Thổ cẩm dân tộc Thái

Đệm từ thổ cẩm Thái: Handmade

noreply@blogger.com (Unknown) — Fri, 02 Apr 2010 04:46:00 +0000

Đệm: hàng handmade của người Thái

* Mô tả: Làm từ bông gạo, nằm rất êm, mềm mại, nâng niu cơ thể bạn

* Kích cỡ:
Loại phổ biến : 1,5m x 2m ( Hết khoảng 14,5kg bông gạo ).
1,6m x 2m ( Hết khoảng 16kg bông gạo ).
1,8m x 2m ( Hết khoảng 22 -> 24kg bông gạo ).

Có thể đặt hàng tuỳ theo kích thước

* Giá cả: 77.000/kg bông gạo
(Giá trên chưa bao gồm VAT và chi phí vận chuyển)

Nghề dệt thổ cẩm Thái qua ảnh

noreply@blogger.com (Unknown) — Wed, 10 Mar 2010 16:49:00 +0000

Cứ là phụ nữ Thái đều cùng một kiểu trang phục giống nhau, với váy dài cạp đầu, hoa văn cài ở gấu và áo cóm đồng màu, hoa văn ở cổ. Trên thân áo được đính cúc mắc pém (cúc hình con bướm), để tôn vinh sự mềm mại của từng đường cong trên cơ thể.

Thêu hoa văn trên khăn piêu

Thêu thổ cẩm trên nhà sàn

Phụ nữ Thái đang dệt vải trong khung cửi

Dệt vải thổ cẩm từ khi còn nhỏ tuổi

Dệt vải với khung cửi dưới sàn nhà

Dệt vải ngoài hiên nhà sàn

Cảm ơn bạn đã dành thời gian ghé thăm thocamthai.com!

Thổ cẩm của người Thái Tây Bắc

noreply@blogger.com (Unknown) — Wed, 10 Mar 2010 15:02:00 +0000

Nghệ thuật trang trí của người Thái Tây Bắc rất phong phú và độc đáo, có tới hơn ba mươi loại hoa văn, họa tiết, thể hiện sống động trên thổ cẩm. Có thể nói mỗi người con gái Thái là một nghệ nhân tài hoa. Việc biết thêu thùa, dệt vải được coi là tiêu chuẩn, là sự tất yếu cần phải có, “Nhinh hụ dệt phải, trái hụ san he”, có nghĩa là “gái biết làm vải, trai biết đan chài”.

Mỗi khi các cô gái ngồi vào khung cửi, mỗi hoa văn, họa tiết như có hồn, lung linh sống động: “ Úp bàn tay thành hình muôn sắc/Ngửa bàn tay thành hoa muôn màu”-“Khoẳm mư pên lai/Hai mư pên bók” (dân ca Thái).

Thổ cẩm của người Thái Tây Bắc thường sử dụng các màu trắng, đỏ, vàng, xanh lá cây, tím… tạo ấn tượng mạnh. Họa tiết thường đối xứng với nhau, phản ánh quan niệm về sự hòa hợp trường tồn của cuộc sống, quan niệm về vũ trụ, triết lý âm dương, đất trời cùng vạn vật…

Lấy thiên nhiên làm hình mẫu, thổ cẩm của người Thái Tây Bắc không khác nào cảnh thiên nhiên thu nhỏ. Đó là những hình thoi như quả trám chạy viền, hoa ban cách điệu, con suối với thác ghềnh tung bọt trắng xóa đây đó những chùm hoa buông dài như xà tích, lá đơn, lá kép, búp cây, dây leo, cây guột… Ngay trong mỗi bông hoa, hoặc thế giới động vật thu nhỏ, cách điệu cũng có hoa đực, hoa cái, con trống, con mái. Âm dương hài hòa, ước mong sự sinh sôi phát triển, khát khao chung sống thuận hòa theo qui luật của muôn đời được thể hiện vô cùng tinh tế và phải trải qua hàng vạn năm tiến hóa mới có được.

Thế giới động vật được phản ánh trên thổ cẩm rất đa dạng: Con khỉ tinh nhanh, lanh lợi và hiếu động như trẻ thơ. Con rái cá tượng trưng cho tình yêu sắt son chung thủy, gia đình hạnh phúc. Ở mặt chăn thường thêu hình con thuồng luồng thể hiện tình cảm, ước mơ và lòng vị tha cao cả của người mẹ, người vợ luôn chung thủy, độ lượng bao dung…

Mỗi vùng, thổ cẩm của người Thái Tây Bắc cũng khác nhau. Nếu như thổ cẩm của người Thái vùng Mường Lò (Văn Chấn, Yên Bái) có màu thẫm hơn, sử dụng nhiều gam màu trầm như hướng tới sự suy tư trăn trở của chiều sâu tâm lý, thì thổ cẩm của người Thái Mộc Châu (Sơn La) lại tươi sáng, rực rỡ, bay bổng những ước mơ, khát vọng.

Hoa văn trên thổ cẩm Thái

noreply@blogger.com (Unknown) — Wed, 10 Mar 2010 15:00:00 +0000

Vào bất cứ bản làng nào của người Thái du khách cũng đều bắt gặp những nếp nhà sàn, trong đó nhà nào cũng có khung cửi ngày đêm lách cách thoi đưa. Đây là nghề truyền thống, người phụ nữ Thái đã được học cách dệt này từ người mẹ, sau đó, thế hệ con cháu cũng được truyền nghề và nghề dệt được lưu truyền ở mỗi gia đình, mỗi làng bản.

Để dệt được một tấm vải thổ cẩm hoàn mỹ đòi hỏi người dệt phải trải qua rất nhiều công đoạn vì chỉ dùng tay và chân. Người dệt phải dùng những nguyên liệu tự mình tạo nên từ trồng dâu, nuôi tằm và cây bông cỏ. Tuỳ vào từng mẫu hoa văn trên tấm thổ cẩm người dệt có thể pha, nhuộm các màu độc đáo khác nhau. Những tấm vải khi dệt lên có thể tạo thành váy, áo, những chiếc gối xinh xắn, dễ thương.

Cầm trên tay mảnh vải thổ cẩm bạn có thể cảm nhận được màu xanh của cây cối, màu vàng, trắng, hồng, đỏ của hoa rừng, màu vàng rực rỡ của ánh nắng mặt trời. Những đường nét hoa văn trên mảnh vải thổ cẩm thể hiện nét đẹp tâm hồn của người phụ nữ Thái. Tính cách và tuổi tác được thể hiện rất rõ trên những sản phẩm thổ cẩm. Với những cô gái Thái đang yêu thì không thể giấu nổi tình cảm của mình bằng những gam màu sáng chủ đạo. Còn những người phụ nữ lớn tuổi thì thiên về những gam màu trầm, về những đường nét rắn rỏi và đậm nét suy tư.

Những bộ trang phục cũng như các vật dụng làm từ thổ cẩm có các mô típ hoa văn kết hợp một cách khéo léo, cân đối và được thể hiện theo phương pháp tượng trưng, giản lược hoá hình tượng động vật, thực vật, đồ vật. Hoa văn trên thổ cẩm chủ yếu diễn tả những tình cảm, suy nghĩ của con người về cuộc sống xã hội và tự nhiên chứ không sao chép nguyên mẫu. Mỗi hoa văn đều có ý nghĩa nhất định trong tổng thể khung hoa văn trên mỗi tấm thổ cẩm. Ví dụ như: hoa văn lốt chân chó, hoa văn trên trán hổ, hoa văn xương cá... Qua đôi bàn tay người phụ nữ, vẻ đẹp thiên nhiên, sinh hoạt cuộc sống hàng ngày được khắc họa trong trang phục thổ cẩm, rồi chính những trang phục ấy lại phục vụ cuộc sống thường ngày của đồng bào dân tộc Thái. Hoa văn ở chân váy của trang phục chủ yếu là chim muông, thú, cỏ cây...người ta truyền tụng nhau rằng: Những hoa văn này thể hiện vẻ đẹp của người phụ nữ Thái đến hoa cỏ, chim muông cũng phải ngắm nhìn và theo bước.

Điều dễ nhận thấy ở hoa văn thổ cẩm người Thái là sự xuất hiện chủ yếu của các con vật, nhưng ở mỗi vùng lại biểu hiện một ý nghĩa, tâm lý, tín ngưỡng nhất định. Chuyện kể rằng: Vào một năm trời hạn hán, đói kém, bản Thái rơi vào cảnh cùng cực. Có gia đình nọ đông con, trong một lần làm cơm mới cúng tổ tiên, vì đói nên những đứa con đã bốc ăn mà quên không rửa tay. Bà mẹ thấy vậy đã lấy đũa đập vào tay các con có ý nhắc nhở. Bất ngờ những đứa con hoá thành khỉ chạy vào rừng. Từ đó, ngày nào bên khung cửi bà mẹ cũng dệt những hoa văn hình khỉ để vơi nỗi nhớ thương con. Ngày nay, một trong những kiêng kỵ của đồng bào Thái là không lấy đũa đập vào tay nhau khi ăn cơm.

Trong các vật dụng sinh hoạt làm bằng thổ cẩm, người Thái đặc biệt quan tâm đến chăn, đệm nằm và đệm ngồi. Mỗi cô gái Thái khi về nhà chồng thường mang theo từ 5 đến 13 bộ chăn, đệm (theo số lẻ 5, 7, 9, 11, 13), ngoài ra còn có vải vóc, vỏ chăn, cạp váy... Tục lệ này còn được thể hiện rất rõ trong đời sống hiện nay của đồng bào Thái

Mỗi vùng, thổ cẩm của người Thái cũng khác nhau. Nếu như thổ cẩm của người Thái vùng Mường Lò (Văn Chấn-Yên Bái) có mầu thẫm hơn, sử dụng nhiều gam màu trầm như hướng tới sự suy tư trăn trở của chiều sâu tâm lý; thì thổ cẩm của người Thái Mộc Châu (Sơn La) lại tươi sáng, rực rỡ, bay bổng như ước mơ, khát vọng. Ngày nay, trong cuộc sống hiện đại, với sự đa dạng của các sản phẩm hàng hóa khác nhau, nhưng trong bất cứ một gia đình người Thái nào, ta cũng cảm thấy sự ấm áp khi bắt gặp những sản phẩm được làm từ thổ cẩm, với những chiếc khăn piêu trên đầu các mẹ, các chị, những chiếc đệm, những tấm rèm che hoa văn cách điệu vẫn được dùng hàng ngày.

Chiếc khăn piêu độc đáo của dân tộc Thái

noreply@blogger.com (Unknown) — Wed, 10 Mar 2010 14:04:00 +0000

Mỗi dân tộc trên thế giới đều mang sắc thái văn hóa độc đáo của mình qua trang phục. Cùng với ngôn ngữ, trang phục là dấu hiệu thông tin quan trọng thứ hai để chúng ta dễ nhận biết tộc người này và tộc người khác mỗi khi dịp tiếp xúc.

Thiếu nữ Thái duyên dáng trong chiếc khăn piêu

Người Thái cư trú ở nhiều nơi trên đất nước ta nhưng tập trung đông nhất là ở các tỉnh Tây Bắc; Sơn La, Lai Châu.... Ngoài sức hấp dẫn của trang phục, khăn Piêu của phụ nữ Thái mang một nét riêng thật hấp dẫn, độc đáo: "Em xe sợi thành vóc hoa dâu. Em dệt cửi thành gấm vân chéo. Em dệt tơ thành đóa hoa vàng. Người các bản các phường muốn khóc. Đều ước ao được em thêu khăn" (Dân ca Thái).

Nếu chỉ trừ một bộ phận phụ nữ tộc Thái trắng đội nón tát thì đa số phụ nữ Thái Mường Thanh (Lai Châu), Mường La (Sơn La), Mường Lò (Lào Cai), đều đội khăn vải. Khăn vải dùng để đội trên đầu người Thái gọi là Piêu. Piêu có nhiều loại khác nhau, có loại được thêu hoa văn bằng chỉ màu sặc sỡ, có loại chỉ là một tấm vải bông nhuộm chàm, tùy từng vùng, từng địa phương mà Piêu có những sắc thái riêng của nó. Piêu có tác dụng che đầu khi nắng gió, làm ấm đầu khi mùa đông giá lạnh... Piêu còn là vật trang sức quan trọng của các cô gái Thái trong sinh hoạt hằng ngày, nhất là trong lúc đi chơi hay dự lễ hội...

Đồng bào Thái làm Piêu từ loại vải bông tự dệt. Trước khi thêu, miếng vải được chọn làm khăn đội đều phải nhuộm chàm. Chàm là màu nền để trên đó người phụ nữ Thái thêu lên các họa tiết, hoa văn bằng các loại chỉ màu (xanh, đỏ, tím, vàng, da cam....) ở hai đầu khăn. Để có một chiếc Piêu hoàn chỉnh, người phụ nữ Thái phải mất thời gian từ hai đến bốn tuần.

Piêu Thái không phải trang trí ở toàn bộ diện tích của nó mà được tập trung đồ án trang trí ở hai đầu. Trước khi thêu các đồ án trang trí ở hai đầu khăn, phụ nữ Thái ghép mảnh vải đỏ làm viền. Các viền đỏ bọc cho sợi ở các đầu khăn khỏi bị xổ ra, vừa như là giới hạn diện tích trang trí ở đầu khăn. Đường viền vải đỏ bọc ở ba mép đầu khăn rộng trên dưới 1 cm. Phụ nữ Thái dùng lối khâu luồn rất khéo léo để hạn chế tới mức tối đa đường chỉ lộ ra ngoài để cho đường viền màu đỏ và nền chàm của khăn liền làm một.

Trước khi thêu, chị em làm những chiếc cút để đính vào Piêu, có thể làm nhiều cút Piêu một lúc rồi dùng dần. Cút Piêu được làm từ một mảnh vải đỏ rộng khoảng 1 cm, bên trong bọc lõi chỉ rồi cuộn tròn lại. Cuộn vải tròn được khâu vắt thành một hình tròn rồi quấn dây vải lại theo hình trôn ốc, sau đó được quấn thêm các loại chỉ màu thành các múi trong hình tròn. Đối với các cút Piêu đòi hỏi phải tỷ mỷ, cầu kỳ, chỉ có những người thành thạo mới biết làm. Các cút sau khi làm xong được ghép lại rất khéo léo vào đầu Piêu. Các loại chỉ màu được sử dụng như vậy vừa mang chức năng kỹ thuật, vừa mang giá trị thẩm mỹ. Nhìn vào chiếc cút được dính vào đầu Piêu, ta rất khó đoán nhận ra được mạch chỉ khâu ghép các đường trang trí với nhau.

Các loại đường khâu đều do phụ nữ Thái tự sáng tạo, có nhiều kiểu: móc xích, chân rết, xương cá...

Cút Piêu thường được sắp xếp thành từng chùm lẻ (3, 5, 7 cái) trên các vị trí cách đều nhau ở hai đầu khăn, bởi vậy cút ở trên Piêu bao giờ cũng là cút chùm.

Các cút Piêu trước hết được đặt trên ba đoạn thẳng của mỗi đầu khăn. Còn chính bốn góc của khăn, chị em dùng dây làm cút còn dư tết thành hình bông hoa cách điệu. Cút Piêu thường được sắp xếp thành từng chùm lẻ (3, 5, 7 cái) trên các vị trí cách đều nhau ở hai đầu khăn, bởi vậy cút ở trên Piêu bao giờ cũng là cút chùm. Cũng như nhiều vật dụng khác (cúc áo, chắn song cửa sổ, bậc thang nhà sàn...), cút Piêu được thiết kế theo quan niệm số lẻ. Bình thường phụ nữ Thái thường đội Piêu có cút chùm ba, nhưng khi tặng Piêu cho người bậc trên, người mình quý trọng, kính yêu thì tặng loại Piêu có cút chùm năm trở lên....

Sau khi bọc viền và ghép cút Piêu xong, phụ nữ Thái bắt đầu công việc thêu Piêu. Khi thêu những đồ án hoa văn đa dạng lên hai đầu khăn, họ nhìn theo mẫu, song không rập khuôn một cách máy móc. Trong quá trình thêu, họ có thể sáng tạo theo ý muốn chủ quan của mình. Nét đặc biệt là phụ nữ Thái không thêu Piêu ở mặt phải (như lối thêu thông thường) mà lại thêu từ mặt trái, các hoa văn với đồ án và màu sắc phức tạp lại hiện lên ở mặt phải, đó là lối thêu truyền thống với trí tưởng tượng của kỹ thuật và mỹ thuật dân gian tài tình. Piêu được tạo theo lối luồn chỉ hay đan chỉ màu vào vải, nhưng cái khó là phải tính toán theo một nguyên tắc nhất định để luồn chỉ vào mặt trái và hoa văn lại hiện lên chính xác ở mặt phải. Hoa văn Piêu không đơn giản, điểm xuyết mà là một hệ thống đồ án có bố cục nội dung phức tạp, đòi hỏi người phụ nữ Thái phải nắm chắc nguyên tắc kỹ thuật, phải thuộc đồ án hoa văn với hai mặt phải, trái của nó.

Con gái Thái từ 6,7 tuổi phải làm quen với bông, sợi, dệt vải; mười hai, mười ba tuổi bắt đầu làm quen với công việc thêu thùa. Thành viên nữ của cộng đồng Thái phải biết nhìn vào mẫu Piêu, biết nhận ra bố cục của đồ án hoa văn... Học thêu Piêu với các cô gái Thái là một quá trình nhận thức và rèn luyện đôi bàn tay khéo léo của mình để chuẩn bị bước vào đời. Lúc đầu các cô gái chỉ thêu được những đường thẳng hoặc những mô-típ hoa văn đơn giản, dần dần tiến tới biết xử lý đồ án, bố cục, biết xử lý màu sắc ở nhiều mô-típ hoa văn trong những bố cục phức tạp. Việc học dệt vải và học thêu khăn Piêu là bài học phổ thông, tất yếu của mọi thành viên nữ trong nếp sống của cộng đồng dân tộc Thái, bởi vậy Piêu còn là một tiêu chuẩn xã hội để đánh giá một phụ nữ. Qua chiếc Piêu có thể biết được chủ nhân của nó là người tài hoa, siêng năng, chịu khó hay là người lời nhác, vụng dại. Khăn Piêu của phụ nữ Thái không chỉ mang giá trị thẩm mỹ mà còn mang tính xã hội, cùng với váy, áo, nón đội, thắt lưng, Piêu góp phần tạo nên một nét đẹp, một sắc thái riêng, hấp dẫn về trang phục truyền thống của dân tộc Thái.

(Theo Báo Công an TP.HCM)

Người Thái và thổ cẩm

noreply@blogger.com (Unknown) — Tue, 09 Mar 2010 03:49:00 +0000

Cơm Lam, Rượu Cần, Múa Xoè… ấy là những đặc sản nổi tiếng mà bạn có dịp thưởng thức vào những dịp lên thăm Sơn La. Một thứ đặc sản khác của vùng đất này mà du khách không thể không nhắc tới là thổ cẩm. Đó là món quà kỷ niệm quý giá, mang đậm nét đẹp của vùng sơn cước. Sơn La nổi tiếng với những cô gái Thái xinh đẹp, múa xoè hay. Hơn thế nữa, họ còn rất khéo tay trong việc làm thổ cẩm. Đến nơi nào của Sơn La bạn cũng có thể dễ dàng tìm thấy một chiếc khung cửi dệt vải thổ cẩm. Các cô gái Thái trước khi về nhà chồng phải biết dệt thổ cẩm và thêu thùa. Bằng chứng là trước khi về làm dâu họ phải tự tay làm tặng bố mẹ chồng một bộ chăn đệm, trong đó có một chiếc khăn Piêu tặng mẹ chồng. Điều này nói lên rằng, người Thái coi thổ cẩm là một phần trong đời sống vật chất và tinh thần của mình.

Đến bản Thèn Luông, Yên Châu, Sơn La, vào thăm một gia đình người Thái, bạn có dịp chiêm ngưỡng những chồng chăn đệm sặc sỡ, được trang trí bằng thổ cẩm. Đó là kết quả công sức bao tháng ngày của các bà, các chị người Thái bản Thèn Luông. Người Thái bản Thèn Luông tự hào vì sản phẩm vải thổ cẩm của mình. Cầm trên tay mảnh vải thổ cẩm bạn có thể cảm nhận được màu xanh của cây cối, màu vàng, trắng, hồng, đỏ của hoa rừng, màu vàng rực rỡ của ánh nắng mặt trời. Những đường nét hoa văn trên mảnh vải thổ cẩm thể hiện nét đẹp tâm hồn của người phụ nữ Thái.

Những người phụ nữ Thái, hàng ngày vất vả với việc làm nương rẫy, ruộng vườn, có thời gian rảnh rỗi là họ dành cho việc làm thổ cẩm. Vì thế mỗi đường nét thêu trên mảnh vải còn thấm đượm tình yêu lao động, yêu quê hương, đất nước của người phụ nữ Thái. Đó còn là đức tính cần cù, hay lam, hay làm và khéo léo của người Thái. Vì thổ cẩm được dệt hoàn toàn bằng tay nên độ chặt, lỏng, mềm cứng của sản phẩm đều có thể theo ý muốn của người làm ra nó. Họ có thể dệt nên những miếng thổ cẩm để trang trí cho từng loại sản phẩm mà họ cần.

Tính cách và tuổi tác được thể hiện rất rõ trên những sản phẩm thổ cẩm của người Thái. Với những cô gái Thái đang yêu thì không thể giấu nổi tình cảm của mình bằng những gam màu sáng chủ đạo. Còn những người phụ nữ lớn tuổi thì thiên về những gam màu trầm, về những đường nét rắn rỏi và đậm nét suy tư.

Nghề dệt thổ cẩm của người Thái Sơn La đã có từ rất lâu đời. Trước đây, khi kinh tế chưa phát triển, sản phẩm thổ cẩm được làm ra chủ yếu để phục vụ nhu cầu trong gia đình, làm của hồi môn khi con gái về nhà chồng, và một phần để trao đổi theo phương thức vật đổi vật, phụ thêm cho kinh tế gia đình.

Ngày nay, kinh tế thị trường đã phát triển, thổ cẩm đã có mặt trên thị trường, thậm chí nó còn được người tiêu dùng ở các thành phố lớn yêu thích. Nhưng không phải lúc nào người tiêu dùng ở thành phố cũng có thể mua được thổ cẩm của những người dân tộc, đặc biệt là của người Thái. Vì nhiều sản phẩm thổ cẩm đang bán ở các thành phố được dệt bằng các thiết bị công nghiệp nên chất lượng kém, chỉ dùng một hai lần đã có hiện tượng xô vải, bạc màu… Trong khi, thổ cẩm của người Thái dùng đến lúc sờn đường thêu và hỏng vải nhưng các đường nét hoa văn vẫn gần như còn tốt. Thổ cẩm của người Thái và nhiều dân tộc khác chất lượng khá tốt nhưng lại không đủ để cạnh tranh trên thị trường. Vì hầu hết các sản phẩm thổ cẩm đều được làm thủ công. Khung dệt thổ cẩm thô sơ, được các bà, các chị tạo nên từ những thanh tre, ống nứa. Cách làm, công cụ thủ công như vậy nên sản phẩm tạo ra không được nhiều. Phần lớn chỉ là mặt chăn, mặt gối, riềm chăn đệm, ri đô, khăn Piêu…

Thổ cẩm của người Thái Sơn La với những hoạ tiết hoa văn phong phú, nhã nhặn đã chiếm được cảm tình của nhiều khách hàng trong nước và quốc tế. Nhưng hiện nay, Sơn la chưa có được những làng chuyên dệt thổ cẩm. Do sản xuất còn manh mún, tự phát nên nhiều sản phẩm tạo ra không phù hợp với thị hiếu của khách hàng. Hội Khoa học kinh tế tỉnh Sơn La đã cùng với các bản làng có nghề dệt thổ cẩm tìm ra hướng đi mới cho ngành sản xuất này. Trước hết là việc đầu tư có hiệu quả vào trang thiết bị sản xuất, thay đổi mẫu mã sản phẩm trên cơ sở những mô tuýp truyền thống, kết hợp với những nét hiện đại, tạo cơ hội để các gia đình các làng bản có nghề truyền thống được tham gia các hội trợ để tham khảo nhu cầu thị trường, thị hiếu tiêu dùng, nhằm cho ra đời các sản phẩm thích hợp.

Giữ được nghề dệt thổ cẩm là giữ được những nét văn hoá cổ truyền của người Thái. Nếu biết kết hợp giữa tính dân tộc và tính hiện đại thì nghề dệt thổ cẩm ở Sơn La sẽ tạo được những mặt hàng kinh tế cao, có giá trị trên thị trường. Người Thái Sơn La tự hào vì có sản phẩm thổ cẩm. Qua bao đời nay đã chứng tỏ một điều thổ cẩm là thứ không thể thiếu trong đời sống vật chất và tinh thần của người Thái. Nó là biểu tượng của văn hoá Thái

Làng nghề truyền thống đồng bào dân tộc thiểu số

noreply@blogger.com (Unknown) — Tue, 09 Mar 2010 03:42:00 +0000

Trong vùng đồng bào các dân tộc thiểu số từ xa xưa do nhu cầu của cuộc sống đã xuất hiện những nghề truyền thống nổi tiếng và độc đáo. Nghề và làng nghề truyền thống đã vun đắp hội tụ được các nghệ nhân tài trí sáng tạo, những bàn tay vàng làm ra những sản phẩm thủ công tinh xảo, hoàn mỹ vừa có giá trị kinh tế vừa có giá trị thẩm mỹ, văn hóa.

Nghề và làng nghề truyền thống của các dân tộc là môi trường văn hóa - kinh tế - xã hội - công nghệ thu hút nhân tài vật lực, rèn luyện nhân cách đạo đức kích thích sản xuất và tiêu dùng, bảo tồn những tinh hoa bách nghệ. Chính vì vậy việc phát huy nghề và làng nghề truyền thống luôn là một chính sách ưu đãi lớn của Đảng và Nhà nước ta.

Trong quá trình mở đất, lập làng với tính cần cù, bàn tay khéo léo cùng với trí thông minh sáng tạo đồng bào các dân tộc đã hình thành các ngành nghề sản xuất ra vật dụng tiêu dùng, hàng hóa để trao đổi, mua bán và giao lưu giữa các vùng, miền. Những nghề được truyền từ người này sang người khác, đời này sang đời khác mà vẫn giữ được cốt cách, nét đẹp và sử dụng hợp lý có tính phổ biến rộng rãi - đó là nghề truyền thống.

Sản phẩm nghề và làng nghề truyền thống bao gồm vật dụng, đồ dùng cho gia đình, công cụ sản xuất, các sản phẩm phục vụ nhu cầu ăn, mặc, văn hóa nghệ thuật, chữa bệnh chăm sóc sức khỏe, thể dục thể thao, xây dựng các công trình văn hóa xã hội, tiêu biểu như: Nghề dệt, nhuộm, thêu thổ cẩm dân tộc Thái ở Sơn La, Điện Biên, Hòa Bình, thổ cẩm các dân tộc Tây Nguyên ở Gia Lai, Kon Tum, Đắc Lắc; nghề se lanh dệt vải, nghề rèn của người Mông vùng Tây Bắc, Đông Bắc; nghề gốm Chăm Bàu Trúc ở Ninh Thuận, gốm Khmer Nam Quy (An Giang); nghề sản xuất và chế biến rượu Mẫu Sơn (Lạng Sơn) rượu San Lùng, rượu Bắc Hà (Lào Cai), rượu Cần (Hòa Bình, Tây Nguyên); nghề kim hoàn của người Churu (Lâm Đồng); nghề săn bắt và thuần dưỡng voi ở Buôn Đôn (Đắc Lắc); nghề mộc xây dựng làm nhà sàn, nhà rông, nhà dài của các dân tộc thiểu số; nghề chế tác các nhạc cụ dân tộc…

Mỗi một sản phẩm, một nghề, một làng nghề vừa có giá trị làm ra vật dụng vừa thể hiện bản sắc văn hóa truyền thống độc đáo của mỗi dân tộc. Những sản phẩm đó được những bàn tay, khối óc người thợ gửi gắm vào đó những phong tục tập quán, tín ngưỡng, nghi lễ, sinh hoạt đời sống cộng đồng. Chính vì vậy, sản phẩm của nghề và làng nghề truyền thống đồng thời là sản phẩm mang đậm dấu ấn văn hóa.

Khôi phục, bảo tồn và phát huy, phát triển nghề và làng nghề truyền thống không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế, xã hội mà còn góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa, nâng cao đời sống tinh thần và mức hưởng thụ văn hóa cho cộng đồng dân cư, cho đồng bào các dân tộc.

Nghề và làng nghề truyền thống đòi hỏi ở sự tài hoa, khéo léo của đôi bàn tay mà chúng ta thường ví như “bàn tay vàng”. Cao hơn nữa là sự kiên trì, sáng tạo, óc thẩm mỹ để có những sản phẩm tinh xảo và tiện dụng. Chính yêu cầu đó đã rèn luyện đạo đức, tính cách, bản lĩnh người thợ tạo ra sản phẩm mang nét đẹp làng nghề truyền thống.

Trong quá trình hình thành và phát triển các làng nghề truyền thống đã để lại những phong tục tập quán tốt đẹp. Đó là hình thức tôn vinh những người có công với nghề, các bậc tổ nghề, các thầy truyền dạy nghề, truyền bá các kỹ năng bí quyết làm nghề. Các nghề truyền thống và làng nghề truyền thống cũng để lại những hình thức văn hóa tín ngưỡng lễ hội, những sự tích, lời hát điệu múa làm phong phú thêm kho tàng văn hóa dân gian các dân tộc.

Nghề và làng nghề truyền thống là những di sản văn hóa của cha ông ta từ bao đời nay truyền lại. Nghề và làng nghề nếu được khôi phục và phát huy sẽ khơi dậy được những nét đẹp truyền thống, khai thác được tiềm năng sẵn có, tạo ra nhiều của cải vật chất cho xã hội, nâng cao đời sống tinh thần cho đồng bào. Chính vì vậy, chúng ta không thể để mai một nghề và làng truyền thống. Các nghệ nhân, thợ thủ công giỏi… là những báu vật sống có kinh nghiệm lâu năm cần có chính sách hỗ trợ thích đáng, tạo điều kiện về mọi mặt để họ truyền dạy nghề cho con cháu lớp trẻ.

Khôi phục và phát triển nghề, làng nghề truyền thống phải giải quyết cùng lúc vấn đề tăng trưởng kinh tế gắn với bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa. Sản phẩm nghề và làng nghề phải phù hợp với đời sống xã hội, sản xuất phải gắn với thị trường tiêu thụ, phải có chính sách hỗ trợ gắn liền với tuyên truyền quảng bá sản phẩm, thương hiệu, gắn làng nghề với những địa danh, địa chỉ văn hóa du lịch. Sản phẩm từ nghề và làng nghề truyền thống không những chỉ tiêu thụ ở thị trường địa phương, khu vực mà còn phát triển rộng ra các vùng miền trên cả nước, càng cần thiết phải vươn ra thị trường nước ngòai. Muốn giới thiệu rộng rãi đòi hỏi sản phẩm làm ra phải có thương thiệu làng nghề. Đó là những điều kiện cần thiết để phát triển nghề và làng nghề, góp phần bảo tồn, phát triển làng nghề truyền thống các dân tộc trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế.

Mong rằng, những nghề và làng nghề trong vùng đồng bào các dân tộc thiểu số sẽ được gìn giữ và phát triển thành những thương hiệu hàng hóa, có điều kiện mở rộng sản xuất, phát triển thị trường, góp phần nâng cao đời sống kinh tế, văn hóa - xã hội của đồng bào các dân tộc.

80 năm thổi hồn cho thổ cẩm Thái ở Tây Bắc

noreply@blogger.com (Unknown) — Tue, 09 Mar 2010 03:37:00 +0000

Đó là già Mín, mặc dù đã xấp xỉ tuổi 80, cái tuổi được nghỉ ngơi an dưỡng, thế nhưng hàng ngày người phụ nữ Thái này vẫn thoăn thoắt bên khung dệt, tận tuỵ kèm cặp, rèn rũa hàng chục học viên, nhiều khi còn đi hàng trăm cây số vào bản dạy cho chị em dân tộc biết dệt đệm, thêu khăn..., biết gìn giữ và phát triển nghề cổ của tổ tiên để lại.

Theo chân cán bộ tỉnh, chúng tôi đến gặp Già vào một buổi chiều muộn. Trong ngôi nhà nhỏ ở phường Đoàn Kết, thị xã Lai Châu, vừa là chỗ ở vừa là nơi sản xuất, các học viên đã về hết nhưng Già vẫn còn cặm cụi bên khung dệt. Nhìn đôi bàn tay thoăn thoắt theo nhịp thoi đưa, đôi chân chuyển đều theo guồng sợi, không ai nghĩ rằng người phụ nữ dân tộc Thái này đã có gần một thế kỷ gắn bó, say mê, không hề mệt mỏi với việc bảo tồn, phát triển nghề dệt cổ của tổ tiên người Thái.

Cũng như bao cô gái ở bản khác, từ khi mới lên 6, lên 7 tuổi, Già đã được cha mẹ truyền nghề. Cùng với năm tháng, cô Mín trẻ trung, xinh đẹp nhất nhì bản Mẩn- Nậm Xe- Phong Thổ- Lai Châu cũng say sưa học và rèn rũa cách quay sợi, bật bông, phối màu, thêu hoa thật khéo để khi về nhà chồng có chiếc khăn Piêu, bộ chăn đệm thật đẹp tặng bố mẹ chồng và tổ ấm của mình. Nghề dệt đến tự nhiên và gắn bó máu thịt với Mín từ bao giờ không hay, chỉ biết khi đã trưởng thành, là một cán bộ y tế có tương lai và cuộc sống ổn định nhưng chứng kiến nghề dệt của tổ tiên cứ mai một dần, bọn con trai, con gái Thái không còn hay tặng nhau những chiếc khăn, chiếc cóm, hay chiếc túi thêu...mỗi lần hò hẹn, Mín lại thấy buồn như mất mát một điều gì đó.

Bởi Mín thấm thía, nếu như nghề dệt không còn thì bản sắc của người Thái cũng sẽ chẳng còn gì đặc biệt. Và mai này mỗi lần lên Tây Bắc, du khách bốn phương sẽ chẳng còn cảm thấy ấn tượng và tìm được thổ cẩm - món quà kỷ niệm vô giá mang đặc trưng của vùng sơn cước. Hàng ngàn đời nay, nghề dệt và những sản phẩm của nó tồn tại đã minh chứng cho văn hoá độc đáo và tâm hồn vô cùng phong phú của dân tộc Thái. Vì thế văn hoá, con người nơi đây có được người ta nhớ nhiều, nhắc nhiều hay không một phần phụ thuộc vào sự tồn vong của nghề dệt.

Nghĩ là vậy, nhưng mãi đến khi về nghỉ hưu, già Mín mới có điều kiện thực hiện ước mơ mở xưởng dệt, khôi phục, phát triển nghề truyền thống của cha ông. Bắt đầu từ chiếc khung cửi cũ của ông bà để lại, bà lặn lội vượt hàng ngàn cây số về xuôi đón thợ sửa và nâng cấp cho phù hợp. Quyết tâm càng cao khi người chồng - chỗ dựa vững chắc qua đời và đứa con trai duy nhất bị tai nạn phải bỏ dở ước mơ trở thành kỹ sư ở nhà, bà trở thành trụ cột, mọi gánh nặng trong gia đình đều dồn lên vai.

Cuộc sống của 3 mẹ con vô cùng khó khăn, trông chờ cả vào đồng lương ít ỏi và những tấm thổ cẩm nhỏ lẻ bà túc tắc dệt hàng ngày. Để các con có điều kiện tốt hơn, nghề dệt không manh mún mà phát triển mạnh mẽ, không có vốn, bà mạnh dạn vay ngân hàng mở rộng sản xuất.

Tuổi tuy cao nhưng sức khoẻ còn dồi dào, đôi tay còn khéo léo, đường kim mũi chỉ còn tinh luyện, những tấm thổ cẩm bà làm ra đều bán rất chạy. Đặc biệt nhiều mẫu hoa văn cổ bọn trẻ không làm được bà vẫn có thể thêu, sáng tạo, thổi hồn để nó phù hợp với hiện tại và mọi lứa tuổi. Sản phẩm làm ra đến đâu bán hết đến đó, bọn trẻ đua nhau đến học nghề. Có tay nghề lại luôn sáng tạo, bà còn được mời dạy lớp dệt cho gần trăm chị em dân tộc ở Đà Tăm- Tam Đường. Tuổi cao nhưng bà không ngại hàng ngày lặn lội hàng trăm cây số vào bản dạy cho chị em, nhìn các học trò say sưa bên khung dệt bà lại tin tưởng một ngày kia thổ cẩm của người Thái sẽ không chỉ phục vụ người Thái, đồng bào các dân tộc mà nó sẽ có mặt ở khắp nơi trong cả nước thậm chí xuất khẩu sang cả các nước trên thế giới.

Tuy nhiên do điều kiện, mặc dù học viên rất muốn học nhưng hàng ngày phải đi bộ hàng chục cây số, trưa nhịn đói không có gì ăn, nhiều chị nản chí bỏ dở, lớp học cứ thưa dần. Nhiều hôm bà phải bỏ tiền túi mua mì tôm nấu cho học trò ăn, động viên để chị em đi học, giữ lấy nghề cổ.

Lăn lộn nhiều năm thực hiện ước mơ khôi phục nghề truyền thống của tổ tiên, giờ xưởng dệt của bà hàng ngày đã kẽo kẹt tiếng thoi đưa, rộn ràng tiếng quay sợi, có hàng chục học viên học nghề. Các sản phẩm cũng có được thương hiệu và chỗ đứng riêng, có mặt ở tất cả các tỉnh Tây Bắc và các thành phố lớn trong cả nước, doanh thu hàng năm lên tới hàng trăm triệu đồng. Thế nhưng bà vẫn trăn trở, so với nhiều nghề khác, nghề dệt thu nhập vẫn chưa cao, bình quân chỉ 1triệu đồng/ tháng/ người , vì thế nhiều thế hệ học trò đào tạo ra lò nhưng một số em, đặc biệt là những em có tay nghề khá, giỏi lại bỏ đi làm nghề khác. Các em vẫn chuộng thầy hơn thợ vì thế nghệ nhân của nghề dệt không nhiều. Cứ đà này, các sản phẩm dệt của người Thái ra lò sẽ rất khó bứt lên khẳng định thương hiệu và có chỗ đứng vững chắc trong thị trường cạnh tranh đầy khốc nghiệt hiện nay. Và điều làm bà day dứt không kém là cho tới tận bây giờ bà vẫn chưa tìm được chân truyền chính thức. Tuy rất kỳ vọng vào 2 học trò cưng chăm ngoan, khéo léo là Sùng Thị Mào và Sùng Thị Dao nhưng 2 chị đều là dân tộc Mông, hiểu về văn hoá Thái và con người Thái còn hạn chế.

80 tuổi, cái tuổi sắp nhắm mắt xuôi tay về với tổ tiên, nhưng trong bà vẫn đau đáu ước mơ đem thương hiệu thổ cẩm Thái đến với mọi người, mọi miền Tổ quốc để đời sống các dân tộc nơi đây được cải thiện và bản sắc văn hóa độc đáo của người Thái sẽ còn mãi như một nét son nổi bật trong ngôi nhà văn hóa chung của cộng đồng 54 dân tộc anh em.

(Theo ĐCSVN)