Poznań ponownie staje się stolicą wolnego oprogramowania. Już 30 maja 2026 roku na Wydziale Matematyki i Informatyki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza odbędzie się XV edycja Poznańskiej Imprezy Wolnego Oprogramowania (P.I.W.O.) – jednego z najstarszych w Polsce wydarzeń poświęconych open source.

P.I.W.O. narodziło się w 2004 roku jako oddolna inicjatywa lokalnej społeczności skupionej wokół Linuksa i wolnego oprogramowania. Przez lata wydarzenie zgromadziło setki uczestników i dziesiątki prelegentów, stając się ważnym punktem na mapie polskiej sceny open source. Po reaktywacji w 2025 roku organizatorzy wracają z jeszcze ambitniejszą odsłoną. Za organizację odpowiada stowarzyszenie Knyfyrtel Hackerspace Poznań we współpracy ze Studenckim Kołem Naukowym Webrains (UAM) oraz Kołem Naukowym Linux Academic Group (Politechnika Poznańska).

Tegoroczna edycja będzie największa w historii wydarzenia. Na uczestników czeka sześć równoległych ścieżek programowych, obejmujących prelekcje, warsztaty oraz liczne atrakcje towarzyszące. W programie znajdzie się m.in. specjalna ścieżka Python przygotowana wspólnie z PyPoznań i PyCon PL, całodniowe LAN Party organizowane z inicjatywą FOSSGralnia, quiz z nagrodami, wieczorne lightning talks, darmowa pizza oraz strefa gry w Go.
Wśród zapowiedzianych wystąpień znajdą się m.in.:

• „Gdy komputery miały tryb TURBO” – Tomasz Zieliński, autor bloga „Informatyk Zakładowy”;
• „Nightscout, czyli jak wolne oprogramowanie upraszcza życie diabetykom” – Damian Fajfer, działacz ruchu FLOSS;
• „Generowany maszynowo kod w projektach wolnego oprogramowania” – Krzysztof Siewicz z Free Software Foundation;
• „SSHardening” – Karol Szafrański, autor książki „Twierdza Linux. Bezpieczeństwo dla dociekliwych”;
• „Co wie o Tobie apteka internetowa, zanim w ogóle coś kupisz” – Oliwier Jaszczyszyn, dziennikarz.

Udział w wydarzeniu jest bezpłatny, jednak obowiązuje wcześniejsza rejestracja.
Program konferencji oraz formularz rejestracyjny dostępne są na stronie: https://piwo.sh

Nowe wydanie skupia się na dopracowaniu zmian wprowadzonych w pośrednich wersjach od czasu wersji 24.04 LTS. Pokrótce najciekawsze zmiany wprowadzone od wersji 25.10:

• GNOME 50
  • Ulepszono opcji kontroli rodzicielskiej
  • Ulepszono czytnik keranowy Orca
  • Dodano opcję redukcji animacji interfejsu
  • Ulepszono interfejs przeglądarki plików
  • Ulepszono działanie funkcji zdalnego puplpitu GNOME
  • Ulepszono wsparcie dla Variable Refresh Rate (VRR – zmienne odświeżanie ekranu) oraz Fractional Scaling Support („ułamkowe” skalowanie interfejsu)
  • Płynniejsze działanie ze sterownikami NVIDIA
• Aplikacja Zasoby zastąpiła Monitor systemu
• Ulepszono integrację aplikacji snap z systemem
• Ulepszono wsparcie dla czytników linii papilarnych
• Ładowanie obrazków odbywa się teraz w odizolowanym środowisku z wykorzystaniem biblioteki glycin
• Linux 7.0
  • Rust oficjalnie wspierany na poziomie kernela (już nie eksperymentalnie)
  • Ulepszono wsparcie dla procesorów Intel® Core Ultra Series 3, kart Intel Xe3 oraz NPU
• Ulepszono wsparcie dla szyfrowania dysków z wykorzystaniem TPM

Jest też kilka zmian związanych z utratą pewnych funkcji:

• Usunięto integrację z Dyskiem Google – biblioteka która dostarczała tę funckję nie jest już rozwijana. Z Dysku Google w dalszym ciągu można korzystać przez przeglądarkę.
• Usunięto wsparcie dla skryptów GDM PreLogin i PostSession – zamiast tego można użyć pam_exec.

Naprawione błędy:

• Naprawiono wybudzanie z uśpienia w komputerach z kartami NVIDIA – wcześniej mogło to powodować błędy graficzne bądź zawieszanie się systemu.
• Instalator wspiera czytnik ekranowy dla całego procesu instalacji.

Znane błędy:

• Instalator nie jest w pełni spolszczony, ale mając dostęp do internetu odpowiednie pakiety ze spolszczeniem będą pobrane.
• Uruchomienie czytnika ekranowego w instalatorze z poziomu interfejsu może być problematyczne dla osób, które go wymagają – można użyć skrótu Super + Alt + S
• Instalacje OEM nie są wspierane.
• Aplikacje GTK 4 źle wyglądają gdy są wirtualizowane w VirtualBox albo VMWare z przyspieszeniem sprzętowym.
• Wsparcie dla szyfrowania dysków z wykorzystaniem TPM ma pewne ograniczenia.
• Niektóre urządzenia mogą wymagać ustawienia opcji nomodeset aby poprawnie się uruchomić.
• Instalacja na Raspberry Pi wymaga specyficznej konfiguracji.

Warto zwrócić uwagę, że minimalne wymagania sprzętowe dla Ubuntu 26.04 sugerują teraz 6GB RAM.

Więcej informacji o wydaniu (j. angielski):
https://documentation.ubuntu.com/release-notes/26.04/changes-since-previous-interim/
https://documentation.ubuntu.com/release-notes/26.04/summary-for-lts-users/
https://canonical.com/blog/canonical-releases-ubuntu-26-04-lts-resolute-raccoon/

Do pobrania:
https://releases.ubuntu.com/resolute/
https://ubuntu.com/download/desktop/

Najważniejsze zmiany:

• Kernel w wersji 6.17 (bazuje na wydaniu 6.17-rc7, czyli jeszcze nie finalnym) aby umożliwić jak najlepszą zgodność z nowym sprzętem – w tym procesorów Intel® Core Ultra Xe3 z GPU Intel® Arc, Intel® Arc Pro B50 i B60 “Battlemage”.
• sudo-rs i rust-coreutils – narzędzia systemowe przepisane w języku Rust, aby zapewnić jak najlepsze zarządzanie pamięcią (oryginalne narzędzia wciąż dostępne, gdyby z jakiegoś powodu były potrzebne).
• Nowe funkcje dla szyfrowanie dysku z wykorzystaniem TPM (urządzeń kryptograficznych montowanych w obecnych komputerach).
• Nowe zamknięte kodeki możliwe do pobrania podczas instalacji (np. kodek AAC dla bluetooth, czy sprzętowe wsparcie dla nagrywania pulpitu).
• GNOME 49 z kilkoma zmianami względem oryginału – zamiast domyślnej przeglądarki grafiki jest Loupe, zamiast domyślnego terminala jest Ptyxis.
• Dopracowano wsparcie dla VRR (zmienne odświeżanie) dla kompatybilnych urządzeń.
• GNOME nie wspiera już sesji na X.org, dostępna jest jedynie sesja Wayland. Sesję X.org wciąż można uruchomić, ale wymaga innego środowiska graficznego.
• Dracut zamiast initramfs-tools do zarządzania obrazami initramfs podczas startu systemu.

Warto zapoznać się z listą znanych błędów – poniżej kilka „ciekawszych”:

• Podczas instalacji offline, zaznaczenie sterownika Nvidia zainstaluje Nouveau – należy instalować online albo zrobić aktualizację sterownika po instalacji.
• Instalator w sesji live nie jest przetłumaczony, docelowe pakiety językowe są pobierane z internetu.
• Niektóre urządzenia, np. Thinkpad x201, wymagają dodania parametru nomodeset lub intel_iommu=igfx_off do linii poleceń kernela aby działać stabilnie.
• flatpak nie potrafi instalować oprogramowania ze względu na błędne reguły AppArmor – poprawka jest już testowana.
• snap-store na urządzeniach z Qualcomm Snapdragon X Elite może się nie włączać i generować błędy.
• Aplikacje GTK4 mogą źle się wyświetlać w VirtualBoksie i VMware gdy włączone jest przyspieszenie sprzętowe grafiki.
• Sterownika Nvidia w sesji Wayland może działać wolniej niż powinien – łatka jest już opracowywana.

Więcej informacji i linki do pobrania:
https://discourse.ubuntu.com/t/questing-quokka-release-notes/59220
https://canonical.com/blog/canonical-releases-ubuntu-25-10-questing-quokka
https://releases.ubuntu.com/25.10/

Warto wspomnieć o następujących nowościach:

• Kolejne poprawki do nowego instalatora systemu – tym razem zwłaszcza w obszarze instalacji obok systemu Windows oraz możliwość podmiany już istniejącej instalacji Ubuntu.
• GNOME 48 z poprawkami dotyczącymi potrójnego buforowania (co do zasady animacje powinny być płynniejsze).
• Dodano opcje ograniczenia ładowania akumulatora laptopa, aby wydłużyć jego żywotność.
• Dodano sekcję dobrostan – pozwala sprawdzić statystyki używania ekranu komputera, dodać powiadomienia o potrzebie ruchu czy przełączyć ekran w skalę szarości gdy minie określony dzienny limit.
• Wsparcie dla HDR – choć bardziej jako eksperymentalne, gdyż niewiele aplikacji potrafi z tego skorzystać – niemniej można włączyć w ustawieniach systemu, oczywiście jedynie gdy podpięty jest kompatybilny ekran.
• Nowa przeglądarka dokumentów PDF o nazwie Papers zastąpiła Evince.
• Wsparcie dla formatu plików JPEG XL.
• NVIDIA Dynamic Boost – usługa będzie włączona na kompatybilnym laptopach z kartami NVIDIA (pozwala dynamicznie dystrybuować moc między CPU i GPU aby polepszyć wydajność w grach).
• Kernel 6.14 – jak zwykle polepsza kompatybilność z nowym sprzętem, ale dzięki jednej ze zmian daje również szansę na szybsze działanie gier uruchamianych przez Wine.
• Pełne wsparcie dla nowych kart graficznych Intela zintegrowanych w procesorach Intel Core Ultra Xe2 oraz kart Intel Arc B580 i B570 “Battlemage”.
• Nowy obraz dla komputerów bazujących na ARM64 z nakierowaniem na urządzenia Windows on ARM ze Snapdragonem (w tym Snapdragon X Elite).

Kilka znanych błędów:

• Sesja Live nie posiada pełnego tłumaczenia – język Polski będzie dodany w trakcie instalacji (potrzebne połączenie z internetem).
• Niektóre urządzenia wymagają użycia opcji nomodeset (np. Thinkpad x201).
• Wsparcie dla czytnika ekranowego w nowym instalatorze jest wciąż ograniczone.
• Aplikacje GTK4 (włączając tapetę pulpitu) nie wyświetlają się prawidłowo w maszynach wirtualnych VirtualBox lub VMWare z włączoną akceleracją 3D.
• Pełne szyfrowanie dysku z TPM jest niekompatybilne z rozwiązaniem Absolute (poprzednio Computrance).
• Pełne szyfrowanie dysku z TPM wymaga specyficznego kernela, który może nie posiadać niektórych modułów (np. vmd do obsługi RAID NVMe) – należy na to zwrócić uwagę.
• Wybudzanie po uśpieniu na urządzeniach z kartą NVIDIA (gdzie NVIDIA jest podstawową kartą), gdy używana jest domyślna sesja Wayland, może prowadzić do wyświetlania artefaktów lub zawieszania się systemu. Aby tego uniknąć można logować się do sesji Xorg.

Ważne linki:

• Notatki z wydania: https://discourse.ubuntu.com/t/plucky-puffin-release-notes/48687
• Do pobrania: https://ubuntu.com/download/desktop lub https://releases.ubuntu.com/25.04

Użytkownicy Ubuntu 24.10 powinni spodziewać się powiadomień o możliwości aktualizacji do wersji 25.10.

Największą zmianą w tym wydaniu jest nowe podejście do wyboru wersji kernela – tym razem jest to najnowsze jądro Linux 6.11 (w momencie wydania systemu), a to z kolei pozwoli korzystać z takiego jądra również w wersjach LTS w ramach HWE (hardware enablement – udostępnianie nowszego jądra z pośrednich wydań Ubuntu w starszych wersjach systemu z długim okresem wsparcia, w celu polepszania działania wersji LTS na nowszych sprzętach). Dodano także narzędzie kdump-tools aby tworzyć i później móc sprawniej analizować zrzuty pamięci, gdyby kernel zaliczył jakąś wpadkę.

Dla aplikacji typu snap dodano eksperymentalną funkcję odpytywania użytkownika w celu przyznania uprawnień, które chce uzyskać dany program. Użytkownikowi zostanie wyświetlone okno z możliwością przyznania określonego zakresu uprawnień. Funkcję tę można włączyć w nowym centrum bezpieczeństwa Ubuntu, początkowo będzie działać dla uprawnień dotyczących katalogu domowego, z czasem będzie rozszerzona o uprawnienia takie jak firewall, czy zarządzanie szyfrowaniem.

Jeśli chodzi o wygląd pulpitu, to domyślnym środowiskiem jest GNOME 47, z wieloma poprawkami stabilności i wydajności. Urządzenia NVIDIA korzystają od teraz domyślnie z sesji Wayland oraz otwartoźródłowego sterownika NVIDIA 560 (dla wspieranych urządzeń). Postęp aktualizacji aplikacji typu snap widoczny jest teraz na panelu Ubuntu (Ubuntu Dock). Steam w wersji snap został ulepszony o poprawione wsparcie sterowników NVIDIA oraz dodatki z Mesa PPA (repozytoria z najnowszymi sterownikami graficznymi i powiązanymi dodatkami). Z okazji 20-lecia Ubuntu dodano systemowy zestaw kolorów nawiązujący do (pierwszego w historii) wydania Ubuntu 4.10 Warty Warthog, tapety nawiązujące do tej wersji oraz dźwięk uruchamiania systemu.

Od teraz Ubuntu wspiera OpenVEX oraz OSV – formaty, które pozwalają śledzić podatności potencjalnie zaszyte w oprogramowaniu, aby szybko wyłapać, czy krytyczne błędy odnalezione w aplikacjach będą wpływały na bezpieczeństwo konkretnych systemów.

Polecenie apt zostało ulepszone w zakresie sposobu wyświetlania informacji na temat zmian jakie wprowadzi w systemie – które pakiety zostaną dodane, które usunięte itp.

Więcej szczegółowych informacji dostępnych jest w notatkach z wydania (j. angielski):
https://discourse.ubuntu.com/t/oracular-oriole-release-notes/44878

Na koniec warto wspomnieć o kilku znanych błędach:

• Sesja Live Ubuntu uruchomiona z nowego instalatora nie jest przetłumaczona (tj. jest w języku angielskim). Polskie pakiety językowe zostaną pobrane podczas instalacji (jeśli będzie dostęp do internetu).
• Nowy instalator wspiera czytnik ekranowy, ale wsparcie jest jeszcze niekompletne.
• Instalacje OEM nie są jeszcze dostępne.
• Ikony aplikacji nie korzystają z opcji motywu z wysokim kontrastem, gdy ten jest włączony.
• Aplikacje GTK4 (w tym pulpit) wyświetlają się nieprawidłowo (z artefaktami) na maszynach wirtualnych VirtualBox oraz VMWare gdy włączona jest akceleracja 3D.
• Na niektórych urządzeniach (np. Thinkpad x201) konieczne jest używanie trybu nomodeset, aby uniknąć zawieszania się systemu.
• W niektórych konfiguracjach sprzętowych z kartą NVIDIA sesja Wayland może działać wyraźnie wolniej niż sesja Xorg. W takich przypadkach zaleca się korzystanie z sesji Xorg do czasu naprawienia błędu.
• Na niektórych urządzaniach z hybrydowym układem graficznym z kartą NVIDIA (zintegrowana karta graficzna + dyskretna karta graficzna NVIDIA), wydajność grafiki w sesji Wayland na monitorach podłączonych bezpośrednio do dyskretnej karty NVIDIA może być niższa (często dotyczy to portów HDMI w laptopach). Zaleca się albo podłączenie monitorów przez złącza karty zintegrowanej (np. przez USB-C), albo korzystanie z sesji Xorg.
• Instalacja pakietu ubuntu-fonts-classic powoduje, że interfejs systemu nie jest wyświetlany z fontem Ubuntu – należy skorzystać z gnome-tweaks aby to naprawić.
• Z powodu konfliktu w profilach AppArmor kontenery docker są zabijane przez SIGKILL. Można zastosować obejście problemu: https://bugs.launchpad.net/ubuntu/+source/docker.io/+bug/2063099/comments/4

Ubuntu 24.10 do pobrania stąd:
https://releases.ubuntu.com/oracular/

Ubuntu 24.04, podobnie jak inne wersje LTS, zbiera rozwiązania wypracowane i dopracowane podczas rozwoju wersji z krótkim okresem wsparcia z poprzedzających dwóch lat. Zatem wszystkie nowości należy rozumieć w kontekście porównania z poprzednią wersją LTS, czyli Ubuntu 22.04.

Jeśli chodzi o okres wsparcia – LTS (long-term support) oznacza 5 lat aktualizacji, czyli do kwietnia 2029. Kolejne 5 lat aktualizacji bezpieczeństwa dostępne jest dla subskrybentów Ubuntu Pro (bezpłatne dla użytkowników indywidualnych), kolejne 2 lata aktualizacji można dokupić dodatkowo (to rozwiązanie kierowane do firm, które z jakiegoś powodu po 10 latach wciąż nie mogą sobie pozwolić na aktualizację systemu do nowszej wersji).

Wracając do zmian – na pierwszy plan wysuwa się nowy instalator systemu, rozwijany od wersji 23.04 – od strony wyglądu jest to nowy twór, zaś od środka jest to sprawdzone rozwiązanie bazujące na Subiquity – znane z edycji serwerowych, stąd m.in. wspiera proces automatycznej instalacji (poprzez wskazanie lokalnego lub zdalnego piku z odpowiednią konfiguracją). Ponadto dodano opcję instalacji na partycji typu ZFS (również z szyfrowaniem), oraz sprzętowo wspierane szyfrowanie całego dysku wykorzystujące TPM (na ten moment bez wsparcia dla własnościowych modułów, np. NVIDIA, ale prace nad takim wsparciem trwają).

Nowy sklep z aplikacjami App Center, po raz pierwszy dodany w Ubuntu 23.10 – pozwala wyszukiwać zarówno pakiety deb, jak i (a może przede wszystkim) paczki snap. Informacje o aplikacjach wyświetlane są w bardziej przystępnej i przyjemnej dla oka formie. Zupełną nowością w tym wydaniu jest dodanie zakładki z grami. Aktualizacje oprogramowania układowego (firmware) zostały wydzielone do osobnej aplikacji.

Środowisko GNOME w wersji 46, oczywiście „podrasowane” na potrzeby Ubuntu – m.in. poprzez poprawę wydajności na kartach graficznych Intela oraz płytkach Raspberry Pi, ale również poprzez dodanie rozszerzenia do rozmieszczania/przyciągania okien na ćwiartkach ekranu.

Za konfigurację sieci odpowiada wydany niedawno Netplan v1.0, do czego przygotowywano się już w Ubuntu 23.10.

Polepszono integrację z Active Directory, co przyda się pewnie w rozwiązaniach korporacyjnych.

Zmianie uległ sposób zarządzania repozytoriami systemowymi – będą to teraz pliki .sources zgodne z formatem deb822. Co za tym idzie repozytoria systemowe będą teraz umieszczone nie w /etc/apt/sources.list, ale w pliku /etc/apt/sources.list.d/ubuntu.sources.

Jeśli chodzi o inne zmiany związane z repozytoriami – pakiety proposed (czyli testowe) będą udostępniane z niższym priorytetem, co tym, którzy w ogóle będą chcieli z nich korzystać, pozwoli na selektywne wybieranie paczek, które mają być instalowane w wersjach potencjalnie niestabilnych.

W systemie dodano restrykcje do nieuprzywilejowanych przestrzeni nazw użytkownika (unprivileged user namespace) – rozwiązania wykorzystywanego przez różne „piaskownice” (np. w przeglądarkach). Od teraz takie aplikacje, aby korzystać ze wspomnianego rozwiązania będą potrzebowały odpowiedniego profilu AppArmor – sprawdzone popularne aplikacje będą go oczywiście miały od zaraz, ale mniej znane aplikacje mogę wymagać trochę dodatkowej konfiguracji do prawidłowego działania.

Z innych zmian, o których warto wspomnieć:

• Rozwiązano problem roku 2038 na platformie armhf.
• Kernel Linux w wersji 6.8.
• GCC 14, Python 3.12, OpenJDK 21, LLVM 18, Rust 1.75, Golang 1.22, .NET 8.
• Domyślnie zainstalowane są narzędzia do badania wydajności systemu.
• Usługi, które tego wymagają, będą automatycznie restartowane po aktualizacji zależnych pakietów.
• irqbalance nie jest domyślnie zainstalowany.
• Ulepszono menedżer profili zasilania.
• Zaktualizowano bibliotekę do obsługi czytników linii papilarnych.
• Domyślnie Ubuntu instalowane jest w wersji minimalnej (czyli bez LibreOffice, Tunderbird itp.) – można oczywiście to zmienić w instalatorze.
• Dodano nowszą wersję czcionki Ubuntu.

Warto wspomnieć też o znanych problemach:

• Sesja Live Ubuntu uruchomiona z nowego instalatora nie jest przetłumaczona (tj. jest w języku angielskim). Polskie pakiety językowe zostaną pobrane podczas instalacji (jeśli będzie dostęp do internetu).
• Aktualizacje systemu z poprzednich wersji Ubuntu nie są jeszcze dostępne ze względu na oczekiwane poprawki krytycznych błędów. Dostępne będą w późniejszym terminie.
• Nowy instalator wspiera czytnik ekranowy, ale wsparcie jest jeszcze niekompletne.
• Instalacje OEM nie są jeszcze dostępne.
• Ikony aplikacji nie korzystają z opcji motywu z wysokim kontrastem, gdy ten jest włączony.
• Aplikacje GTK4 (w tym pulpit) wyświetlają się nieprawidłowo (z artefaktami) na maszynach wirtualnych VirtualBox oraz VMWare gdy włączona jest akceleracja 3D. Podobny problem można zaobserwować, gdy w użyciu są stare moduły Nvidia (wersja 470).
• W sesji Xorg, gdy używane są sterowniki NVIDIA, nastąpiła tymczasowa regresja wydajności.
• Uruchamianie nowego instalatora z sieci (netboot) powoduje jego nagłe zakończenie – zostanie to wkrótce naprawione (w wersji 24.04.1 lub wcześniej).
• Pełne szyfrowanie dysku z wykorzystaniem TPM jest niekompatybilne z rozwiązaniem Absolute wykorzystywanym na niektórych urządzeniach. Należy wyłączyć Absolute w BIOS-ie, aby uniknąć konfliktu.

Skąd pobrać nowe Ubuntu? Jeśli chodzi o nową instalację – pliki ISO można pobrać stąd:
https://ubuntu.com/download/desktop
https://releases.ubuntu.com/noble/
Poradnik do nowego instalatora można znaleźć tutaj (j. angielski):
https://ubuntu.com/tutorials/install-ubuntu-desktop
Aktualizacja z Ubuntu 23.10 dostępna będzie wkrótce (patrz: znane problemy).
Aktualizacja z Ubuntu 22.04 dostępna będzie tradycyjnie po wydaniu pierwszej wersji poprawkowej, tj. 24.04.1.

Więcej informacji o nowym wydaniu:

• https://ubuntu.com/blog/ubuntu-desktop-24-04-noble-numbat-deep-dive
• https://ubuntu.com/blog/canonical-releases-ubuntu-24-04-noble-numbat
• https://discourse.ubuntu.com/t/noble-numbat-release-notes/39890
• https://ubuntu.com/blog/whats-new-in-security-for-ubuntu-24-04-lts
• https://ubuntu.com/blog/netplan-configuration-across-desktop-server-cloud-and-iot

Ubuntu 23.10 to wersja pośrednia z krótkim okresem wsparcia (do lipca 2024) – ostatnia przed kolejnym wydaniem LTS w kwietniu przyszłego roku. Nazwa kodowa „Mantic Minotaur” w wolnym tłumaczeniu oznacza „wieszczy minotaur”. Wydanie zostało opublikowane 12 października 2023.

Z najważniejszy zmian warto wspomnieć o nowym GNOME 45, które w końcu doczekało się wskaźnika obszaru roboczego oraz możliwości przyciągania okien do rogów ekranu (w taki sposób, ze każde zajmuje ćwiartkę ekranu).

Znaczącego odświeżenia doczekał się sklep z aplikacjami – znany teraz jako App Center. Obsługuje zarówno paczki deb, jak i snap. W przypadku tych drugich może pokazywać o wiele więcej informacji a aplikacjach (które snap przechowuje w metainformacjach pakietów). W sklepie dodano system oceniania oprogramowania, a w przyszłości mają być dodane funkcje takie jak „najpopularniejsze pakiety” czy „ostatnio zaktualizowane”.

Pojawiła się osobna aplikacja do aktualizacji oprogramowania układowego (firmware) urządzeń.

Dodano eksperymentalną funkcję szyfrowania dysku z wykorzystaniem TPM (Trusted Platform Module) – na wspieranych urządzeniach umożliwia zaszyfrowanie całego dysku i bezpieczne odszyfrowywanie go bez konieczności podawania hasła. Obecnie funkcja ta nie umożliwia ładowania zewnętrznych (w tym własnościowych) modułów kernela (np. sterowników NVIDIA) – ma się to zmienić w przyszłości.

Trochę mniej widoczna zmiana – za konfigurację sieci od teraz odpowiada Netplan – rozwiązanie znane z edycji serwerowych Ubuntu.

Instalator systemu domyślnie będzie sugerował instalację minimalną (bez dodatkowego oprogramowania, np. LibreOffice) – można oczywiście wybrać instalację pełną. Ponadto do instalatora powróciło eksperymentalne wsparcie dla systemu plików ZFS.

Nowe Ubuntu wspiera płytkę Raspberry Pi 5, która ma się pojawić pod koniec października.

Ulepszono sposób zarządzania repozytoriami PPA – od teraz ich konfiguracja, ściśle powiązana z podpisem cyfrowym, będzie przechowywana w plikach .sources.

Kernel 6.5 przynosi jak zwykle lepsze wsparcie dla nowego sprzętu, w tym interfejsy do lepszego zarządzania energią dla urządzeń od Intela.

Na koniec warto wspomnieć o znanych problemach:

• Sesja Live w nowym instalatorze nie ma tłumaczenia.
• Wsparcie dla czytnika ekranowego w nowym instalatorze jest jeszcze niekompletne.
• Ikony aplikacji nie wykorzystują prawidłowego motywu wysokiego kontrastu, gdy ten jest włączony.
• Szyfrowanie dysku z wykorzystaniem TPM jest niekompatybilne z szyfrowaniem dysku z wykorzystaniem rozwiązania Absolute Software.
• Szyfrowanie dysku z wykorzystaniem TPM wykorzystuje specjalną paczkę snap z kernelem, która może nie zawierać niektórych modułów (np. do obsługi RAID).

Więcej informacji o nowym wydaniu:

• https://ubuntu.com/blog/ubuntu-desktop-23-10-mantic-minotaur-deep-dive
• https://discourse.ubuntu.com/t/mantic-minotaur-release-notes/35534
• https://canonical.com/blog/canonical-releases-ubuntu-23-10-mantic-minotaur

Skąd pobrać Ubuntu 23.10:

• https://ubuntu.com/download/desktop
• https://releases.ubuntu.com/mantic/

Zacznijmy od początku – instalatora. Nowy instalator korzysta z tego samego mechanizmu co instalator do wersji serwerowej dzięki czemu łatwiej go zautomatyzować, co przydatne jest zwłaszcza w firmach w celu masowej instalacji systemu na wielu komputerach. Ponieważ nie wszystkie opcje zostały dodane do nowego instalatora przed premierą (np. wsparcie dla instalacji na systemie plików ZFS), dostępna jest alternatywna wersja obrazu ISO z Ubuntu 23.04 ze starym instalatorem.

Środowisko graficzne zostało zaktualizowane do GNOME 44 – m.in.: bardziej rozbudowane menu szybkich ustawień, miniaturki w oknie wyboru plików. Odświeżono font Ubuntu. Poprawiono zachowanie systemu podczas aktualizacji snapów – teraz system zamiast powiadamiać o konieczności ponownego uruchomienia aplikacji w celu aktualizacji, po prostu ją zaktualizuje gdy ta zostanie zamknięta; dodano także opcję wstrzymania aktualizacji dla wybranych paczek snap

Jeśli o snapach mowa, to warto wspomnieć o Steamie – snap ze Steamem jest już dostępny jako stabilny pakiet. Oznacza to, że instalacja klienta Steam wraz z zależnościami (np. biblioteki 32-bitowe, najnowsze sterowniki grafiki Mesa) nie wymaga już dodatkowych repozytoriów i jest dostępna wprost z centrum oprogramowania Ubuntu.

Od teraz Ubuntu wpiera integrację z Azure Active Directory, a integracja z samym Active Directory została rozszerzona o kolejne opcje (np. udziały sieciowe, zdalne wykonywanie skryptów). Zarządzanie Ubuntu jest też teraz możliwe przez Microsoft Intune.

Dodano wsparcie dla systemd na Ubuntu w WSL (Windows Subsystem for Linux).

Canonical pod swoje skrzydła wzięło oficjalnie dwie kolejne odmiany Ubuntu: Ubuntu Cinnamon (ze środowiskiem graficznym znanym z dystrybucji Mint) oraz wskrzeszone Edubuntu (nastawione na wykorzystanie w oświacie).

Z bardziej wewnętrznych spraw – kernel w wersji 6.2 dodaje wsparcie dla modułów pisanych w języku Rust, dodaje też wsparcie dla wielu nowych urządzeń (w tym: Intel Arc DG2/Alchemist, pady Sony DualShock 4, polepsza wydajność procesorów Intel Skylake).

Jeśli chodzi o znane błędy:

• Nie można zainstalować systemu z ZFS i szyfrowaniem – obejściem jest instalacja w ten sposób Ubuntu 22.04.1 a potem aktualizacja systemu do 23.04.
• Sesja Live z nowym instalatorem nie zawiera tłumaczenia – inne języki wciąż można zainstalować mając połączenie z internetem podczas instalacji systemu. Sesja Live z tłumaczeniem jest wciąż dostępna na alternatywnym obrazie ISO ze starym instalatorem.
• Regresja dotycząca SRIOV NVIDIA vGPU – https://bugs.launchpad.net/bugs/1988806
• Dla niektórych kart sieciowych włączony jest sterownik b43 choć nie są one wspierane przez niego – instrukcja jak obejść ten problem dostępna tutaj: https://bugs.launchpad.net/ubuntu/+source/ubuntu-drivers-common/+bug/2013236
• Czytnik ekranowy nie jest wstanie czytać wielu obszarów aplikacji wykorzystujących GTK4. Aby uniknąć tego problemu zaleca się pozostanie z Ubuntu 22.04.
• Pierwsze otwarcie Firefoksa w sesji Wayland może skończyć się widokiem czarnego okna – wystarczy wyłączyć i włączyć Firefoksa ponownie.

Więcej informacji o nowym wydaniu:

• https://ubuntu.com/blog/ubuntu-desktop-23-04-release-roundup
• https://discourse.ubuntu.com/t/lunar-lobster-release-notes/31910
• https://canonical.com/blog/canonical-releases-ubuntu-23-04-lunar-lobster

Skąd pobrać Ubuntu 23.04:

• https://ubuntu.com/download/desktop
• https://releases.ubuntu.com/lunar/

Z najbardziej widocznych zmian warto wspomnieć o GNOME 43 z GTK4 i nowym wyglądzie aplikacji takich jak Nautilus. Ponadto menu z ustawieniami systemowymi (to w prawym górnym rogu) doczekało się przycisków, które pozwalają szybko zmieniać niektóre opcje.

PulseAudio zostało zastąpione przez PipeWire – co przekłada się na lepsze wsparcie urządzeń audio przez Bluetooth (obsługa mikrofonu w słuchawkach Bluetooth, kodeki AptX i LDAC).

Domyślna przeglądarka grafiki (w końcu) potrafić otwierać obrazki w formacie webp.

Domyślnym edytorem tekstu został… Edytor Tekstu (poczciwy gedit jest dostępny w repozytoriach).

GNOME Terminal jest wciąż domyślnym terminalem, ale GNOME Console można już pobrać z repozytorium.

Aplikacja To Do nie jest już domyślnie instalowana, można ją znaleźć w repozytoriach jako Endeavour.

GNOME Books nie jest już dostępna – zalecany zamiennik – Foliate.

Polepszono integrację z windowsowym logowaniem domenowym.

Wiele pakietów dostępnych jest w nowych wersjach:

• Kernel Linux 5.19
• Firefox 106
• Thunderbird 102
• BlueZ 5.65
• CUPS 2.4
• NetworkManager 1.40
• Qemu v7.0.0
• itd.

Wiele zmian dotyczy wsparcia dla Raspbery Pi – w tym lepsze wsparcie dla „wbudowanych” wyświetlaczy (możliwość uruchamiania graficznych aplikacji poza standardową sesją środowiska graficznego).

Dodano usługę debuginfod, która pozwala automatycznie pobierać potrzebne symbole debugowe podczas debugowania aplikacji.

Jeśli chodzi o znane problemy, to nie obyło się bez kilku:

• Instalacja z systemem plików ZFS oraz szyfrowaniem jest niedostępna ze względu na błąd, który powoduje, że po takiej instalacji systemy plików nie montują się automatycznie. Obejście: zainstalować w ten sposób wersję 22.04 i zaktualizować system do wersji 22.10.
• Narzędzie dkms nie potrafi podpisać modułu, który buduje, gdy włączony jest Secure Boot – w szczególności chodzi o moduł broadcom (bcmwl) do kart WiFi z czipem tego producenta. Obejście problemu opisano tutaj: DKMS package support (extra drivers) does not work in Ubuntu 22.10 install media
• Sporo znanych błędów zawiązanych z Raspberry Pi opisano w notatkach z wydania: Kinetic Kudu Release Notes

Obrazy instalacyjne można pobrać ze strony Ubuntu:

Download Ubuntu Desktop

Najciekawsze z nowinek:

GNOME 42 (częściowo 41) – wirtualne obszary w poziomie; rozbudowane narzędzie do robienia zrzutów ekranów; motywy mają dodatkowe warianty kolorystyczne; więcej opcji związanych z dokiem; ikony na pulpicie wyświetlane w prawy dolnym rogu (da się zmienić).

GNOME Shell i Mutter dostały wiele łatek poprawiających wydajność, włączając w to łatkę do potrójnego buforowania (lepsza wydajność, widoczna zwłaszcza na słabszych urządzeniach, jak RPi4).

Domyślna sesja trybu graficznego to Wayland (dla kart NVIDIA wciąż Xorg).

RDP jako nowy domyślny sposób zdalnego dostępu do systemu (zamiast VNC).

W ustawieniach systemowych pojawiły się opcje związane z oszczędzaniem baterii i wydajnością systemu.

Kernele w wersji 5.17 dla certyfikowanych urządzeń (dla pozostałych w wersji 5.15).

Własnościowe sterowniki NVIDIA na architekturę ARM64.

Nowe wersje wielu aplikacji:

• Firefox 99 (od teraz jako snap – tworzony bezpośrednio przez Mozilla)
• Thunderbird 91
• LibreOffice 7.3
• PulseAudio 16 (ze wsparciem dla kodeków aptX, LDAC oraz mSBC – dla zgodnych urządzeń)
• GCC 11.2.0
• Python 3.10.4
• OpenJDK 18 (jako opcja, bo domyślnie używana jest wersja 11)
• Ruby 3.0
• systemd 249.11 (z usługą OOMD do reagowania w sytuacji zapełnienia pamięci operacyjnej zanim zrobi to kernel)
• OpenSSL 3.0
• nftables jako domyślny firewall

Znane błędy:

• Uruchomienie obrazu Ubuntu z dysku USB na komputerach z BIOS-em może trwać bardzo długo, nawet 10 minut – obecnie poszukiwane są przyczyny tego zachowania. Po instalacji systemu rozruch trwa normalnie – krótko. Więcej informacji: https://bugs.launchpad.net/ubuntu/+source/casper/+bug/1922342
• Z kolei uruchomienie obrazu Ubuntu z DVD może zająć nawet 30 minut z powodu sprawdzania integralności plików – obejście z wykorzystaniem fsck.mode=skip opisane tutaj: https://bugs.launchpad.net/ubuntu/+source/casper/+bug/1930880
• Instalator potrafi się zawiesić przy skanowaniu partycji NTFS (pod kątem możliwości zmiany ich rozmiaru). Gdy to się stanie należy uruchomić komputer ponownie i spróbować instalacji jeszcze raz.
• Firefox w wersji snap nie wspiera jeszcze protokołu NativeMessaging, co oznacza, ze nie da się z niego instalować rozszerzeń do GNOME Shell. Ma to wkrótce być poprawione, a tymczasem zaleca się użycie dedykowanej aplikacji: gnome-shell-extension-manager
• Firefox w wersji snap nie wspiera również PKCS#11 – prace nad tym trwają.
• Brak opcji do uruchomienia sesji Wayland dla systemóœ z kartamia NVIDIA.
• Aby móc korzystać z plików AppImage należy zainstalować bibliotekę libfuse2: sudo apt install libfuse2
• RDP wygląda jakby było domyślnie włączone, ale nie jest. Należy wyłączyć RDP i włączyć jeszcze raz. Poprawka w drodze.
• Aktualizacja systemu z 21.10 do 22.04 może spowodować konflikt snapd i update-notifier – poprawka jest w drodze i aktualizacje takie zostaną wkrótce włączone.
• Pliki dziennika systemd / journald zapisywane są z wykorzystaniem nowego mechanizmu kompresji i nie da się ich otworzyć na starszych wersjach Ubuntu.

Skąd pobrać:

• https://ubuntu.com/download/desktop
• https://releases.ubuntu.com/22.04/

Kompletne notatki z wydania: https://discourse.ubuntu.com/t/jammy-jellyfish-release-notes/24668