Sách!
Sách như gạch phồng quá lửa
Chất chứa quanh tường…

Vị giáo sư vô cảm bước sang đường
Ông giáo già thả bước ra công viên bách bộ
Trẻ con ùa vào quán Gêm
Người lớn quây quanh bàn vé số…

Gần hết đời người vui cùng con chữ
Bây giờ “thượng đế” quay lưng?
Ông lão nhìn vào bức vách ván bưng
buồn như tháp cổ…!

Những chồng sách… một bài toán khó
Nghe chừng giấy mực khóc rưng rưng

Còn đâu mùi cỏ lạ
Ướp trong mớ tóc mây?
Một chút tình thơ ngây
Không còn trên đôi má.

(Tiếng thu – 1939)

Cuộc chém giết lặng dần
Các dũng sĩ thân tàn ma dại
Đập nát những cây đàn quý
Ngồi nướng thịt cóc ăn
Con mèo đi hai chân
Kêu lên tiếng trẻ khóc.
Tóc em bù rối tro than
Tóc gió đen quanh cột đèn xiêu đổ
Cổng nhà thờ gạch vỡ
Lão ăn mày mù thổi sáo
Điệu gọi hồn âm u
Lũ trẻ mở nắp quan tài đứng dậy
Mình quấn đầy vải liệm
Chạy theo ta xin tiền
Ngàn mũ sắt lặng im
Trong ráng chiều đỏ rực
Đã lâu không có con tàu nào cập bến
Không con tàu nào ra đi
Biết nói gì nữa em, cô gái hoang
Của hải cảng tối
Của tấm chăn nghèo thời chiến tranh phá hoại
Của nỗi buồn nội chiến ?
Cô gái hoang tóc bay như bờm ngựa
Đi bên bờ vịnh thuỷ lôi
Mắt cá chân xanh biếc
Ngực mềm trôi về bãi sú xa
Nghe sóng đập vào những cây đàn mới.

Bến xe đợi chờ hò hẹn
Hố bom chôn mất bóng cây
Lũ trẻ thường hay đùa nghịch
Giờ sơ tán về đâu đây?

Thương bốn tường nhà mậu dịch
Vỡ rồi cửa vẫn lung lay
Ngăn này là quầy bán sách
Tro tàn giấy trắng còn bay…

Ta lợp lại từng mái rạ
Ta lập đi từng hố bom…
Trước cửa ngôi nhà cháy dở
Hôn con, mẹ bảo: Lên đường!

Hoa dẻ góc vườn vẫn nở
Cây bàng hồi lại lá xanh
Sau một rèm hoa ô cửa
Anh nghe có tiếng phong cầm.
Ai đấy hát theo nho nhỏ
Người đi bát ngát niềm thương
Có hai đoàn quân gặp gỡ
Vẫy nhau giữa ngã ba đường.

1967

Một vườn xoài lặng lẽ nắng trưa
Con chim núi bay về ngơ ngẩn
Nhựa xoài dính cánh ve nhấp nhánh
Con châu chấu xanh gầy, con cà cộ mình hoa
Những cành cao vươn giữa bao la
Mùa xoài chín, trĩu chịt chùm quả ngọt
Gió đung đưa những trái thon vàng rực
Như muôn ngàn lục lạc của trời cao.

Áo em đen, mùa xoài chín ngọt ngào
Vai em mắt em lẫn vào mắt lá
Xoài rực rỡ trên bàn tay bé nhỏ
Nhớ hàm răng cắn trái xoài vàng
Môi mát thơm vị ngọt đến bàng hoàng
Em chẳng nói, nhưng lòng tôi nhớ mãi.

Tôi đã tới những khu rừng xa ngái
Dốc lớn đèo cao, nước nguồn măng núi
Đường quân đi trùng điệp tháng năm dài
Nhớ quê hương thao thức một vườn xoài
Trong hồn tôi, những trái vàng lấp lánh
Đêm võng bạt nhìn trời cao thẳm
Mảnh trăng vàng như một trái xoài thơm.

Một vườn xoài trơ trụi dưới na-pan
Chim xé giọng những mùa hè không quả
Lá khô cháy mịt mù gió lửa
Đập ào ào lên đá nhọn lòng tôi
Một vườn xoài sau rào kẽm vành đai
Cành giận dữ đâm lên trời nhọn hoắt
Tôi chẳng có thời giờ cho nước mắt
Viên đạn nằm trong súng đợi bay lên.

Bạn cùng làng mỗi đứa mỗi phương
Kẻ lính nguỵ, người thành quân giải phóng
Em xa cách trong cắt chia, lửa đạn
Hai mươi năm, người cũ khác xưa không?

Ta trở về, biển rộng chói chang
Ta trở về ngày giải phóng quê hương
Lạ lùng sao, lại đúng mùa xoài chín
Cành đau cháy ngỡ không sống được.

Đã nở xoè lá mới non tươi
Trái ửng vàng ẩn hiện sau cây
Em rám nắng, dịu dàng, mảnh dẻ
Màu áo khác, đôi mắt nhìn vẫn thế
Em khóc oà, nước mắt của niềm vui.

Bao tháng năm sống chết giữ đất này
Em vẫn đợi vẫn chờ, em vẫn nhớ
Phá rào gai, xóm làng về đoàn tụ
Ta đi giữa tiếng cười và những trái xoài thơm.

Ta trở về gốc rễ của yêu thương
Như trái xoài biến chát chua thành ngọt
Sau căm giận, cắt chia, sau lửa đạn
Những vườn cây còn lại với con người
Những trái vàng hy vọng thắm trên tay
Cả đất nước mênh mông mùa quả chín
Một vườn xoài lung linh nắng sớm
Một vườn xoài biếc dưới mây bay…

Bây giờ bảy ngày sau khi anh đem em ra khỏi nhà thương
(trên băng sau của chiếc tắc-xi cùng với áo quần, đồ dơ, và nước mắt)
bây giờ, bảy ngày, anh đã không phải nuôi em trong nhà thương
bảy ngày qua anh không còn ngồi trên băng ghế đá của bệnh viện
(cái băng ghế cách đây bốn năm, anh đã ngồi trông chờ em vào thăm nuôi một người chị nằm bệnh
trong mắt nhìn canh chừng với đầy ác cảm của những người thân gia đình em)
anh muốn nói
anh không thích đóng vai một người cha bạc phước
con qua đời ngay lúc mới sinh ra
nhưng anh không thích mình trở thành một người cha bất lực
nhìn con mình lớn lên
trở thành một thứ đồ chơi
trong chiến tranh
như anh
một thứ đồ chơi
chưa bể

Bây giờ những cơn đau bụng của em đã bắt đầu nguôi
những chén cơm em ăn đã không còn hòa cũng nước mắt
anh muốn nói với em
mười lăm ngày sau khi con đầu lòng của chúng ta đã chết
thôi em đừng có thai
ít ra trong lúc này
bởi anh không muốn
chiến tranh sẽ cướp mất con ta
ngay khi nó còn ở trong bụng mẹ
em dấu yêu – em đẫm lệ
trước cơn đau của em
những danh từ: tự do dân chủ
những chánh nghĩa quốc gia
những lý tưởng, những nhân danh
với anh
không quý bằng
một manh giấy báo để lót

Em dấu yêu
em hãy gượng cười
vì đời sống chúng ta
còn trăm ngàn đớn đau hơn thế

23/5/1971

Làm sao tìm lại mùa thu dịu dàng
Tóc em mềm quá gió đùa miên man
Nước suối thì trong viên cuội thì trắng
Em mang tình anh một thời say đắm.

Làm sao tìm lại mùa thu dịu dàng
Sao Hôm thì buồn sao Mai thì sáng
Nước suối thì trong viên cuội thì trắng
Em như cô Tấm trong tình anh mang

Làm sao tìm lại mùa thu dịu dàng
Người em yêu ơi bao mùa thu sang
Biết anh còn nhớ mùa thu đầu ấy
Anh đưa em qua suối nguồn xiết chảy

Em như viên cuội rơi rồi dưới đáy
Anh về bến cũ vớt mùa thu lên…

Hà Nội, Mùa thu 1990

Rặng núi về đầu mây
Xa cách những rặng cây
Từng sóng xanh tre trúc
Cơn gió đã trút đầy
Cơn gió đi mất hút
Người về đường còn đây

Mờ mờ hoa gạo đỏ
Lấp dần giữa núi xanh
Lang bang dầm mái cỏ
Hạt lại hạt chuyền cành
Hạt mưa gần nhắc nhủ
Hạt xa theo nối lời
Đêm nay chưa nhà ngủ
Mà mưa rừng cứ rơi
Mưa lầm rầm trong rừng
Mưa xoay tròn không trung
Hai bờ mưa mờ mịt
Con đường vòng mông lung

Chiều càng đi bước rền
Người càng đi chân chồn
Đường dài bóng hoàng hôn
Mưa xa dầm quê hương
Ướt áo những người thương
Chùa chuông hay giọng suối
Tình yêu soi dặm đường

1956

Anh đi đầu tháng tám
Đầu tháng tám năm sau
Qua đò về làng cũ
Còn bóng dáng anh đâu
Một tờ tin báo tử

Sông Đáy nhớ người con
Chuối đôi bờ ủ rũ
Bóng làng thiếu bóng anh
Bến cát càng mông mênh

Hôm nay làm cô dâu
Đám cưới qua sông Đáy
Em từ vườn Tế Tiêu
Qua bờ sang chợ Đại

Chốc đã bao năm trời
Chiêm ngợp bờ xanh lại
Sông quê hương như gợi
Ngày ấy hoa bèo trôi
Mây thành giăng ngang trời

1963