Tim de Gier | The Birdhouse

Haruki Murakami en de kleurloze Tsukuru Tazaki

Tim de Gier — Sat, 28 Dec 2013 21:25:25 +0000

De nieuwe Murakami. Altijd weer een kleine sensatie. Haruki Murakami is de Japanse schrijver die de Nobelprijs al lang had moeten winnen, met zijn sprookjes en zijn realisme, zijn spiritualiteit en het expliciete geweld, de whiskey en de jazz. Hij heeft een oeuvre om van te likkebaarden en (terecht) een grote groep zwijmelende volgelingen.

Zijn nieuwste boek ‘De kleurloze Tsukuru Tazaki en zijn Pelgrimsjaren’ verschijnt 11 januari en die lancering wordt luister bijgezet met het Murakami Festival in Amsterdam, georganiseerd door uitgeverij Atlas Contact en de getapte jongens van Das Magazin. De Murakami boeken verschijnen altijd snel in het Nederlands, nog voor de Engelse vertaling (12 augustus 2014), dankzij onze razendsnelle vertalers (dit keer: Jacques Westerhoven).

Ter voorbereiding las ik wageningen revalidatie boek tijdens de donkere, donkere kerstdagen. Driehonderdvijtig pagina’s, niet zo lang voor een Murakami. En vrij zakelijk bovendien, zonder bovennatuurlijke gebeurtenissen en grote fantasiewerelden. Murakami is minder ambitieus dan bij zijn vorige boek (het mega dikke IQ84) maar toch is het resultaat weer een huzarenstukje. Het is dit keer te doen om Tsukuri Tazaki, het naar verluid kleurloze middelpunt van een hechte vriendengroep, bestaande verder uit witje, zwartje, blauwe en rooie, de bijnamen van zijn vier BFF’s (twee meisjes en twee jongens). Als hij zijn geboorteplaats verlaat om in de stad te gaan studeren wordt de vriendschap ineens eenzijdig opgezegd. Zijn kleurrijke vrienden vertellen hem dat ze hem niet meer willen zien, nooit meer, zonder enige opgaaf van redenen.

Dan beginnen de pelgrimsjaren van Tsukuru Tazaki, ver weg van zijn geboorteplaats, met bezwaard gemoed en vers gesmeed harnas tegen verdere kwetsing. Murakami werpt allerlei vragen op die hij zoals altijd half beantwoord. Net genoeg om je niet de kast op te jagen, net genoeg om je nieuwsgierig te houden. Hij geeft het plot geen voorrang op zijn echte verhaal: de eenzaamheid van Tsukuru, zijn kluizenaarschap en hoe het is om volwassen te worden als de deur naar je jeugd onverwacht dichtslaat. Stuurloos op zee drijven, zoals Tsukuru het zelf zegt. En Murakmi beleeft het mee, de zoektocht naar Tsukuru’s ziel, maar hij is ook streng: Tsukuru heeft zijn lot te accepteren en te dragen als een heer. Als hij dapper op zoek gaat naar zijn verleden dan mag zijn harnas misschien weer uit.

Dit bleek een zachte Murakami, een soort chickflick. Normaal is een Murakami lezen altijd een beetje eng. Voor je het weet worden er oogballen uitgeprikt. Maar dit verhaal deint rustig voort. En hoewel dit voor Murakami ongetwijfeld ook een tussendoortje zal zijn, laat hij weer zien dat hij elke kant op kan zonder zijn stijl te verliezen. Altijd even vreemd, even ontheemd en buitenaards.

Zelfs een bescheiden verhaal over een kleurloze Tsukuru Tazaki verandert in de handen van Murakami in een kleurrijk sprookje.

Murakami Festival is 11 januari 2014 in Amsterdam. U kunt nu een boot verkopen, het is gemakkelijk.

(english version)

The post Haruki Murakami en de kleurloze Tsukuru Tazaki first appeared on Tim de Gier.

Grand Old Ladies

Tim de Gier — Sun, 04 Aug 2013 17:25:00 +0000

De rij op het Brooklyn Book festival reikt tot ver op de stoep. Tientallen bezoekers staan met boeken en blocnotes onder de arm te wachten op de komst van Joan Didion. Ze is inmiddels achtenzeventig en ziet eruit als een groot uitgevallen insect. Maar wanneer ze spreekt, is de kracht van haar woorden omgekeerd evenredig aan die van haar fysieke uitstraling: scherp, sterk, en niet te overtreffen zo raak. Het is vijftig jaar na haar debuut als journalist en essayist, en Joan Didion heeft het nog steeds.

Illustratie: Siegfried Woldhek

Ze is een icoon van New Journalism, de stroming die in de jaren zestig het Amerikaanse journalistieke landschap opschudde door in verhalen de journalist zelf centraal te stellen en voor verteltechnieken leentjebuur te spelen bij de roman. De meeste vertegenwoordigers zijn van het toneel verdwenen: Truman Capote en Norman Mailer zijn overleden en Tom Wolfe keerde al snel terug naar ‘normale’ romans.

Dit geldt niet voor drie vrouwelijke schrijvers die destijds in meer of mindere mate tot de New Journalists gerekend werden: Joan Didion (1934), Janet Malcolm (1935), en Renata Adler (1938). Deze zomer verscheen een nieuwe bundel van Janet Malcolm: Forty-one False Starts: Essays on Artists and Writers. Renata Adlers geprezen romans Speedboat (1976) en Pitch Dark (1981) werden dit jaar opnieuw uitgegeven. Joan Didion publiceerde twee jaar geleden Blue Nights, over het verlies van haar dochter, dat een bestseller werd. De bejaarde vrouwen treden alle drie nog regelmatig op, vooral in boekhandeltjes en op kleine podia.

Onttovering

Women Adrift worden ze genoemd, dwalende vrouwen. Alle drie begonnen ze met schrijven in het New York van de jaren zestig, toen die stad uitgroeide tot het wereldwijde mekka voor journalistiek en literatuur. Daar gebeurde het en zij waren de It-girls, die verslag deden van die hoopvolle jaren waarin iedereen droomde van een betere wereld. Maar Adler, Didion en Malcolm behoorden niet tot de jubelende groep.

Toen ze in de loop van de jaren zeventig doorbraken, overheerste de teleurstelling over de jaren daarvoor. Niemand beschreef zo meesterlijk de kater, de ‘post-Woodstock onttovering’, als zij. Het is de radicale twijfel van Didion, Adler en Malcolm, die hen toen zo aantrekkelijk maakte, en waarvoor ook nu die zaal in Brooklyn weer volloopt.

Joan Didion verliet na de jaren zestig de stad en ging in California wonen. Daar publiceerde ze de bundel Slouching Towards Bethlehem, met essays en reportages over wat ze in haar voorwoord samenvatte als de atomization, het uiteenvallen van de Amerikaanse samenleving. Met reportages over onder meer hippies in San Francisco, de huwelijksmarkt in Las Vegas en John Wayne belichtte ze de sociale en culturele omwentelingen van de jaren zestig en zeventig. In datzelfde voorwoord benadrukte ze wat de New Journalists van haar tijd betoogden: dat journalistiek per definitie een subjectieve exercitie was. Ze was geen ‘objectieve’ cameralens en bovendien niet geneigd te schrijven over zaken die haar koud lieten. Daarmee was haar schrijven altijd een weergave van hoe ze zich voelde.

Renata Adler (1938) schreef haar eerste roman over dezelfde periode die Didion omschreef in Slouching Towards Bethlehem. Adlers dit jaar opnieuw uitgegevenSpeedboat is een opeenstapeling van anekdotes en gesprekken, die bij elkaar opgeteld het verhaal vertellen van het moment waarop het glorieuze uitzicht van de jaren zestig veranderde in een teleurstelling. Het is een roman, maar de hoofdpersoon is in alles Adler zelf. En die krijgt er net zo goed van langs als de rest. Dat hoort ook bij Adler: haar kritiek is genadeloos. En die kritiek maakte indruk, want Adler is niet zomaar iemand. Ze studeerde literatuurwetenschap aan Harvard, filosofie bij Claude Levi-Strauss aan de Sorbonne, ze was de eerste vrouwelijke filmrecensent van The New York Times en werkte jaren op de redactie van The New Yorker. En telkens bedankte ze haar werkgevers met kritiek op hun werkwijze, in de vorm van essays en boeken.

Zo publiceerde ze een boek over haar tijd bij The New Yorker waarin ze zo hard tekeerging dat ze niet meer welkom was op de redactie. Soms was ze gemeen, maar de tijd gaf Adler altijd gelijk. Ze demaskeerde egoïsten die pretendeerden idealisten te zijn. Ze bestreed corruptie en luiheid. Beroemd werd haar afrekening met een collega filmrecensent, waarin ze voorschrijft wat een recensent zou moeten doen en uitlegt waarom haar collega daarin faalt. Pauline Kael, de recensent in kwestie, verdween van het toneel en Adler is er nog steeds. En nu, bij de herpublicatie van Speedboat, verwelkomt The New Yorker haar terug: Welcome Back Renata Adler, kopte het tijdschrift.

Eindeloos geciteerd

Malcolms werkwijze is subtieler, maar niet minder doortastend. ‘Every journalist who is not too stupid or too full of himself to notice what is going on knows that what he does is morally indefensible,’ schreef ze in de openingszin van The Journalist and the Murderer (1990). Malcolm (Praag, 1935) was toen al een gevierd journalist wier werk – in boeken en reportages voor The New Yorker– zich kenmerkte door een grote belangstelling voor de journalistiek zelf.

Wie is de journalist? Wat doet hij of zij met zijn onderwerp? En hoe moreel verantwoord is dat eigenlijk? Het zijn vragen die Malcolm keer op keer stelt in haar reportages en essays. Het zijn vooral de journalisten die zeggen te handelen namens het volk, die op pad gaan met het mandaat ‘the people have the right to know’, die ze wantrouwt.

The Journalist and the Murderer ging over een journalist die het verhaal van een van moord verdachte arts optekende en daarbij de feiten verdraaide om het verhaal aantrekkelijker te maken. Criticus Craig Seligman vergeleek Malcolm ooit met Sylvia Plath: Malcolm, aldus Seligman, vond haar roeping in onaardigheid: ‘Malcolm’s blade gleams with a razor edge. Her critics tend to go after her with broken bottles.’

Hoewel haar kijk op het journalistieke proces haar door de meeste vakgenoten inderdaad niet in dank werd afgenomen, gaf de tijd ook haar gelijk: inmiddels geldt het boek als een klassieker en is de openingszin eindeloos geciteerd. Malcolm is de beste journalist van haar tijd, schreef Newsweek toen haar nieuwe bundel in mei verscheen. Forty-One False Starts is een collectie verhalen over schrijvers en kunstenaars waarin Malcolm in de beste traditie van de New Journalists bijvoorbeeld met haar eigen schilderij op schilder David LaSalle afstapt en vraagt: waarom zijn jouw collages wel kunst en die van mij niet?

Wat Adler, Malcolm en Didion nog steeds zo populair maakt, is hun eerlijkheid over de grenzen van het schrijven en hun koene pogingen om toch kritisch te blijven. Dat deden ze door zichzelf centraal te stellen. Wat in de jaren zestig New Journalism werd gedoopt, was, zoals wel vaker het geval is bij ‘nieuwe’ literaire vormen, niet helemaal nieuw. Voor de New Journalists waren de traditionele gereedschappen van de journalist niet toereikend om recht te doen aan de sociale en culturele veranderingen van de jaren zestig en zeventig. Maar wie op zoek gaat naar voorlopers van deze vorm van journalistiek – subjectief, kritisch, persoonlijk, participerend, gepassioneerd, partij kiezend – komt al snel uit bij demuckrakers van het eind van de negentiende eeuw en, wat later, in de jaren twintig en dertig, bij journalisten als George Orwell, Stephen Crane en Lincoln Steffens.

Het is niet vreemd dat journalisten juist in die drie periodes afstand deden van een alwetende, objectieve toon: in tijden van grote economische, sociale of politieke omwentelingen ontstaat de behoefte om de wereld op een andere manier te beschrijven, een die recht doet aan de complexiteit van de werkelijkheid. Logisch dus dat juist in deze openingsjaren van de eenentwintigste eeuw Didion, Malcolm en Adler zo graag gelezen worden en als inspiratie gelden voor een nieuwe generatie schrijvers.

The post Grand Old Ladies first appeared on Tim de Gier.

Brullende motoren

Tim de Gier — Tue, 09 Jul 2013 17:21:02 +0000

Haar tweede boek The Flamethrowers is een grote (Amerikaanse) fantasie over de tijd dat er nog écht iets gebeurde. Toen er van alles broeide in Europa: de Rote Armee Fraction in Duitsland, de Rode Brigades in Italië. De tijd dat er echte vrijheden op het spel stonden en er doden vielen.

Haar hoofdrolspeler Reno gaat er eerst voor naar New York. Daar ontmoet zij de Italiaanse zoon uit een familie motorfabrikanten. Ze treffen elkaar in de avant-gardistische kunstscene die zich in de jaren zeventig verschuilt in SoHo. Reno leeft erop los, voelt zich vooral aangetrokken door brullende motoren en kunstenaars. Het brengt haar van Nevada naar New York, naar de demonstraties in Rome.

Het wordt zinderend gebracht door Kushner. Alle registers gaan open. Elke paragraaf is een treffende analyse en elke gebeurtenis een parabel. Alles is groots en meeslepend. Dit boek zegt veel over kunst, over terrorisme, over hoe je moet leven, waarvoor je moet strijden. De beroemde recensent James Wood werd zo enthousiast dat hij Kushner prompt vergeleek met Gustave Flaubert, toevallig ook een van haar eigen lievelingsschrijvers. Minder enthousiaste recensenten vinden dat het verhaal uit zijn voegen barst door alle ideeën en gedachtes en nooit echt tot leven komt.

Ach. De verwachtingen waren ook wel hoog. Na haar veelbelovende debuut Telex from Cuba werd zes jaar uitgekeken naar de opvolger. Ondertussen groeide Kushner uit tot publiekslieveling. Omdat ze niet in New York of San Francisco maar in Los Angeles ging wonen en kunstkritieken schrijft voor het hippe tijdschrift BOMB. Maar voor The Flamethrowers nam ze flink de tijd, want Kushner houdt van gróte verhalen, brullende motoren, revoluties en levensgevaar. Dat mag soms best een beetje stevig worden aangezet.

The post Brullende motoren first appeared on Tim de Gier.

Onheil en catastrofe

Tim de Gier — Sat, 18 May 2013 09:02:55 +0000

Het leek in april wel Nathaniel Rich-maand in de New York Times. Over zijn nieuwe boek verschenen maar liefst twee recensies, Rich publiceerde zelf een essay en de redactie nam zijn boek op in de wekelijkse tips. Bovendien was Rich een maand eerder al groots aangekondigd in een profiel over zijn literaire familie. Vader Frank Rich is een beroemde theaterrecensent en columnist, moeder Gail Winston is uitgever, broer Simon Rich een groot comedytalent dat al een handvol boeken publiceerde. Elders werd gefronst: zo’n familie en zo’n grote aankondiging, dat is geen zuivere koffie.

Hierdoor wil je niet beïnvloed worden, maar het is ook moeilijk te negeren: het is ook de reden waarom het boek hier in veel boekwinkels ligt. Gelukkig heeft Nathaniel Rich al laten zien een goede schrijver te zijn. Hij schreef een aantal bijzondere korte verhalen en essays, meestal gepubliceerd in het chique tijdschrift waarvoor hij de laatste jaren werkte: The Paris Review. En zijn debuut The Mayor’s Tongue werd goed ontvangen. Nu is er dit tweede boek waarop alle ogen gericht zijn: The Odds Against Tomorrow.

Paranoïde

Rampen als vulkaanuitbarstingen en overstromingen, daarmee gaat Rich in dit boek aan de slag. Die gaan onvermijdelijk komen. Zo loopt er een breuklijn onder de 125ste straat in New York, vertelt Rich. En als de vulkaan in Yellowstone park uitbarst, gaat de hele mensheid eraan. Hoofdpersonage Mitchell Zukor is erin gespecialiseerd. Al vroeg in zijn leven is hij paranoïde, een beetje vreemd en geniaal. Maar vooral geobsedeerd door rampen: ‘He sometimes wondered whether he could remember details about emergencies more vividly than anecdotes from college or childhood.’ Mitchell wordt snel na zijn studie wiskunde verleid te gaan werken voor een schimmig bedrijfje met de naam FutureWorld, dat opereert vanaf de tweede etage in de Empire State Building. Zij geven bedrijven advies over hoe je financieel zonder kleerscheuren een ramp doorstaat. Daarom hebben ze Mitchell nodig: om doemscenario’s te schetsen en klanten binnen te halen.

Ineens komen Mitchells voorspellingen uit. Eerst is er een droogte, daarna de orkaan ‘Tammy’ en dan volgen overstromingen. En dankzij Mitchell zijn grote bedrijven erop voorbereid: hij heeft ze geadviseerd hoe ervan te profiteren. Ineens is hij de grote voorspeller van rampen, de rockster onder de futuristen. Dan dient het echte probleem zich aan. Langzaam transformeert Mitchell van begenadigd voorspeller tot de man naar wie iedereen kijkt om te overleven. Maar tegenover zijn berooide buren staat hij met de mond vol tanden.

Sinds hij bij FutureWorld werkt, correspondeert Mitchell bovendien met Elsa, een oud- klasgenote. Zij lijdt aan een merkwaardige hartkwaal waardoor ze elk moment dood kan neervallen. Daarom is ze de stad ontvlucht: op het platteland is er minder opwinding. Elsa vlucht voor de dreiging die Mitchell juist met ferme passen tegemoet treedt. Maar, ontdekt Mitchell tijdens de correspondentie, wat maakt hij van zijn leven terwijl hij met het grote geweld bezig is? Hij heeft nauwelijks vrienden en leeft in een halfleeg appartement. U begrijpt, de klemmende vraag wordt: vergeet Mitchell niet vlak voor zich te kijken terwijl hij zich concentreert op de donkere wolken aan de horizon?

Rich laat zijn Mitchell Zukor langs alle dilemma’s van een catastrofe wandelen. Soms is het bijna een essay. Rich is journalist en heeft uitgebreid onderzoek gedaan naar rampen en de nasleep daarvan, naar de mensen die van de ramp profiteren en de gewone burgers die moeten zien te overleven. In New York ontstond er na de orkaan Sandy zelfs een soort Occupy-beweging, omdat het wederom de ‘één procent’ was die op tijd de stad kon verlaten, terwijl de hardwerkende New Yorker achterbleef. Maar in de beste passages is Rich een schrijver en transformeert hij Mitchell overtuigend van geniaal en introvert naar zelfverzekerd en betrokken.

Daar bleek een catastrofe voor nodig. Misschien is dat wel wat Rich probeert te zeggen: we hebben een ramp nodig om niet meer bang te hoeven zijn. Een ramp die zich nog níét heeft voltrokken, is alleen een verleidelijke vluchtweg. Zoals ook dit boek een vlucht is. Het blijft heerlijk zwelgen in doemscenario’s. Zozeer zelfs, dat ik de hele literaire familie van Rich allang was vergeten.

Nathaniel Rich, ‘Odds Against Tomorrow’, Farrar, Straus & Giroux, 304 p.

The post Onheil en catastrofe first appeared on Tim de Gier.

Ondanks alles een vrolijke pier

Tim de Gier — Sat, 11 May 2013 08:55:05 +0000

David Sedaris schrijft sinds 4 september 1977 elke ochtend in zijn dagboek. Hij zegt alle gedachtes op te schrijven die hem komen aanwaaien. Bijvoorbeeld: wat een beroerd kapsel heeft de buurman, ik hoop dat het mij bespaard blijft. Dat is niet lullig bedoeld, dat is gewoon iets wat hem opvalt. En zo’n aantekening wordt een verhaal. En het verhaal wordt een belachelijk goed verkopende bundel. En de bundel wordt een theatershow. De nieuwste bundel heet Let’s Explore Diabetes with Owls, in het Nederlands: De lachvogel.

Maar juist als je denkt in de zeik te worden genomen, moet je niet ophouden met lezen. Eerst krijgt iedereen ervan langs, vooral rood aangelopen Amerikanen met wapenvergunningen. Pas daarna volgt het compliment. Sedaris is ondanks alle malloten om hem heen gewoon een vrolijke pier. Zaken als dwingende vaders, pijnlijk ziekenhuisonderzoek, hurk-wc’s en opgezette uilen gaat hij met een glimlach te lijf. Hij zal ook zichzelf niet sparen. En twee regels later houdt hij van iedereen. Het houdt ergens het midden tussen literatuur en cabaret, maar is wel zo opgeschreven dat je het niet kan lezen zonder af en toe beschamend te snotteren van vreugde.

Niemand beschrijft het alledaagse leven beter, als je bewonderaars als Aaf Brandt Corstius en Paulien Cornelisse mag geloven. Maar in welk gewoon leven reis je steeds de wereld over? Sedaris en zijn man Hugh gaan in De lachvogel naar Australië, doen boodschappen in New York, ze verhuizen een tijdje naar Essex en bezoeken Amsterdam. Hij schrijft het zo achteloos op dat het bijna gewoon voelt. Niet dat Sedaris een flierefluiter is. Als voormalig alcoholicus, zoon van een Grieks-orthodoxe vader en een protestantse moeder en voorvechter van het homohuwelijk voelt hij zich overal een vreemde. Maar dat levert weer allerlei aangewaaide verhalen op voor in zijn dagboek.

David Sedaris. ‘De lachvogel’, Lebowski Publishers, vertaling Boukje Verheij, Gerda Baardman en Lidwien Biekmann, 253 p., € 17,90.

The post Ondanks alles een vrolijke pier first appeared on Tim de Gier.

Het romantische slagveld

Tim de Gier — Sat, 27 Apr 2013 08:51:01 +0000

James Salter is geen schrijver die je op een zondagochtend uit de boekenkast trekt om eens lekker in het lentezonnetje te gaan lezen. De inmiddels achtentachtigjarige Amerikaanse schrijver is vooral bekend vanwege zijn boeken over de Koreaanse oorlog en over verdrietige seks met een Frans meisje van achttien. Bovendien heeft Salter in zijn gehele oeuvre geen enkele grap op papier gezet. Jarenlang was hij vooral populair onder zijn collega’s, die hem bejubelden als begaafd stilist, tot hij dit voorjaar ineens een roman uitbracht die wel het grote publiek veroverde.

De carrière van James Salter begon aan het eind van de Tweede Wereldoorlog, toen hij van zijn vader naar de militaire academie West Point moest. Hij bleek een talentvol piloot te zijn, die net afstudeerde toen de oorlog ten einde liep. Salter bleef in dienst en meldde zich een paar jaar later als vrijwilliger aan voor de oorlog in Korea. Toen hij de herinneringen aan die oorlog opschreef, ontdekte hij zijn liefde voor het schrijven. Maar daar moest hij wel zijn pilotenbestaan voor opgeven.

Veel seks, veel feest

Zo ongeveer vergaat het Philip Bowman ook, de hoofdpersoon in All That Is (deze zomer verschijnt de vertaling Alles Wat Is bij De Bezige Bij). Hij is aan boord van een Amerikaans schip in de slag om het Japanse eiland Okinawa. Het is 1945 en Europa is al grotendeels bevrijd. Om hem heen zinken er schepen en slaan de bommen in, maar de geallieerden overwinnen.

Bowman keert terug naar huis en kan beginnen aan een fatsoenlijk leven. Maar dan wordt het pas echt ingewikkeld. Het echte slagveld blijkt zijn liefdesleven. Bowman is een romanticus, die zichzelf in zijn diepste gedachten door de branding ziet wandelen, liefdesgedichtjes mijmerend voor zijn geliefde. Hij gelooft heilig in de liefde. Maar zijn eerste huwelijk mislukt en een tweede huwelijk blijft uit. Als succesvol journalist ontmoet hij veel vrouwen, maar niets beklijft. Er is vooral veel seks, veel feest en veel vrouwen. Alles wat overblijft van die relaties is een oppervlakkige herinnering. Niet alleen blijkt het eenvoudig om vrouwen het bed in te krijgen, maar ook kan hij ze allemaal even makkelijk liefhebben. Of juist niet. Wat heb je eraan om voor de liefde te leven als je twijfelt of het niet allemaal een sentimentele leugen is?

Robert Redford

Het is verleidelijk om de vergelijking helemaal door te trekken. Deze roman is treffend autobiografisch. De schrijfcarrière van Salter kwam moeizaam op gang. Na het verlaten van West Point kwam Salter rond met slecht verkopende romans en een incidenteel filmscript voor Robert Redford. Het ging in het begin zo slecht, dat hij oorlogsslachtoffers begon te verheerlijken. Zij waren tenminste gestorven voor de goede zaak. Zij hadden iets betekend. Zijn eigen leven voelde betekenisloos.

Desondanks schreef Salter door en weigerde concessies te doen voor het publiek. Schrijven was voor de lange adem. All That Is begint met: ‘There comes a time when you / realize that everything is a dream / and only those things preserved in writing / have any possibility of being real.’ Als er dan geen oorlogsgraf is, of een unieke liefde, dan is er de literatuur. Vorig jaar werden zijn korte verhalen al beloond, ontving hij prijzen voor zijn oeuvre en werden zijn boeken opnieuw uitgeven, zelfs als e-books. Na deze roman zal er ongetwijfeld meer volgen. Het verhaal wordt besloten in de jaren negentig. Op de valreep gloort er misschien toch iets van liefde. Maar is het niet te laat voor Philip Bowman, dan al veertig jaar oorlogsveteraan? Voor James Salter is dat in elk geval niet het geval. De bescheiden ster van de Amerikaanse literatuur is niet verdwenen, in tegendeel, op zijn oude dag komt hij met misschien wel zijn beste boek tot nu toe. Frivool is het nog steeds niet, maar Salter weet een directe aanval op de liefde romantisch te maken. Zijn roman is een pleidooi geworden voor een leven dat niet voorbijflitst. Het moet beklijven. Zijn fictie moet echter zijn dan de waarheid. In de laatste bladzijden van het boek zegt Bowman: ‘Perhaps they could go on as they were forever, like the lives in art.’ Want dat is waar Salter voor schrijft: geen bestsellers, maar kunst.

James Salter, ‘All That Is’, Knopf, 291 p., € 20,55

The post Het romantische slagveld first appeared on Tim de Gier.

Dystopie en een hond

Tim de Gier — Sat, 20 Apr 2013 08:48:40 +0000

Een grote griepepidemie trekt over de aarde en een man blijft achter met zijn hond en zijn verlaten vliegveld. Er zijn nog maar een paar mensen over, verspreid over een dystopisch landschap. Als ‘Hig’ op zijn radio ineens signalen van de goede oude wereld oppikt, gaat hij met de moed der wanhoop, zijn hond en een vliegtuig met halflege tank op zoek naar een beter bestaan.

Auteur Peter Heller, gevierd avonturenschrijver van National Geographic en Outside Magazine is zelf een soort padvinder. De nieuwe wereld uit zijn boek moet hem op het lijf geschreven zijn: ineens moet iedereen in overlevingsmodus. Maar samenwerken lijkt geen optie. De boze buurman van Hig schiet iedere passant zonder pardon overhoop. En Hig zelf doet weinig om hem tegen te houden. Gelukkig voor de wereld is daar hond Jasper. Want mensen mogen dan vervallen in snode calculatie, van hun honden blijven ze houden.

Peter Heller, ‘De hondsster’, Prometheus, 344 p., € 19,95

The post Dystopie en een hond first appeared on Tim de Gier.

IJdele excuses

Tim de Gier — Sat, 13 Apr 2013 08:42:45 +0000

Jonathan Dee beschreef in zijn vorige boek precies het gevoel van de economische crisis in New York. The Privileges (2010) kwam op het juiste moment: een zeitgeist-roman. Het was een verhaal over schuld en boetedoening, over de sterren en rijkeluiszoontjes die een spoor van vernieling achterlaten en daarmee wegkomen. Aan het slot krijgt de corrupte hedgefundmanager niet de straf die hij verdient, niet eens gewetenswroeging, maar geniet hij schaamteloos van de weelde. De schurk glibbert ertussenuit. Het leverde Dee prompt een finaleplaats op in de strijd om een Pulitzer Prize.

Zijn nieuwe roman A Thousand Pardons begint weer met de zeitgeist. Dezelfde bevoorrechte New Yorkers spelen de hoofdrol. Maar Dee neemt een stuk minder tijd om ze te gronde te richten. Hoofdrolspelers Ben en Helen Armstead zitten in een slecht huwelijk. Na negen bladzijden is de maat vol. Ben kaffert eerst zijn vrouw uit tijdens relatietherapie. Daarna gaat hij op zoek naar een gewillige studente en vindt spoedig de ‘short, blond, gregarious, almost comically well-build’ Cornelia. Na aandringen gaat ze voor hem uit de kleren, maar niet zonder eigen agenda. Als Ben naar buiten gaat, loopt hij in de vuisten van haar vriend. Bont en blauw geslagen wordt hij afgeleverd bij het ziekenhuis. Daar bezoekt de politie hem. Er wacht een aanklacht voor seksuele intimidatie. Nog voor het eerste hoofdstuk afgelopen is, zit Ben in de gevangenis. Ineens staan zijn vrouw Helen en geadopteerde dochter Sara er alleen voor.

Alfa-mannen

Om rond te komen, zoekt Helen een baan. Per toeval belandt ze in de excuus-industrie, de miljoenenmarkt van de spijt, liefst betuigd voor een zo groot mogelijk publiek. Spijt blijkt het nieuwste wondermiddel van de pr-bureaus. Want: ‘People are quick to judge, and they are quick to condemn, but that’s mostly because their ultimate desire is to forgive.’ Excuses geven toeschouwers de gelegenheid om te vergeven. Helen mag dan een normale vrouw zijn, ze heeft toevallig een exceptionele kwaliteit: ze kan alfa-mannen in machtsposities sorry laten zeggen. Gedreven door het onrecht van haar mislukte huwelijk maakt ze carrière. Elk excuus is een goed verkoopbaar verhaal. De ene sorry wordt met de andere sorry aangestoken. Een duizend pardons volgen.

Maar dat betekent geen betere wereld. Want schiet je er wat mee op? Een sorry is vaak een lachwekkende compensatie voor het veroorzaakte leed. Wat betekent een excuus van de paus voor alle kinderslachtoffers? Of een excuus van George Bush voor de oorlog in Irak? Sorry zeggen doe je aan tafel bij Oprah, zoals Lance Armstrong. Je poetst er je imago mee op. Dee laat zien hoe gemakkelijk die uitweg is. Hij kon zijn A Thousand Pardons wederom niet beter timen, in de slipstream van alle dopingschandalen.

Stikjaloers

Deze bevlogen kritiek is niet de specialiteit van Jonathan Dee. Sterker, het zit hem geregeld in de weg wanneer hij een rare plotwending nodig heeft om weer terug te komen op die excuses. Dee lijkt hier iets te afgeleid door de echte wereld die de Pulitzer-jury graag geduid ziet worden.

Maar achter de dilemma’s van de excuusindustrie schuilt een veel interessanter verhaal, over de familie Armstead die uit elkaar valt en zich probeert op te trekken, over succesvolle mensen die zich uit verveling in het ongeluk storten, over minder succesvolle mensen die smalend toekijken, over de confrontatie tussen arm en rijk. Jonathan Dee schrijft het met een geweldig tempo op, helder en grappig.

In het New York van de Armsteads wonen gezinnen met drie auto’s, een zwembad en een villa naast mensen die dat stikjaloers maakt. Problemen ontstaan als ze met elkaar in aanraking komen. Die verhalen komen pas echt tot leven in alledaags onrecht: een mislukte advocaat uit hun dorp, een onwillige collega op het kantoor van Helen of de pogingen van Helen om contact te houden met haar dochter.

Verdienen mensen een tweede kans? Ook mensen als Ben Armstead? Jonathan Dee laat dit keer niemand makkelijk wegkomen. Maar aan het eind van het verhaal voel je toch genade, veel subtieler, in de kantlijn van de grote ijdele excuses.

Jonathan Dee, ‘Een goed excuus’, vertaald door Lidwien Biekmann en Aleid van Eekelen-Benders, Nieuw Amsterdam, 271 p., € 19,95. Bestellen doe je hier.

The post IJdele excuses first appeared on Tim de Gier.

De Instragramroman

Tim de Gier — Sat, 06 Apr 2013 15:05:10 +0000

Uit de krochten van de Spaanse blogs duikt ineens een succesvolle debutant op: Jesús Carrasco. De sensatie van De vlucht sloeg over naar de grote kranten en kon snel in de annalen worden bijgezet tussen Gabriel García Márquez en Isabel Allende. En nu ook in Nederland gepresenteerd als ‘een grote Europese literaire ontdekking’. Tweehonderd bladzijden over een jongen, een herder, een boef en een ezel. En dat alles tussen de amandelbomen en onder een onbarmhartige zon. Veel klassieker wordt het niet.

Opvallend is de chagrijnige geit op het omslag en de kolossale snor op de auteursfoto. De eerste indruk is dat we hier van doen hebben met een hippe roman met zelfbewuste grapjes over uitgaan en een mislukt liefdesleven. Zo’n boek met geinige experimentjes met tekeningen en gedichtjes tussendoor. De snor past perfect bij die verwachting, net als de ironie van de geit. Maar de eerste twee zinnen zetten een geheel andere toon: ‘Vanuit zijn lemen schuilplaats hoorde hij de echo van de stemmen die hem riepen en als waren het krekels, probeerde hij iedere man afzonderlijk te plaatsen binnen de grenzen van de olijfboomgaard. Gebrul als verschroeide rotsrozen.’

De hoofdpersoon is een Spaanse jongen die vanaf de eerste bladzijde probeert te ontsnappen. Via olijfbomen, herbergen en broeierige hooibalen trekt hij door het Spaanse landschap van net na de Burgeroorlog. De reden van zijn vlucht en de identiteit van zijn achtervolgers blijven lange tijd onduidelijk, maar de spanning is er niet minder om. Hij moet zonder water en eten in de hitte en droogte zien te ontsnappen aan zijn belagers.

Jésus Carrasco

Maar het is de schrijver om iets heel anders te doen dan die vlucht. Het grootste gedeelte van de tweehonderd bladzijden bestaat uit een dromerige, bloemrijke beschrijving van de omgeving: de lucht kleurt telkens bloedrood, mensen hebben een huid van perkament en iedereen ruikt naar kruidnagel of roest. De jongen loopt van boomgaard naar verlaten kastelen en over kleine bergweggetjes.

De plot leidt bijna af van deze droom van Carrasco, over hoe zijn Spanje en de omgeving van zijn stad Sevilla ooit geweest moeten zijn. Toen alles nog overzichtelijk was en traditioneel Spaans: een landschap met geiten, een dorp, een weg en een kasteel. Uitgebreid neemt Carrasco de tijd om dat Spanje te beschrijven, bijzonder poëtisch, zoals in de Spaanse klassiekers. De jongen loopt niet gewoon naar een uitzichtpunt om te kijken hoe hij verder moet, maar ‘als een indiaan die betoverd wordt door het klatergoud van de conquistador, liep hij in de richting van dat enige heldere punt in de wijde omtrek’.

Alles is dramatisch

Pas na de lange aanloop ontmoet de jongen een herder. Na nog eens dertig bladzijden verstoppen in amandelbomen en mismoedig staren naar donkerblauwe sterrenhemels komen ze in contact met elkaar. De herder blijkt het archetype wijze man, oud, met baard. De herder laat de jongen zorgen voor zijn geiten en brengt hem de kunst van het geitenmelken bij. Vragen worden niet gesteld. De vriendschap wordt sterker door alle gedeelde vijanden die ze hebben: de zon, de achtervolgers, het landschap. Het biedt de mogelijkheid om grote thema’s als schuld en vriendschap te bespreken, maar daar neemt Carrasco niet te veel tijd voor. In de verte staat namelijk een ezel met vliegjes in de ogen, die zwart contrasteert met de krijtwitte rotsen. Het droombeeld laat zich zelden onderbreken en zo zeurt Carrasco zich naar de ontknoping.

Dat betekent overigens niet dat het een zoete droom is; alles is dramatisch. Het lijden van de jongen en het geweld worden net zo sterk aangezet als de beschrijving van het landschap.

Dat brengt ons terug op de snor van de auteur. Zijn hippe uiterlijk verklaart namelijk de opzet van zijn debuutroman. Snorren zijn net zo hip als nostalgie. Alles moet weer authentiek zijn. Cafés worden woonkamercafés, je groenten teel je zelf, muziek luister je op de platenspeler. Dan is het geen grote stap naar de authentieke roman. En zie daar De vlucht: de roman door een Instagramfilter. Dit verhaal is vintage, met herbergen, schapenmelk en olijfbomen. Een zweterige droom over vervlogen tijden. De plot wordt er een beetje tussendoor gefrommeld, met een stuk minder zorg dan de beschrijving van die goeie ouwe tijd. Zelfs midden in een achtervolging is er tijd om weg te dromen. Want tjonge, wat ligt dat kerkhof er mooi bij.

The post De Instragramroman first appeared on Tim de Gier.

Tien jaar The Believer

Tim de Gier — Sat, 06 Apr 2013 15:02:05 +0000

Het optimistische Amerikaanse literaire tijdschrift The Believer bestaat deze maand tien jaar. Speciaal voor de gelegenheid is de cover een uitklapfoto van bejaarden met champagne. Typisch The Believer. De kliek rond Dave Eggers begon het tijdschrift tien jaar geleden uit ongebreideld enthousiasme. Ze bespreken alleen maar boeken en muziek die ze leuk vinden, publiceren interviews van tien pagina’s en reiken prijzen uit. Alles staat in het teken van zelfspot en vrolijkheid. Beroemd zijn de covers van Charles Burns, Nick Hornby’s boekenrubriek en Greil Marcus’ column. Als je The Believer naast Das Magazin of De Correspondent legt, zie je hoe groot de invloed van The Believer is, alleen al in vormgeving. Eggers bemoeit zich er zelden meer mee, maar redacteuren als Sheila Heti en Eggers’ ega Vendela Vida leveren net zoveel kwaliteit. Die houden het nog wel tien jaar vol.

The post Tien jaar The Believer first appeared on Tim de Gier.