Van donderdag 11 tot zaterdag 13 november vond, na een jaar uitstel, het JongBodem weekend plaats in Leiden. Lisanne nam als young professional in het bodemwerkveld deel aan dit weekend. In kader van het thema ‘Klimaatadaptatie in de stad, voor zowel lange als korte termijn’ werd het stationsgebied van Leiden als casus gebruikt. Ideeën tegen wateroverlast en hittestress werden gepresenteerd in verschillende moodboards.

Ook bewustwording en participatie van de Leidenaren werd hierin meegenomen. Bijvoorbeeld door informatie te verstrekken over de bodem tijdens werkzaamheden of burgers de mogelijkheid te geven om boomspiegels te adopteren. Lisanne en haar groepje namen de ambtenaren in hun presentatie mee op een denkbeeldige stadswandeling door hun nieuwe “leefbare” stationsgebied. Groene daken en mobiele plantenbakken hadden hierin een belangrijke rol. De mobiele plantenbakken kunnen bijvoorbeeld tijdens het Leids Ontzet ruimte geven aan de kermis. Zaterdag was er een lezing over complexiteit. De lezing inspireerde om in kleine stappen actie te ondernemen om richting een hoopvolle (en duurzame) toekomst te gaan.

Complexiteit is TTE natuurlijk niet onbekend. Zo zetten we onze eigen stappen met het omgaan met complexiteit in de ondergrond door middel van de Complexiteitskaart. Naast het werken aan complexe opdrachten, is een belangrijk onderdeel van het JongBodem weekend het leren kennen van nieuwe mensen en elkaar te enthousiasmeren. Daarin is het weekend volledig geslaagd!

BodemBreed Forum (BBF) is de themagroep ‘Innovatieve technieken’ gestart! Vanuit TTE is Bert Baan één van de initiatiefnemers.

Door de toenemende aandacht voor ZZS en andere opkomende stoffen wordt langzaamaan duidelijk dat niet alle stoffen met reguliere onderzoekstechnieken onderzocht kunnen worden. Gelukkig zijn er diverse nieuwe kansrijke onderzoekstechnieken die onderzoek naar nieuwe verontreinigingen mogelijk maken. Ook het afronden van IBC-locaties vraagt soms om nieuwe inzichten in het gedrag van verontreinigingen in de bodem. Juist door het gedrag van de verontreiniging te begrijpen, kunnen risico’s beter in kaart worden gebracht. Daarnaast zie je in de nieuwe Omgevingswet een beweging van sectoraal naar integraal, waardoor onderzoekstechnieken die bij wateronderzoek of luchtonderzoek vrij gebruikelijk zijn ook voor bodemonderzoek en beeld komen. Allemaal redenen, zeker ook voor TTE, om de kansen van deze technieken optimaal te willen benutten. Het doel van de themagroep is het verbreden van kennis over innovatieve technieken en de acceptatie te vergroten.

De initiatiefnemers van de themagroep ‘Innovatieve technieken’ willen graag BBF leden en andere geïnteresseerden enthousiast maken om mee te doen! Zij nodigen je hierbij dan ook van harte uit op 16 december a.s. (15.00 - 16.00 uur) om kennis te maken met de initiatiefnemers van de themagroep. Ze vertellen tijdens deze bijeenkomst graag meer over welke innovaties BBF denkt dat er nodig zijn, waarom en hoe we deze met elkaar kunnen realiseren?

Wil jij ook je schouders eronder zetten? Wil je mee brainstormen, je mening geven of gewoon kennis maken met mensen met gelijke of juist andere interesses? Schrijf je dan hier (bodembreedforum.nl) in voor het eerste overleg op 16 december!

Aankomende zondag is de spanning te snijden in vele huiskamers in Nederland, welke pakjes worden dit jaar bij de deur achtergelaten? Voor de bodemwereld heeft 5 december ook een hele andere betekenis, het is dan namelijk Wereld Bodemdag! Op deze dag vragen wereldwijd organisaties aandacht voor de bodem. Dit jaar staat Wereld Bodemdag (in het Engels World Soil Day) in het teken van verzilting van de bodem. Door natuurlijke en menselijke processen (zoals droogte en slechte irrigatie) verhoogt het zoutgehalte in de bodem, wat verzilting wordt genoemd. Dit brengt wereldwijd de vruchtbaarheid van de bodem in gevaar, waardoor voedselproductie, biodiversiteit en de waterkwaliteit in gevaar komen. Verzilting is zeker geen ver van het bed show. Ook in Nederland vormt verzilting een bedreiging voor de agrarische sector. Uit de ‘visie op de ondergrond van Waadhoeke’ die TTE dit jaar voor de gemeente heeft opgesteld blijkt dat verzilting door de combinatie van zeespiegelstijging en bodemdaling ook in het waddengebied een serieus aandachtspunt is. Meer lezen over Wereld Bodemdag? Kijk dan eens op un.org (Engels) of staatsbosbeheer.nl

Het was een mooie intensieve klus om als TTE de gemeente Doetinchem te mogen ondersteunen bij de marktconsultatie en de Europese aanbesteding voor de afvoer en verwerking van het blusschuim.
Na de succesvolle aanbesteding in november voeren we op dit moment de directie bij de uitvoering en ondersteunen we ook de procesleider van de gemeente bij de verdere aanpak van de PFAS-problematiek aan de Voltastraat in Doetinchem.

Lees meer over de situatie in Doetinchem in het persbericht van de gemeente: doetinchem.nl

Vandaag zou het congres “Grondwater – van blauw goud naar code rood?” (georganiseerd door Eurecom), na diverse keren te zijn uitgesteld, dan eindelijk plaatsvinden in de Jaarbeurs. Op dit congres zou TTE een lezing geven over ZZS. Wat is een ZZS, wat maakt een stof zeer zorgwekkend en hoe ga je er beleidsmatig mee om? Helaas gooide Corona opnieuw roet in het eten en is het congres verplaatst naar 23 maart volgend jaar.

Een aantal weken terug zag alles er nog heel anders uit en organiseerden we, samen met collega’s van Witteveen+Bos, Arcadis en Tauw, de Bodembreed Forum-sessie “Opkomende verontreinigingen” in een mooie setting in Den Bosch. Naast goede presentaties en interessante discussies, was het vooral heel fijn om weer eens vakgenoten in het ‘echt’ te ontmoeten. En de hybride vorm, waarbij mensen thuis mee konden kijken en konden reageren via de chat, werkte verrassend goed. De presentaties van die dag zijn trouwens terug te vinden op het Youtube kanaal van BBF (https://www.youtube.com/channel/UCL94xi4hVP3ioCCYTaGjY0g)

Hopelijk ontmoeten we elkaar al ruim vóór 23 maart 2022!

Eindelijk kan het weer (een beetje), mensen ontmoeten bij een congres. Axel en Coosje hebben 3 november het allereerste RES-congres bijgewoond: De RES op stoom. Op de prachtige locatie, de Rijtuigenloods in Amersfoort, zijn ze tijdens verschillende lezingen en gesprekken veel meer te weten gekomen over de stand van zaken van de regionale energie strategieën en alles wat daarmee te maken heeft.

Meer weten over het Nationaal Programma RES? Zie regionale-energiestrategie.nl. Als je meer wilt weten hoe TTE kan ondersteunen bij het versterken van de positie van de ondergrond in de energietransitie, kan je natuurlijk altijd contact met ons opnemen!

In een onderzoek van het STOWA naar PFAS in rioolwaterzuiveringsinstallaties blijkt dat ook het afvalwater in Nederland belast is met PFAS. Misschien het meest verrassend: ook het effluent van installaties die alleen huishoudelijk water zuiveren bevat veel PFAS. De Unie van Waterschappen concludeert dat de bestaande lozingsvergunningen van bedrijven kritisch bekeken moeten worden, "De oplossing zit aan de bron, niet aan de achterkant".

Het geeft opnieuw aan hoe weerbarstig de problematiek rond PFAS (en andere ZZS) is. Preventie is essentieel, maar helaas slechts één deel van de oplossing. In het door TTE begeleide onderzoek naar de decentrale benadering van ZZS wordt geconcludeerd dat niet afbreekbare verontreinigingen zeer langdurig in de economie aanwezig blijven.

Onderzoek naar PFAS en ZZS richt zich vaak op het identificeren van bronnen en op locaties die op vanuit mogelijke humane risico’s specifieke aandacht verdienen. Het onderzoek van de STOWA toont aan dat juist voor PFAS en ZZS geldt dat kleine beetjes samen een groot probleem kunnen vormen.

Daventre Portu organiseerde dit jaar de IJsselslag, een sloeproeiwedstrijd die startte in ons prachtige Deventer. De oplettende kijker heeft het waarschijnlijk al gezien: ook TTE pronkt op één van de boten! Met een drone is de IJsselslag vastgelegd, bekijk de video hier.

Programma Aardgasvrije Wijken heeft een podcast serie waar onze collega Henk in te horen is! In de aflevering 'de aardgasvrije wijk en de ondergrond' is Henk in gesprek met Lidwien Besselink over realisatie van de aardgasvrij opgave en de impact hiervan op de infrastructuur in de bodem. Hoe breng je beleid en uitvoering bij elkaar? Luister de podcast hier!

Afgelopen zomer heeft het bouwteam hard doorgewerkt aan het definitief ontwerp met werkomschrijving voor uitvoering van fase 1b van de bodemsanering: het aanleggen en exploiteren van het teeronttrekkingssysteem incl. bijhorende meet- en regeltechniek.

Op basis van de eerder dit jaar uitgevoerde pilot veldtesten is een systeem ontworpen waarbij door middel van volautomatische zaklaagmetingen het teerpompsyteem wordt aangestuurd. Cruciaal daarin zijn de besturingsregels. Je wilt niet te snel pompen want dat levert een risico op van verbreking van de teerstroombanen. Maar te langzaam pompen leidt tot een onnodig lange saneringsduur en bijhorende kosten. Gemeente Amersfoort en SUEZ RR IWS Remediation B.V. hebben de afspraken over aanleg en instandhouding vastgelegd in een aannemingsovereenkomst. Daarmee is de bouwteamfase afgerond. Een fase die langer duurde dan vooraf voorzien, maar die wel tot het gewenste resultaat heeft geleid.

Het definitief ontwerp is vertaald in een Uitvoeringsplan waarmee RUD Utrecht heeft ingestemd. Dit Uitvoeringsplan bevat ook het nieuwe integrale monitoringsplan. Dit betreft een actualisatie van het bestaande monitoringsplan waarbij nu ook de monitoring van de verwachte positieve effecten van fase 1b worden gemonitord.

Vanaf september is SUEZ gestart met de aanlegwerkzaamheden. Deze duren tot begin december. In de maanden december en januari wordt het systeem opgestart en ingeregeld. TTE verzorgt namens de gemeente Amersfoort de directievoering voor deze werkzaamheden. De instandhouding van het teeronttrekkingssysteem start aansluitend en is voorzien voor een periode van 5 jaar.

Afgelopen donderdag was een bijzondere dag: TTE'ers waren weer samen op kantoor! Daar hebben we voor het eerst in lange tijd een fysiek overleg gehad: het maandelijkse informatie-uitwisselingsmoment, waarin nieuwe projecten en ontwikkelingen besproken worden. Ook is het kantoor weer wat opgeruimder, is de tuin winterklaar gemaakt en niet te vergeten: de tafelvoetbaltafel die door Thomas is gewonnen in een prijsvraag van Mr. Orange is gemonteerd en klaar om te gebruiken!

Voor collega's Devi en Tim was dit de eerste keer dat zij op kantoor waren met zoveel andere TTE'ers. Precies een jaar geleden zijn ze bij TTE begonnen en hebben vrijwel het hele jaar digitaal gewerkt. Het komende jaar komt daar hopelijk verandering in, met veel voetbalwedstrijden in de pauzes!

Prinsjesdag, een dag waar men met verschillende redenen naar uit kijkt. Wat heeft Maxima aan en wie valt er deze keer in slaap tijdens de troonrede? TTE kijkt uit naar Prinsjesdag om te weten wat over energie, klimaat en milieu wordt geschreven in de Miljoenennota. Wat wordt dit jaar belangrijk gevonden en, vooral, hoe kunnen we daar vanuit de ondergrond aan bijdragen?

In het beleidsartikel bodem en ondergrond wordt dit jaar ‘Een duurzaam en efficiënt beheer en gebruik van bodem en ondergrond’ als doel gesteld, waarbij het ministerie van IenW verantwoordelijk is voor het proces waarin decentrale overheden in staat worden gesteld om (uiterlijk in 2030) de bodemverontreiniging-problematiek te beheersen. Het ministerie moet er daarbij niet alleen voor zorgen dat de regelgeving rond bodem en ondergrond aansluit bij de ‘nieuwe’ bodembedreigende stoffen, als PFAS, maar ook dat op dat gebied de regelgeving tussen de domeinen bodem, water en lucht op elkaar aansluiten. Al deze aspecten komen samen in het project ‘decentrale benadering  ZZS waar Henk van den Berg projectleider van is.

Recent is Henk geïnterviewd voor een artikel over dit project in het VNG magazine. In het artikel worden bevindingen van het algehele project genoemd (de compartimentering van het Nederlandse milieubeleid), maar ook is de Omgevingsdienst Achterhoek geïnterviewd over hun onderzoek binnen dit project (een pilot waarin gemeentelijke bedrijven zijn benaderd over hun omgang met zeer zorgwekkende stoffen).

Het artikel ‘Zeer zorgwekkende stoffen: Niet altijd een chemicus in huis’ is hier te lezen: vng.nl 

Het project Decentrale benadering ZZS is een samenwerking van VNG en IPO. Het project wordt daarnaast uitgevoerd met de Omgevingsdienst Achterhoek, OD.NL, VNO-NCW en het RIVM. TTE Consultants is verantwoordelijk voor het projectmanagement en de borging.

In 2018 zongen ze bij Kinderen voor Kinderen ‘iedereen heeft talent’. Een stelling die, als je even googelt, door ontelbare loopbaancoaches en organisatieadviseurs wordt beaamd. De afgelopen maanden hebben we onder de bezielende leiding van Rita Jonkeren een inspirerend traject doorlopen en wat blijkt: ook TTE-ers hebben talenten en zwakke punten;). Donderdag 2 september hebben we aan de hand van een aantal projectevaluaties onderzocht hoe we met die kennis optimale projectteams kunnen samenstellen.

Natuurlijk speelde de ambiance een belangrijke rol, het was fantastisch om na bijna een jaar als team weer bij elkaar te zijn. Maar ook het proces was inspirerend: met de juiste combinatie van personen blijkt de kwaliteit van het team veel groter dan de som der delen. Samen met de ervaringen uit het verleden is het werken met talenten (bijna) een garantie voor succesvol werken in de toekomst.

Eind juli hebben er in ’s Gravenmoer boorwerkzaamheden plaatsgevonden als voorbereiding voor het pilotonderzoek op de locatie. Er zijn boringen geplaatst met verschillende diameters voor monitoringspeilbuizen, injectiefilters, infiltratiefilters en fluxmetingen. In totaal gaan er 3 pilots starten op het voormalig houtbewerkingsterrein, gericht op biologische afbraak van de verontreiniging. De locatie is onderdeel van het InterREG project RESANAT, ofwel “restverontreiniging saneren met nature-based technieken”.

InterREG is een Europese subsidieregeling voor ruimtelijke en regionale ontwikkeling gericht op samenwerking in de grensregio's (Inter Regionaal). 

Voor de locatie ’s Gravenmoer onderzoeken Vlaamse (EnISSA, iFlux) en Nederlandse (Dura -Vermeer, Deltares en TTE) partijen in het kader van het InterREG project RESENAT of de ‘eeuwig durende’ beheersing op het terrein van het voormalig houtbewerkingsterrein ’s Gravenmoer eindig kan worden gemaakt.

Voor meer informatie over het RESANAT project, kijk op https://www.ovam.be/resanat

Vorige week werd bekend dat Nederland samen met vier andere Europese landen (Duitsland, Denemarken, Zweden en Noorwegen) de eerste stap heeft gezet naar een Europees PFAS verbod. Zo’n 6.000 stoffen zullen dan in één keer verboden worden. Het is nog niet duidelijk hoe het verbod (of eigenlijk een vergaande restrictie op het gebruik) er definitief uit komt te zien, tot juli 2022 (het moment van indienen) wordt het restrictievoorstel verder uitgewerkt. Verschillende commissies van de EU zullen het voorstel beoordelen en eventueel aanpassen. Het streven is om de restrictie (na een overgangsperiode) in 2025 in werking te laten treden.

TTE heeft er als initiatiefnemer van het Expertisecentrum PFAS samen met Arcadis en Witteveen+Bos mede voor gezorgd dat PFAS op de kaart is komen te staan. Het restrictievoorstel is een mooie eerste stap naar een adequate benadering van ZZS (Zeer Zorgwekkende Stoffen) in meer algemene zin.
In het kader van het project “decentrale aanpak ZZS” hopen we daartoe een volgende stap te zetten. Dit project, een samenwerking van VNG, IPO, ODNL, VNO-NCW en het RIVM, is vorig jaar gestart om de decentrale ZZS situaties in kaart te brengen en de knelpunten voor decentrale overheden te identificeren. Daarnaast wordt onder leiding van het RIVM gewerkt aan een onderwijspakket voor vergunningverleners, toezichthouders en handhavers ontwikkeld. TTE is in het ZZS decentraal project verantwoordelijk voor het projectmanagement en de borging.

De eerste resultaten van het onderzoek laten zien dat bedrijven, afvalverwerkers, vergunningverleners, toezichthouders en handhavers vaak niet weten dat ze te maken hebben met ZZS. Juist bij het streven naar hergebruik is die kennis van belang, getuige de problemen rond rubberkorrels in kunstgras. Die toepassing voor oude autobanden bleek onbedoeld een bedreiging voor het milieu. Eind september worden de resultaten van het onderzoek en de aanbevelingen gepresenteerd.

Het werk van de Nationaal Coördinator Groningen (NCG) start met het vaststellen bij welke gebouwen versterking wenselijk is in verband met het risico op bezwijken bij een (mogelijke toekomstige) aardbeving. Daarbij gaat het om woningen, maar de NCG kent ook speciale programma’s voor scholen, zorginstellingen, erfgoed en boerderijen. Gebouwen met een CC2/CC3 gevolgklasse, zoals winkels of sporthallen, zijn veelal nog niet in de werkvoorraad van de NCG opgenomen. Om zo efficiënt mogelijk vast te stellen of, en zo ja welke objecten aan de werkvoorraad moeten worden toegevoegd heeft de NCG aan TTE Consultants en Cohere Consultants gevraagd een prioriteringssystematiek voor de objecten te ontwikkelen. De randvoorwaarde daarbij was dat uitsluitend openbaar beschikbare data werd gebruikt.

Axel is bij ons afgestudeerd en blijft in de zomer bij ons werken! Tijdens het koffiemoment van BodemBreed Forum gaf hij een presentatie over zijn afstuderen, waar de leus 'niet uitzoeken tot op de bodem, maar tot ín de bodem!' ontstond. Hij vertelt graag wat hij heeft gedaan en wat hij gaat doen:

'Afgelopen half jaar heb ik mijn afstudeeropdracht bij TTE voltooid. Ondanks het thuiswerken door Corona heb ik mij vanaf dag één al betrokken gevoeld bij de organisatie. Veel collega’s hebben mij in de eerste weken benaderd en vroegen of zij mij konden helpen. Ook werd ik direct toegevoegd aan de verschillende Whatsappgroepen én aan de F1- en EKpoule. Daarnaast heb ik veel en plezierig samengewerkt met TTE-collega’s voor mijn opdracht.

'Niet tot op de bodem, maar tot ín de bodem uitzoeken' is het motto van onze afstudeerder Axel, die donderdag 17 juni tijdens het Koffiemoment bij BodemBreed Forum zijn presentatie gaf over zijn afstudeeronderzoek. Daarnaast gaven ook Coosje, Thomas, Arthur en Henk presentaties.

Het Koffiemoment gemist? Het is hier terug te kijken: Koffiemoment BBF 'Energie en drukte in de ondergrond' 17 juni 2021.

De presentaties zijn ook te bekijken via bodembreedforum.nl.

Wil je graag de hand-out Complexiteitskaart zien? Klik dan op de afbeelding!

Vandaag heeft TTE het koffiemoment van BodemBreed Forum verzorgd, met presentaties over de energietransitie en drukte in de ondergrond. We keken terug op de TTE ‘visies op de ondergrond’ die we jaren geleden maakten. Destijds stond bodemverontreiniging centraal in de visies, vandaag de dag heeft dit plaats gemaakt voor energie, klimaat en circulair. Dit is te lezen in de recent verschenen ‘Visie op de Ondergrond Waadhoeke’. Integraal denken deden we altijd al en dat is nu nog relevanter met de komst van de Omgevingswet!