Çok kompleks, çok detaylı bir program. Benim kendi başıma oturup öğrenmem 2 yıl sürdü. Tamam ders almadım ve kurcalaya kurcalaya öğrendim ama birçok programı öğrenmem 2-3 haftayı almazken bunu öğrenmek 2 yıllık bir süreç aldı. Aslında benim anlattığım dersin konusu bu sürecin sadece 4-5 ayını kapsayacak kısmı ama yine de çok zor. Üstelik o internetteki iğrenç tutoriallar var ya! Onların Allah belasını versin… O tutoriallarda adam süper birşey gösterir size, “işte bu adımları takip et bunun aynısı” olacak der. Siz yaparsınız iğrenç bir şey ortaya çıkar. Tam anlamıyla bir ucube. Tam anlamıyla bir hayal kırıklığı ve vazgeçiş. “Adam yapmış, onda yetenek var. Sen beceremedim, senin elin yatkın değil demek. Vazgeç bu işten sen yol yakınken.” diyen bir iç ses. Ama uğraştım 4 yıldır, en sonunda artık eli yüzü düzgün bir şeyler çıkartabiliyorum. Tamam, müthiş bir grafiker değilim, yetenekli hiç değilim ama en azından biliyorum diyebiliyorum.

Geçen yıl da denemiştim. O kadar başarısız oldum ki anlatırken hiç mi hiç yorulmadım. Aslında geçen yıl ilk dersime 20den fazla kişi gelmişti. Ben de berbat anlatmış ve herkesi kaçırmıştım. İkinci derse yarısı, üçüncü derse dörtte biri şeklinde azalarak gelmişti insanlar. Son dersten bi önceki derse sadece 2 kişi gelince ben de son dersi yapmaktan vazgeçmiştim.

Bu yıl da öyle olur diye düşünmüştüm. Ama sanırım kendimi biraz olsun geliştiriyorum. Bu sefer işler biraz daha değişik oldu. İlk derse kafadan az öğrenci geldi. 12 kişi sadece. Ama bugün üçüncü dersi yaptık, ve halen on kişi devam ediyor. Geçen ders on üç kişiydi. Üç aşağı beş yukarı böyle oluyor galiba. Ama açık konuşmalıyım, iyi öğretmenlik yapmaya çalışmak çok zor iş. Göstermekle öğretmek arasındaki uçurum çok büyük. İşte o tutoriallar sadece gösteren iğrenç materyallerdi. Ben onlarla uğraşa uğraşa öğrendim, eyvallah. Fakat onlarla uğraşmaktan 4 sene sürdü öğrenme sürecim. O yüzdendir ki dersi planlarken dedim ki constructivist olayım bu kez, yorayım insanları. İnanın hiçbir şey göstermiyorum insanlara tahtada. Sadece yapacakları işin final halini. Hangi araçları kullanacaklarını söyluyorum. O aracın nerde olduğunu bile elimden geldiğince söylememeye çalışıyorum ki kendileri arayıp bulsunlar. Sonra da aralarında dolaşıp yapamayanlara yardım ediyorum. Geçen yazın çocuklarla yaptığım İlkyar Yaz Kampı projesinden ve şu anda gerçekleştirdiğimiz Photoshop kursundan sonra sonra öğrendim ki(aslında bunu okuldaki derslerden de biraz öğrendim), öğrenciler siz ne kadar az anlatırsanız o kadar çok öğreniyorlar. Eğer zamanım olsaydı, hiç anlatmazdım gerçekten. Açın Photoshop’u, şu gördüğünüzü yapın derdim. Soruları cevaplardım sadece. Sıkılmıyor da insanlar. Aksine kendileri keşfedince daha bir sahipleniyor, daha bir zevk alıyorlar derslerden.

Ama gelin görün ki sizin de pestiliniz çıkıyor. Şansıma on-on iki kişi arası gidip geliyor kurs. Yirmi kişiye anlatabilir miydim? Birkaç kutu Redbull içersem belki. Aslında büyükler çocuklardan daha çekingenler. Çocuklar geçen yaz sınıfı “Ümit Abiieeee” diye inletmişlerdi. Bu kursta ben insanların yanına gitmezsem sormuyorlar kolay kolay nasıl yapacaklarını. Soranlar da kısık sesle. Sırayla cevaplamaya çalışıyorum. Elimden geldiğince herkese yetişmeye çalışıyorum. İlk iki ders başarmıştım bunu. Ama bugün çuvalladım. Yapmalarını istediğim işler karmaşıklaştıkça çuvallama katsayım da artıyor galiba. İki kişi çok geride kaldı gruptan. Yetişemedim, anlatamadım. Birisi geç kaldığı için oldu belki ama diğerini unuttum resmen köşede.  İnsan bir kişiyi bile geride bırakınca canı feci sıkılıyor. Olmasın istiyorum ama oluyor mutlaka.

En büyük dertlerimden birisi de herkesin birbirine çok uzak durması. Arkadaş grubu halinde gelenler olursa ikili üçlü oturuyorlar, evet. Fakat birbirini tanımayanlar araya büyük bir mesafe koyuyor. Dersin yarısı sınıfın bir ucundan diğerine koşturmakla geçiyor. Sağa bakarken solu kaçırıyorum, öne geçsem arkadaki grubu. Affedersiniz eşek kadar da adamlar bunlar, yakın oturun diyemem ki. Sanırım büyüdükçe uzaklaşıyoruz birbirimizden. Çocuk olsalardı en çekingen olanlar bile bir süre sonra kaynaşır, yakınlaşırdı. Ama büyükler çekiniyor birbirinden. Üzücü aslında, onlar yakın otursalar hem birbirleriyle bilip bilmediklerini paylaşırlardı hem de ben daha az yorulurdum.

Bu aslında öyle büyük dert ki!.. En iyisi oturup bununla ilgili başka bir yazı yazayım ben bir ara. Sevdim bu yazma işini. Hiç kimse okumasa Google okuyor.

Öncelikle, bu seviyede çocukların programlamaya ilgisini çekmek için mutlaka eğlenceli bir şeyler sunmalısınız ve Scratch bunu fazlasıyla veriyor. Scratch’i daha da çekici yapan bir diğer özelliği ise oldukça kolay kullanılışı ve basit programlama sistemi. Çocuklar hiçbirşey anlatmasanız bile birkaç saat içinde en azından basit animasyonlar yapmaya başlayacak ve bu işten keyif alacaklardır. Üretmek, şüphesiz müthiş bir hazdır. Bir insan iyi ya da kötü bir şey ürettiği zaman onu sahiplenir ve daha iyisi için çabalar. Ben eğitimde üretimin her zaman odak noktası olması gerektiğini düşünüyorum. Ben özellikle İlkyar Yaz Kampı’nda verdiğim derste bunun birkez daha farkına vardım. Çocuklara her dersten önce beklentilerini ve ders sonunda da izlenimlerini yazdırdım. İyi ki de yapmışım. Çocuklar bana dersi nasıl yapmam, nelere odaklanmam gerektiği konusunda müthiş ipuçları verdiler. Yazımın sonunda onların izlenimlerinden birkaçına da yer vereceğim.

İlkyar Yaz Kampı’ndan önce yine EREC bünyesinde faaliyet gösteren BGM’den üç çocukla kısa süreli çalışma yapmıştım ama bu çalışmaları bir türlü düzenli yürütme fırsatı bulamamıştım. Dahası, daha önce hiç tahtaya geçip ders anlatmamıştım. Bu benim ilk öğretmenlik deneyimim olacaktı ve ilk deneyimim internetten nasıl anlatacağım üzerine neredeyse hiç bilgi bulamadığım bir konuyla gerçekleşecekti. Açıkcası kendimi başarısızlığa hazırlamıştım ama beklediğimden daha başarılı bir iş çıktığını söylemeliyim. Öncelikle, hiç tecrübem olmamasının sıkıntısını yaptığım ders programına sadık kalamayarak yaşadım. Her dersin sonunda o gün anlatmayı planladığım en az 1-2 bölümü yetiştiremedim.

Birinci Gün

“Kendi oyununu yapabilme kendini o dünyada hissedebilme amacı sağlar. Kendimize güven sağlar. Başka bir oyunu da oynadığımızda yenilgiyi hazmedebilirsin. Başkası da ona göre yapar.” şaban

İlk gün dersi yedi bölüme ayırmıştım ancak  beşini tamamlayabildim ve geri kalanı ertesi güne sarktı. Ancak burada bir diğer eksik de dersimin süresinin azlığıydı. Bence Scratch’in temel kavramları ikişer saatlik üç derste anlatılabilir ve çocuklara kendi projelerini gerçekleştirme fırsatı tanınabilir. Fakat ben derslerimi en geç bir buçuk saat içinde bitirmek zorunda kaldım ve bu da sıkıntı yaşamama neden oldu. Öğrenciyi serbest bırakmayı, ona zaman tanıyıp elindeki materyali kurcalama fırsatı vermeyi seviyorum. Fakat zaman dar olduğu için bazen bunu doğru yapamadığımı hissettim. Programım şöyleydi:

1. Giriş. Bilgisayar oyunları nedir? Severler mi? Ne oyunları oynarlar? Oyun yapma derslerinden beklentileri nelerdir?
2. Scratch’in tanıtımı.
   1. Kedi kimdir, nedir?
   2. Bloklar koda/yazıya nasıl eklenir?
   3. Bloklar birbirine nasıl eklenir?
   4. Yeni karakter nasıl eklenir?
   5. Birden fazla karaktere kod eklemek.
   6. Karakterlerin kostümleri nasıl değiştirilir?
   7. Karakterlerin boyutlarını nasıl değiştirilir?
3. Temel Hareket blokları ne işe yarar?
   1. 10 adım gidin.
   2. 15 derece sağa/sola dönün.
   3. [Karakter]‘e doğru dönün.
   4. 1 saniyede [x]  [y] konumuna gidin.
   5. Kenarda ise zıplat.
4. Temel Kontrol Blokları ne iş yapar?
   1. Başlat’a tıklandığında.
   2. Sürekli.
   3. [10] defa tekrarlayın.
5. Akvaryum animasyonu yapımı.
6. Temel Görünüm Blokları ne iş yapar?
   1. [kostüm2] kostümüne geçin.
   2. Söyle [merhaba] [2] saniye.
   3. Düşün [hmm…]
   4. Boyu [10] değiştirin.
   5. [renk] efektini [25] ile değiştirin.
   6. Göster/Gizle.
7. Dans animasyonu.

Bu programda akvaryum animasyonunu yaptırırken çocuklara biraz da dersin henüz başında olmamızdan dolayı biraz daha zaman tanımak istedim. Çocuklar oyun yapım dersinde ilk kez bir şey geliştiriyorlardı ve bu geliştirdikleri tam bir oyun değil, bir animasyondu. Motivasyonlarının düşmemesi için yaratıcılıklarını göstermelerine izin vermek ve ürettiklerini sahiplenmelerini sağlamak istedim. Başarılı da oldum sanırım. Aksi takdirde bütün çocuklar aynı akvaryumu geliştirselerdi, onlara daha sıkıcı gözükebilirdi. Fakat burada çok zaman ayırdığım için temel görünüm bloklarının kostüm değiştirme hariç hiçbirini anlatamadım ve elimden geldiğince çabuk dans animasyonuna geçtim. Bu da çocuklara popüler kültürden bir şeyler verebilmek için iyi bir aktivite bence. Akvaryumda yeterince kazanamadığım çocukları belki bu şekilde kazanabilirim diye düşündüm. İleride bu aktivite daha çok materyalle, belki popüler ünlülerin fotoğrafları kullanılarak yapılırsa daha etkili olabilir.

İlk günde anlatamadığım bölümlere ikinci günün başında dönmediğimi belirtmeliyim. Bunun yerine, ikinci gün gerçekleştirilen aktivitelerde gerektiği yerlerde onlara göstermeyi tercih ettim.

İkinci Gün

“Bu derste haksızlık olmasını istiyorum. Bir şeyleri kendi başıma yapmak istiyorum. Bu derste kendime güvenmek istiyorum.” cennet

Öncelikle dersten sonra Cennet’in ikinci ders öncesinde yazdıklarından çok etkilendiğimi belirtmeliyim. Scratch’le çalışmamdaki en önemli neden, çocuklara kendi yaratıcılıklarını sergileyebilecekleri bir ortam sunmaktı. Üstelik bunu yaparken en büyük amacım onlara olabildiğince az müdahale etmek ve kendi başlarına bir şeyleri keşfetmenin tadını çıkartmalarını sağlamaktı. Cennet’in yazdıklarından sonra bu konuda doğru bir tercih yaptığıma inanıyorum.

Elbette bazı sorunlardan dolayı yeterince ilgilenemediğim veya beklediğim aktifliği gösteremeyen çocuklar oldu. Ama bunlar azınlıktaydı. 20 kişilik bir sınıfta her öğrenciye ulaşmak, özellikle böyle constructivist yapıda bir ders sırasında çok zor. Bir tane sabit(Berke), ve ara ara değişen başka asistanlarım da oldu ama Berke dahil hiçbir asistanımla daha önce bir ön hazırlık yapmadığım için onlar da Scratch’i çocuklara aktarmakta zorlandılar. Fakat yine de Berke müthiş bir destek oldu benim için. Bence bu ders beş-sekiz öğrenciye bir eğitmen düşecek şekilde anlatılmalı. Çocukların anlatılanları dinlemeleri değil, uygulamaları daha önemli. Çocuklar kod yazarken sorun yaşadıkları anda onlara yardımcı olduğunuzda çocuklar ilerleyebiliyor ve algılarını genişletebiliyorlar. İlk iki gün bunların sıkıntısını daha az yaşadım çünkü bazı öğrenciler doğal olarak daha çabuk kavradılar ve aktiviteleri bitirdiler. Erken bitirenler, diğerlerine yardım ettiği zaman işler gayet yolunda gitti.

İkinci günün programı şöyleydi:

1. İkinci günden beklentileri nelerdir? İlk gün öğrendiklerini göz önüne aldıklarında, bugün öğrenmeyi umdukları şeyler nelerdir?
2. Algılama ve Kontrol Blokları ne işe yarar?
   1. Eğer <> ise (kontrol)
   2. Mouse Basılı? (algılama)
   3. Eğer <> ise Başka (kontrol)
   4. [boşluk] tuşuna basılı? (algılama)
   5. <> olana kadar tekrarlayın (kontrol)
   6. [] yaklaşıyor mu? (algılama)
   7. <> ise sürekli[] rengine yaklaşıyor mu? (kontrol)
3. Kedi Topu Yakalamasın Oyunu
4. Kalem Blokları ne iş yapar?
   1. Kalemi bastırın
   2. Kalemi kaldırın
   3. Kalem rengini [] yapın
   4. Kalem rengini [10] değiştirin
   5. Kalem rengini [0] yapın
   6. Kalem boyunu [1] değiştirin
   7. Kalem boyunu [0] yapın
5. 5. Boyama Programı
6. Değişkenler ve Sayılar
   1. a. Değişken oluşturun (değişkenler)
   2. b. Değişken değerini değiştirme (değişkenler)
   3. c. Matematik Operasyonu (sayılar)
   4. d. Karşılaştırma işlemleri “<”, “>”, “=”  (Eğer içinde kullanarak) (sayılar)
   5. e. [1] ile [10] arası rastgele bir sayı seçin (sayılar)

Öncelikle, ikinci günde de değişkenler ve sayılar konusunu zaman yetmediği için anlatamadım. Son gün projeler yapılırken çok sorun oldu bu başımıza. Bu konuyu anlatamadığım için yeteri kadar iyi projeler çıkartamadık. Bazı çocuklar haliyle kendileri kurcalayıp buldular ama bunu bütün çocuklara ve çok daha detaylı anlatmak isterdim. Yine de ikinci günden de oldukça memnunum. Çocuklar anlatabildiklerimi çok iyi kavradılar ve hepsi istisnasız “kedi topu yakalasın” oyununu başarıyla bitirdiler. Bu kadar basit ve az detaylı bir oyuna bile kendi yaratıcılıklarından bir şeyler kattılar. Boyama programının da çok detaylı bir program olmadığını söylemeliyim. Çocuklar sadece ekrana serberst çizim yapan ufak bir kod geliştirdiler. Daha detaylı incelemeye yine zaman bulamadık. Ama bence önemli bir uygulama ve fırsat bulsaydım kesinlikle üzerinde dururdum. Nedeni ise çok basit: çocuklar bilgisayarda kullandıkları paint programının bir benzerini geliştirerek işin mutfağına girdiklerini daha da iyi anlayacaklardı.

Üçüncü Gün

“Bir sirk alanında bir palyaço olacak ve burnu olmayacak. Biz onun burnunu yerine koymaya çalışacağız. Fakat burun hareket edecek. Fareye tıkladığımızda burnu yerine koyacağız.” fatma

Çocukların yaratıcılıkları gerçekten sınır tanımıyor. İkinci günün sonunda onlara ertesi gün bir oyun geliştireceklerini ve bunun için de proje düşünmelerini söylemiştim. Ama o karmaşada sanırım yeterince iyi duyuramadım ve bir kısmı projesiz geldiler. Bu nedenle onlara da akvaryumda balık yakalama oyunu önerdim. Bu oyunu da iyi geliştirenler oldu elbette. Aynı zamanda kendi düşündüğü oyunu yeterince iyi yapamayanlar da oldu. Bunun en büyük nedeni de iki kişi herkese yetişemeyişimiz oldu. 20 ayrı projeyle 2 kişinin ilgilenmesi gerçekten çok zor. Bir ara aynı anda neredeyse yirmisi birden “Ümit abi!” diye bağırdılar ve olduğum yerde kaldım. Ama mükemmel zevkli, herkese öneririm. Çocukların enerjisi sizi itiyor ve duramıyorsunuz. Tabi burada yaptığım en büyük hata herkese bir proje düşünün demek oldu. Çocuklara ikişerli gruplar halinde proje düşünmelerini söyleseydim hem grup çalışması sayesinde hepsinin proje üretmesini sağlardım, hem de daha çok projeyi daha kaliteli bir şekilde çıkartabilirdik.

Bütünüyle Değerlendirdiğimde,

“Çok güzel geçti. Oyunu tamamlayamasam da çok güzel geçti. İlk oyunumu yaptım çok güzeldi. Bu son dersimi, son dersimiz olmasının üzüntüsünü yaşıyorum. Beklentilerim tam olarak karşılandı. Oyunum çok güzel olmadı. Bunun farkındayım. Oyunumu hiç sevmedim. Ama buna rağmen beklentilerim karşılandı.” feride

Her şeye rağmen mükemmel bir üç günlük deneyimdi. İlk öğretmenlik deneyimimin bu kadar doyurucu ve teşvik edici olacağını beklemiyordum. Aşağıda çocukların geliştirdiği oyunlardan birkaç örnek bulacaksınız. Eminim ilk başta size çok basit gelecektir. Arda da ilk başladığımızda “Bu nasıl oyun! Böyle oyun yapılır mı?” diye sitem etmişti. Unutulmamalı ki bu çocukların tamamı yatılı okuyan çocuklar ve hiçbirisi düzenli bilgisayar kullanmıyor. Bırakın bilgisayarda kod yazmayı, program geliştirmeyi yazı yazmaya bile çok uzaklar. Sıfırdan bu kadar ilerlemiş olmaları açıkçası beni bile şaşırttı ve biraz da gururlandırdı. Feride’nin dediği gibi, iyi oyunlar yapamasalar da bu oyunları onlar yaptılar. Üretmenin keyfini aldılar ve daha iyisini üretmek istediler. Umarım ilerleyen yaşamlarında daha çok üretirler. Ve umarım bu yazı birilerine yararlı olur.

Fatma’nın Palyaço oyunu

Mehmet ve Onur’un Gift Plane oyunu

Ali’nin Akvaryum oyunu.

Bense bunu yapamadım, tatmin olamadım bana sunulanlardan. Yırttım çekirdeğin kabuğunu biraz ucundan! Ufak bir delik ama ufacık, gücüm yettiği kadar. Deldim ya, siz ona bakın! İyi mi kötü mü bilemiyorum ama ışık sızıyor yırtıktan. Sızan ışık ne renk onu da bilmiyorum, henüz kestirecek birikime sahip değilim.

Amacım sadece fotosentez, ışıktan bilgi üretmek. Yaşamaya yetecek, hakkını vererek yaşamaya yetecek kadar bilgi. Böylece kendi çekirdeğimi doldurabilirim. En azından doldurmaya çabalayabilirim. Bir incir çekirdeği değil mi? Alt tarafı ufacık bir incir çekirdeği dışarıdan bakınca. İçinden bakınca, daha doğrusu içinde olduğunu farkedince ürkütmeye başlıyor insanı. O kadar büyük  ki boşluklar, nereye dönsen, nereden başlamak istesen diğer taraf boş kalıyor. Üstelik bu fotosentez işi bitkide nasıldır bilmem ama insanda tamamen kendi kontrolünde olmuyor, olamıyor. Akışkan birşey bilgi, doğru düzenlemediğinizde, doğru yerlere koymadığınızda akıp gidiyor. Hiçbir işe yaramıyor.

İşte iki paragraftır bu yüzden saçmalıyorum. Bu blog temelde fotosentez esnasında çıkan en temel ürünü unutmaya karşı korumaya almak için. Okunma çabası da var biraz, insan mutlu olur derdini paylaştığında. Sanırım kafamın ne kadar karışık olduğu bu yazıdan da bellidir. Umarım şu blogdan bir parça işinize yarar, ve umarım bir hevesle girdiğim blog yazma işini devam ettirebilirim. Çünkü buna gerçekten ihtiyacım var.

Ya da belki de deliriyorum! Artık zamanla anlaşılır.