Tarih ve Medeniyet

Yaşayan Tarih Programı – Ebrû Sanatı

2010-07-16T19:30:54Z

Yaşayan Tarih Programı – Milas Macar Evleri

2010-07-16T19:30:46Z

Türk Minyatür Sanatı

2010-07-24T16:29:14Z

Türk Minyatür Sanatı (39)

Dosyaları açabilmek için Adobe PDF 9.0 veya üstü gereklidir. İndirmek için tıklayın.

Modernleşme Lale Devriyle Başladı

2010-07-23T16:29:44Z

Osmanlı modernleşmesi tam olarak nedir? Modernleşme hareketleri neye dayanır, bu modernleşme mefhumu salt Batı taklitçiliği midir, Japon yahut Rus modernleşmesi bizim için model oluşturabilir mi, oluşturmalı mıdır?

Lale Devri olarak isimlendirilen devir Batıyı sadece kasırlar, eğlence, çırağan sefaları olarak algılamak mıydı? Aksine bilinçli bir yenileşmeden, revizyondan mı söz etmemiz gerekir? Soruları uzatmak mümkün. Ancak bunlara sağlıklı cevaplar verebilmek hiç de o kadar basit değil.

Osmanlı modernleşmesini ele almak için nereye kadar gitmeliyiz? III. Selim ya da II. Mahmud’a değil, III. Ahmed saltanatına, 18. asrın başına gitmeliyiz. Bu devirde vezaret-i uzma makamını işgal etmiş Nevşehirli Damad İbrahim Paşa’nın hayatını, faaliyetlerini incelemek modernleşme mefhumunu daha açık biçimde anlamamız için elzemdir.

Nevşehirli İbraim Paşa ?

…

Eski adı Muşkara olan Nevşehir’de tahminen 1073′te (1662) dünyaya geldi. İş bulmak için İstanbul’a geldi ve bir akrabasının yardımıyla 1689’da evvela sarayın Helvacılar ve daha sonra Baltacılar Ocağına girdi. Zamanla yükseldi.

…

Birçok defa vezirlik teklifi aldığı halde kabul etmedi. Padişaha olan yakınlığını çekemeyenlerin çabaları sonucunda malları müsadere ettirilip saraydan uzaklaştırıldı. Birkaç yıl sonra tekrar İstanbul’a gelmeye muvaffak oldu. Sultan III. Ahmed bundan sonra İbrahim Efendi’yi yanından ayırmadı. Kendisini süratle terfi ettirdi. Sadrazam Şehid Ali Paşadan dul kalan kızı Fatma Sultan ile dünya evine soktu. Böylece İbrahim Paşa dâmâd-ı şehriyârî oldu.

…

Avusturya ve Venedik ile savaşa son verecek mütarekenin görüşülmesi sırasında III. Ahmed’in ısrarı üzerine sadrazamlık teklifini kabul etti. III. Ahmed, diğer sadrazamlardan farklı olarak damadına kendi kullandığı tuğralı zümrüt mührü “mühr-i hümâyun” olarak vermişti.

Nevşehirli Reformları

Damad İbrahim Paşa daha çok içtimaî ve malî meselelerle uğraşmak istiyor, uzun yıllardan beri yenilgiyle biten savaşları unutturacak bir barış dönemini özlüyordu. Böylece ilk iş olarak Avusturya ile savaşa son verilerek 1718′de Pasarofça Antlaşması imzalandı.

İmar işlerine önem verdi, bazı tasarruf tedbirleri aldı. Ancak ülkenin sosyal sefaletini önleyecek ciddi tedbirler almak yerine daha çok zevk ve sefahat vesilesi olarak imar işine önem veren Paşa, Yirmisekiz Çelebi Mehmed Efendi’nin Paris’ten dönüşünde sunduğu sefâretnâmesinin de tesiri altında kalıp Fransa’dan getirtilen saray ve bahçe planlarına göre İstanbul’un çeşitli mevsirelerinde inşaata girişti; bilhassa Kâğıthane’yi Versailles ve Fontainebleau‘ya benzetmek için uğraştı.

Patrona’nın Patlattığı İsyan

Bir taraftan siyasî olayların getirdiği sonuçlar, diğer taraftan iktisadî ve içtimaî meseleler, Damad İbrahim Paşa’nın günden güne yıldızının sönmesine sebep oldu.

Sonunda İbrahim Paşa, Patrona Halil İsyanı adı verilen olayın içine sürüklendi. 1730′da patlak veren, bir bakıma halk ayaklanması sayılabilecek olaylar sonucunda III. Ahmed çok sevdiği damadı İbrahim Paşa ile onun damatlarını feda etmek mecburiyetinde kaldı. 1 Ekim 1730 sabahı sarayda öldürülen İbrahim Paşa’nın cesedi damatlarının cesetleriyle birlikte âsilere teslim edildi.

İbrahim Paşa’nın cesedi İstanbul sokaklarında dolaştırılarak çeşitli hakaretlerden sonra paraçalanmış bir halde Sultanahmet Meydanı’nda III. Ahmed Çeşmesi civarına terk edildi. İbrahim Paşa’nın bu acınacak sonuna destanlar bile yazıldı:

Perşembe gün koptu büyük kıyamet
Otaklarım cümle oldu harabe
Leşimi çıkardı bilin araba
Uryan Oldup kaldığıma yanarım

Varın söylen oğlum giysin karayı,
Çırağlarım gitsin beni arayı
Harâb olsun üsküdarın sarayı
Düşmanlara kaldığıma ağlarım

İmdad edin bana kırklar yediler
İbrahim Paşa’ya “maktûl” dediler
Leşimi cümle köpekler yediler
Namazınmın kılınmadığına ağlarım

On üç yıldır bende ettim vezaret
Bunca evkaaf yaptım ettim akaaret
Lâyık mıdır bana bunca hakaaret
Hakaaretle öldüğüme ağlarım

Yaşa Sultan Mahmud tahtında yaşa
Fermanın yürüsün dağ ile taşa
Öksüz kaldı oğlum Mehmmed Paşa
Anın yetim kaldığına ağlarım

Nizâm-ı Kadimden Nizâm-ı Cedid’e Doğru

Hayat hikayesine baktığımızda İbrahim Paşa’nın iyi bir siyasetçi olduğunu anlıyoruz. Kendisine birkaç defa sadrazamlık teklifi yapılmış, lakin ortamı müsait bulmadığından kabul etmemiştir. Daha sonra ise bu teklifi kabul ettiği görülüyor. Ayrıca o, imparatorluğun içinde olduğu ekonomik, askeri ve siyasi buhranın -bir nebze de olsa- farkında ydı. O sebeple sadrazam olunca savaşı devam ettirme taraftarı olmamış, bir barış yapılması için gerekli şartları sağlamaya çalışmıştır.

Onu sadece kasırlar inşa ettirmiş, laleler diktirmiş, zevk ve sefahat âlemlerine dalmış bir şahıs olarak tasvir eden kaynaklar vardır. Kısmen de doğrudur. Biraz israfı oldu diye İbrahim Paşa hakkında dedikodu yapılıyor. Problem şu ki; bu ‘yaptı’ lafı geniş zamana teşmil ediliyor, ‘yapılıyordu’ oluyor. Mesela vakanüvis diyor ki “Kuklacı Mustafa vardı. Birtakım şabıemret oğlanlarını kadın kılığına sokup milletin haremine, köşklere soktu, kadın çengi oldu. Sonunda rezalet anlaşılınca skandal çıktı, boşanmalar arttı”. Bu ‘oldu’ denen şeye oluyordu denirse yaşam tarzı için yanlış bilgi edinilir. Bu, bir kere olmuş ki kaç kişiyi kapsadığı ise belli değil.

Keza tarihçi Şemdanizade’ye göre, “Mirasyedi meşrep, gece ve gündüz zevk ve sürur icad edip halkı aldatacak şeyler lazımdır deyü bayramlarda meydanlara dönmedolaplar, beşikler, atlıkarıncalar, salıncaklar kurdurup erkeklerle kadınları karışık salıncağa bindiren, hubbaz yiğitlere kadınları kucaklattıran, hoş-sada şarkılar söylettiren”; dahası Zülali Hasan Efendi’nin fingirdek hanımının göğsüne çil altınlar sokuşturan Sadrazam Nevşehirli Damat İbrahim Paşa bu nezahetin tadını kaçırmıştır.”

Damad İbrahim Paşa şüphesiz birtakım yeniliklere önayak olmuştur, ama onu da yenileşmenin tüm şubelerinin nüvesi saymak doğru değildir. Nitekim Tanpınar’ın da belirttiği gibi o “ne bir yenileşme programını hazırlayabilecek kadar iradeli bir şahsiyetti, ne de devri buna müsaitti”. Bu itibarla batı ile bu ilk temas daha ziyade zevk ve sanat sahasında eser verir. Nasıl, Yirmisekiz çelebi sefaret heyetinin ve İstanbul’a gelen Madam Montagu gibi bazı seyyahların batıda bize uyandırdığı alaka yavaş yavaş Avrupa merkezlerinde Frenklerin “Turquerie” dedikleri bize ait bir zevk, giyim-kuşam, dekor ve zarafet modasını tesis ederse, İstanbul’da vezir Damad İbrahim Paşa’nın etrafında da ecnebi temasların verdiği yeni ve mukabil bir zevk oluşmaya başlar.

Paşa’nın devrine baktığımızda, artık bazı şeylerin değiştiğini, yenileşme yolunda adımlar atıldığını müşahede ediyoruz. Nedir bunlar? Lale Devri’nin yeni bir kurum oluşturma açısından en çarpıcı başarısı, matbaanın kurulmasıydı. Matbuat on sekizinci yüzyıl başında Türkler için yabancı bir şey değildi. Tabii ki ilk matbaa Müteferrika matbaasından yaklaşık bir asır evvel kurulmuş ve bazı kitaplar da basılmıştır; ancak harfleri hakkıyla tanzim edilemediğinden devam ettirilememiştir. Düzenli çalışır halde ilk resmî matbaa, III. Ahmed devrinde Damad İbrahim Paşa’nın teşvikleriyle kurulmuştur.

Buna paralel olarak çeşitli tercümeler yapıldığını görüyoruz. Bunlar arasında İbn Haldun’un tarih bilimsel incelemesi Mukaddime, İbn Hallikan’ın biyografik eseri Vefayat’ın muhtasar bir versiyonu, Timur’un Tarih-i Timurlenk isimli biyografisi ve şair Nedim tarafından tercüme edilen ve en bilindik adıyla Müneccimbaşı tarihi denilen Müneccimbaşı Ahmed Dede’nin dünya tarihi vardı. Ayrıca İbrahim Paşa tarafından Fransa’ya ilk daimi elçi olarak gönderilen Yirmisekiz Mehmet Çelebi’nin görüşlerini sunduğu rapor da sathî olmasına rağmen önemlidir. Bunlar gösteriyor ki; Türkler, siyasi olarak elçiler göndererek ve dünyevi olarak tarihi inceleyerek bilinçli bir biçimde o dünyanın içindeki kendi yerlerini tanımlamaya çalışıyorlardı.

Damad İbrahim Paşa’nın sadrazamlık makamında bulunduğu devir Osmanlı için bir kabuk değiştirmenin başlangıcını ifade eder. Biz bunu minyatürde Levni’de, şiir ve edebiyat anlayışında Nedim’de, verdiği fetvalar ile yeniliklere bakış açısında Şeyhülislam Yenişehirli Abdullah Efendi’de açık şekilde görürüz.Değişim normaldir, olağandır, hatta gereklidir. Osmanlı bir durağanlık içinde zaten değildi. Kuruluşundan yarım asır sonra Avrupa topraklarında sağlam bir biçimde ilerlemeye başlamış, Viyana önlerine kadar giderek Avrupa’nın içine yerleşmiştir.

Farklı din, dil, mezhep ve ırktan insanların barış içinde yaşamalarını sağlamıştır. Buna Pax Ottomana diyoruz. Pax Ottomana, Osmanlı’daki değişimi gösterir. Nasıl bir değişimdir bu? Fütuhat ile elde edilen yeni yerlerin, katı bir politika ile değil, oranın eski durumunu da göz önünde bulundurarak, oraya has bir yönetimin, vergilendirmenin yapılmasıydı bu değişim. Açıkçası yeknesaklık hüküm sürmemekteydi.

Ancak, klasik dönemdeki referanslar ile Lale Devri’ndeki referanslar artık değişmeye başlamıştır. Sesli olarak ifade edilmemiş olsa da “Kanun-ı Kadim”den “Nizam-ı Cedid”e bir yöneliş vardır. Bunun adı henüz bu şekilde konulmamıştır ama bunun habercisi olmuştur. İşte burada bilmemiz gereken bir şey var: Maalesef 18. asrı Türk insanı iyi etüd edip tam anlamadığı içindir ki 19. asırdaki değişmeyi emperyalist bir dayatma olarak değerlendirdi. Tıpkı dünyanın çeşitli ülkelerinin 19. Yüzyılda kolonyal istilayla değişmeye zorlanması gibi bir Osmanlı Devleti tarihi yazıldı.

Hissi tarihlerdir, ciddi tahlillerden uzaktır bunların ekserisi. Çünkü, biz 18. Asrı bilemedik. İmparatorluğun 16. Asrı muhteşem oluşundan, 19. Asrı hem bize daha yakın ve hem de çöküş asrı olduğundan bu asırlar üzerine epeyce çalışma yapıldı/yapılıyor. Ama 17 ve 18. Asırlar için bunu söyleyemiyoruz. 18. Yüzyılın dünyasında Osmanlı İmparatorluğu, değişen gelişen toplumlarla kavga etmek, direnmek zorunda olan bir toplumdur. Fransız İhtilali’nden önceki dünya yoktur artık karşılarında. Bu çok önemlidir ve bunu anlamıştır. Bunun adını da “Islahat” olarak koymuştur. Bu kelime 18. Yüzyıla ait bir kelimedir. Bu ıslahatı durgunluk içinde bir değişme olarak görüyor ama değildir. İnkılap lafını kullanmıyor, öyle bir durum yok zira ortalıkta. İhtilal Osmanlı için zaten kelime anlamıyla karışıklık fitne demek

Bibliyografya:
Mehmet İpşirli, “Lale Devri’nde Yenilikçe Bir Alim: Şeühülislam Yenişehirli Abdullah Efendi”, İstanbul Armağanı 4 – Lale Devri, Ed.: Mustafa Armağan, İstanbul 2000, s. 249; Ali Budak, “Osmanlı Modernleşmesi ve Edebiyat”, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18 (Ağustos 2007), s. 17; Mustafa Armağan, “Prof. İlber Ortaylı ile Konuşma: Bir Kabuk Değiştirme Dönemi”, İstanbul Armağanı 4 – Lale Devri, Ed.: Mustafa Armağan, İstanbul 2000, s. 62; Necdet Sakaoğlu, “Osmanlı Marjinalleri: Hokkabazlar”, Popüler Tarih Dergisi, 1 (Haziran 2000), s. 56; Ahmet Hamdi Tanpınar, 19. Asır Türk Edebiyatı Tarihi, 10. baskı, İstanbul 2003, s. 44; Ahmet Evin, İstanbul Armağanı 4 – Lale Devri, Ed.: Mustafa Armağan, İstanbul 2000, s. 48; M. Aktepe, “Nevşehirli İbrahim Paşa”, İA, c. 9, s. 235; M. Aktepe, “Damad İbrahim Paşa, Nevşehirli”, DİA, c. 8, s. 442; Uzunçarşılı, Osmanlı Tarihi, c. VI, s. 310; M. Aktepe, “Damad İbrahim Paşa, Nevşehirli”, DİA, c. 8, s. 441

Eğrisi Doğrusu: İlber Ortaylı -Anadoluda Türklük

2010-07-23T15:19:19Z

Eğrisi Doğrusu: Celal Şengör

2010-07-23T15:15:47Z

Tarihin Arka Odası: Okçuluk Programı -17.07.2010

2010-07-22T06:54:11Z

Av. Adnan Mehel, Dr. Yaşar Metin Aksoy, Oyuncu Cemal Hünal, Dr. Mimar Sinan Genim’in konuk olarak katıldığı programda ok ve okçuluk konuşuldu. Klasik Türk okçuluğu, diğer milletlerde okçuluğun gelişimi, Türk okunun özellikleri anlatıldı. Bir savaş ve spor silahı olarak ok’un durumu tantıdıldı. Hun’lardan Göktür’lere, Tabgaç’lardan Oğuz’lara onlardan da Osmanlılara Türk okunun serüveni evrimi izah edildi. Görsel malzemenin de kullanıldığı, geleneksel savaş kostümlerinin giyildiği ve putalara ok’ların atıldığı program Türk TV tarihinin en uzun kültürel programı oldu.Ok ve yay’ın yanısıra kılıç ,gürz, balta, kargı, mızrak gibi geleneksel harp silahları konu oldu.

Yaşayan Tarih Programı – Zeugma

2010-07-16T19:30:42Z

Osmanoğlulları’nın Aile Vakfı

2010-07-20T07:34:22Z

İki büyük dünya savaşı sonunda Avrupa tarihini oluşturan en büyük hânedanlar sona erdi. 4’ü imparatorluk hânedânı idi: Rusya’da Romanof’lar, Almanya’da Hohenzollern’ler , Avusturya-Macaristan’da Habsburg’lar, Türkiye’de Osmanoğulları. Ve daha birçok krallık hânedânı.

Rusya’da komünistlerin vahşice yok ettikleri Romanof’lar hariç, hiçbir hanedan Osmanoğulları derecesinde olumsuzluklara mâruz kalmadı.

Osmanoğulları, 2700 yıllık Türk tarihinin en büyük ailesidir. Göktürk, Selçuklu, Timur hanedanlarından bile büyük… Ertuğrul Gazi’den (1191-1281) İkinci Abdülhamîd’e (1842-1918) kadar iki düzine dâhi çıkardı. 1516-1924 arasında hilâfet (halîfelik) tâcını da büyük liyakatle taşıdı.

Süngün Yolunda

Atatürk, yetişkin (18 yaş üzeri) şehzâdelerin çıkarılmasını tasarlarken, İsmet Paşa müdahale etti. Hânedan üyesi olmayan, tahta geçmeleri akıldan bile geçmeyen bir sürü insanı kafileye kattı (o tarihte bebekler dahil hânedan 37 şehzâde ve 42 sultandan ibaretti). Bunlar ebediyyen Türkiye topraklarından çıkarılıyorlardı, transit geçmeleri bile mümkün değildi.

Osmanoğulları’nın her şeyine el konuldu. Türkiye dışındaki varlıklarının hiçbirini o devletler, Türkiye’deki uygulamayı emsal göstererek vermediler (verilmemesi için Ankara’dan da yazı gönderildi). Hânedanın yabancı bankalarda kuruşu yoktu. Sultan Vahîdeddin büyük akılsızlık edip Türkiye’yi terk ederken bir avuç elmas almayı bile düşünmemişti.

Sultan Abdülmecid

Her Türk’ün elbette dokunulmaz malı mülkü varken, Osmanoğulları’nın her şeyi yağmacıların, dolandırıcıların, azınlıkların eline geçti. Millî Mücadele kahramanlarının hiçbirinin bu iğrenç yağmaya katılmadığını belirtmem gerekir. Keşke Atatürk’ün silâh arkadaşları paşalara İstanbul’da birer hânedan köşkü, yalısı, konağı verilse idi, millî vicdan bunu onaylardı.

Şimdi Şehzâde Osman Salâhaddin Efendi Osmanoğlu, Hânedan için bir vakıf kurulacağını bildirdi. Zira günümüze kadar Türk prens ve prenseslerinin çoğu, feci şartlarda yaşadılar. Millî ayıbımız olarak tarihe geçecektir. Derin devlet, hânedânın dışarıdaki faaliyetlerini izleyip vakit harcadı. Zira Türkiye aleyhinde faaliyet şöyle dursun, kem söz söyleyen çıkmadı. Yarın devam edeceğim…

Bugün Osmanlı Ailesi

Osmanlıoğlu Vakfını Kuracağını Açıklayan; V. Murad'ın Torunu, Şehzade Selahattin Osmanoğlu

Osmanoğulları Hânedânı şu anda 22 şehzâde+16 sultan denen prensesten oluşuyor (18 yaş üzerindekiler sadece 18 şehzâde+13 sultan). Bunlar Hânedân âzâsıdır (üyesi). Sultan (prenses) çocukları olan 23 sultan-zâde (prens) ve 13 hanım-sultan (prenses). Hânedân üyesi değil, Hânedân mensûbu’dur.

Bunlara gene aynı sayılarda Dâmâd denen sultan eşleri ve Hanımefendi denen şehzâde eşlerini eklemek gerekir, bunlar da prens ve prenses statüsündedirler.

Bunlar ülkemizde bilinmiyor. Halbuki Avrupa cumhuriyetlerinde, eski hânedanlarına ait her şey dikkatle izlenir, bugünkü nesil tarafından da bilinir. Bizim böyle bir konumuz olmamasına, konunun hiç değilse devlet dışında tutulmasına çok gayret gösterildi.

Vakıf Teşebbüsleri

Tuğrai Sultanî

Bugün en yaşlı sultan, Nasl-i Şâh Sultan’dır (Dolmabahçe Sarayı’nda 1921’de doğdu). Son halîfe İkinci Abdülmecîd’in oğlunun kızıdır. Annesi ise, son pâdişah (hâkan) Sultan Vahîdeddin’in kızıdır. İstanbul’dadır. En yaşlı şehzâdeye, Hânedan Reîsi deniyor. Osman Bâyezîd Efendi’dir (1924). Amerika’da yaşıyor.

1703’te en yaşlı şehzâdenin tahta geçmesi kesinlik kazandı. (Babadan büyük oğula) sistemi bırakıldı. Osman Bâyezîd Efendi, Osmanlı Vakfı’nın başkanlığını kabûl etmişse de, yaşı dolayısıyla, fahrî (onursal) durumda kalacağı anlaşılıyor. Vakfı fiilen, Hânedân’ın en faal üyesi olan 5. Murad (ilâveten anne tarafından Sultan Reşid) dalından Şehzâde Osman Salâhaddin Efendi (1940) yönetecektir.

Geçtiğimiz günlerde vafet eden (15.07.2010) Sultanzâde Osman Nâmi Bey

Sultan Hamid’di, Osmanlı’ydı diye yeri göğü inleten gerçek aydınlarımızın, zenginlerimizin konunun tarihî önemine yakışır ciddi meblağlarla vakfı desteklemeleri gerekir.

Bu millî utançtan mutlaka kurtulmalıyız. Başbakan Sayın Tayyip Erdoğan’ın bir işareti şarttır. Bunu yapacak millî seciyeye ve cesarete sahiptir.İslâm Konferansı Genel Sekreteri kadîm dostum Prof. Ekmeleddin İhsanoğlu‘nun da vakıf için üye devletlerin dolar milyarderlerini uyarmasını bekliyoruz.

Halîfe padişahlarının çocukları ile ilgilenenler olacaktır. Birçoğunun dedelerinin bu şanlı hanedanın nice lütfunu gördüğü malûmdur.

Bibliyografya:
Tahsin Yılmaz Öztuna,”Durum”, Türkiye Gazetesi, 19 -20.07.20010,

Osmanlı Mutfağı

2010-07-18T12:16:40Z

Osmanlı Mutfağı (114)

Dosyaları açabilmek için Adobe PDF 9.0 veya üstü gereklidir. İndirmek için tıklayın.

Kapitülasyonlar

2010-07-16T20:25:51Z

İÇİNDEKİLER

Kapitülasıon Nedir?
Kapitülasıonların çeşitleri
Kapitülasıonların Nedenleri
İlk Kapitülasıon Antlaşması
Kapitülasyon ile
Fransaya Tanınan Ayrıcalıkları
En Ziyade Müsaadeye Mazhar Millet
sıradaki Kapitülasyonlar
Beratlı Tüccarlar Devri
Balta Limanı Antlaşması
OsmanlY Yünetimi Balta Limanı Antlaşmasını
Neden İmzaladı?
Antlaşmanın Maddeleri
Balta Limanı Antlaşmasının
Ekonomik Sonuları
Balta Limanı Antlaşmasının
Toplumsal Sonuları
Balta Limanı Antlaşmasının
Uzun Dünemli Sonuları
Aını Film Yeniden Sahnede
Kapitülasıon Zincirleri
Tanzimat Fermanı
Tanzimat Fermanı Ne zaman Yayınlandı?
Kavram Olarak Tanzimat
Tanzimat Fermanının Niteliği
Tanzimat Fermanının Sonuları
Üslahat Fermanı
Fermanın Yayınlanma Nedenleri?
Üslahat Fermanı Neler Üeriyorduü
Fermanın Sonuları
Islahat Fermanı Üin Ne Dedilerü
Islahat Fermanı ve Osmanlının üüküşü
Tarihten Ders Alınsaydı

Osmanlının Borları
Yüzyıldan ye Devlet Nefes Alamıyor
OsmanlY Borlarının
Genel Bir Değerlendirmesi
Devletin Üflası.
Rüsum-u Sitte Antlaşması
Muharrem Kararnamesi
Düyun-u Umumiye Düyun-u Umumiye
Üdaresine Geliş Sebepleri
Düyun-u Umumiye Kararları ile
Yabancılara Terkedilen Devlet Gelirleri
Vergi Alma Yetkisini Kaybetmiş Bir Devletin
Reji Üdaresi
Lozan Antlaşması ve dış Borlar
Borçların Sıfırlanması
Düyun-u Umumiyenin Sonu.
Cehennem Zebanisi Kapitülasıonların Zararları
Kapitülasıonların OsmanlY EÛitim Sistemine
Etkileri
Kapitülasıonlardan Kurtulma üabaları
Postalarda Düzenlemeler
Gümrüklerde Düzenlemeler
Ükinci Meşrutiyet Düönemi Girişimleri
Birinci Dünıa Savaşı Sırasında
Kapitülasıonların Kaldırılması
İlgili Devletlerin Kaldırma Kararını
Kabul Etmesi
Kapitülasıonların Yeniden Tesisi
Kurtuluş Savaşında Kapitülasıonlar
Londra Konferansı ve Kapitülasıonlar
Sevr Antlaşması ve Kapitülasıonlar
Kurtuluş Savaşı ve Kapitülasıonlar
Kesin Son: Lozan

Dünden Bugüne - Kapitülasyonlar (84)

Dosyaları açabilmek için Adobe PDF 9.0 veya üstü gereklidir. İndirmek için tıklayın.

Yaşayan Tarih Programı – Eski Tire – İlk Metal Paranın Basıldığı Yer

2010-07-16T19:29:27Z

Türkmenler ve Irak – Erşat Hürmüzlü

2010-07-14T18:08:09Z

İÇİNDEKİLER

Birinci Bölüm: Türkmenler Kimdir?
_ Türkmenlerin aslı
_ Türkmen isminin aslı ve anlamı
İkinci Bölüm: Vatandaşlık
_ Irak devletinin vatandaşlık olgusu
_ Irak,ın Cemiyeti- Akvam,a girişi
_ Cumhuriyet rejiminin Etnik Gruplara bakışı
_ Türkmenlerin Devlete bakışı
Üçüncü Bölüm: Uluslararası Sözleşmeler
_ Uluslararası Sözleşmelerin Genel Hak ve hürriyetlere bakışı
_ Azınlıkların Korunması
_ İNSAN HAKLARI VE AZINLIKLARIN KORUNMASI
KONUSUNDA IRAK,IN UYGULAMALARI
Dördüncü Bölüm: Türkmenlerin Siyasi Mücadelesi
_ Irak Türkmenlerinin Siyasi Mücadele Tarihi
_ 1959 Kerkük Katliamı
_ Birinci Türkmen Öğretmenler Kongresi
_ Türkmen Kardaşlık Ocağı,nın Kuruluşu
_ 1963 Darbesinden Sonra cereyan eden Olaylar
_ Arif Hükmü
_ Irak Türkmenlerinin Kültürel Haklarının Kabulü
_ Türkmen Liderlerin İdam edilişi
_ İkinci Körfez Savaşı
Beşinci Bölüm: Türkmenlerin Adedi
Altıncı Bölüm: Türkmen Bölgelerinin Etnik Konumu
Yedinci Bölüm: Irak Türkmenlerinin Dünya Görüşü
_ Irak Türkmnlerinin Siyasi Çizgisi
_ Siyasi Hareketin Kaynağı
_ Türk Devleti Ve Türk Siyasi eğilimlerle İlişkiler
_ Irak,ın Geleceğine Bakış
_ Irak İçinde Örgütlenme
_ Irak Dışında Sosyo_Politik Örgütler

Türkmenler ve Irak Erşat Hürmüzlü (44)

Dosyaları açabilmek için Adobe PDF 9.0 veya üstü gereklidir. İndirmek için tıklayın.

Yaşayan Tarih Programı – Sirkeci Garı

2010-07-09T22:41:36Z

Türk El Sanatları Kitabı

2010-07-12T20:27:40Z

İçindekiler:

Halılar,Kilimler
Çoraplar,Kolanlar,Heybeler
Çevreler,Oyalar,Keseler
Kumaşlar,
Çiniler
Minyatürler
Yazı (Hat Sanatı)
Tezhip İşleri
Ebru
Deri İşleri
Maden İşleri
Taş İşleri
Ahşap İşleri
Cam İşleri
Giyim ve Süs Eşyası

Türk El Sanatları Kitabı (78)

Dosyaları açabilmek için Adobe PDF 9.0 veya üstü gereklidir. İndirmek için tıklayın.

Tarihin Arka Odası Konuk: Kenize Murad 10.07.2010

2010-07-22T06:54:44Z

V. Murad’ın torunu ve Kotwara mihracesinin kızı Kenize Murad hanımın katıldığı programda Osmanlı ailesinin sürgünü konu edildi. V. Murad ailesi ve bu günkü fertleri, sarayda nasıl hapis hayatı yaşadığı, jön türkler, Ali Suavi olayı anlatıldı. Kenize Murat’ın yazdığı “De la part de la princesse morte” – Ölmüş bir prenses tarafından- adlı Türkçe’ye Saraydan Sürgüne olarak çevrilen roman üzerinde duruldu. Kenize Murad’ın yaşamının da anlatıldığı program da V. Murat’ın bestelediği çeşitli parçalar seslendirildi.

Türk Hanlarının Gelişimi ve İstanbul Hanları Mimarisi

2010-07-11T12:59:14Z

Türk Hanlarının Gelişimi ve İstanbul Hanları Mimarisi (76)

Dosyaları açabilmek için Adobe PDF 9.0 veya üstü gereklidir. İndirmek için tıklayın.

İngiliz Kütüphanesinden Orjinal Baskı Kitaplar

2010-07-11T23:57:21Z

16.yy Anatomi Bilimsel İncelemesi (57)

Çin'de Basılmış En Eski Kitap - Elmas Sutra- 868 (85)

Mozart'ın Orjinal Günlüğü (60)

Avrupanın ilk Atlası - 1570 (74)

Leonarda Da Vincinin Not Defteri (72)

Alice Harikalar Diyarında - Orjinal (62)

İstanbul Belgeseli

2010-07-10T19:57:52Z

İstanbul Belgeseli - İndir (112)

Yaşayan Tarih Programı – Tahtakale

2010-07-09T23:45:59Z

Şehzade Selim’in Seferleri

2010-07-09T11:54:13Z

Şah Selim

Yavuz Sultan Selim babası Bayezid’in sancakbeyi olduğu Amasya’da 1470’te dünyaya gelmiş, 1512’de 42 yaşında çıktığı tahtta 8 sene hüküm sürmüş 1520 yılında “Şirpençe” denilen şarbon hastalığı dolayısı ile hayata gözlerini yummuştur.

O, 8 senelik kısa hükümdarlığı esnasında Çaldıran, Mercidabık ve Ridaniye gibi üç büyük meydan savaşı sonrasında Orta Doğu’ya 4 asır sürecek bir düzen getirmiştir. Bu yazıda Sultan Selim’in seferlerinden ziyade Şehzade Selim’in seferlerinden bahsedeceğiz.

Fatih Sultan Mehmed 1461’de Trabzon’u alarak bölgeyi Osmanlı idaresine katmıştı. Trabzon sancağına ilk olarak Şehzade Bayezid’in büyük oğlu Şehzade Abdullah tayin edilmişti. Şehzade Abdullah, Fatih Sultan Mehmed’in vefat tarihi olan 1481’e kadar bu görevde kalmıştır. Şehzâde Abdullah’tan sonra Trabzon sancak beyliğine bu görevde 29 yıl kalacak olan Bayezid’in oğullarından Şehzade Selim atanmıştır.

Yavuz Selim’in şehzâdelik devri seferlerinin en meşhurları Gürcistan taraflarına yaptığı 3 sefer ve bunlardan özellikle 1508 yılında çıktığı Kutayis seferidir.Trabzon ile Kutayis mevkisinin kuş uçuşu mesafesi 280 kilometre olup sarp dağlar arasından geçen karayolu ile bu mesafe neredeyse ikiye katlanmaktadır ki bu rakamlar seferin ciddiyetini göstermek açısından mühimdir.

Gürcistan seferleri oldukça çetin şartlar altında gerçekleşmiştir. Bölgenin ne derece zorlu olduğunu Yavuz Selim devrinin tanınmış âlimlerinden Kemalpaşazade’den dinleyelim;

“Trabzon civarında olan küffar diyarına Gürcistan derler. İçi çalılık ve ormanlık, kenarı dağlık, yolları ve geçitleri zor ve dardır. Diğer bir kenarı ise geçilmesi pek güç dağlarıdır. Üzerinden kuş uçmaz, kolan yürümez. Tepelerden duman eksik olmaz. Bir tarafı da âdem zindanı gibi derin derelerdir ki içine cin peri giremez. Derinliğinden kimse haber veremez. Yakın zamanda oraya kimse saldıramamıştır. Eski çağlarda saldıranlar da bir iş elde edememişlerdir.”

Kemalpaşazade ilerleyen satırlarda bölgedeki Gürcü halkın savaşçılığından ve civar ahalilere korku saçtığından, Şah İsmail’in dahi “diş bilemesine rağmen” bölgede tutunamadığından bahsederek Şehzâde Selim’in giriştiği seferin ciddiyetinden dem vurmaktadır.

İsmail Şah

Şehzâde Selim, Trabzon’dan yaptığı üç Gürcistan Seferi ile Gürcistan’ın bir kısmını hâkimiyeti altına almıştı.1499 yılında Acem diyarında yepyeni bir şahsiyet ortaya çıktı; Şah İsmail. İsmail 1499’da başladığı mücadele neticesinde İran’da Safevi devletini kurmuştu.Artık en mühim hedefi Osmanlı Türkiyesiydi. Bunun için II. Bâyezid’den çekinmeden Şiîliği “halife” adı verilen dâileri vasıtası ile Anadolu Türkleri arasında büyük isyanlara ve göçlere sebep olacak derece de yaymaya çalışıyordu.

Osmanlı Padişahı II. Bâyezid karşısında yumuşak ve ılımlı bir politika izleyerek, O’na mektuplarında “baba” diye hitâbederek, Osmanlı ülkesinde bütün siyasi emellerini gerçekleştirmek isteyen ve adetâ riyakâr bir tavır sergileyen Şah İsmail’in yegâne endişesi ve kaygısı, başına bir kaç defa da problem açan, Trabzon Sancak Beyi Şehzâde Selim idi.

Nitekim Şehzâde Selim Trabzon’da valiyken, İran’daki meydana gelen saltanat değişimini, Şah İsmail’in, karakter ve şahsiyetini, emellerini çok iyi biliyordu. Şehzâde Selim, Trabzon’dan yaptığı üç Gürcistan Seferi ile Gürcistan’ın büyük bir kısmını hâkimiyeti altına almıştı.

İsmail Şah

Ayrıca Anadolu’da Akkoyunlu Türkmen Devleti’nden Safevîlere geçen topraklarında bir kısmını ele geçirmişti. Bayburt, Erzincan, Kemah, İspir, Çemişgezek, gibi yerleri idaresi altına almıştı. Şah İsmail’in Dulkadırlu Alaüddevle Bozkurt Bey’in üzerine giderken, yanında ağır olduğu için taşıyamayıp Erzincan’da toprağa gömdürmüş olduğu top ve cephanelere de el koymuştu. Bu duruma da çok sinirlenen İsmail, kardeşi İbrahim Mirza’nın yanına asker katarak, Trabzon’a Selim üzerine gönderdi. Şehzâde Selim’de İbrahim Mirza’yı mağlup ederek, onu Trabzon’da hapsetti.

Şah İsmail, kardeşi İbrahim Mirza’nın esareti üzerine, Erzincan’a kadar gelerek Erzincan Kalesini almak istemiş, fakat Şehzâde Selim, daha Safevî ordusu yolda iken haber alarak, yanında oğlu Şehzâde Süleyman ile birlikte güneye inerek, Trabzon’dan Erzincan’a gelmiş ve ansızın yaptığı bir gece baskını ile 1508 yılında, Şah İsmail’i bozguna uğrattı.Safevî Devleti hükümdarı Şah İsmail, Taşkent ile Diyarbakır arasında hükmederken, Trabzon Valisi Şehzâde Selim’e kardeşini esir verdiği gibi, kendisi de mağlup olmuştu…

Bu gelişmelerden şaşkına dönen Şah İsmail, II. Bâyezid’e tehditler içeren bir mektup göndermiş ve kendisini, Akkoyunlular’ın meşru vârisi sayarak, Şehzâde Selim’in aldığı toprakları geri vermesini, Osmanlı Devleti ile Safevî Devleti arasında bir savaş bulunmadığını, Şehzâde Selim’in Trabzon’dan alınarak cezalandırılmasını talep etmiştir. Şehzâde Selim, başta Erzincan olmak üzere, bu toprakların büyük dedesi Yıldırım Bâyezid Han devrinden beri, meşru Osmanlı toprakları olduğunu ileri sürmüş ise de, Divân-ı Hümâyun, Bayburt, Kemah, Erzincan ve İspir’in Safevîlere geri verilmesini Şehzade Selim’e emretmiştir.

Müneccimbaşı bu durumu Sahâifu’l-Ahbar isimli eserinde şöyle anlatır; “Şehzâdelerden Sultan Selim Trabzon Eyaletine mutasarrıflar olub ekser-i evkaatda Gürcistânı gâret ü tahrîb ve Kızılbaşlar [Şahismail mensubu] ile ceng ü pürhâşdan hâlî değil idi. Hattâ Erzincan ve Bayburdu anlarun elinden aldı“

“Sultan Selim Hanı itaatten hurûc ve dâ’vây-ı istiklâl etmek töhmeti ile ithâm ve bu dâ’vây-ı kâzibeyi müşârun ileyhi bilâ izin Gürcistâna etdüğü seferler ve Devlet-i Aliyye ile musâlaha üzere olan Kızılbaş tâifesi ile etdüğü cengler ile istişhâd etdüler. Osmanlı Sultanı (II. Bâyezid Han) Sultan Selim tarafına müekked “Emr-i âlî” ısdâr buyurdular ki “ancak Sancağunu muhâfazaya meşgul olub ziyâde tecâvüz eylemeye”.

Şehzade Selim Gürcistan seferlerinden sonra elde edilen ganimeti 5’te 1’i hükümdarın hakkı olması usülden iken almamış ve tamamını askere dağıtmıştır. Daha sonra bir kısım askerine çok etkili bir konuşma yapmış ve onları Anadolu ile Rumeli’nin dört bir yanına dağıtmıştır. Selim Şah Göstermiş olduğu bu muvaffakiyetler halk arasında sarsılmaz bir itibar ve askeri zümrede büyük bir destek kazandı.

Gürcistan taraflarına yaptığı kuvvetli akınlarda elde edilen başarılar halk nazarında geniş yankı bulmuş, Hopa’nın üzerindeki ve kuzeydoğusundaki 1441 metre yükseklikte bulunan dağa da, öteden beri halk arasında “Sultanselim Dağı”, denilmekteydi. Halk şehzadenin başarılarından ötürü “Yürü bre Sultan Selim devran senindir” diye türküler söylemeye başlamıştı.

Kısa zaman sonra şehzadeler arasında şiddetli bir taht mücadelesi başladı. Şehzade Selim’in Yeniçerilerin yoğun desteğiyle ve uzun uğraşlar neticesinde tahta çıkmasında Gürcistan taraflarında yaptığı fetihlerin ve Şah İsmail tehdidini erken fark edip onu engellemeye yönelik yaptığı girişimlerin büyük etkisi vardır. Şehzade Selim Sultan Selim olmuş ve 8 sene süren kısa saltanatında şaşırtıcı işler yapmış, adeta dünya tarihini yeniden yazmıştır.

Bibliyografya: Yılmaz Öztuna, Yavuz Sultan Selim, BKY, İstanbul 2006.; Ahmet Şimşirgil, Birincil Kaynaklardan Osmanlı Tarihi Kayı III, KTB Yayınları, İstanbul 2009.; Yaşar Yücel, Ali Sevim, Klasik Dönemin Üç Hükümdarı, Fatih, Yavuz, Kanuni, TTK Basımevi, Ankara 1991.; Ahmet Uğur, Yavuz Sultan Selim İle Kırım Hanı Mengli Giray ve Oğlu Muhammed Giray Arasında Geçen İki Konuşma,s.1-5.; Remzi Kılıç, Trabzon Valisi Şehzade Selim ve Faaliyetleri, s.1-17.

Bir demet Ebrû

2010-07-01T07:21:42Z

Farsça bulut anlamına gelen “ebr” sözcügünden türemiştir Ebrû. Çeşitli rivayerler olmakla birlikte ne zaman nerede ortaya çıktığı tam olarak kestirilemez. Ancak doğuya özgü bir süsleme sanatı olduğu, Adriyatikten Hind’e kadar geniş bir coğrafyada hayat bulduğu açıktır. İşte bir demet Ebrû:

Farenin Hasretinden Öldü Kedi !

2010-06-29T14:15:29Z

Nice kendi gibi iri sıçanı
Bir ısırmakla iki böldü kedi
Kuyruğu dikdi dedim tarihin
“Farenin hasretinden öldü kedi”

Yukarıdaki mısraların ne anlama geldiğini ya da “acaba niye böyle bir şiir kaleme alınmış?” diye düşünenler olabilir. Bir kedi hayal edin ki, ömrü hayatı farelerin peşinde geçmiş ve daha bir ısırışla onları perişan etmiştir. Ama en nihayetinde o da tazyik-i nefes ederek ebedi âleme göç eyleyecektir. Efendim, söz konusu mısralar 18. asırda yaşamış bir şairimizin (Sururî) çok sevdiği kedisinin ölümü üzerine hissettiği üzüntünün bir dışa vurumudur.

Bizim kültürümüzde “tarih düşürme” veya “tarih söylemek” şeklinde anılan bir sanat vardır. Evet, bu sahayı sanat olarak telakki edebiliriz. Nitekim ebced hesabı ile tarih söylemek apayrı bir zeka ve maharet gerektirir. En basit şekliyle tanımlayacak olursak, tarih düşürme, bir mısrada yahut kelimede geçen harflerin ebced hesabına göre toplamıdır.

Tabi bu noktada söz konusu harflerin İslam harfleri olduğunu belirtmekte fayda var. Bu sahaya tarihçilerden çok şairler ilgi göstermiş ve tarihçilerimiz yaşanan hadiseleri uzun, detaylı anlatma yolunu tercih ederken, şairlerimiz ise bir iki mısra ile hem hadiseyi özetlemiş hem de olayın hangi zamanda meydana geldiğini göstermişlerdir.

Bu tarihler bugün kullandığımız miladi takvime göre değil, hicri takvim üzerinden düşülürdü. Örneğin Sultan II. Selim Kıbrıs adasını almış ve bunun üzerine “Aldı Kıbrus adasın Şâh Selim” dizesi söylenmiştir ki hicrî 978, miladi olarak da adanın fethi olan 1571 senesine tekabül eder.

Ben Deniz Geçtim…

İstanbul 857 senesinde fethedilmiş ve bunun üzerine “Ehl-i din aldı İstanbul’u cidal ü ceng ile” denilmiştir ki, bu da fethin şanlı tarihi olan 1453’e denk düşer. Sadece savaşlar için değil, günlük hadiseler için de tarihler söylenmiştir. 1754’te Haliç tamamıyla donmuş ve Hakim Efendi isimli birisi şu tarihi söylemiştir:

Buz üstünden geçen geldi bana yaz dedi tarihin
Deniz altmış sekizde dondu buzdan ben-deniz geçtim (1168)

Şair burada tevriye sanatı yapıyor ve kendisinin Haliç denizinde yürüğünü belirtiyor. Son dönemin en önemli şairlerinden Şeyh Galip aynı zamanda bir Mevlevi’dir. O vefat ettiği zaman da “Geçdi Galip Dede candan yâ Hû” denilmiştir ki, hicrî olarak ölüm tarihi olan 1214’ü bizlere verir.

18. asrın neşeli ve zeki simalarından biri de şair Sururi’dir. Asıl ismi Osman’dır ve Adanalı’dır. İlk tahsilini memleketinde tamamladıktan sonra 1779 senesinde İstanbul’a gelir. Yukarıda da belirttiğimiz üzere 1798 senesinde çok sevdiği kedisini kaybetmiş ve bunun üzerine şiir söylemiştir. Bundan başka Sururî, yaşadığı birçok hadise için tarih düşürme usulünü uygulamıştır. Diyebiliriz ki o, edebiyat tarihimizde bu sahada en önde gelen isimlerdendir. Bunlar arasında eğlenceli olanlardan biri de şudur: Şairin evi yakınlarında olan bir mektebin çatısı damlamaktadır. Veli Baba isimli yetkili biri çocukları evlerine gönderir ve okulun çatısını tamir ettirir. Bu durumda çocukların istedikleri de yerine gelmiştir. Tabii ki de yalnızca çatının tamir işi değil, asıl okulun tatil edilmesi onları sevince boğmuştur. Ardında işte bu mısralar gelir:

Muallim hanesinin damı damlardı Veli Baba
Kılup etfâli âzâd istedi tecdidini anın
Hesab-ı ebcedi kalfa bilirmiş söyledi târih
Yıkıldı mektebin sakfı yapıldı gönlü sıbyânın (1202 / 1787)

Bir sene önce de İstanbul’da şiddetli bir kış yaşanmıştır ve Sururi buradaki teessürünü İstanbul’u Erzurum’a benzeterek göstermiştir:

Erzurum’a dönmüş İslambol bu yıl yaz gelmiyor (h.1201 / m.1786)

Son olarak şairin yaşlı bir arkadaşı olan Numan Efendi’nin evliliği üzerine söylediği tarihi paylaşalım. Anlaşılan zat-ı muhteremin yaşı epeyce vardır ve boyu posu da artık keman (yay) olmuştur. Fakat eskiler “ruh kocamaz” derlerdi ve herhalde bu söz tezahür etmişti. Buna binaen kendisine aldığı kadının da dünyalar güzeli bir şey olmayacağı elbette ki hepimizce tahmin edilebilir…

Yine evlendi Bozoklu kocaman
Kâmeti olmuş iken hemçü kemân
Ak imiş saçı dedim târihin
Kara kuru karı aldı Numan (1775)

Soy Ağacı Nasıl Çıkarılır ?

2010-07-02T16:45:35Z

Bismark’ın “ Birinci kuşak kurar, ikinci kuşak yönetir üçüncü kuşak sanat tarihi okur “ sözüne atfen o “Sanat tarihi” okuyan neslin devrinde yaşadığımız Tarih ve Medeniyet’e bolca gönderilen “Nasıl soy ağacımı çıkartabilirim” sorularından anlaşılıyor. Biz de bu genel ilgiye bir yazıyla cevap vermelim istedik.

Toplumda tarihin ve tarihsel şahsiyetlerin popüler hale gelmesi, globalleşmeyle beraber bireyselliğin ön plana çıkması, soyuna alaka duyan ve bu konularda araştırmalar yapmak isteyenlerin sayısını gün geçtikçe artırıyor. Özellikle insanlar ekonomik bakımdan rahatladıkça böyle romantik uğraşlara yönelmeye fırsat buluyorlar. Fransa, Almanya ve Rusya’da adım başı şecereleriyle övünerek, soyluluk iddiasında bulunan birine rastlanıyor ki bunlar nezaket ve kültürleriyle “entel” muamelesi görüp, çevresinin ilgi odağı oluyorlar.

Ezelden beri Avrupa ve Amerika’da çok revaç bulan geneoloji çalışmaları son zamanlarda ülkemizde de ilgi uyandırmaya başladı. Peki, Türkiye’de soy araştırması nasıl yapılır, şecere nasıl çıkartılır?

Soyağacı Çıkarırken:

Şecere Arapça ağaç anlamına gelir. Bu günkü kullanımla soyağacı demektir. Kişinin soy cetvelini, silsilesini bir ağaç şeklinde gösterir. Bir sonraki kuşaklar bir öncekilerin dalı ve meyvesi sayıldığından bu ismi almıştır. Soy araştırmacısı bu ağacı resmederken bu günden başlayarak ulaşabildiği kadar geriye doğru gider, zamanla yeni bulgularla eklemeler yapar ve ağaç şekillenmeye başlar.

Türkiye’de Soyağacı

Ne yazık ki Türk toplumunda nesep tutma, soy ağacı yazma geleneği yok denecek gibidir. Bunun en önemli sebebi doğu toplumlarında yazılı değil sözlü geleneğin hâkim olmasıdır. Diğer yandan imparatorluk çökerken oluşan kaos da böyle lükslere de imkan bırakmamıştır. Ayrıca göçler, savaşlar ve salgın hastalıklar da nesiller arası kopukluklara sebep olmuş kültürel aktarımı kesintiye uğratmıştır. Mamafih Osmanlı toplumunda kişinin nesebine değil ahlak ve kültürüne önem verilmesi de bu neviden adetleri 2. hatta 3. plana atmıştır.

Kemal Karpat’a göre imparatorluğun çöküşü ile Anadolu’ya göç eden Türk ve Müslüman nüfus 9 milyon civarındadır, J.McCarthy ise bu rakamı 7 milyon olarak verir. Böylesine büyük bir hareketlilik ve göç’ün yaşandığı coğrafyada muhacirlerin şecerelerini tutabilmesi ise pek de kolay değildir.

Her şey bir yana 1928’den önce kayıtlar eski harflerle tutulduğundan araştırma yapacak kişinin mutlaka Osmanlıca bilmesi yahut bilen birisinin refakatinde çalışmasını yürütmesi gerekmektedir.

Soy ağacı çıkarmak ilk bakışta faydasız ya da zaman kaybı gibi görünse de araştırmacılığı arttırmak, okuma ve bilgi edinme kabiliyetini geliştirmek, kültürel ve soysal yanı arttırmak ve akrabalarla yakın münasebet kurmak gibi daha pek çok faydası vardır.

Özel Arşiv Kaynakları

1- Ailenin Yaşlıları

Soy ağacı çıkarmak isteyen araştırmanın yapacağı ilk iş ailenin yaşlılarıyla konuşmak bunların anlattıklarını kayda almaktır. Eskiden erkeklerden ziyade kadınlar daha konuşkan ve meraklı olduklarından bilhassa yaşlı kadınlarda “yakası açılmadık” çok kıymetli bilgiler olabilir. Yaşlıların anlatacağı şeyler bazen çok önemli ipuçları vereceği gibi fakat bazen de piri fâni olmuş veya zihinleri bulanmış olduklarından hadiseleri karıştırabilirler.

Ayrıca yaşlılar genelde hissi davranarak olayları ve kişileri istedikleri gibi anlatırlar. Bu sebeple aynı kişiyi uzun zaman aralıklarıyla tekrar konuşturmalı ifadelerin çelişkili olup olmadığına bakmalıdır. Yakın geçmişte yaşanan harp, göç gibi felaketler sebebiyle bir nesil baba ve dedelerini tanımadan büyümüş ve kuşaklar arasında kültürel aktarım çok noksan kalmıştır. Dolayısıyla ihtiyarların verdiği bilgileri başka yerlerden de teyit etmedikçe şüpheyle bakmak gerekir.

Yaşlıların kullandıkları takvim tabirlerini de iyi anlamak lazımdır. Tarihlemeler genellikle o zaman meydana gelen meşhur hadiselere göre yapılmaktadır. Mesela; “Babam, Yemen askeri giderken ölmüş” (1905 ), “seferberlikte doğmuşum “(1914), “muhacirlikte evlenmişler” (1916), “Yunan giderken ben doğmuşum” (1922), “dedem öldüğünde ben oturuyormuşum” (6 aylık), Anadolu da kullanılan; “filanca geldiğinde filanca danaları otlatıyormuş” (6-7 yaşında ki ancak bu yaşta bir çocuk danaları otlatabilir) gibi tabileri iyi anlamak lazımdır.

İhtiyarlarca aylar da farklı şekilde isimlendirilmektedir. Anadolu’da Karakış (Aralık), Zemherir (Ocak), Gücük (Şubat), Avril (Nisan), Kiraz ayı (Mayıs veya Haziran) , Orak ayı (Temmuz), Harman ayı (Ağustos), Avare ayı (Ekim), Koç ayı (Kasım)’dır.

Her yerin iklim ve ziraat özelliklerine göre ayların ismi ve başlangıcı değişir. Tütüne göre, fındığa göre, buğdaya göre, incire göre, pancara göre aylar tayin edilir. Yaylaya çıkış, yayladan dönüş, bağ bozumu hep böyle tarihlerdir. Tarihleri tespit ederken, bu gibi hadiseler hakkında bölgeye göre bilgi sahibi birini bulunmak gerekir.

Şirketi Hayriye Hisse Senedi (Sehime)

Memur çocuklarının doğumu genel olarak nüfus kayıtlarına doğru yazılmıştır. Bir de Cumhuriyetin ilk yıllarında ailelerin 5. çocukları günü gününe kayıt edilmişlerdir. Zira 1950’ye kadar devam eden yol vergisi için önemli miktar tutan 6-7 liralık vergiyi vermek veya her sene 15 gün yol inşasında amelelik yapmak mecburiydi. Fakat nüfusu artırma çabaları ile 5 çocuğu olanlar bundan muaf tutuluyorlardı. Bu sebeple kişiler mükellefiyetten düşmek için 5. çocukları doğar doğmaz bunları nüfusa kayıt ettirirlerdi.

2- Aile Arşivi

Soy ağacı çıkarmada ailenin özel arşivi de çok önemlidir. Bu arşivde aileyle alakalı tapular, mektuplar, diplomalar, senetler, hatıratlar, günlükler, arkası tarihli – yazılı kartpostallar veya fotoğraflar yahut bu çeşit evraklar bulunabilir. Her biri ailenin soy ağacını çıkarmada birer ipucu niteliğindedir. Ancak Türkiye’de yakın zamanda yaşanan büyük göçler, uzun savaşlar, salgınlar ve afetler sebebiyle pek çok ailenin arşivi olmadığı gibi olanlarda harap durumdadır.

3- Mezar Taşları ve Kitabeler

Soy ağacı çıkarırken müracaat edilmesi gereken en önemli kaynaklardan birisi de mezar taşlarıdır. Bunlardan dedelerin isimleri, vefat tarihleri hatta eski mezar taşlarından meslekleri ve meşreplerini öğrenmek mümkündür. Bunun için sabrederek, mezarlıklar arasından saatlerce hatta günlerce dolaşmak gerekebilir.

Ancak 1930’larda başlayan asri mezarlık furyası ile Anadolu’nun muhtelif yerlerinde çoğu şehirler içindeki mezarlıklar kaldırılarak iskâna açılmış yahut üzerine park yapılmıştır. Bunların taşları ya toprağa gömülmüş ya da kanalizasyon veya kaldırım taşı olarak kullanılmış, öğütülerek çakıl yapılmış nihayet mezarcılar tarafından kazınarak yeni taş olarak satılmıştır. Dolayısıyla milletin hafızası, vatanın tapusu sayılan mezarlıklar bakımından ülkemiz hiç de iyi durumda değildir. (Kitabe ve hikayesi için tıklayınız)

4- Soy isimleri

Edirne Çeşmesi Kitabesi (Tıklayınız)

Dolayısı ile aynı aileden gelenlerin hatta kardeşlerin her birinin farklı soyadı aldığı olmuştur. Ayrıca eskiden her ailenin bir lâkabı vardır ki bu lakapların soyadı olarak alınmasına da umumiyetle engel olunmuştur. Çoğu yerde ise soyadını şahıslar almamış resmi makamlar tarafından hiçbir esasa dayanılmadan rastgele iliştirilmiştir. Bu sebeple Türkiye’de soyadları aile tarihi hakkında neredeyse hiçbir fikir vermez. Ancak çok az sayıda aile uyanık davranarak meslek, köy ve atalarını hatırlatacak soyadları almayı başarmıştır. Nalbant, Tangal, Karaalioğlu gibi…

A- ) Resmi Arşiv Kaynakları

Aile Arşivi Sandığı

1- Nüfus Defterleri

Türkiye’de nüfus kayıtları maalesef çok da eski değildir. Avrupa’da asalet ve soyluluk önemli bir statü olduğundan nüfus kayıtlarının tutulmasına dikkat edilmiştir. Ayrıca kiliselerce tutulan vaftiz kayıtları, evlilik kayıtları ve belediye teşkilatının erken kurulmasıyla tutulan vergi kayıtları çok şeyi açığa çıkarır.

Batı’daki nüfus kayıtları bu bakımdan doğudan ileridir. Fakat bu din değil gelenekle alakalı bir şeydir. Doğuda da Hristiyan ve Musevilerin şecere tespiti Müslümanlarınki kadar zordur.

İlk Nüfus Sayımı

Türkiye’de ilk nüfus sayımı II. Mahmud dönemine aittir. 1834’de yapılan sayım askeri maksatlar taşıdığından yalnız erkekler sayılmıştır. Köyler hanelere ayrılmış her hanedeki erkek nüfus kaydedilmiştir. Sultan Mahmud’un son yıllarında başlayıp Abdülmecid’in ilk yıllarında tamamlanan 1839 sayımı da aynı usulde yapılmıştır. Bu kayıtların tutulduğu defterler tasnif edilmemiş halde Başbakanlık Osmanlı Arşivindedir ve milli güvenlik gerekçeleriyle incelemeye açık değildir.

Vakfiye

II. Abdülhamid Devri

Bunlardan sonra 1887 tarihli II. Abdülhamid döneminde yapılan sayımlar vardır ki en esaslı ve düzenli onlarıdır. Burada her hane kadınlarla beraber yazılmış ayrıca hane reisinin lakabı, babasının adı, varsa erkek ve kız kardeşleri, yeğenleri, amcazadeleri yazılmış sonra varsa annesi ve ceddesi (büyükannesi) eklenmiştir. Bilahire bu sayımdan sonra doğanlar da eklenmiştir. Herkesin doğum tarihi vardır. Kızlardan sayımdan sonra evlenenlerin evlendikleri mahalle ya da köy ile sicildeki hane numaraları eklenmiştir.

Soy araştırmacısı bu defterlerden 1887 de hayatta bulunan dedesinin babasını ve akrabalarını öğrenebilir. Bu defterler Ankara’ya nüfus arşivlerine gönderilmiştir. Gönderilmeyip mahaldeki nüfus müdürlüğünün arşivinde kalanlar da vardır. Soy araştırmacısı için pek çoğu yanmış ve yıpranmış olan bu eski Türkçe defterleri, her halükarda birinin aracılığı ile rica minnet bulup tetkik etmek çok faydalı olacaktır. Zira devlet, bir takım siyasî sebeplerle, bu kayıtları da araştırmacılara açmamaktadır.

Sonraki sayım yine II. Abdülhamid dönemine ait olup 1905 tarihlidir. Bu kayıtlar 1887 defterlerinden daha temiz ve ayrıntılıdır. Bugünkü sicillerin ve kimlik numarası sistemi MERMİS projesinin de temelini teşkil etmektedir. Buradan da 1905 de yaşayan dedelerin babalarını öğrenmek mümkündür.

1905 sayımı defterlerinin bazı kısımları Balkan savaşında, Dünya savaşında, Yunan savaşında çıkan yangınlar ve baskınlarla ya da başka sebeplerle harap olmuştur. MERMİS projesinde harapların yerine 1925’de yapılan şifahi sayım esas alınmıştır. Bu takdirde soy araştırmacısı 1905 de hayatta olan dedelerin babasını ve akrabalarını tespit edebilir.

Fakat bu son kayıtlarda (1925) erkeklerin doğum tarihine çok itibar etmemelidir. Savaşların çok olduğu bir kuşak için Askere geç gitsin; o zamana kadar hem evlenip çocuğu olsun; hem çalışıp aileye bir faydası dokunsun; hem de gücü kuvveti yerine gelsin ki askerlik meşakkatlerini göğüsleyebilsin gibi sebeplerle 8 yıl kadar küçük yazılanlar vardır. Kızlarınkiler ise genellikle doğrudur.

Dışarıdaki Kayıtlar

Yakın bir tarihte nüfus sicilleri başka bir yere aldırılmışsa önceki nüfus kayıtlarının da incelenmesi gerekmektedir. Bu konuda Rumeli – Balkan ve Kafkas göçmenleri ile 1924 Selanik mübadilleri en şanssız olanlardır. Hele Selanik’ten mübadele ile gelenler Türkiye deki kayıtlardan ancak 1924’de yaşayan akrabalarının babasını öğrenebilirler. Fakat yurt dışındaki nüfus defterlerine ulaşmak da çok zor değildir hem bunlar bizdekinden çok daha muntazam ve temiz durumdadır.

Diğer Nüfus Kayıtları

Nüfusu Ceride (Yoklama) Defterleri

Ayrıca nüfus sayımlarından başka Başbakanlık Osmanlı arşivinin değişik fonlarında Nüfusu Ceride adıyla rastlanan defterler de nüfus tutanaklarını içermektedir. 6 aylık doğum ve ölüm kayıtlarını içeren bu defterlerde soy araştırmacısı için önemli kaynaklardandır.

1904 öncesi bölgesel olarak yapılan nüfus sayımlarının defterleri de il nüfus müdürlüklerinin arşivlerinde mevcuttur. Ulaşılabildiği takdirde bu kayıtları incelemekte de faydalıdır. Fakat pek çoğu savaş, işgal ve yangınlar sebebiyle harap olmuştur.

Nüfus defterlerinde tarihler Rumi takvimle kayıt edilmiştir. 1925’den sonra yeni takvim kullanılmıştır. Bu Rumi tarihleri Miladiye çevirmek için artık internette pek çok program vardır. Bunlardan istifade edilebilir.

Temettuat Defterleri

Tapu Senedi

Vergilendirme kaygısıyla tutulmuş fakat böylesine tafsilatlı bilgi veren bu defterler günümüz tarihçilerinde pek çok alanda faydalanılan kaynaklardır. Soy araştırmacısı da bazı ipuçları elde ettikten sonra bu defterler üzerinden cedlerine ait çeşitli bilgilere ulaşabilir. Ancak bu vergilendirme Osmanlının doğu vilayetlerini kapsamadığından o bölgelere ilişkin de herhangi defter yoktur.

Bu defteler Başbakanlık Osmanlı Arşivinde tasnif edilerek araştırmacıya açılmış durumdadır. Bilgisayar üzerinden araştırılan bölgeye hatta vilayet ve nahiyeye dair defterleri, tarayarak bulmak ve arşivden istetmek mümkündür. Hiç şüphesiz ki bunları okumak ileri düzeyde eski Türkçe bilgisi gerektirmektedir.

Sicill-i Ahval Defterleri

1879-1909 tarihleri arasında Osmanlı Devletinde Görev yapmış memurlara ait biyografik bilgileri içeren defterlerdir. Kayıtlarda geçen şahsın adı, baba adı, ailesi, doğum yeri, sülalesi, milliyeti, tahsil durumu, liyakati vs pek çok ayrıntılı bilgileri bulunmaktadır. Burada Toplam 201 defterde 92.000 memurun sicil kayıtları mevcuttur. Bu defterlerin hepsi Başbakanlık Osmanlı Arşivinde tasnif edilmiş ve bilgisayara aktarılmış durumdadır. Aranılan isim bilgisayardan taranarak ilgili defterin sayfasına anında bakmak mümkündür. Ancak bunları okumakta ortalama düzeyde Osmanlıca bilgisi gerektirir.

Sicilli Ahval defterinden bir sayfa: "Hacı Sa'id Efendi; Diyar-ı Bekir eşrâf ve ulemâsından hacı Arif Bey’in mahdûmu"

Tapu Tahrir Defterleri

Osmanlı devletinde 15. ve 16. asırda Timar sisteminin bir gereği olarak bölgedeki gelir kaynaklarının tespiti maksadıyla sayım yapılmıştır. Tahrir denilen bu işlemde şehir, kasaba, köy ve çiftlikler birer birer dolaşılarak buralarda oturan vergi mükellefleri, içlerinde vergiden muaf olanlar varsa hangi vergiden ne sebeple muaf oldukları yapılmış; bunun yanında topraklı ve topraksız köylüler, evli ve bekâr haneler, meslek gurupları, ilmiyeye mensupları, ihtiyar ve sakatlar ayrı ayrı kaydolunmuştu.

Her köyün merası, ormanı, korusu, yaylağı, kışlağı, çayırı cins cins gösterilerek yetiştirilen mahsuller ve senede vermekle mükellef olunan vergi miktarı deftere geçirilirdi.

Soy araştırmacısı yakın nesebini tespit edebildiği taktirde eski yüzyıllardaki bu kayıtlara da başvurarak daha da gerilere gidebilir. Özellikle orta Anadolu bölgelerinde bu defterler sayesinde çok derin geçmişini tespit edebilen aileler vardır. Fakat bu defterlerin bazısında isimler lakapları ile beraber yazılmadığından araştırmacıya güçlük çıkarabilir. Binaenaleyh bu defteri okumanın derin Osmanlıca bilgisi gerektirdiği de açıktır.

Vakıf Arşivleri

Bosna livası mufassal tahrir defterinden bir sayfa

Şer’iyye Sicilleri [ Kadı Sicilleri – Mahkeme Kayıtları ]

Kadı Sicilleri; her türlü dava tutanakları, mukavele senet, satış, vekâlet, kefâlet, verâset, borçlanma, nikah, boşanma ve taksim gibi hukuki işlemleri içeren resmi yazıları, esnaf teftişine ait notları, hatta yangın, sel, fırtına, deprem, salgın hastalık gibi olayların kayıtlarını günlük olarak işleyen defterlerdir.

Osmanlıda aile için meselelerin mahkemeye intikal ettiği nadirattan olsa da hiç yokta denilemez. Aile arşivinden yahut ailenin ihtiyarlarından böyle mahkemeye intikal etmiş herhangi bir davanın bilgisine ulaşıldığı takdirde kadı sicillerinden de ayrıntılı bilgi edinilebilir. Özellikle son yıllarda bu siciller yoğun olarak yeni harflere çevrilmiştir. Soy araştırmacısı bunlardan faydalanabilir.

Tereke Defterleri

Bu günkü veraset ilamı benzeri, kişinin vefatı halinde menkul, gayrimenkul servetinin, alacak ve borçlarının ve varislerinin kaydedildiği defterlerdir. Bu defterlerde soyağacı çıkarırken istifade edilecek kaynaklar arasında zikredilebilir. Kadı sicilleri içerisinde yer alır.

ATASE (Genel Kurmay Arşivleri)

Kırım Savaşı sonrasında tutulan askeri kayıtlar ve belgeleri içeren arşivde askeri görevli ve şahsiyetler hakkında tafsilatlı bilgi bulmak mümkündür. Fakat bu arşive girmek milli güvenlik gerekçeleri ile zorlaştırılmış durumdadır. Aylar sonrasına verilen özel izinle ve çok zor şartlarda ancak birkaç saat araştırma yapmak mümkün olabilir. Herhangi işe yarayacak evrak bulunduğunda fotokopisinin alınıp alınamayacağı görevlinin inisiyatifine kalmış durumdadır. Ailesinde tespit ettiği askeri şahsiyetler hakkında araştırma yapmak isteyen soy araştırmacısının bu arşivden faydalanması güçtür.

Araştırma Eserleri ve Biyografik Çalışmalar

Şayet aileden meşhur bir şahsiyet ya da onunla ilişkili bir şahıs tespit edilirse bu alanda yapılmış biyografik çalışmaları dikkatlice incelemek gerekir. Bu alanda genel olarak Sadrazamlar, Şeyhülislamlar, Ulema, Kaptan Paşalar, Reisülküttaplar, Hattatlar, Şuara Tezkireleri vs olmak üzere pek çok çalışmalar vardır.( Eser adları için bkz. Mübahat S. Kütükoğlu-Tarih Araştırmalarında Usul) Ayrıca pek çok yüksek lisans ve doktora tezinden de bu konuda istifade edilebilir.

Diğer yandan ailenin yaşadığı bölge üzerine yapılmış araştırma eserlerini incelemek de faydalıdır. Ailenim bağlı olduğu boy, aşiret ya da cemaat biliniyorsa mutlaka tetkik edilmelidir. Bu hususta geçtiğimiz günlerde Yusuf Halaçoğlu’nun TTK tarafından yayınlanan “Anadolu’da Aşiretler, Cemaatler, Oymaklar” adlı kitabına da müracaat edilebilir.

MERMIS Projesi

Esasında MERMIS projesi kapsamında pek çok ailenin mensuplarına 1900’lü yılların başına kadar ulaşmak mümkündür. Bunların her biri sisteme kayıt edilmiş ve mevt olsalar bile birer kimlik numarası atanmıştır. Ancak diğer aile efradına ve mensuplarına aidiyeti addedilen bu bilgiler özel hayatın gizliliğini koruma ilkesinden dolayı, nüfus müdürlüklerince verilmemekte yahut kısıtlı olarak verilmektedir.

Ancak Kimlik beyanı ve bir dilekçe ile bağlı olunan nüfus müdürlüğünden hane döküm listesi istenebilir. İlgili kurumun öncelik verdiği başka işler münasebeti ile bu isteğin cevaplandırılması gecikse de 3. veya 4. istemeden sonra sonuç alınabilmektedir. Elde ettiğiniz bu hane döküm listesiyle ilk aşamada hatırı sayılır bir soyağacı oluşturabilir yukarıda izah edilen metotlarla da bunu genişletebilirisiniz.

Soyağacı çıkarmada tarif edilen bütün bu yöntemlerin; sebat gerektiren, uzun soluklu, uğraştırıcı fakat zevkli bir çalışma olduğunda ise hiç şüphe yoktur.

Bibliyografya

Ekrem Buğra Ekinci, “Soyağacı (Şecere) nasıl hazırlanır ?” Dünden bugüne Türkiye Gazetesi, 5 aralık 2007; İlber Ortaylı, Tarihimiz ve Biz, Timaş yayınları, 2008, S. 21-22; Yılmaz Öztuna, Büyük Tarih Ansiklopedisi, “Soyluluk” C.2, s.631 Bateş yay.; Serin, Mustafa, “Osmanlı Arşivinde Bulunan Temettuat Defterleri”, T.C. Başbakanlık I. Milli Arşiv Şurası, 20-21 Nisan 1998, Tebliğler – Tartışmalar, s. 717- 728, Ankara,; S.Faroqhi, Osmanlı Tarihi Nasıl İncelenir ?, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, IST 2001 , s46-58; M. Zeki Pakalın, Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü, Tahrir Maddesi ,MEB, İst – 1983, , c.III, s.376; Necati Gültepe, “Osmanlılarda Bürokrasi: Merkezi Yönetimi “ Osmanlı Ansiklopedisi , c.6, s.241-255; Osmanlı İdaresinde Kıbrıs ( Nufus-Arazi dağılımı ve Türk Vakıfları), Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivleri Daire Başkanlığı, Yayın no:43, ANK 2000; Bahaeddin Yediyıldız, “Vakıf “ , İA, C.13, Eskişehir, 2001, s153-172; Bahaeddin Yediyıldız,”Türk Vakıf Kurucularının Sosyal Tabakalaşmadaki Yeri”, Osmanlı Araştırmaları, C3, 1982, S.143-164; Said Öztürk, İstanbul tereke defterleri, Osmanlı Araştırmaları Vakfı yayınları sayı 7, IST 1995, S. 97-105; Justin McCarthy, Ölüm ve Sürgün, İnkılâp Kitabevi, Ist 1998; Kemal Karpat, Osmanlı Nüfusu (1830-1914) Demografik ve Sosyal Özellikleri, Çev. Bahar Tırnakçı, Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı, IST 2003; Etnografya, folklor, dil, tarih v.d. konularda makaleler ve incelemeler, Hamit Zübeyr Koşay, Ayyıldız Matbaası, 1974; Faik Reşit Unat,Hicrî Tarihleri Milâdî Tarihe Çevirme Kılavuzu, TTK 1988

Faik Reşit Unat,Hicrî Tarihleri Milâdî Tarihe Çevirme Kılavuzu, TTK 1988

Dünden Bugüne – Kölelik, Cariye ve Devşirme – Bölüm 24

2010-07-08T13:49:27Z

Dünden Bugüne - Kölelik, Cariye ve Devşirme (67)

Diğer Dünden Bugüne Programlarını izlemek için tıklayınız.

TekeTek – Ermeni Problemi – Konuk: Hüseyin Çelik

2010-06-23T02:30:00Z

Dünden Bugüne – Osmanlı adalet sistemi, kadılar. – Bölüm 23

2010-07-08T13:49:06Z

Dünden Bugüne - Osmanlı'da Adalet Sistemi (65)

İbnülemin – Son Sadrazamlar

2010-06-28T05:30:55Z

Osmanzade Taib’in Hadikatü’l Vüzera adlı eserinin zeyli olan Ahmed Rıfat’ın Verdü’l-hadâik’ adlı eserine zeyl olarak kaleme alınmış “Son Sadrazamlar“ın esas ismi Kemalü’s-sudur’dur. Mehmed Emin Ali Paşa (1814-1871) ile başlayıp Salih Hulusi Paşa (1864-1939) ile biten eserde Osmanlı Devleti’nin son 37 sadrazamının hal tercümesi (biyografisi) yer almaktadır. “Son Sadrazamlar”, bir hal tercümesi kitabı olmakla beraber, bir çok yerde siyasi olaylar, devrin fikri ve kültürel yapısı, zaman zaman da edebi ürünler ağırlık kazanmaktadır. İlk baskısı Maarif Vekaleti’nce 14 fasikül olarak yapılmıştır. İbnülemin merhum pek çok önemli memuriyette bulunduğu ve tarihin hararetli bir dönemine bizzat şahit olduğu için eserinde diğer kaynaklarda rastlanamayacak son derece önemli bilgiler verir. Her yönüyle orjinal ve kaynak bir eserdir.

“Tezkerecilik geleneğinin son güçlü temsilcisi İbnülemin Mahmut Kemal İnal (1870-1957) Yusuf Kâmil Paşa’nın mühürdarlarından Emin Paşa’nın oğludur. Yetiştiği çevre, aldığı vazifeler, münasebette olduğu kişiler, yer aldığı müesseseler ve kendine has ilgi alanları…. Bu etkenler ortaya koyduğu eserlerin malzemesini oluşturmuştur. Bu malzeme içinde arşiv vesikası, otobiyografiler, hatıratlar, dedikodular, mizah ve hiciv yanyana iç içe yer almaktadır. Hiç şüphe yok ki bütün bu malzemeye canlılık kazandıran İbnülemin’in kendine has üslûbu ve değerlendirme tarzıdır.”

Son Sadrazamlar - Cilt 1 (440)

Son Sadrazamlar - Cilt 2 (353)

Son Sadrazamlar - Cilt 3 (339)

Son Sadrazamlar - Cilt 4 (307)

Yahudilerin dünü bugünü – İ.Ortaylı Ö.Faruk Harman

2010-06-21T19:15:24Z

Tarihin Arka Odası 19 Haziran 2010

2010-07-21T08:57:35Z

Prof. Heath Lowry ve Doç. Sacit Pekak’ın konuk olduğu programda Yunasitan ve Anadoludaki eski eserlerin durumu konuşuldu. Mübade, mübadele öncesi durum ve mübadeleden sonra Yunanistan’da ki Osmalı eserleri anlatıldı. Bu gün Yunanistanda restore edilen eserler ve camilerin , Anadoluda camiye çevrilen veya aslı üzere korunun kiliseler üzerinde duruldu. Bunun dışında Biznans, Bizans sanatı, Türk üniversitelerinde sanat tarihi çalışmaları tartışıldı.

Yüklemeye Devam Ediliyor….