 1841 yılında Osmanlı-İran arasındaki sınır düzeltme müzakereleri başlayınca Avrupalı devletleri, bu arada İngiltere’nin temsilci bulundurduğu bir heyette tercüman kâtip olarak Erzurum’a gitti. 4 sene burada kalarak (Grammaire raissonée de la langue Ottomane) adlı Osmanlıca gramer kitabını yazıp yayınladı. Fakat eşi Erzurum’un çetin soğuğuna dayanmayarak hastalnan eşi Tedavi için İngiltere’ye döndü ama Redhouse’da Erzurum dönüşü terar Bâbıâli Tercüme odasında görev aldı.

Londra’daki Türk Talebe Müfettişi

…

Osmanlı devleti İngiltere’ye ve sair Avrupa ülkelerine dil, fen ve teknik eğitim tahsili için öğrenci ve bazen de işlerinde maharet kazanmak üzere işçi ve personel gönderilmekteydi.

…

Bunlardan özellikle denizcilik sahasında çalışacakların çoğu da İngiltere’ye yollanıyordu. Devlet tarafından gönderilen bu Türk öğrencilerin Londra’daki sayısı özellikle Kırım Savaşı sırasında çok arttı. Bunlara maharetle nezaret edecek, ilk eğitimi verecek ve gerektiğinde devlet adına teftişte bulunacak bir şahsa ihtiyaç duyuluyordu.

…

Londra’daki Osmanlı elçisinin tavsiyesi ve hükümetinde uygun görmesiyle Redhouse’a bu konuda vazife verdi. Böylece Osmanlı devletinin Londra’daki ilk Türk talebe müfettişi Redhouse olmuştu.

Osmanlı Devletiyle Bağlarını Koparmadı

1853’de sağlık sorunları gerekçesiyle, isteği üzerine Osmanlı hükümeti tarafından kendisine emekli maaşı bağlanır ve 43 yaş gibi bir olgunluk çağında ülkesine döner. Bu tarihten sonra zamanını daha çok Osmanlı hizmetinde biriktirdiği zihinsel sermayeyi kullanmaya ayırır.

İngiltere de Dışişleri bakanlığında doğu dilleri tercümanı olur. Sözlük çalışmalarına da iştahla devam eder. Bu yıllarında Osmanlı devleti tarafından, İngiltere’ye teknik eğitim ve dil öğrenmek için gönderilen burslu öğrencileri denetlemek üzere müfettiş tayin edilir.

Böylece Osmanlı devleti ve elçiliği ile bağları hemen hiç kopmadan devam eder. (1856)

1867’de Redhouse hayatının son demlerine kadar meşgul olacağı Osmanlıca kelimelerin etimolojik kökenini veren Külliyât-ı Azîziyye fi’l-Lugati’l Osmâniyye adlı hacimli bir çalışmaya başlamış hatta bunun için zaman zaman Osmanlı Hükümetine mektup yazarak maddi konuda ve baskısı hususunda yardım istemiştir. Son yıllarında da Osmanlıca ve doğu Türk lehçeler sözlüğü hazırlamakla uğraşmıştır.

İddia Edildiği Gibi Müslüman Oldu Mu?

Donanmada görev aldığı gençlik döneminde bahriyeliler arasından İngiliz Mustafa namıyla şöhret bulsa da sözlükçü Redhouse bazı kaynakların iddia ettiğinin aksine Müslüman olmamıştır. Arşiv kaynaklarında “Redhouse” veya “Redhouse el-İngilizi” olarak geçmesine karşın hiçbir yerde kendisinden “İngiliz Mustafa” olarak bahsetmez. Basılı Türkçe eserlerinde de ismini Redhouse el-İngilizi şeklinde yazar.

Meşhur şair Abdülhak Hamid hatıratında Redhouse’dan şöyle bahseder; “Londra’dayken İstanbul’u özledikçe Redhouse’u görmeye giderdim. Simaca, kıyafetçe adeta bir İstanbul beyefendisiydi ve bir Eyüpsultan’lı gibi sohbet ederdi. Seksen küsur yaşına rağmen Türk illerindeki mazisinden bahsederken gözlerine bir gençlik parıltısı gelirdi.

Bu beyaz çınar 2 defa müdahale gördükten sonra devrilmiş, kısa bir hastalığın ardından da uzun ömrüne veda ettiğini kadim dostu Mr. Hyde Clark bildirmişti. Sefir Paşa ve bütün sefaretçe cenazesinde bulunduk.

Fakat Hyde Clark’ı ne kilisede nede mezaristan’da göremedim. Daha sonra Clark’a neden cenazeye katılmadığını sorunca “ben ancak kendi cenazeme katılırım” cevabını aldım “

Sir James W. REDHOUSE

….

1811’de Londra’da doğdu. 5 Yaşında babasını kaybetti. 8. Yaşında iken yetimler için eğitim veren, sert disiplinli bir denizcilik okuluna kaydoldu. Bir süre sonra disiplinsiz ithamıyla buradan çıkarıldı.

….

1826’de Kamarot olarak bir ticaret gemisine girdi ve gemi İstanbul’a uğradığında işinden ayrıldı. Daha sonra İstanbul yılları ve Osmanlı hizmetinde geçirdiği günler başladı.

…

Erzurum’a, Rusya’ya, Malta’ya ve Osmanlı hükümet görevlisi olarak tekrar İngiltere’ye gitti. Diplomatik meselelerde üst görevler aldı. İftihar nişanı ve pek çok hediye ile taltif edildi

…

1853’de emekli olarak İngiltere’ye döndü. Cambridge Üniversitesinde fahri doktora titri, 1888’de Kraliçe Viktoria’dan şövalyelik (Sir) nişanı aldı. 1892’de Londra’da öldü.

…

Hayatı boyunca Britanya tahtında 4 Kral, Osmanlı tahtında 5 padişah görmüş, Osmanlılar ile ilişkileri çok iyi olmasına rağmen İngiliz hükümeti ile pek geçinememiştir. Belki de bu yüzden Encyclopedia Britaninca’ya biyografisi konmamıştır.

Başlıca Eserleri

Redouse’un; İngilizce-Türkçe sözlük, etimolojik Osmanlıca Sözlük, Osmanlıca gramer kitabı, Osmanlıca cep kitabı vs . dil ve sözlük çalışmaların yanı sıra Kral IV. William’ın Sultan Mahmud’a hediye ettiği İbn-i Battuta Seyyaha namesinin Türkçeye aktarılmasına yardımcı olmuş, Fransız ormanlılık kanun ve nizamnamelerini çevirmiştir.

Esmaü’l Hüsna’yı, Hz. Muhammed için yazılmış Bürde kasidesini, Mevlana’nın Mesnevi’sini ve bugün Osmanlı tarihi kaynakları arasında kullanılan Eflaki’nin Menakıbü’l‘ârifin eserinden bazı pasajları İngilizceye tercüme etmiştir. Türkçeye İncil tercümesi yaptıysa da misyon tarafından beğenilmeyerek basılmamıştır.

Osmanlı Bilimler Akademisine Üye

1851’de Fransız Akademisi örnek alınarak kurulan Encümen‐i Daniş’e (Bilimler Akademisi) kırk Türk üyenin yanında; Hammer, Bianchi gibi doğu bilimcilerle beraber Redhouse’da üye seçilir.

Sonradan Encümen‐i Daniş yerine Cemiyet‐i İlmiye‐i Osmaniyye kurulunca Dönemin en mümtaz şahsiyetleriyle beraber Redhouse da buraya âza kaydedilir. Akademik alanda gerekli kitapların hazırlanmasına, batıdakilerin tercüme edilmesine katkıda bulunur.

Türkçenin Latin Harfli Sözlüğü

Redhouse sadece Sözlüklerle uğraşmaz halk için kitaplarda yazar. Ancak Kırım savaşı patlayınca İngiltere’de Osmanlı prestiji yükselir, sözlüklerine ilgi artar.

Fırsattan yararlanarak özellikle İngiliz subayların kullanımına yönelik gündelik Türkçe üzerine Latin harfleriyle bir cep kitapçığı hazırlar. Bu kitap çok tutunca hemen yenisini hazırlamak üzere kolları sıvar. Kitapta Türkçeyi Arap harfleri yerine Latin harfleri ile yazmıştır. Bu günkü Türkçeye özgü latinize harfler henüz türetilemediğinden kelimelerin imlası da ilginçtir.

Kitapta; “Cheleby (Çelebi), Khan (Han), Baghce (Bahçe), Fagir (Fakir) , Hanoum (Hanım), Faqad (Fakat), Serai (Saray) Ghayretsiz (Gayretsiz), Menghene ( Mengene) Turshu ( Turşu) “ şeklinde yer alır.

Bu yazı 27 Haziran 2010 HaberTürk tarih Sayı 5 ‘de yayınlanmıştır. Pdf Orjinali için tıklayınız (136)

Bibliyografya:
Findley, Carter V., “Sir James W. Redhouse (1811-1892) Mükemmel Bir Doğu Bilimcinin Öyküsü”, çev.Nuray Şimşek, Redhouse Yayınevi; Ali İhsan Gencer, “Redhouse’ın Türkçe lügati hakkında mektubu”, İlmi Araştırmalar s.6, 1998 ; M. Kaya Bilgegil, “Türkiye’nin Londra’daki İlk Talebe Müfettişi Redhouse’dur”, Kubbealtı Akademi Mecmuası, y.4 s. 4, Ekim 1975; Büyük İngiliz Türkoloğu Redhouse” , Konya Halkevi Aylık Kültür Dergisi, Eylül 1942 sayı 47 ; Abdülhak Hâmid’in hatıraları, haz. İnci Ergün, Dergah yay; Murat Akgündüz, “19. Yüzyılda İhsan-ı Şahane”, Hediye Kitabı, Kitabevi yay.; BOA.: HR.MKT. 173/36; HR. SFR.33/20; A.AMD 72/64; İ.HR. 139/7219; HR. SFR.31/12; HR. MKT. 3/56

Türk Minyatür Sanatı

2010-07-24T16:29:14Z

Türk Minyatür Sanatı (134)

Dosyaları açabilmek için Adobe PDF 9.0 veya üstü gereklidir. İndirmek için tıklayın.

Modernleşme Lale Devriyle Başladı

2010-07-23T16:29:44Z

Osmanlı modernleşmesi tam olarak nedir? Modernleşme hareketleri neye dayanır, bu modernleşme mefhumu salt Batı taklitçiliği midir, Japon yahut Rus modernleşmesi bizim için model oluşturabilir mi, oluşturmalı mıdır?

Lale Devri olarak isimlendirilen devir Batıyı sadece kasırlar, eğlence, çırağan sefaları olarak algılamak mıydı? Aksine bilinçli bir yenileşmeden, revizyondan mı söz etmemiz gerekir? Soruları uzatmak mümkün. Ancak bunlara sağlıklı cevaplar verebilmek hiç de o kadar basit değil.

Osmanlı modernleşmesini ele almak için nereye kadar gitmeliyiz? III. Selim ya da II. Mahmud’a değil, III. Ahmed saltanatına, 18. asrın başına gitmeliyiz. Bu devirde vezaret-i uzma makamını işgal etmiş Nevşehirli Damad İbrahim Paşa’nın hayatını, faaliyetlerini incelemek modernleşme mefhumunu daha açık biçimde anlamamız için elzemdir.

Nevşehirli İbraim Paşa ?

…

Eski adı Muşkara olan Nevşehir’de tahminen 1073′te (1662) dünyaya geldi. İş bulmak için İstanbul’a geldi ve bir akrabasının yardımıyla 1689’da evvela sarayın Helvacılar ve daha sonra Baltacılar Ocağına girdi. Zamanla yükseldi.

…

Birçok defa vezirlik teklifi aldığı halde kabul etmedi. Padişaha olan yakınlığını çekemeyenlerin çabaları sonucunda malları müsadere ettirilip saraydan uzaklaştırıldı. Birkaç yıl sonra tekrar İstanbul’a gelmeye muvaffak oldu. Sultan III. Ahmed bundan sonra İbrahim Efendi’yi yanından ayırmadı. Kendisini süratle terfi ettirdi. Sadrazam Şehid Ali Paşadan dul kalan kızı Fatma Sultan ile dünya evine soktu. Böylece İbrahim Paşa dâmâd-ı şehriyârî oldu.

…

Avusturya ve Venedik ile savaşa son verecek mütarekenin görüşülmesi sırasında III. Ahmed’in ısrarı üzerine sadrazamlık teklifini kabul etti. III. Ahmed, diğer sadrazamlardan farklı olarak damadına kendi kullandığı tuğralı zümrüt mührü “mühr-i hümâyun” olarak vermişti.

Nevşehirli Reformları

Damad İbrahim Paşa daha çok içtimaî ve malî meselelerle uğraşmak istiyor, uzun yıllardan beri yenilgiyle biten savaşları unutturacak bir barış dönemini özlüyordu. Böylece ilk iş olarak Avusturya ile savaşa son verilerek 1718′de Pasarofça Antlaşması imzalandı.

İmar işlerine önem verdi, bazı tasarruf tedbirleri aldı. Ancak ülkenin sosyal sefaletini önleyecek ciddi tedbirler almak yerine daha çok zevk ve sefahat vesilesi olarak imar işine önem veren Paşa, Yirmisekiz Çelebi Mehmed Efendi’nin Paris’ten dönüşünde sunduğu sefâretnâmesinin de tesiri altında kalıp Fransa’dan getirtilen saray ve bahçe planlarına göre İstanbul’un çeşitli mevsirelerinde inşaata girişti; bilhassa Kâğıthane’yi Versailles ve Fontainebleau‘ya benzetmek için uğraştı.

Patrona’nın Patlattığı İsyan

Bir taraftan siyasî olayların getirdiği sonuçlar, diğer taraftan iktisadî ve içtimaî meseleler, Damad İbrahim Paşa’nın günden güne yıldızının sönmesine sebep oldu.

Sonunda İbrahim Paşa, Patrona Halil İsyanı adı verilen olayın içine sürüklendi. 1730′da patlak veren, bir bakıma halk ayaklanması sayılabilecek olaylar sonucunda III. Ahmed çok sevdiği damadı İbrahim Paşa ile onun damatlarını feda etmek mecburiyetinde kaldı. 1 Ekim 1730 sabahı sarayda öldürülen İbrahim Paşa’nın cesedi damatlarının cesetleriyle birlikte âsilere teslim edildi.

İbrahim Paşa’nın cesedi İstanbul sokaklarında dolaştırılarak çeşitli hakaretlerden sonra paraçalanmış bir halde Sultanahmet Meydanı’nda III. Ahmed Çeşmesi civarına terk edildi. İbrahim Paşa’nın bu acınacak sonuna destanlar bile yazıldı:

Perşembe gün koptu büyük kıyamet
Otaklarım cümle oldu harabe
Leşimi çıkardı bilin araba
Uryan Oldup kaldığıma yanarım

Varın söylen oğlum giysin karayı,
Çırağlarım gitsin beni arayı
Harâb olsun üsküdarın sarayı
Düşmanlara kaldığıma ağlarım

İmdad edin bana kırklar yediler
İbrahim Paşa’ya “maktûl” dediler
Leşimi cümle köpekler yediler
Namazınmın kılınmadığına ağlarım

On üç yıldır bende ettim vezaret
Bunca evkaaf yaptım ettim akaaret
Lâyık mıdır bana bunca hakaaret
Hakaaretle öldüğüme ağlarım

Yaşa Sultan Mahmud tahtında yaşa
Fermanın yürüsün dağ ile taşa
Öksüz kaldı oğlum Mehmmed Paşa
Anın yetim kaldığına ağlarım

Nizâm-ı Kadimden Nizâm-ı Cedid’e Doğru

Hayat hikayesine baktığımızda İbrahim Paşa’nın iyi bir siyasetçi olduğunu anlıyoruz. Kendisine birkaç defa sadrazamlık teklifi yapılmış, lakin ortamı müsait bulmadığından kabul etmemiştir. Daha sonra ise bu teklifi kabul ettiği görülüyor. Ayrıca o, imparatorluğun içinde olduğu ekonomik, askeri ve siyasi buhranın -bir nebze de olsa- farkında ydı. O sebeple sadrazam olunca savaşı devam ettirme taraftarı olmamış, bir barış yapılması için gerekli şartları sağlamaya çalışmıştır.

Onu sadece kasırlar inşa ettirmiş, laleler diktirmiş, zevk ve sefahat âlemlerine dalmış bir şahıs olarak tasvir eden kaynaklar vardır. Kısmen de doğrudur. Biraz israfı oldu diye İbrahim Paşa hakkında dedikodu yapılıyor. Problem şu ki; bu ‘yaptı’ lafı geniş zamana teşmil ediliyor, ‘yapılıyordu’ oluyor. Mesela vakanüvis diyor ki “Kuklacı Mustafa vardı. Birtakım şabıemret oğlanlarını kadın kılığına sokup milletin haremine, köşklere soktu, kadın çengi oldu. Sonunda rezalet anlaşılınca skandal çıktı, boşanmalar arttı”. Bu ‘oldu’ denen şeye oluyordu denirse yaşam tarzı için yanlış bilgi edinilir. Bu, bir kere olmuş ki kaç kişiyi kapsadığı ise belli değil.

Keza tarihçi Şemdanizade’ye göre, “Mirasyedi meşrep, gece ve gündüz zevk ve sürur icad edip halkı aldatacak şeyler lazımdır deyü bayramlarda meydanlara dönmedolaplar, beşikler, atlıkarıncalar, salıncaklar kurdurup erkeklerle kadınları karışık salıncağa bindiren, hubbaz yiğitlere kadınları kucaklattıran, hoş-sada şarkılar söylettiren”; dahası Zülali Hasan Efendi’nin fingirdek hanımının göğsüne çil altınlar sokuşturan Sadrazam Nevşehirli Damat İbrahim Paşa bu nezahetin tadını kaçırmıştır.”

Damad İbrahim Paşa şüphesiz birtakım yeniliklere önayak olmuştur, ama onu da yenileşmenin tüm şubelerinin nüvesi saymak doğru değildir. Nitekim Tanpınar’ın da belirttiği gibi o “ne bir yenileşme programını hazırlayabilecek kadar iradeli bir şahsiyetti, ne de devri buna müsaitti”. Bu itibarla batı ile bu ilk temas daha ziyade zevk ve sanat sahasında eser verir. Nasıl, Yirmisekiz çelebi sefaret heyetinin ve İstanbul’a gelen Madam Montagu gibi bazı seyyahların batıda bize uyandırdığı alaka yavaş yavaş Avrupa merkezlerinde Frenklerin “Turquerie” dedikleri bize ait bir zevk, giyim-kuşam, dekor ve zarafet modasını tesis ederse, İstanbul’da vezir Damad İbrahim Paşa’nın etrafında da ecnebi temasların verdiği yeni ve mukabil bir zevk oluşmaya başlar.

Paşa’nın devrine baktığımızda, artık bazı şeylerin değiştiğini, yenileşme yolunda adımlar atıldığını müşahede ediyoruz. Nedir bunlar? Lale Devri’nin yeni bir kurum oluşturma açısından en çarpıcı başarısı, matbaanın kurulmasıydı. Matbuat on sekizinci yüzyıl başında Türkler için yabancı bir şey değildi. Tabii ki ilk matbaa Müteferrika matbaasından yaklaşık bir asır evvel kurulmuş ve bazı kitaplar da basılmıştır; ancak harfleri hakkıyla tanzim edilemediğinden devam ettirilememiştir. Düzenli çalışır halde ilk resmî matbaa, III. Ahmed devrinde Damad İbrahim Paşa’nın teşvikleriyle kurulmuştur.

Buna paralel olarak çeşitli tercümeler yapıldığını görüyoruz. Bunlar arasında İbn Haldun’un tarih bilimsel incelemesi Mukaddime, İbn Hallikan’ın biyografik eseri Vefayat’ın muhtasar bir versiyonu, Timur’un Tarih-i Timurlenk isimli biyografisi ve şair Nedim tarafından tercüme edilen ve en bilindik adıyla Müneccimbaşı tarihi denilen Müneccimbaşı Ahmed Dede’nin dünya tarihi vardı. Ayrıca İbrahim Paşa tarafından Fransa’ya ilk daimi elçi olarak gönderilen Yirmisekiz Mehmet Çelebi’nin görüşlerini sunduğu rapor da sathî olmasına rağmen önemlidir. Bunlar gösteriyor ki; Türkler, siyasi olarak elçiler göndererek ve dünyevi olarak tarihi inceleyerek bilinçli bir biçimde o dünyanın içindeki kendi yerlerini tanımlamaya çalışıyorlardı.

Damad İbrahim Paşa’nın sadrazamlık makamında bulunduğu devir Osmanlı için bir kabuk değiştirmenin başlangıcını ifade eder. Biz bunu minyatürde Levni’de, şiir ve edebiyat anlayışında Nedim’de, verdiği fetvalar ile yeniliklere bakış açısında Şeyhülislam Yenişehirli Abdullah Efendi’de açık şekilde görürüz.Değişim normaldir, olağandır, hatta gereklidir. Osmanlı bir durağanlık içinde zaten değildi. Kuruluşundan yarım asır sonra Avrupa topraklarında sağlam bir biçimde ilerlemeye başlamış, Viyana önlerine kadar giderek Avrupa’nın içine yerleşmiştir.

Farklı din, dil, mezhep ve ırktan insanların barış içinde yaşamalarını sağlamıştır. Buna Pax Ottomana diyoruz. Pax Ottomana, Osmanlı’daki değişimi gösterir. Nasıl bir değişimdir bu? Fütuhat ile elde edilen yeni yerlerin, katı bir politika ile değil, oranın eski durumunu da göz önünde bulundurarak, oraya has bir yönetimin, vergilendirmenin yapılmasıydı bu değişim. Açıkçası yeknesaklık hüküm sürmemekteydi.

Ancak, klasik dönemdeki referanslar ile Lale Devri’ndeki referanslar artık değişmeye başlamıştır. Sesli olarak ifade edilmemiş olsa da “Kanun-ı Kadim”den “Nizam-ı Cedid”e bir yöneliş vardır. Bunun adı henüz bu şekilde konulmamıştır ama bunun habercisi olmuştur. İşte burada bilmemiz gereken bir şey var: Maalesef 18. asrı Türk insanı iyi etüd edip tam anlamadığı içindir ki 19. asırdaki değişmeyi emperyalist bir dayatma olarak değerlendirdi. Tıpkı dünyanın çeşitli ülkelerinin 19. Yüzyılda kolonyal istilayla değişmeye zorlanması gibi bir Osmanlı Devleti tarihi yazıldı.

Hissi tarihlerdir, ciddi tahlillerden uzaktır bunların ekserisi. Çünkü, biz 18. Asrı bilemedik. İmparatorluğun 16. Asrı muhteşem oluşundan, 19. Asrı hem bize daha yakın ve hem de çöküş asrı olduğundan bu asırlar üzerine epeyce çalışma yapıldı/yapılıyor. Ama 17 ve 18. Asırlar için bunu söyleyemiyoruz. 18. Yüzyılın dünyasında Osmanlı İmparatorluğu, değişen gelişen toplumlarla kavga etmek, direnmek zorunda olan bir toplumdur. Fransız İhtilali’nden önceki dünya yoktur artık karşılarında. Bu çok önemlidir ve bunu anlamıştır. Bunun adını da “Islahat” olarak koymuştur. Bu kelime 18. Yüzyıla ait bir kelimedir. Bu ıslahatı durgunluk içinde bir değişme olarak görüyor ama değildir. İnkılap lafını kullanmıyor, öyle bir durum yok zira ortalıkta. İhtilal Osmanlı için zaten kelime anlamıyla karışıklık fitne demek

Bibliyografya:
Mehmet İpşirli, “Lale Devri’nde Yenilikçe Bir Alim: Şeühülislam Yenişehirli Abdullah Efendi”, İstanbul Armağanı 4 – Lale Devri, Ed.: Mustafa Armağan, İstanbul 2000, s. 249; Ali Budak, “Osmanlı Modernleşmesi ve Edebiyat”, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18 (Ağustos 2007), s. 17; Mustafa Armağan, “Prof. İlber Ortaylı ile Konuşma: Bir Kabuk Değiştirme Dönemi”, İstanbul Armağanı 4 – Lale Devri, Ed.: Mustafa Armağan, İstanbul 2000, s. 62; Necdet Sakaoğlu, “Osmanlı Marjinalleri: Hokkabazlar”, Popüler Tarih Dergisi, 1 (Haziran 2000), s. 56; Ahmet Hamdi Tanpınar, 19. Asır Türk Edebiyatı Tarihi, 10. baskı, İstanbul 2003, s. 44; Ahmet Evin, İstanbul Armağanı 4 – Lale Devri, Ed.: Mustafa Armağan, İstanbul 2000, s. 48; M. Aktepe, “Nevşehirli İbrahim Paşa”, İA, c. 9, s. 235; M. Aktepe, “Damad İbrahim Paşa, Nevşehirli”, DİA, c. 8, s. 442; Uzunçarşılı, Osmanlı Tarihi, c. VI, s. 310; M. Aktepe, “Damad İbrahim Paşa, Nevşehirli”, DİA, c. 8, s. 441

Eğrisi Doğrusu: İlber Ortaylı -Anadoluda Türklük

2010-07-23T15:19:19Z

Eğrisi Doğrusu: Celal Şengör

2010-07-23T15:15:47Z

Tarihin Arka Odası: Okçuluk Programı -17.07.2010

2010-07-22T06:54:11Z

Av. Adnan Mehel, Dr. Yaşar Metin Aksoy, Oyuncu Cemal Hünal, Dr. Mimar Sinan Genim’in konuk olarak katıldığı programda ok ve okçuluk konuşuldu. Klasik Türk okçuluğu, diğer milletlerde okçuluğun gelişimi, Türk okunun özellikleri anlatıldı. Bir savaş ve spor silahı olarak ok’un durumu tantıdıldı. Hun’lardan Göktür’lere, Tabgaç’lardan Oğuz’lara onlardan da Osmanlılara Türk okunun serüveni evrimi izah edildi. Görsel malzemenin de kullanıldığı, geleneksel savaş kostümlerinin giyildiği ve putalara ok’ların atıldığı program Türk TV tarihinin en uzun kültürel programı oldu.Ok ve yay’ın yanısıra kılıç ,gürz, balta, kargı, mızrak gibi geleneksel harp silahları konu oldu.

Yaşayan Tarih – Zeugma

2010-08-31T12:10:49Z

Osmanoğlulları’nın Aile Vakfı

2010-07-20T07:34:22Z

İki büyük dünya savaşı sonunda Avrupa tarihini oluşturan en büyük hânedanlar sona erdi. 4’ü imparatorluk hânedânı idi: Rusya’da Romanof’lar, Almanya’da Hohenzollern’ler , Avusturya-Macaristan’da Habsburg’lar, Türkiye’de Osmanoğulları. Ve daha birçok krallık hânedânı.

Rusya’da komünistlerin vahşice yok ettikleri Romanof’lar hariç, hiçbir hanedan Osmanoğulları derecesinde olumsuzluklara mâruz kalmadı.

Osmanoğulları, 2700 yıllık Türk tarihinin en büyük ailesidir. Göktürk, Selçuklu, Timur hanedanlarından bile büyük… Ertuğrul Gazi’den (1191-1281) İkinci Abdülhamîd’e (1842-1918) kadar iki düzine dâhi çıkardı. 1516-1924 arasında hilâfet (halîfelik) tâcını da büyük liyakatle taşıdı.

Süngün Yolunda

Atatürk, yetişkin (18 yaş üzeri) şehzâdelerin çıkarılmasını tasarlarken, İsmet Paşa müdahale etti. Hânedan üyesi olmayan, tahta geçmeleri akıldan bile geçmeyen bir sürü insanı kafileye kattı (o tarihte bebekler dahil hânedan 37 şehzâde ve 42 sultandan ibaretti). Bunlar ebediyyen Türkiye topraklarından çıkarılıyorlardı, transit geçmeleri bile mümkün değildi.

Osmanoğulları’nın her şeyine el konuldu. Türkiye dışındaki varlıklarının hiçbirini o devletler, Türkiye’deki uygulamayı emsal göstererek vermediler (verilmemesi için Ankara’dan da yazı gönderildi). Hânedanın yabancı bankalarda kuruşu yoktu. Sultan Vahîdeddin büyük akılsızlık edip Türkiye’yi terk ederken bir avuç elmas almayı bile düşünmemişti.

Sultan Abdülmecid

Her Türk’ün elbette dokunulmaz malı mülkü varken, Osmanoğulları’nın her şeyi yağmacıların, dolandırıcıların, azınlıkların eline geçti. Millî Mücadele kahramanlarının hiçbirinin bu iğrenç yağmaya katılmadığını belirtmem gerekir. Keşke Atatürk’ün silâh arkadaşları paşalara İstanbul’da birer hânedan köşkü, yalısı, konağı verilse idi, millî vicdan bunu onaylardı.

Şimdi Şehzâde Osman Salâhaddin Efendi Osmanoğlu, Hânedan için bir vakıf kurulacağını bildirdi. Zira günümüze kadar Türk prens ve prenseslerinin çoğu, feci şartlarda yaşadılar. Millî ayıbımız olarak tarihe geçecektir. Derin devlet, hânedânın dışarıdaki faaliyetlerini izleyip vakit harcadı. Zira Türkiye aleyhinde faaliyet şöyle dursun, kem söz söyleyen çıkmadı. Yarın devam edeceğim…

Bugün Osmanlı Ailesi

Osmanlıoğlu Vakfını Kuracağını Açıklayan; V. Murad'ın Torunu, Şehzade Selahattin Osmanoğlu

Osmanoğulları Hânedânı şu anda 22 şehzâde+16 sultan denen prensesten oluşuyor (18 yaş üzerindekiler sadece 18 şehzâde+13 sultan). Bunlar Hânedân âzâsıdır (üyesi). Sultan (prenses) çocukları olan 23 sultan-zâde (prens) ve 13 hanım-sultan (prenses). Hânedân üyesi değil, Hânedân mensûbu’dur.

Bunlara gene aynı sayılarda Dâmâd denen sultan eşleri ve Hanımefendi denen şehzâde eşlerini eklemek gerekir, bunlar da prens ve prenses statüsündedirler.

Bunlar ülkemizde bilinmiyor. Halbuki Avrupa cumhuriyetlerinde, eski hânedanlarına ait her şey dikkatle izlenir, bugünkü nesil tarafından da bilinir. Bizim böyle bir konumuz olmamasına, konunun hiç değilse devlet dışında tutulmasına çok gayret gösterildi.

Vakıf Teşebbüsleri

Tuğrai Sultanî

Bugün en yaşlı sultan, Nasl-i Şâh Sultan’dır (Dolmabahçe Sarayı’nda 1921’de doğdu). Son halîfe İkinci Abdülmecîd’in oğlunun kızıdır. Annesi ise, son pâdişah (hâkan) Sultan Vahîdeddin’in kızıdır. İstanbul’dadır. En yaşlı şehzâdeye, Hânedan Reîsi deniyor. Osman Bâyezîd Efendi’dir (1924). Amerika’da yaşıyor.

1703’te en yaşlı şehzâdenin tahta geçmesi kesinlik kazandı. (Babadan büyük oğula) sistemi bırakıldı. Osman Bâyezîd Efendi, Osmanlı Vakfı’nın başkanlığını kabûl etmişse de, yaşı dolayısıyla, fahrî (onursal) durumda kalacağı anlaşılıyor. Vakfı fiilen, Hânedân’ın en faal üyesi olan 5. Murad (ilâveten anne tarafından Sultan Reşid) dalından Şehzâde Osman Salâhaddin Efendi (1940) yönetecektir.

Geçtiğimiz günlerde vafet eden (15.07.2010) Sultanzâde Osman Nâmi Bey

Sultan Hamid’di, Osmanlı’ydı diye yeri göğü inleten gerçek aydınlarımızın, zenginlerimizin konunun tarihî önemine yakışır ciddi meblağlarla vakfı desteklemeleri gerekir.

Bu millî utançtan mutlaka kurtulmalıyız. Başbakan Sayın Tayyip Erdoğan’ın bir işareti şarttır. Bunu yapacak millî seciyeye ve cesarete sahiptir.İslâm Konferansı Genel Sekreteri kadîm dostum Prof. Ekmeleddin İhsanoğlu‘nun da vakıf için üye devletlerin dolar milyarderlerini uyarmasını bekliyoruz.

Halîfe padişahlarının çocukları ile ilgilenenler olacaktır. Birçoğunun dedelerinin bu şanlı hanedanın nice lütfunu gördüğü malûmdur.

Bibliyografya:
Tahsin Yılmaz Öztuna,”Durum”, Türkiye Gazetesi, 19 -20.07.20010,

Osmanlı Mutfağı

2010-07-18T12:16:40Z

Osmanlı Mutfağı (277)

Dosyaları açabilmek için Adobe PDF 9.0 veya üstü gereklidir. İndirmek için tıklayın.

Kapitülasyonlar

2010-07-16T20:25:51Z

İÇİNDEKİLER

Kapitülasıon Nedir?
Kapitülasıonların çeşitleri
Kapitülasıonların Nedenleri
İlk Kapitülasıon Antlaşması
Kapitülasyon ile
Fransaya Tanınan Ayrıcalıkları
En Ziyade Müsaadeye Mazhar Millet
sıradaki Kapitülasyonlar
Beratlı Tüccarlar Devri
Balta Limanı Antlaşması
OsmanlY Yünetimi Balta Limanı Antlaşmasını
Neden İmzaladı?
Antlaşmanın Maddeleri
Balta Limanı Antlaşmasının
Ekonomik Sonuları
Balta Limanı Antlaşmasının
Toplumsal Sonuları
Balta Limanı Antlaşmasının
Uzun Dünemli Sonuları
Aını Film Yeniden Sahnede
Kapitülasıon Zincirleri
Tanzimat Fermanı
Tanzimat Fermanı Ne zaman Yayınlandı?
Kavram Olarak Tanzimat
Tanzimat Fermanının Niteliği
Tanzimat Fermanının Sonuları
Üslahat Fermanı
Fermanın Yayınlanma Nedenleri?
Üslahat Fermanı Neler Üeriyorduü
Fermanın Sonuları
Islahat Fermanı Üin Ne Dedilerü
Islahat Fermanı ve Osmanlının üüküşü
Tarihten Ders Alınsaydı

Osmanlının Borları
Yüzyıldan ye Devlet Nefes Alamıyor
OsmanlY Borlarının
Genel Bir Değerlendirmesi
Devletin Üflası.
Rüsum-u Sitte Antlaşması
Muharrem Kararnamesi
Düyun-u Umumiye Düyun-u Umumiye
Üdaresine Geliş Sebepleri
Düyun-u Umumiye Kararları ile
Yabancılara Terkedilen Devlet Gelirleri
Vergi Alma Yetkisini Kaybetmiş Bir Devletin
Reji Üdaresi
Lozan Antlaşması ve dış Borlar
Borçların Sıfırlanması
Düyun-u Umumiyenin Sonu.
Cehennem Zebanisi Kapitülasıonların Zararları
Kapitülasıonların OsmanlY EÛitim Sistemine
Etkileri
Kapitülasıonlardan Kurtulma üabaları
Postalarda Düzenlemeler
Gümrüklerde Düzenlemeler
Ükinci Meşrutiyet Düönemi Girişimleri
Birinci Dünıa Savaşı Sırasında
Kapitülasıonların Kaldırılması
İlgili Devletlerin Kaldırma Kararını
Kabul Etmesi
Kapitülasıonların Yeniden Tesisi
Kurtuluş Savaşında Kapitülasıonlar
Londra Konferansı ve Kapitülasıonlar
Sevr Antlaşması ve Kapitülasıonlar
Kurtuluş Savaşı ve Kapitülasıonlar
Kesin Son: Lozan

Dünden Bugüne - Kapitülasyonlar (155)

Dosyaları açabilmek için Adobe PDF 9.0 veya üstü gereklidir. İndirmek için tıklayın.

Türkmenler ve Irak – Erşat Hürmüzlü

2010-07-14T18:08:09Z

İÇİNDEKİLER

Birinci Bölüm: Türkmenler Kimdir?
_ Türkmenlerin aslı
_ Türkmen isminin aslı ve anlamı
İkinci Bölüm: Vatandaşlık
_ Irak devletinin vatandaşlık olgusu
_ Irak,ın Cemiyeti- Akvam,a girişi
_ Cumhuriyet rejiminin Etnik Gruplara bakışı
_ Türkmenlerin Devlete bakışı
Üçüncü Bölüm: Uluslararası Sözleşmeler
_ Uluslararası Sözleşmelerin Genel Hak ve hürriyetlere bakışı
_ Azınlıkların Korunması
_ İNSAN HAKLARI VE AZINLIKLARIN KORUNMASI
KONUSUNDA IRAK,IN UYGULAMALARI
Dördüncü Bölüm: Türkmenlerin Siyasi Mücadelesi
_ Irak Türkmenlerinin Siyasi Mücadele Tarihi
_ 1959 Kerkük Katliamı
_ Birinci Türkmen Öğretmenler Kongresi
_ Türkmen Kardaşlık Ocağı,nın Kuruluşu
_ 1963 Darbesinden Sonra cereyan eden Olaylar
_ Arif Hükmü
_ Irak Türkmenlerinin Kültürel Haklarının Kabulü
_ Türkmen Liderlerin İdam edilişi
_ İkinci Körfez Savaşı
Beşinci Bölüm: Türkmenlerin Adedi
Altıncı Bölüm: Türkmen Bölgelerinin Etnik Konumu
Yedinci Bölüm: Irak Türkmenlerinin Dünya Görüşü
_ Irak Türkmnlerinin Siyasi Çizgisi
_ Siyasi Hareketin Kaynağı
_ Türk Devleti Ve Türk Siyasi eğilimlerle İlişkiler
_ Irak,ın Geleceğine Bakış
_ Irak İçinde Örgütlenme
_ Irak Dışında Sosyo_Politik Örgütler

Türkmenler ve Irak Erşat Hürmüzlü (85)

Dosyaları açabilmek için Adobe PDF 9.0 veya üstü gereklidir. İndirmek için tıklayın.

Yaşayan Tarih – Sirkeci Garı

2010-08-31T12:10:57Z

Türk El Sanatları Kitabı

2010-07-12T20:27:40Z

İçindekiler:

Halılar,Kilimler
Çoraplar,Kolanlar,Heybeler
Çevreler,Oyalar,Keseler
Kumaşlar,
Çiniler
Minyatürler
Yazı (Hat Sanatı)
Tezhip İşleri
Ebru
Deri İşleri
Maden İşleri
Taş İşleri
Ahşap İşleri
Cam İşleri
Giyim ve Süs Eşyası

Türk El Sanatları Kitabı (165)

Dosyaları açabilmek için Adobe PDF 9.0 veya üstü gereklidir. İndirmek için tıklayın.

Tarihin Arka Odası Konuk: Kenize Murad 10.07.2010

2010-07-22T06:54:44Z

V. Murad’ın torunu ve Kotwara mihracesinin kızı Kenize Murad hanımın katıldığı programda Osmanlı ailesinin sürgünü konu edildi. V. Murad ailesi ve bu günkü fertleri, sarayda nasıl hapis hayatı yaşadığı, jön türkler, Ali Suavi olayı anlatıldı. Kenize Murat’ın yazdığı “De la part de la princesse morte” – Ölmüş bir prenses tarafından- adlı Türkçe’ye Saraydan Sürgüne olarak çevrilen roman üzerinde duruldu. Kenize Murad’ın yaşamının da anlatıldığı program da V. Murat’ın bestelediği çeşitli parçalar seslendirildi.

Türk Hanlarının Gelişimi ve İstanbul Hanları Mimarisi

2010-07-11T12:59:14Z

Türk Hanlarının Gelişimi ve İstanbul Hanları Mimarisi (131)

Dosyaları açabilmek için Adobe PDF 9.0 veya üstü gereklidir. İndirmek için tıklayın.

İngiliz Kütüphanesinden Orjinal Baskı Kitaplar

2010-07-11T23:57:21Z

16.yy Anatomi Bilimsel İncelemesi (104)

Çin'de Basılmış En Eski Kitap - Elmas Sutra- 868 (144)

Mozart'ın Orjinal Günlüğü (101)

Avrupanın ilk Atlası - 1570 (129)

Leonarda Da Vincinin Not Defteri (151)

Alice Harikalar Diyarında - Orjinal (116)

İstanbul Belgeseli

2010-07-10T19:57:52Z

İstanbul Belgeseli - İndir (163)

Yaşayan Tarih – Tahtakale

2010-08-31T12:11:05Z

Şehzade Selim’in Seferleri

2010-07-09T11:54:13Z

Şah Selim

Yavuz Sultan Selim babası Bayezid’in sancakbeyi olduğu Amasya’da 1470’te dünyaya gelmiş, 1512’de 42 yaşında çıktığı tahtta 8 sene hüküm sürmüş 1520 yılında “Şirpençe” denilen şarbon hastalığı dolayısı ile hayata gözlerini yummuştur.

O, 8 senelik kısa hükümdarlığı esnasında Çaldıran, Mercidabık ve Ridaniye gibi üç büyük meydan savaşı sonrasında Orta Doğu’ya 4 asır sürecek bir düzen getirmiştir. Bu yazıda Sultan Selim’in seferlerinden ziyade Şehzade Selim’in seferlerinden bahsedeceğiz.

Fatih Sultan Mehmed 1461’de Trabzon’u alarak bölgeyi Osmanlı idaresine katmıştı. Trabzon sancağına ilk olarak Şehzade Bayezid’in büyük oğlu Şehzade Abdullah tayin edilmişti. Şehzade Abdullah, Fatih Sultan Mehmed’in vefat tarihi olan 1481’e kadar bu görevde kalmıştır. Şehzâde Abdullah’tan sonra Trabzon sancak beyliğine bu görevde 29 yıl kalacak olan Bayezid’in oğullarından Şehzade Selim atanmıştır.

Yavuz Selim’in şehzâdelik devri seferlerinin en meşhurları Gürcistan taraflarına yaptığı 3 sefer ve bunlardan özellikle 1508 yılında çıktığı Kutayis seferidir.Trabzon ile Kutayis mevkisinin kuş uçuşu mesafesi 280 kilometre olup sarp dağlar arasından geçen karayolu ile bu mesafe neredeyse ikiye katlanmaktadır ki bu rakamlar seferin ciddiyetini göstermek açısından mühimdir.

Gürcistan seferleri oldukça çetin şartlar altında gerçekleşmiştir. Bölgenin ne derece zorlu olduğunu Yavuz Selim devrinin tanınmış âlimlerinden Kemalpaşazade’den dinleyelim;

“Trabzon civarında olan küffar diyarına Gürcistan derler. İçi çalılık ve ormanlık, kenarı dağlık, yolları ve geçitleri zor ve dardır. Diğer bir kenarı ise geçilmesi pek güç dağlarıdır. Üzerinden kuş uçmaz, kolan yürümez. Tepelerden duman eksik olmaz. Bir tarafı da âdem zindanı gibi derin derelerdir ki içine cin peri giremez. Derinliğinden kimse haber veremez. Yakın zamanda oraya kimse saldıramamıştır. Eski çağlarda saldıranlar da bir iş elde edememişlerdir.”

Kemalpaşazade ilerleyen satırlarda bölgedeki Gürcü halkın savaşçılığından ve civar ahalilere korku saçtığından, Şah İsmail’in dahi “diş bilemesine rağmen” bölgede tutunamadığından bahsederek Şehzâde Selim’in giriştiği seferin ciddiyetinden dem vurmaktadır.

İsmail Şah

Şehzâde Selim, Trabzon’dan yaptığı üç Gürcistan Seferi ile Gürcistan’ın bir kısmını hâkimiyeti altına almıştı.1499 yılında Acem diyarında yepyeni bir şahsiyet ortaya çıktı; Şah İsmail. İsmail 1499’da başladığı mücadele neticesinde İran’da Safevi devletini kurmuştu.Artık en mühim hedefi Osmanlı Türkiyesiydi. Bunun için II. Bâyezid’den çekinmeden Şiîliği “halife” adı verilen dâileri vasıtası ile Anadolu Türkleri arasında büyük isyanlara ve göçlere sebep olacak derece de yaymaya çalışıyordu.

Osmanlı Padişahı II. Bâyezid karşısında yumuşak ve ılımlı bir politika izleyerek, O’na mektuplarında “baba” diye hitâbederek, Osmanlı ülkesinde bütün siyasi emellerini gerçekleştirmek isteyen ve adetâ riyakâr bir tavır sergileyen Şah İsmail’in yegâne endişesi ve kaygısı, başına bir kaç defa da problem açan, Trabzon Sancak Beyi Şehzâde Selim idi.

Nitekim Şehzâde Selim Trabzon’da valiyken, İran’daki meydana gelen saltanat değişimini, Şah İsmail’in, karakter ve şahsiyetini, emellerini çok iyi biliyordu. Şehzâde Selim, Trabzon’dan yaptığı üç Gürcistan Seferi ile Gürcistan’ın büyük bir kısmını hâkimiyeti altına almıştı.

İsmail Şah

Ayrıca Anadolu’da Akkoyunlu Türkmen Devleti’nden Safevîlere geçen topraklarında bir kısmını ele geçirmişti. Bayburt, Erzincan, Kemah, İspir, Çemişgezek, gibi yerleri idaresi altına almıştı. Şah İsmail’in Dulkadırlu Alaüddevle Bozkurt Bey’in üzerine giderken, yanında ağır olduğu için taşıyamayıp Erzincan’da toprağa gömdürmüş olduğu top ve cephanelere de el koymuştu. Bu duruma da çok sinirlenen İsmail, kardeşi İbrahim Mirza’nın yanına asker katarak, Trabzon’a Selim üzerine gönderdi. Şehzâde Selim’de İbrahim Mirza’yı mağlup ederek, onu Trabzon’da hapsetti.

Şah İsmail, kardeşi İbrahim Mirza’nın esareti üzerine, Erzincan’a kadar gelerek Erzincan Kalesini almak istemiş, fakat Şehzâde Selim, daha Safevî ordusu yolda iken haber alarak, yanında oğlu Şehzâde Süleyman ile birlikte güneye inerek, Trabzon’dan Erzincan’a gelmiş ve ansızın yaptığı bir gece baskını ile 1508 yılında, Şah İsmail’i bozguna uğrattı.Safevî Devleti hükümdarı Şah İsmail, Taşkent ile Diyarbakır arasında hükmederken, Trabzon Valisi Şehzâde Selim’e kardeşini esir verdiği gibi, kendisi de mağlup olmuştu…

Bu gelişmelerden şaşkına dönen Şah İsmail, II. Bâyezid’e tehditler içeren bir mektup göndermiş ve kendisini, Akkoyunlular’ın meşru vârisi sayarak, Şehzâde Selim’in aldığı toprakları geri vermesini, Osmanlı Devleti ile Safevî Devleti arasında bir savaş bulunmadığını, Şehzâde Selim’in Trabzon’dan alınarak cezalandırılmasını talep etmiştir. Şehzâde Selim, başta Erzincan olmak üzere, bu toprakların büyük dedesi Yıldırım Bâyezid Han devrinden beri, meşru Osmanlı toprakları olduğunu ileri sürmüş ise de, Divân-ı Hümâyun, Bayburt, Kemah, Erzincan ve İspir’in Safevîlere geri verilmesini Şehzade Selim’e emretmiştir.

Müneccimbaşı bu durumu Sahâifu’l-Ahbar isimli eserinde şöyle anlatır; “Şehzâdelerden Sultan Selim Trabzon Eyaletine mutasarrıflar olub ekser-i evkaatda Gürcistânı gâret ü tahrîb ve Kızılbaşlar [Şahismail mensubu] ile ceng ü pürhâşdan hâlî değil idi. Hattâ Erzincan ve Bayburdu anlarun elinden aldı“

“Sultan Selim Hanı itaatten hurûc ve dâ’vây-ı istiklâl etmek töhmeti ile ithâm ve bu dâ’vây-ı kâzibeyi müşârun ileyhi bilâ izin Gürcistâna etdüğü seferler ve Devlet-i Aliyye ile musâlaha üzere olan Kızılbaş tâifesi ile etdüğü cengler ile istişhâd etdüler. Osmanlı Sultanı (II. Bâyezid Han) Sultan Selim tarafına müekked “Emr-i âlî” ısdâr buyurdular ki “ancak Sancağunu muhâfazaya meşgul olub ziyâde tecâvüz eylemeye”.

Şehzade Selim Gürcistan seferlerinden sonra elde edilen ganimeti 5’te 1’i hükümdarın hakkı olması usülden iken almamış ve tamamını askere dağıtmıştır. Daha sonra bir kısım askerine çok etkili bir konuşma yapmış ve onları Anadolu ile Rumeli’nin dört bir yanına dağıtmıştır. Selim Şah Göstermiş olduğu bu muvaffakiyetler halk arasında sarsılmaz bir itibar ve askeri zümrede büyük bir destek kazandı.

Gürcistan taraflarına yaptığı kuvvetli akınlarda elde edilen başarılar halk nazarında geniş yankı bulmuş, Hopa’nın üzerindeki ve kuzeydoğusundaki 1441 metre yükseklikte bulunan dağa da, öteden beri halk arasında “Sultanselim Dağı”, denilmekteydi. Halk şehzadenin başarılarından ötürü “Yürü bre Sultan Selim devran senindir” diye türküler söylemeye başlamıştı.

Kısa zaman sonra şehzadeler arasında şiddetli bir taht mücadelesi başladı. Şehzade Selim’in Yeniçerilerin yoğun desteğiyle ve uzun uğraşlar neticesinde tahta çıkmasında Gürcistan taraflarında yaptığı fetihlerin ve Şah İsmail tehdidini erken fark edip onu engellemeye yönelik yaptığı girişimlerin büyük etkisi vardır. Şehzade Selim Sultan Selim olmuş ve 8 sene süren kısa saltanatında şaşırtıcı işler yapmış, adeta dünya tarihini yeniden yazmıştır.

Bibliyografya: Yılmaz Öztuna, Yavuz Sultan Selim, BKY, İstanbul 2006.; Ahmet Şimşirgil, Birincil Kaynaklardan Osmanlı Tarihi Kayı III, KTB Yayınları, İstanbul 2009.; Yaşar Yücel, Ali Sevim, Klasik Dönemin Üç Hükümdarı, Fatih, Yavuz, Kanuni, TTK Basımevi, Ankara 1991.; Ahmet Uğur, Yavuz Sultan Selim İle Kırım Hanı Mengli Giray ve Oğlu Muhammed Giray Arasında Geçen İki Konuşma,s.1-5.; Remzi Kılıç, Trabzon Valisi Şehzade Selim ve Faaliyetleri, s.1-17.